ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 4.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.30.1
गृहं प्रविष्टे सुग्रीवे विमुक्ते गगने घनैः।
वर्षरात्रे स्थितो रामः कामशोकाभिपीडितः ॥ ४.३०.१ ॥
ಸುಗ್ರೀವನು ಮನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವು ಮೇಘಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದಾಗ, ಮಳೆಗಾಲದ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಮ ಮತ್ತು ಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ರಾಮನು ನಿಂತಿದ್ದನು.
4.30.2
पाण्डुरं गगनं दृष्ट्वा विमलं चन्द्रमण्डलम्।
शारदीं रजनीं चैव दृष्ट्वा ज्योत्स्नानुलेपनाम् ॥ ४.३०.२ ॥
ಬಿಳಿಚಿಕೊಂಡ ಆಕಾಶವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಲ ಚಂದ್ರಮಂಡಲವನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಬೆಳದಿಂಗಳನ್ನು ಲೇಪಿಸಿಕೊಂಡಂತಿರುವ ಶರದೃತುವಿನ ರಾತ್ರಿಯನ್ನೂ ನೋಡಿ.
4.30.3
कामवृत्तं च सुग्रीवं नष्टां च जनकात्मजाम्।
दृष्ट्वा कालमतीतं च मुमोह परमातुरः ॥ ४.३०.३ ॥
ಸುಗ್ರೀವನು ಕಾಮವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದನ್ನೂ, ಜನಕನ ಮಗಳು ಕಳೆದುಹೋದುದನ್ನೂ, ಕಾಲ ಕಳೆದುಹೋದುದನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲನಾದ ರಾಮನು ಮೂರ್ಛೆ ಹೋದನು.
4.30.4
स तु संज्ञामुपागम्य मुहूर्तान्मतिमान् नृपः।
मनःस्थामपि वैदेहीं चिन्तयामास राघवः ॥ ४.३०.४ ॥
ಆದರೆ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ರಾಘವನು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಪಡೆದು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ವೈದೇಹಿಯನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸತೊಡಗಿದನು.
4.30.5
दृष्ट्वा च विमलं व्योम गतविद्युद्बलाहकम्।
सारसारावसंघुष्टं विललापार्तया गिरा ॥ ४.३०.५ ॥
ಆಕಾಶವು ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ, ಮಿಂಚು ಮೇಘಗಳಿಲ್ಲದೆ ಇರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಸಾರಸ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಗಿನಿಂದ ಮೊಳಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ರಾಮನು ಆರ್ತವಾದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ವಿಲಾಪಿಸಿದನು.
4.30.6
आसीनः पर्वतस्याग्रे हेमधातुविभूषिते।
शारदं गगनं दृष्ट्वा जगाम मनसा प्रियाम् ॥ ४.३०.६ ॥
ಚಿನ್ನದ ಧಾತುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಪರ್ವತ ಶಿಖರದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು, ಶರದೃತುವಿನ ಆಕಾಶವನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಮನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು.
4.30.7
सारसारावसंनादैः सारसारावनादिनी।
याऽऽश्रमे रमते बाला साद्य मे रमते कथम् ॥ ४.३०.७ ॥
ಸಾರಸ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಗಿನಂತೆ ಇಂಪಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಆ ಬಾಲೆ, ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದವಳು, ಈಗ ನನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ರಮಿಸುತ್ತಾಳೋ?
4.30.8
पुष्पितांश्चासनान् दृष्ट्वा काञ्चनानिव निर्मलान्।
कथं सा रमते बाला पश्यन्ती मामपश्यती ॥ ४.३०.८ ॥
ಅರಳಿದ, ಚಿನ್ನದಂತೆ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಆಸನಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೂ, ನನ್ನನ್ನು ಕಾಣದ ಆ ಬಾಲೆ ಹೇಗೆ ರಮಿಸುತ್ತಾಳೋ?
4.30.9
या पुरा कलहंसानां कलेन कलभाषिणी।
बुध्यते चारुसर्वाङ्गी साद्य मे रमते कथम् ॥ ४.३०.९ ॥
ಹಿಂದೆ ಕಲಹಂಸಗಳ ಇಂಪಾದ ಧ್ವನಿಯಂತೆ ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ, ಸರ್ವಾಂಗ ಸುಂದರಿಯಾದ ಆಕೆ ಈಗ ನನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ರಮಿಸುತ್ತಾಳೋ?
4.30.10
निःस्वनं चक्रवाकानां निशम्य सहचारिणाम्।
पुण्डरीकविशालाक्षी कथमेषा भविष्यति ॥ ४.३०.१० ॥
ಸಂಗಾತಿಗಳಾದ ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಗನ್ನು ಕೇಳಿ, ತಾವರೆಯಂತೆ ವಿಶಾಲ ನೇತ್ರೆಯಾದ ಈಕೆ ಹೇಗಿರುವಳೋ?
4.30.11
सरांसि सरितो वापीः काननानि वनानि च।
तां विना मृगशावाक्षीं चरन्नाद्य सुखं लभे ॥ ४.३०.११ ॥
ಸರೋವರ, ನದಿಗಳು, ಬಾವಿಗಳು, ಕಾಡುಗಳು, ತೋಪುಗಳು — ಆ ಜಿಂಕೆಗಣ್ಣಿನವಳಿಲ್ಲದೆ ಅಲೆಯುತ್ತಾ ಇಂದು ನಾನು ಸುಖ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.
4.30.12
अपि तां मद्वियोगाच्च सौकुमार्याच्च भामिनीम्।
सुदूरं पीडयेत् कामः शरद्गुणनिरन्तरः ॥ ४.३०.१२ ॥
ನನ್ನ ವಿಯೋಗದಿಂದಲೂ, ಆಕೆಯ ಸುಕುಮಾರತೆಯಿಂದಲೂ, ಶರದೃತುವಿನ ಗುಣಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗುವ ಕಾಮವು ಆ ಭಾಮಿನಿಯನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಪೀಡಿಸಬಹುದು.
4.30.13
एवमादि नरश्रेष्ठो विललाप नृपात्मजः।
विहंग इव सारङ्गः सलिलं त्रिदशेश्वरात् ॥ ४.३०.१३ ॥
ಹೀಗೆ ನರಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಜಕುಮಾರನು ಪ್ರಲಾಪಿಸಿದನು, ಇಂದ್ರನಿಂದ ನೀರನ್ನು ಬೇಡುವ ಪಕ್ಷಿಯಂತೆ.
4.30.14
ततश्चञ्चूर्य रम्येषु फलार्थी गिरिसानुषु।
ददर्श पर्युपावृत्तो लक्ष्मीवाँल्लक्ष्मणोऽग्रजम् ॥ ४.३०.१४ ॥
ಆಗ ರಮ್ಯ ಪರ್ವತ ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ತನ್ನ ಅಣ್ಣನನ್ನು ಕಂಡನು.
4.30.15
स चिन्तया दुस्सहया परीतं
विसंज्ञमेकं विजने मनस्वी।
भ्रातुर्विषादात् त्वरितोऽतिदीनः
समीक्ष्य सौमित्रिरुवाच दीनम् ॥ ४.३०.१५ ॥
ಅಸಹನೀಯ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ, ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನನಂತೆ ಇದ್ದ ಮನಸ್ವಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಮಗ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ತ್ವರೆಯಿಂದ ದೀನನಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
4.30.16
किमार्य कामस्य वशंगतेन
किमात्मपौरुष्यपराभवेन ।
अयं ह्रिया संह्रियते समाधिः
किमत्र योगेन निवर्तते न ॥ ४.३०.१६ ॥
ಆರ್ಯನೇ! ಕಾಮದ ವಶವಾಗಿ ಏಕೆ? ನಿನ್ನ ಪೌರುಷದ ಸೋಲಿನಿಂದ ಏಕೆ? ಈ ಸಮಾಧಿ ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ಅಡಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ; ಇಲ್ಲಿ ಯೋಗದಿಂದ ಅದು ಏಕೆ ಮರಳುವುದಿಲ್ಲ?
4.30.17
क्रियाभियोगं मनसः प्रसादं
समाधियोगानुगतं च कालम्।
सहायसामर्थ्यमदीनसत्त्वः
स्वकर्महेतुं च कुरुष्व तात ॥ ४.३०.१७ ॥
ತಾತ! ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಗಾಗಿ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಬದ್ಧನಾಗಿರು; ಸಮಾಧಿ ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಕಾಲವನ್ನು ಅನುಸರಿಸು; ಸಹಾಯಕರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೋ; ದೀನತೆಯಿಲ್ಲದ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ನಿನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯದ ಕಾರಣವಾಗು.
4.30.18
न जानकी मानववंशनाथ
त्वया सनाथा सुलभा परेण।
न चाग्निचूडां ज्वलितामुपेत्य
न दह्यते वीर वरार्ह कश्चित् ॥ ४.३०.१८ ॥
ಮಾನವ ವಂಶದ ಒಡೆಯನೇ! ಜಾನಕಿ ನಿನ್ನಿಂದ ರಕ್ಷಿತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ಇತರರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವವಳಲ್ಲ. ಉರಿಯುವ ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ ಯಾರೂ ಸುಡುವುದಿಲ್ಲ, ವೀರನೇ, ಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯನೇ!
4.30.19
सलक्षणं लक्ष्मणमप्रधृष्यं
स्वभावजं वाक्यमुवाच रामः।
हितं च पथ्यं च नयप्रसक्तं
ससामधर्मार्थसमाहितं च ॥ ४.३०.१९ ॥
ಸುಲಕ್ಷಣನಾದ, ಅಜೇಯನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ರಾಮನು ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು—ಅವು ಹಿತಕರವೂ ಪಥ್ಯವೂ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತವೂ ಸಾಮ, ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವೂ ಆಗಿದ್ದವು.
4.30.20
निस्संशयं कार्यमवेक्षितव्यं
क्रियाविशेषोऽप्यनुवर्तितव्यः।
न तु प्रवृद्धस्य दुरासदस्य
कुमार वीर्यस्य फलं च चिन्त्यम् ॥ ४.३०.२० ॥
ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು; ಕ್ರಿಯೆಯ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯನ್ನೂ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ಓ ಕುಮಾರ, ಅತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಗೆಲ್ಲಲಾಗದ ಶತ್ರುವಿನ ಪರಾಕ್ರಮದ ಫಲವನ್ನೂ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು.
4.30.21
अथ पद्मपलाशाक्षीं मैथिलीमनुचिन्तयन्।
उवाच लक्ष्मणं रामो मुखेन परिशुष्यता ॥ ४.३०.२१ ॥
ಆಗ ಕಮಲದ ದಳದಂತಹ ಕಣ್ಣುಗಳ ಮೈಥಿಲಿ (ಸೀತೆ)ಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತ, ಒಣಗಿದ ಮುಖದಿಂದ ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
4.30.22
तर्पयित्वा सहस्राक्षः सलिलेन वसुंधराम्।
निर्वर्तयित्वा सस्यानि कृतकर्मा व्यवस्थितः ॥ ४.३०.२२ ॥
ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ (ಇಂದ್ರ) ನೀರಿನಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿ, ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ, ತನ್ನ ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.
4.30.23
दीर्घगम्भीरनिर्घोषाः शैलद्रुमपुरोगमाः।
विसृज्य सलिलं मेघाः परिशान्ता नृपात्मज ॥ ४.३०.२३ ॥
ಓ ರಾಜಕುಮಾರ, ದೀರ್ಘವಾದ ಗಂಭೀರ ಗರ್ಜನೆಯ, ಪರ್ವತ ಮರಗಳ ಮುಂದೆ ಸಾಗುವ ಮೇಘಗಳು ನೀರನ್ನು ಸುರಿಸಿ ಈಗ ಶಾಂತವಾಗಿವೆ.
4.30.24
नीलोत्पलदलश्यामाः श्यामीकृत्वा दिशो दश।
विमदा इव मातङ्गाः शान्तवेगाः पयोधराः ॥ ४.३०.२४ ॥
ನೀಲ ಕಮಲದ ದಳದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿ, ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಪ್ಪಾಗಿಸಿ, ಮದವಿಳಿದ ಆನೆಗಳಂತೆ, ವೇಗ ಶಾಂತವಾದ ಮೇಘಗಳು.
4.30.25
जलगर्भा महावेगाः कुटजार्जुनगन्धिनः।
चरित्वा विरताः सौम्य वृष्टिवाताः समुद्यताः ॥ ४.३०.२५ ॥
ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಮಹಾ ವೇಗವುಳ್ಳ, ಕುಟಜ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ ಹೂವುಗಳ ಸುಗಂಧದ, ಸಂಚರಿಸಿ ವಿರಮಿಸಿದ ಮಳೆಗಾಳಿಗಳು, ಓ ಸೌಮ್ಯ, ಮತ್ತೆ ಏಳುತ್ತಿವೆ.
4.30.26
घनानां वारणानां च मयूराणां च लक्ष्मण।
नादः प्रस्रवणानां च प्रशान्तः सहसानघ ॥ ४.३०.२६ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಓ ನಿಷ್ಪಾಪನೇ, ಮೋಡಗಳು, ಆನೆಗಳು, ನವಿಲುಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳ ಶಬ್ದ ಸಹಸಾ ಶಾಂತವಾಗಿದೆ.
4.30.27
अभिवृष्टा महामेघैर्निर्मलाश्चित्रसानवः।
अनुलिप्ता इवाभान्ति गिरयश्चन्द्ररश्मिभिः ॥ ४.३०.२७ ॥
ಮಹಾಮೇಘಗಳಿಂದ ತೊಯ್ದ, ನಿರ್ಮಲ, ವಿಚಿತ್ರ ಶಿಖರಗಳ ಪರ್ವತಗಳು ಚಂದ್ರಕಿರಣಗಳಿಂದ ಲೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ.
4.30.28
शाखासु सप्तच्छदपादपानां
प्रभासु तारार्कनिशाकराणाम्।
लीलासु चैवोत्तमवारणानां
श्रियं विभज्याद्य शरत्प्रवृत्ता ॥ ४.३०.२८ ॥
ಸಪ್ತಚ್ಛದ ವೃಕ್ಷಗಳ ಕೊಂಬೆಗಳಲ್ಲಿ, ತಾರೆ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರರ ಪ್ರಭೆಯಲ್ಲಿ, ಉತ್ತಮ ಆನೆಗಳ ಲೀಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹಂಚಿ ಇಂದು ಶರತ್ಕಾಲ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ.
4.30.29
सम्प्रत्यनेकाश्रयचित्रशोभा
लक्ष्मीः शरत्कालगुणोपपन्ना।
सूर्याग्रहस्तप्रतिबोधितेषु
पद्माकरेष्वभ्यधिकं विभाति ॥ ४.३०.२९ ॥
ಈಗ ಶರತ್ಕಾಲದ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಅನೇಕ ಆಶ್ರಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಿತ್ರ ಶೋಭೆಯಿಂದ, ಸೂರ್ಯನ ಮೊದಲ ಕಿರಣದಿಂದ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡ ಕಮಲ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಶಯವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.
4.30.30
सप्तच्छदानां कुसुमोपगन्धी
षट्पादवृन्दैरनुगीयमानः।
मत्तद्विपानां पवनानुसारी
दर्पं विनेष्यन्नधिकं विभाति ॥ ४.३०.३० ॥
ಸಪ್ತಚ್ಛದ ಹೂವುಗಳ ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿ, ದುಂಬಿಗಳ ಸಮೂಹದ ಗಾನದಿಂದ ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಗಾಳಿಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತ, ಮದೋನ್ಮತ್ತ ಆನೆಗಳ ಗರ್ವವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವಂತೆ ಅದು ಅತಿಶಯವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ.
4.30.31
अभ्यागतैश्चारुविशालपक्षैः
स्मरप्रियैः पद्मरजोऽवकीर्णैः।
महानदीनां पुलिनोपयातैः
क्रीडन्ति हंसाः सह चक्रवाकैः ॥ ४.३०.३१ ॥
ಸುಂದರ ವಿಶಾಲ ರೆಕ್ಕೆಗಳ, ತಾವರೆ ಪರಾಗದಿಂದ ಚೆಲ್ಲಾಡಿದ, ಪ್ರಿಯ, ಮರಳಿ ಬಂದ ಹಂಸಗಳು ಮಹಾನದಿಗಳ ಮರಳುದಂಡೆಗಳಿಗೆ ಬಂದು ಚಕ್ರವಾಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಡುತ್ತಿವೆ.
4.30.32
मदप्रगल्भेषु च वारणेषु
गवां समूहेषु च दर्पितेषु।
प्रसन्नतोयासु च निम्नगासु
विभाति लक्ष्मीर्बहुधा विभक्ता ॥ ४.३०.३२ ॥
ಮದದಿಂದ ಉದ್ರೇಕಗೊಂಡ ಆನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಮ್ಮೆಯ ಗೋವಿನ ಹಿಂಡುಗಳಲ್ಲಿ, ತಿಳಿನೀರಿನ ತಗ್ಗಿನ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.
4.30.33
नभः समीक्ष्याम्बुधरैर्विमुक्तं
विमुक्तबर्हाभरणा वनेषु।
प्रियास्वरक्ता विनिवृत्तशोभा
गतोत्सवा ध्यानपरा मयूराः ॥ ४.३०.३३ ॥
ಮೇಘಗಳು ಬಿಟ್ಟ ಆಕಾಶವನ್ನು ನೋಡಿ, ತಮ್ಮ ಗರಿಗಳ ಆಭರಣವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಕಾಡಿನ ನವಿಲುಗಳು ಪ್ರಿಯೆಯರಲ್ಲಿ ಅನುರಕ್ತವಿಲ್ಲದೆ, ಶೋಭೆ ಕುಗ್ಗಿ, ಉತ್ಸವ ಮರೆತು ಧ್ಯಾನನಿರತವಾಗಿವೆ.
4.30.34
मनोज्ञगन्धैः प्रियकैरनल्पैः
पुष्पातिभारावनताग्रशाखैः।
सुवर्णगौरैर्नयनाभिरामै-
रुद्योतितानीव वनान्तराणि ॥ ४.३०.३४ ॥
ಮನೋಹರ ಪರಿಮಳದ, ಹೇರಳವಾದ, ಹೂವಿನ ಭಾರದಿಂದ ಕೊನೆಯ ಕೊಂಬೆಗಳು ಬಾಗಿದ, ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಿತವಾದ ಪ್ರಿಯಕ ಮರಗಳಿಂದ ಕಾಡಿನ ಒಳಭಾಗಗಳು ಬೆಳಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತಿವೆ.
4.30.35
प्रियान्वितानां नलिनीप्रियाणां
वने प्रियाणां कुसुमोद्गतानाम्।
मदोत्कटानां मदलालसानां
गजोत्तमानां गतयोऽद्य मन्दाः ॥ ४.३०.३५ ॥
ಪ್ರಿಯೆಯರೊಡನಿರುವ, ತಾವರೆ ಕೊಳಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯವಾದ, ಹೂವಿನಿಂದ ಎದ್ದ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ, ಮದದಿಂದ ಉಗ್ರವಾದ, ಮದಲಾಲಸೆಯುಳ್ಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆನೆಗಳ ನಡಿಗೆ ಇಂದು ಮಂದವಾಗಿದೆ.
4.30.36
व्यक्तं नभः शस्त्रविधौतवर्णं
कृशप्रवाहानि नदीजलानि।
कह्लारशीताः पवनाः प्रवान्ति
तमो विमुक्ताश्च दिशः प्रकाशाः ॥ ४.३०.३६ ॥
ಆಯುಧವನ್ನು ತೊಳೆದು ಹೊಳೆಸಿದಂತೆ ಆಕಾಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ನದಿಗಳ ನೀರು ತೆಳುವಾದ ಹರಿವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಕಮಲದಂತೆ ತಣ್ಪಾದ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತಿದೆ; ಕತ್ತಲು ಕಳೆದ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಬೆಳಗುತ್ತಿವೆ.
4.30.37
सूर्यातपक्रामणनष्टपङ्का
भूमिश्चिरोद्घाटितसान्द्ररेणुः।
अन्योन्यवैरेण समायुताना-
मुद्योगकालोऽद्य नराधिपानाम् ॥ ४.३०.३७ ॥
ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಕೆಸರು ಒಣಗಿ ಮಾಯವಾಗಿದೆ; ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ದಟ್ಟ ಧೂಳು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹರಡಿದೆ. ಪರಸ್ಪರ ವೈರದಿಂದ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ರಾಜರಿಗೆ ಈಗ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಯತ್ನದ ಕಾಲ ಬಂದಿದೆ.
4.30.38
शरद्गुणाप्यायितरूपशोभाः
प्रहर्षिताः पांसुसमुत्थिताङ्गाः।
मदोत्कटाः सम्प्रति युद्धलुब्धा
वृषा गवां मध्यगता नदन्ति ॥ ४.३०.३८ ॥
ಶರದೃತುವಿನ ಗುಣಗಳಿಂದ ಪೋಷಿತವಾದ ರೂಪಶೋಭೆಯುಳ್ಳ, ಹರ್ಷಿತವಾದ, ಧೂಳಿನಲ್ಲಿ ಅಂಗಗಳು ಎದ್ದು ನಿಂತ, ಮದದಿಂದ ಉಗ್ರವಾದ, ಈಗ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಆಸೆಪಡುವ ಎತ್ತುಗಳು ಹಸುಗಳ ನಡುವೆ ನಿಂತು ಘರ್ಜಿಸುತ್ತಿವೆ.
4.30.39
समन्मथा तीव्रतरानुरागा
कुलान्विता मन्दगतिः करेणुः।
मदान्वितं सम्परिवार्य यान्तं
वनेषु भर्तारमनुप्रयाति ॥ ४.३०.३९ ॥
ಕಾಮದಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಅನುರಾಗವುಳ್ಳ, ಹಿಂಡಿನೊಂದಿಗೆ, ನಿಧಾನ ನಡಿಗೆಯ ಹೆಣ್ಣಾನೆ, ಮದದಿಂದ ಸಾಗುವ ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತದೆ.
4.30.40
त्यक्त्वा वराण्यात्मविभूषितानि
बर्हाणि तीरोपगता नदीनाम्।
निर्भर्त्स्यमाना इव सारसौघैः
प्रयान्ति दीना विमना मयूराः ॥ ४.३०.४० ॥
ನದಿಗಳ ತೀರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನವಿಲುಗಳು ತಮ್ಮನ್ನೇ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಸುಂದರ ಗರಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಕೊಕ್ಕರೆ ಹಿಂಡುಗಳಿಂದ ಗದರಿಸಲ್ಪಡುವಂತೆ ದೀನರಾಗಿ, ಮನಸ್ಸು ಬಾಡಿ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತವೆ.
4.30.41
वित्रास्य कारण्डवचक्रवाकान्
महारवैर्भिन्नकटा गजेन्द्राः।
सरस्सुबद्धाम्बुजभूषणेषु
विक्षोभ्य विक्षोभ्य जलं पिबन्ति ॥ ४.३०.४१ ॥
ದೊಡ್ಡ ಘೀಳಿಡುವ ಸದ್ದುಗಳಿಂದ ಕಾರಂಡವ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಬೆದರಿಸಿ, ಮದಜಲದಿಂದ ಒದ್ದೆಯಾದ ಕೆನ್ನೆಗಳ ಗಜೇಂದ್ರಗಳು, ತಾವರೆಗಳೇ ಆಭರಣವಾಗಿರುವ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಪದೇಪದೇ ಕಲಕಿ ಕುಡಿಯುತ್ತವೆ.
4.30.42
व्यपेतपङ्कासु सवालुकासु
प्रसन्नतोयासु सगोकुलासु।
ससारसारावविनादितासु
नदीषु हंसा निपतन्ति हृष्टाः ॥ ४.३०.४२ ॥
ಕೆಸರು ಕಳೆದ, ಮರಳ ದಡಗಳ, ತಿಳಿನೀರಿನ, ಗೋಸಮೂಹಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಸಾರಸ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಗಿನಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಗೊಂಡ ಹಂಸಗಳು ಇಳಿಯುತ್ತಿವೆ.
4.30.43
नदीघनप्रस्रवणोदकाना-
मतिप्रवृद्धानिलबर्हिणानाम्।
प्लवंगमानां च गतोत्सवानां
ध्रुवं रवाः सम्प्रति सम्प्रणष्टाः ॥ ४.३०.४३ ॥
ನದಿಗಳು, ದಟ್ಟ ಮೇಘಗಳು, ಚಿಲುಮೆಗಳ ನೀರು, ಬಲವಾಗಿ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ನರ್ತಿಸುವ ನವಿಲುಗಳು, ಉತ್ಸವ ಕಳೆದ ವಾನರರ ಧ್ವನಿಗಳು — ಈಗ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅಡಗಿ ಹೋಗಿವೆ.
4.30.44
अनेकवर्णाः सुविनष्टकाया
नवोदितेष्वम्बुधरेषु नष्टाः।
क्षुधार्दिता घोरविषा बिलेभ्य-
श्चिरोषिता विप्रसरन्ति सर्पाः ॥ ४.३०.४४ ॥
ನಾನಾ ಬಣ್ಣದ, ದೇಹ ಬಹಳ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ, ಹೊಸದಾಗಿ ಮೂಡಿದ ಮೇಘಗಳಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾದ, ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತವಾದ, ಭಯಂಕರ ವಿಷದ ಸರ್ಪಗಳು, ಬಹುಕಾಲ ಬಿಲಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಈಗ ಹೊರಬರುತ್ತಿವೆ.
4.30.45
चञ्चच्चन्द्रकरस्पर्शहर्षोन्मीलिततारका।
अहो रागवती संध्या जहाति स्वयमम्बरम् ॥ ४.३०.४५ ॥
ಹೊಳೆಯುವ ಚಂದ್ರಕಿರಣಗಳ ಸ್ಪರ್ಶದ ಹರ್ಷದಿಂದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಅರಳಿವೆ; ಅಹೋ! ಅನುರಾಗವತಿಯಾದ ಸಂಧ್ಯೆ ತಾನೇ ಆಕಾಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಿದೆ.
4.30.46
रात्रिः शशाङ्कोदितसौम्यवक्त्रा
तारागणोन्मीलितचारुनेत्रा।
ज्योत्स्नांशुकप्रावरणा विभाति
नारीव शुक्लांशुकसंवृताङ्गी ॥ ४.३०.४६ ॥
ಚಂದ್ರೋದಯದಿಂದ ಸೌಮ್ಯ ಮುಖವುಳ್ಳ ರಾತ್ರಿ, ತಾರಾಗಣಗಳಿಂದ ತೆರೆದ ಸುಂದರ ನೇತ್ರಗಳುಳ್ಳ, ಬೆಳದಿಂಗಳ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೊದ್ದು, ಬಿಳಿ ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ದೇಹವುಳ್ಳ ನಾರಿಯಂತೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ.
4.30.47
विपक्वशालिप्रसवानि भुक्त्वा
प्रहर्षिता सारसचारुपङ्क्तिः ।
नभः समाक्रामति शीघ्रवेगा
वातावधूता ग्रथितेव माला ॥ ४.३०.४७ ॥
ಹಣ್ಣಾದ ಭತ್ತದ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಸುಂದರ ಕೊಕ್ಕರೆಗಳ ಸಾಲು, ವೇಗವಾಗಿ ಆಕಾಶವನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ; ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅಲುಗಾಡಿದ ಪೋಣಿಸಿದ ಮಾಲೆಯಂತೆ.
4.30.48
सुप्तैकहंसं कुमुदैरुपेतं
महाह्रदस्थं सलिलं विभाति।
घनैर्विमुक्तं निशि पूर्णचन्द्रं
तारागणाकीर्णमिवान्तरिक्षम् ॥ ४.३०.४८ ॥
ಒಂದು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಂಸ ಮತ್ತು ನೈದಿಲೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಹಾ ಸರೋವರದ ನೀರು, ಮೋಡಗಳಿಲ್ಲದ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ತಾರಾಗಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆಕಾಶದಂತೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ.
4.30.49
प्रकीर्णहंसाकुलमेखलानां
प्रबुद्धपद्मोत्पलमालिनीनाम्।
वाप्युत्तमानामधिकाद्य लक्ष्मी-
र्वराङ्गनानामिव भूषितानाम् ॥ ४.३०.४९ ॥
ಚದರಿದ ಹಂಸಗಳಿಂದ ಕಲಕಿದ ಮೇಖಲೆಯುಳ್ಳ, ಅರಳಿದ ತಾವರೆ ಮತ್ತು ನೈದಿಲೆಯ ಮಾಲೆ ಧರಿಸಿದ ಉತ್ತಮ ಕೊಳಗಳ ಶೋಭೆ, ಅಲಂಕೃತ ಉತ್ತಮ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸೌಂದರ್ಯದಂತಿದೆ; ಅದು ಮೊದಲಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ.
4.30.50
वेणुस्वरव्यञ्जिततूर्यमिश्रः
प्रत्यूषकालेऽनिलसम्प्रवृत्तः।
सम्मूर्छितो गर्गरगोवृषाणा-
मन्योन्यमापूरयतीव शब्दः ॥ ४.३०.५० ॥
ಬೆಳಗಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಹೊರಟ ಶಬ್ದ, ಕೊಳಲಿನ ಸ್ವರದಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ವಾದ್ಯಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಕೂಡಿ, ಗರ್ಗರ ವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಸು ಗೂಳಿಗಳ ಶಬ್ದಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಪರಸ್ಪರ ತುಂಬುತ್ತಿರುವಂತೆ ಇದೆ.
4.30.51
नवैर्नदीनां कुसुमप्रहासै-
र्व्याधूयमानैर्मृदुमारुतेन।
धौतामलक्षौमपटप्रकाशैः
कूलानि काशैरुपशोभितानि ॥ ४.३०.५१ ॥
ನದಿಗಳ ಹೊಸ ಹೂವುಗಳ ನಗೆಯಂತೆ ಮೃದು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಲುಗಾಡುವ, ತೊಳೆದ ಶುದ್ಧ ರೇಷ್ಮೆ ವಸ್ತ್ರದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಕಾಶದ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ನದಿತೀರಗಳು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿವೆ.
4.30.52
वनप्रचण्डा मधुपानशौण्डाः
प्रियान्विताः षट्चरणाः प्रहृष्टाः।
वनेषु मत्ताः पवनानुयात्रां
कुर्वन्ति पद्मासनरेणुगौराः ॥ ४.३०.५२ ॥
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಚುರುಕಾದ, ಜೇನು ಕುಡಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ, ಪ್ರಿಯೆಯರೊಡನೆ ಇರುವ, ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಆರು ಕಾಲಿನ ದುಂಬಿಗಳು, ತಾವರೆ ಪರಾಗದಿಂದ ಬೆಳ್ಳಗಾಗಿ, ಮತ್ತೇರಿ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿವೆ.
4.30.53
जलं प्रसन्नं कुसुमप्रहासं
क्रौञ्चस्वनं शालिवनं विपक्वम्।
मृदुश्च वायुर्विमलश्च चन्द्रः
शंसन्ति वर्षव्यपनीतकालम् ॥ ४.३०.५३ ॥
ತಿಳಿಯಾದ ನೀರು, ಹೂವುಗಳ ನಗು, ಕ್ರೌಂಚ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಧ್ವನಿ, ಹಣ್ಣಾದ ಭತ್ತದ ಹೊಲ, ಮೃದು ಗಾಳಿ, ನಿರ್ಮಲ ಚಂದ್ರ ಮಳೆಗಾಲ ಕಳೆದುಹೋಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾರುತ್ತಿವೆ.
4.30.54
मीनोपसंदर्शितमेखलानां
नदीवधूनां गतयोऽद्य मन्दाः।
कान्तोपभुक्तालसगामिनीनां
प्रभातकालेष्विव कामिनीनाम् ॥ ४.३०.५४ ॥
ಮೀನುಗಳು ತೋರಿಸುವ ಸೊಂಟದ ಪಟ್ಟಿ ಧರಿಸಿದ ನದಿ ವಧುಗಳ ನಡಿಗೆ ಇಂದು ಮಂದವಾಗಿದೆ; ಬೆಳಗಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯರಿಂದ ಅನುಭವಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಆಲಸ್ಯದಿಂದ ನಡೆಯುವ ಕಾಮಿನಿಯರ ನಡಿಗೆಯಂತೆ.
4.30.55
सचक्रवाकानि सशैवलानि
काशैर्दुकूलैरिव संवृतानि।
सपत्ररेखाणि सरोचनानि
वधूमुखानीव नदीमुखानि ॥ ४.३०.५५ ॥
ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಪಾಚಿ, ಕಾಶದ ಹುಲ್ಲು, ರೇಷ್ಮೆ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ, ಎಲೆಯ ಗೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೋರೋಚನದಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ನದಿಗಳ ಮುಖಗಳು ವಧುಗಳ ಮುಖಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ.
4.30.56
प्रफुल्लबाणासनचित्रितेषु
प्रहृष्टषट्पादनिकूजितेषु।
गृहीतचापोद्यतदण्डचण्डः
प्रचण्डचापोऽद्य वनेषु कामः ॥ ४.३०.५६ ॥
ಅರಳಿದ ಬಾಣಾಸನದಿಂದ ಚಿತ್ರಿತವಾದ, ಸಂತೋಷದ ಭ್ರಮರಗಳ ನಿನಾದದಿಂದ ಕೂಡಿದ ವನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದು ಕಾಮದೇವನು ಭೀಕರ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ.
4.30.57
लोकं सुवृष्ट्या परितोषयित्वा
नदीस्तटाकानि च पूरयित्वा।
निष्पन्नसस्यां वसुधां च कृत्वा
त्यक्त्वा नभस्तोयधराः प्रणष्टाः ॥ ४.३०.५७ ॥
ಉತ್ತಮ ಮಳೆಯಿಂದ ಲೋಕವನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ, ನದಿಗಳನ್ನೂ ಕೆರೆಗಳನ್ನೂ ತುಂಬಿಸಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬೆಳೆದ ಫಸಲುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದ ನಂತರ, ಆಕಾಶದ ನೀರು ಹೊತ್ತ ಮೇಘಗಳು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿ ಮರೆಯಾಗಿವೆ.
4.30.58
दर्शयन्ति शरन्नद्यः पुलिनानि शनैः शनैः।
नवसंगमसव्रीडा जघनानीव योषितः ॥ ४.३०.५८ ॥
ಶರತ್ಕಾಲದ ನದಿಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮರಳು ದಂಡೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿವೆ; ಹೊಸ ಸಂಗಮದಿಂದ ನಾಚಿದ ಹೆಂಗಸರು ತಮ್ಮ ತೊಡೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವಂತೆ.
4.30.59
प्रसन्नसलिलाः सौम्य कुरराभिविनादिताः।
चक्रवाकगणाकीर्णा विभान्ति सलिलाशयाः ॥ ४.३०.५९ ॥
ಸೌಮ್ಯನೇ, ಶುದ್ಧ ಜಲವುಳ್ಳ ಈ ಸರೋವರಗಳು ಕುರರ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಗಿನಿಂದ ಮೊಳಗುತ್ತಿವೆ; ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಹಿಂಡುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ.
4.30.60
अन्योन्यबद्धवैराणां जिगीषूणां नृपात्मज।
उद्योगसमयः सौम्य पार्थिवानामुपस्थितः ॥ ४.३०.६० ॥
ರಾಜಕುಮಾರನೇ, ಸೌಮ್ಯನೇ, ಪರಸ್ಪರ ವೈರದಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗಿ ಜಯವನ್ನು ಬಯಸುವ ರಾಜರ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಯತ್ನದ ಕಾಲ ಬಂದಿದೆ.
4.30.61
इयं सा प्रथमा यात्रा पार्थिवानां नृपात्मज।
न च पश्यामि सुग्रीवमुद्योगं च तथाविधम् ॥ ४.३०.६१ ॥
ರಾಜಕುಮಾರನೇ, ಇದು ರಾಜರ ಮೊದಲ ಯಾತ್ರೆ. ಆದರೆ ಸುಗ್ರೀವನಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.
4.30.62
असनाः सप्तपर्णाश्च कोविदाराश्च पुष्पिताः।
दृश्यन्ते बन्धुजीवाश्च श्यामाश्च गिरिसानुषु ॥ ४.३०.६२ ॥
ಅಸನ, ಸಪ್ತಪರ್ಣ, ಕೋವಿದಾರ ಮರಗಳು ಹೂ ಬಿಟ್ಟು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ; ಬಂಧುಜೀವ, ಶ್ಯಾಮ ಮರಗಳು ಪರ್ವತ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ.
4.30.63
हंससारसचक्राह्वैः कुररैश्च समन्ततः।
पुलिनान्यवकीर्णानि नदीनां पश्य लक्ष्मण ॥ ४.३०.६३ ॥
ಹಂಸ, ಸಾರಸ, ಚಕ್ರವಾಕ, ಕುರರ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ನದಿಗಳ ಮರಳು ದಂಡೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ತುಂಬಿವೆ; ನೋಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣ.
4.30.64
चत्वारो वार्षिका मासा गता वर्षशतोपमाः।
मम शोकाभितप्तस्य तथा सीतामपश्यतः ॥ ४.३०.६४ ॥
ಶೋಕದಿಂದ ಸಂತಪ್ತನಾದ ನನಗೆ, ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಾಣದೆ, ಮಳೆಗಾಲದ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳುಗಳು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಂತೆ ಕಳೆದವು.
4.30.65
चक्रवाकीव भर्तारं पृष्ठतोऽनुगता वनम्।
विषमं दण्डकारण्यमुद्यानमिव चाङ्गना ॥ ४.३०.६५ ॥
ಚಕ್ರವಾಕಿ ತನ್ನ ಗಂಡನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವಂತೆ ಅವಳು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಹಿಂದೆ ಬಂದಳು; ಒರಟಾದ ದಂಡಕಾರಣ್ಯವನ್ನು ಉದ್ಯಾನದಂತೆ ಭಾವಿಸಿದಳು.
4.30.66
प्रियाविहीने दुःखार्ते हृतराज्ये विवासिते।
कृपां न कुरुते राजा सुग्रीवो मयि लक्ष्मण ॥ ४.३०.६६ ॥
ಪ್ರಿಯಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ದುಃಖದಿಂದ ನೊಂದು, ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದೇಶಭ್ರಷ್ಟನಾದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ರಾಜ ಸುಗ್ರೀವನು ದಯೆ ತೋರುತ್ತಿಲ್ಲ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ.
4.30.67
अनाथो हृतराज्योऽहं रावणेन च धर्षितः।
दीनो दूरगृहः कामी मां चैव शरणं गतः ॥ ४.३०.६७ ॥
ನಾನು ಅನಾಥನು, ರಾಜ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡವನು, ರಾವಣನಿಂದ ಅವಮಾನಿತನು, ದೀನನು, ಮನೆಯಿಂದ ದೂರವಿರುವವನು, ಪ್ರೇಮದಿಂದ ತಪಿಸುವವನು; ಆದರೂ ಅವನು ನನ್ನ ಶರಣಿಗೆ ಬಂದನು.
4.30.68
इत्येतैः कारणैः सौम्य सुग्रीवस्य दुरात्मनः।
अहं वानरराजस्य परिभूतः परंतपः ॥ ४.३०.६८ ॥
ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದ, ಸೌಮ್ಯನೇ, ದುರಾತ್ಮನಾದ ಸುಗ್ರೀವ ವಾನರರಾಜನಿಂದ ನಾನು ತಿರಸ್ಕೃತನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಶತ್ರುತಾಪಕನೇ.
4.30.69
स कालं परिसंख्याय सीतायाः परिमार्गणे।
कृतार्थः समयं कृत्वा दुर्मतिर्नाववुध्यते ॥ ४.३०.६९ ॥
ಅವನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಕಾಲವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸಿ, ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಯಾದ ಮೇಲೆ ದುರ್ಮತಿಯು ಅದನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
4.30.70
स किष्किन्धां प्रविश्य त्वं ब्रूहि वानरपुङ्गवम्।
मूर्खं ग्राम्यसुखे सक्तं सुग्रीवं वचनान्मम ॥ ४.३०.७० ॥
ನೀನು ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ನನ್ನ ಮಾತಿನಂತೆ ಆ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠ, ಮೂರ್ಖ, ಗ್ರಾಮ್ಯಸುಖಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಹೇಳು.
4.30.71
अर्थिनामुपपन्नानां पूर्वं चाप्युपकारिणाम्।
आशां संश्रुत्य यो हन्ति स लोके पुरुषाधमः ॥ ४.३०.७१ ॥
ಬೇಡಿ ಬಂದವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಆಶೆ ನೀಡಿ ಅದನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಧಮ ಪುರುಷನು.
4.30.72
शुभं वा यदि वा पापं यो हि वाक्यमुदीरितम्।
सत्येन परिगृह्णाति स वीरः पुरुषोत्तमः ॥ ४.३०.७२ ॥
ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಶುಭವಾಗಲಿ ಅಶುಭವಾಗಲಿ, ಅದನ್ನು ಸತ್ಯದಿಂದ ಪಾಲಿಸುವವನು ವೀರ, ಪುರುಷೋತ್ತಮ.
4.30.73
कृतार्था ह्यकृतार्थानां मित्राणां न भवन्ति ये।
तान् मृतानपि क्रव्यादाः कृतघ्नान् नोपभुञ्जते ॥ ४.३०.७३ ॥
ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಮಿತ್ರರ ಅಸಿದ್ಧ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗದವರನ್ನು, ಸತ್ತ ನಂತರವೂ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರು ಕೃತಘ್ನರು.
4.30.74
नूनं काञ्चनपृष्ठस्य विकृष्टस्य मया रणे।
द्रष्टुमिच्छसि चापस्य रूपं विद्युद्गणोपमम् ॥ ४.३०.७४ ॥
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೀನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾನು ಎಳೆಯುವ ಚಿನ್ನದ ಬೆನ್ನಿನ ಬಿಲ್ಲಿನ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ; ಅದು ಮಿಂಚಿನ ಗುಂಪಿನಂತಿದೆ.
4.30.75
घोरं ज्यातलनिर्घोषं क्रुद्धस्य मम संयुगे।
निर्घोषमिव वज्रस्य पुनः संश्रोतुमिच्छसि ॥ ४.३०.७५ ॥
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೋಪಗೊಂಡ ನನ್ನ ಬಿಲ್ಲಿನ ತಂತಿಯ ಭಯಂಕರ ನಿನಾದವನ್ನು, ವಜ್ರದ ಗರ್ಜನೆಯಂತಹುದನ್ನು, ನೀನು ಮತ್ತೆ ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ.
4.30.76
काममेवंगतेऽप्यस्य परिज्ञाते पराक्रमे।
त्वत्सहायस्य मे वीर न चिन्ता स्यान्नृपात्मज ॥ ४.३०.७६ ॥
ಅವನ ಪರಾಕ್ರಮ ಹೀಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ವೀರನೇ, ರಾಜಕುಮಾರನೇ, ನಿನ್ನ ಸಹಾಯವಿರುವ ನನಗೆ ಚಿಂತೆ ಇರದು.
4.30.77
यदर्थमयमारम्भः कृतः परपुरंजय।
समयं नाभिजानाति कृतार्थः प्लवगेश्वरः ॥ ४.३०.७७ ॥
ಶತ್ರುನಗರಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವನೇ, ಯಾವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತೋ ಅದು ಸಿದ್ಧವಾದ್ದರಿಂದ, ವಾನರರಾಜನು ಒಪ್ಪಿದ ಕಾಲವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ.
4.30.78
वर्षाः समयकालं तु प्रतिज्ञाय हरीश्वरः।
व्यतीतांश्चतुरो मासान् विहरन् नावबुध्यते ॥ ४.३०.७८ ॥
ವಾನರರಾಜನು ಮಳೆಗಾಲವನ್ನು ನಿಗದಿತ ಕಾಲವೆಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ್ದನು; ಆದರೆ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳು ಕಳೆದರೂ, ವಿಹರಿಸುತ್ತ ಅವನು ಅದನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ.
4.30.79
सामात्यपरिषत्क्रीडन् पानमेवोपसेवते।
शोकदीनेषु नास्मासु सुग्रीवः कुरुते दयाम् ॥ ४.३०.७९ ॥
ಸುಗ್ರೀವನು ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಭೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುತ್ತ ಕೇವಲ ಮದ್ಯಪಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾನೆ; ದುಃಖದಿಂದ ದೀನರಾದ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಅವನು ದಯೆ ತೋರುತ್ತಿಲ್ಲ.
4.30.80
उच्यतां गच्छ सुग्रीवस्त्वया वीर महाबल।
मम रोषस्य यद्रूपं ब्रूयाश्चैनमिदं वचः ॥ ४.३०.८० ॥
ಓ ವೀರನೇ, ಮಹಾಬಲನೇ, ನೀನು ಹೋಗಿ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಹೇಳು. ನನ್ನ ಕೋಪದ ರೂಪ ಎಂಥದು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸು.
4.30.81
न स संकुचितः पन्था येन वाली हतो गतः।
समये तिष्ठ सुग्रीव मा वालिपथमन्वगाः ॥ ४.३०.८१ ॥
ವಾಲಿ ಯಾವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟು ಹೋದನೋ ಆ ದಾರಿ ಕಿರಿದಲ್ಲ. ಸುಗ್ರೀವ, ನಿಗದಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಲ್ಲು; ವಾಲಿಯ ದಾರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಡ.
4.30.82
एक एव रणे वाली शरेण निहतो मया।
त्वां तु सत्यादतिक्रान्तं हनिष्यामि सबान्धवम् ॥ ४.३०.८२ ॥
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಾಲಿಯನ್ನು ನಾನು ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ ಕೊಂದೆ. ಆದರೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿದ ನಿನ್ನನ್ನು ನಿನ್ನ ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಕೊಲ್ಲುವೆ.
4.30.83
यदेवं विहिते कार्ये यद्धितं पुरुषर्षभ।
तत् तद् ब्रूहि नरश्रेष्ठ त्वर कालव्यतिक्रमः ॥ ४.३०.८३ ॥
ಹೀಗೆ ಕಾರ್ಯವು ನಿಶ್ಚಯವಾದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದು ಹಿತವೋ ಅದನ್ನು ಹೇಳು. ಓ ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಶೀಘ್ರ ಹೋಗು; ಕಾಲ ಮೀರಬಾರದು.
4.30.84
कुरुष्व सत्यं मम वानरेश्वर
प्रतिश्रुतं धर्ममवेक्ष्य शाश्वतम्।
मा वालिनं प्रेतगतो यमक्षये
त्वमद्य पश्येर्मम चोदितः शरैः ॥ ४.३०.८४ ॥
ಓ ವಾನರೇಶ್ವರ, ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತನ್ನು ಸತ್ಯಗೊಳಿಸು; ಶಾಶ್ವತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಗಮನಿಸು. ವಾಲಿಯಂತೆ ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರೇತರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೋಗಬೇಡ; ಇಂದು ನನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ನೀನೂ ಅದನ್ನು ಕಾಣುವೆ.
4.30.85
स पूर्वजं तीव्रविवृद्धकोपं
लालप्यमानं प्रसमीक्ष्य दीनम्।
चकार तीव्रां मतिमुग्रतेजा
हरीश्वरे मानववंशवर्धनः ॥ ४.३०.८५ ॥
ಮಾನವ ವಂಶವನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವ ಆ ಉಗ್ರತೇಜಸ್ವಿ, ದೀನನಾಗಿ ಪ್ರಲಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನನ್ನು ನೋಡಿ, ಕೋಪ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದು, ವಾನರೇಶ್ವರನ ಬಗ್ಗೆ ಕಠಿಣ ನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿದನು.