വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 4.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.30.1
गृहं प्रविष्टे सुग्रीवे विमुक्ते गगने घनैः।
वर्षरात्रे स्थितो रामः कामशोकाभिपीडितः ॥ ४.३०.१ ॥
സുഗ്രീവൻ വീട്ടിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ആകാശം മേഘങ്ങളിൽനിന്ന് മോചിതമാകുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, വർഷരാത്രിയിൽ കാമവും ശോകവും പീഡിപ്പിച്ച രാമൻ നിന്നു.
4.30.2
पाण्डुरं गगनं दृष्ट्वा विमलं चन्द्रमण्डलम्।
शारदीं रजनीं चैव दृष्ट्वा ज्योत्स्नानुलेपनाम् ॥ ४.३०.२ ॥
വെളുത്ത ആകാശവും നിർമ്മലമായ ചന്ദ്രമണ്ഡലവും കണ്ട്, നിലാവ് പൂശിയ ശരത്കാലരാത്രിയും കണ്ട്.
4.30.3
कामवृत्तं च सुग्रीवं नष्टां च जनकात्मजाम्।
दृष्ट्वा कालमतीतं च मुमोह परमातुरः ॥ ४.३०.३ ॥
സുഗ്രീവൻ കാമവൃത്തിയിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നതും ജനകപുത്രി നഷ്ടപ്പെട്ടതും കാലം കഴിഞ്ഞുപോയതും കണ്ട്, അതീവ വ്യസനിതനായ രാമൻ മോഹാലസ്യപ്പെട്ടു.
4.30.4
स तु संज्ञामुपागम्य मुहूर्तान्मतिमान् नृपः।
मनःस्थामपि वैदेहीं चिन्तयामास राघवः ॥ ४.३०.४ ॥
എന്നാൽ ബുദ്ധിമാനായ രാഘവൻ അൽപനേരത്തിനു ശേഷം ബോധം വീണ്ടെടുത്ത്, മനസ്സിൽ വസിക്കുന്ന വൈദേഹിയെത്തന്നെ ഓർത്തു.
4.30.5
दृष्ट्वा च विमलं व्योम गतविद्युद्बलाहकम्।
सारसारावसंघुष्टं विललापार्तया गिरा ॥ ४.३०.५ ॥
ആകാശം നിർമ്മലമായി, മിന്നലും മേഘങ്ങളും നീങ്ങിപ്പോയത് കണ്ട്, സാരസപ്പക്ഷികളുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങവേ, രാമൻ ആർത്തമായ സ്വരത്തിൽ വിലപിച്ചു.
4.30.6
आसीनः पर्वतस्याग्रे हेमधातुविभूषिते।
शारदं गगनं दृष्ट्वा जगाम मनसा प्रियाम् ॥ ४.३०.६ ॥
സ്വർണ്ണധാതുക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച പർവതശിഖരത്തിൽ ഇരുന്ന്, ശരത്കാലാകാശം കണ്ട്, രാമൻ മനസ്സുകൊണ്ട് പ്രിയയുടെ അടുത്തേക്ക് പോയി.
4.30.7
सारसारावसंनादैः सारसारावनादिनी।
याऽऽश्रमे रमते बाला साद्य मे रमते कथम् ॥ ४.३०.७ ॥
സാരസപ്പക്ഷികളുടെ നാദം പോലെ മധുരമായി സംസാരിക്കുന്ന, ആശ്രമത്തിൽ രമിച്ചിരുന്ന ആ ബാല ഇപ്പോൾ എന്നില്ലാതെ എങ്ങനെ രമിക്കുന്നു?
4.30.8
पुष्पितांश्चासनान् दृष्ट्वा काञ्चनानिव निर्मलान्।
कथं सा रमते बाला पश्यन्ती मामपश्यती ॥ ४.३०.८ ॥
പൂത്തുനിൽക്കുന്ന, സ്വർണ്ണംപോലെ നിർമ്മലമായ ആസനങ്ങൾ കണ്ടിട്ടും, എന്നെ കാണാതെ ആ ബാല എങ്ങനെ രമിക്കുന്നു?
4.30.9
या पुरा कलहंसानां कलेन कलभाषिणी।
बुध्यते चारुसर्वाङ्गी साद्य मे रमते कथम् ॥ ४.३०.९ ॥
മുമ്പ് കളഹംസങ്ങളുടെ ഇമ്പമാർന്ന ശബ്ദം പോലെ മധുരമായി സംസാരിച്ച, സർവ്വാംഗസുന്ദരിയായ ആ സ്ത്രീ ഇപ്പോൾ എന്നില്ലാതെ എങ്ങനെ രമിക്കുന്നു?
4.30.10
निःस्वनं चक्रवाकानां निशम्य सहचारिणाम्।
पुण्डरीकविशालाक्षी कथमेषा भविष्यति ॥ ४.३०.१० ॥
സഹചാരികളായ ചക്രവാകങ്ങളുടെ നാദം കേട്ട്, താമരപ്പൂപോലെ വിശാലനേത്രയായ ഇവൾ എങ്ങനെയായിരിക്കുമോ?
4.30.11
सरांसि सरितो वापीः काननानि वनानि च।
तां विना मृगशावाक्षीं चरन्नाद्य सुखं लभे ॥ ४.३०.११ ॥
തടാകങ്ങളും നദികളും കിണറുകളും കാടുകളും തോപ്പുകളും — മാൻമിഴിയാളില്ലാതെ അലഞ്ഞുനടക്കുമ്പോൾ ഇന്ന് എനിക്ക് സുഖമില്ല.
4.30.12
अपि तां मद्वियोगाच्च सौकुमार्याच्च भामिनीम्।
सुदूरं पीडयेत् कामः शरद्गुणनिरन्तरः ॥ ४.३०.१२ ॥
എന്റെ വിയോഗം കൊണ്ടും, അവളുടെ മൃദുത്വം കൊണ്ടും, ശരത്കാലഗുണങ്ങളാൽ നിരന്തരമാകുന്ന കാമം ആ ഭാമിനിയെ വളരെയധികം പീഡിപ്പിക്കുമോ.
4.30.13
एवमादि नरश्रेष्ठो विललाप नृपात्मजः।
विहंग इव सारङ्गः सलिलं त्रिदशेश्वरात् ॥ ४.३०.१३ ॥
ഇങ്ങനെ നരശ്രേഷ്ഠനായ രാജകുമാരൻ വിലപിച്ചു, ഇന്ദ്രനോട് വെള്ളം യാചിക്കുന്ന പക്ഷിയെപ്പോലെ.
4.30.14
ततश्चञ्चूर्य रम्येषु फलार्थी गिरिसानुषु।
ददर्श पर्युपावृत्तो लक्ष्मीवाँल्लक्ष्मणोऽग्रजम् ॥ ४.३०.१४ ॥
പിന്നെ മനോഹരമായ മലച്ചരിവുകളിൽ പഴം തേടി ചുറ്റിനടന്ന് തിരിച്ചെത്തിയ ശോഭനനായ ലക്ഷ്മണൻ ജ്യേഷ്ഠനെ കണ്ടു.
4.30.15
स चिन्तया दुस्सहया परीतं
विसंज्ञमेकं विजने मनस्वी।
भ्रातुर्विषादात् त्वरितोऽतिदीनः
समीक्ष्य सौमित्रिरुवाच दीनम् ॥ ४.३०.१५ ॥
അസഹ്യമായ ചിന്തയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ഏകാന്തതയിൽ ബോധരഹിതനായി കിടന്ന മനസ്വിയായ ജ്യേഷ്ഠനെ കണ്ട്, സുമിത്രാപുത്രനായ ലക്ഷ്മണൻ വേഗത്തിൽ ദീനനായി സംസാരിച്ചു.
4.30.16
किमार्य कामस्य वशंगतेन
किमात्मपौरुष्यपराभवेन ।
अयं ह्रिया संह्रियते समाधिः
किमत्र योगेन निवर्तते न ॥ ४.३०.१६ ॥
ആര്യാ! കാമത്തിന് വശപ്പെട്ടതെന്തിന്? നിന്റെ പൗരുഷത്തിന്റെ പരാജയം കൊണ്ടെന്തിന്? ഈ സമാധി ലജ്ജയാൽ പിൻവാങ്ങുന്നു; യോഗത്താൽ ഇവിടെ അത് മടങ്ങിവരാത്തതെന്തുകൊണ്ട്?
4.30.17
क्रियाभियोगं मनसः प्रसादं
समाधियोगानुगतं च कालम्।
सहायसामर्थ्यमदीनसत्त्वः
स्वकर्महेतुं च कुरुष्व तात ॥ ४.३०.१७ ॥
തത! മനസ്സിന്റെ പ്രസാദത്തിനായി കർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുക; സമാധിയോഗത്തിന് അനുയോജ്യമായ കാലം പാലിക്കുക; സഹായികളുടെ ശക്തി സ്വീകരിക്കുക; ദീനതയില്ലാത്ത മനോബലത്തോടെ നിന്റെ സ്വധർമ്മത്തിന്റെ കാരണമാകുക.
4.30.18
न जानकी मानववंशनाथ
त्वया सनाथा सुलभा परेण।
न चाग्निचूडां ज्वलितामुपेत्य
न दह्यते वीर वरार्ह कश्चित् ॥ ४.३०.१८ ॥
മനുഷ്യവംശനാഥാ! ജാനകി നിന്നാൽ സനാഥയാണ്; മറ്റൊരാൾക്ക് എളുപ്പം ലഭിക്കുന്നവളല്ല. ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിജ്വാലയെ സമീപിച്ച് ആരും ദഹിക്കുന്നില്ല, വീരാ, ശ്രേഷ്ഠർക്കു യോഗ്യനായവനേ!
4.30.19
सलक्षणं लक्ष्मणमप्रधृष्यं
स्वभावजं वाक्यमुवाच रामः।
हितं च पथ्यं च नयप्रसक्तं
ससामधर्मार्थसमाहितं च ॥ ४.३०.१९ ॥
സുലക്ഷണനും അജേയനുമായ ലക്ഷ്മണനോട് രാമൻ തന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നുയർന്ന വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു—അവ ഹിതകരവും പഥ്യവും നീതിയിൽ മുഴുകിയതും സാമ, ധർമ്മ, അർത്ഥങ്ങളോടു ചേർന്നതും ആയിരുന്നു.
4.30.20
निस्संशयं कार्यमवेक्षितव्यं
क्रियाविशेषोऽप्यनुवर्तितव्यः।
न तु प्रवृद्धस्य दुरासदस्य
कुमार वीर्यस्य फलं च चिन्त्यम् ॥ ४.३०.२० ॥
സംശയമില്ലാതെ കാര്യം പരിശോധിക്കണം; പ്രവൃത്തിയുടെ പ്രത്യേക മാർഗ്ഗവും പിന്തുടരണം. എന്നാൽ കുമാരാ, അതിവളർന്ന, ദുർജയനായ ശത്രുവിന്റെ വീര്യത്തിന്റെ ഫലവും ചിന്തിക്കണം.
4.30.21
अथ पद्मपलाशाक्षीं मैथिलीमनुचिन्तयन्।
उवाच लक्ष्मणं रामो मुखेन परिशुष्यता ॥ ४.३०.२१ ॥
പിന്നെ താമരയിതൾ പോലുള്ള കണ്ണുകളുള്ള മൈഥിലി (സീത)യെ ഓർത്തുകൊണ്ട്, ഉണങ്ങിയ മുഖത്തോടെ രാമൻ ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു.
4.30.22
तर्पयित्वा सहस्राक्षः सलिलेन वसुंधराम्।
निर्वर्तयित्वा सस्यानि कृतकर्मा व्यवस्थितः ॥ ४.३०.२२ ॥
ആയിരം കണ്ണുള്ള ഇന്ദ്രൻ വെള്ളം കൊണ്ട് ഭൂമിയെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, വിളകൾ വളർത്തി, തന്റെ കർമ്മം പൂർത്തിയാക്കി സ്ഥിരമായി നിൽക്കുന്നു.
4.30.23
दीर्घगम्भीरनिर्घोषाः शैलद्रुमपुरोगमाः।
विसृज्य सलिलं मेघाः परिशान्ता नृपात्मज ॥ ४.३०.२३ ॥
രാജകുമാരാ, ദീർഘവും ഗംഭീരവുമായ ഗർജ്ജനമുള്ള, മലകളും മരങ്ങളും മുന്നിൽ നീങ്ങുന്ന മേഘങ്ങൾ വെള്ളം ചൊരിഞ്ഞ് ഇപ്പോൾ ശാന്തമായിരിക്കുന്നു.
4.30.24
नीलोत्पलदलश्यामाः श्यामीकृत्वा दिशो दश।
विमदा इव मातङ्गाः शान्तवेगाः पयोधराः ॥ ४.३०.२४ ॥
നീലത്താമരയിതൾ പോലെ കറുത്ത്, പത്തു ദിക്കുകളെയും ഇരുട്ടാക്കി, മദം ഒഴിഞ്ഞ ആനകൾ പോലെ, വേഗം അടങ്ങിയ മേഘങ്ങൾ.
4.30.25
जलगर्भा महावेगाः कुटजार्जुनगन्धिनः।
चरित्वा विरताः सौम्य वृष्टिवाताः समुद्यताः ॥ ४.३०.२५ ॥
ജലം നിറഞ്ഞ, മഹാവേഗമുള്ള, കുടജ-അർജുന പുഷ്പഗന്ധമുള്ള, സഞ്ചരിച്ച് വിരമിച്ച മഴക്കാറ്റുകൾ, ഹേ സൗമ്യാ, വീണ്ടും ഉയർന്നിരിക്കുന്നു.
4.30.26
घनानां वारणानां च मयूराणां च लक्ष्मण।
नादः प्रस्रवणानां च प्रशान्तः सहसानघ ॥ ४.३०.२६ ॥
ലക്ഷ്മണാ, നിർമ്മലനേ, മേഘങ്ങളുടെയും ആനകളുടെയും മയിലുകളുടെയും അരുവികളുടെയും നാദം പെട്ടെന്ന് ശാന്തമായിരിക്കുന്നു.
4.30.27
अभिवृष्टा महामेघैर्निर्मलाश्चित्रसानवः।
अनुलिप्ता इवाभान्ति गिरयश्चन्द्ररश्मिभिः ॥ ४.३०.२७ ॥
മഹാമേഘങ്ങളാൽ നനഞ്ഞ, നിർമ്മലമായ, വിചിത്ര ശിഖരങ്ങളുള്ള പർവതങ്ങൾ ചന്ദ്രരശ്മികളാൽ പൂശപ്പെട്ടതുപോലെ തിളങ്ങുന്നു.
4.30.28
शाखासु सप्तच्छदपादपानां
प्रभासु तारार्कनिशाकराणाम्।
लीलासु चैवोत्तमवारणानां
श्रियं विभज्याद्य शरत्प्रवृत्ता ॥ ४.३०.२८ ॥
സപ്തച്ഛദവൃക്ഷങ്ങളുടെ ശാഖകളിലും, താരകൾ-സൂര്യ-ചന്ദ്രന്മാരുടെ പ്രഭയിലും, ഉത്തമ ഗജങ്ങളുടെ ലീലകളിലും ശോഭ വിഭജിച്ച് ഇന്ന് ശരത്കാലം ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു.
4.30.29
सम्प्रत्यनेकाश्रयचित्रशोभा
लक्ष्मीः शरत्कालगुणोपपन्ना।
सूर्याग्रहस्तप्रतिबोधितेषु
पद्माकरेष्वभ्यधिकं विभाति ॥ ४.३०.२९ ॥
ഇപ്പോൾ ശരത്കാലത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളോടു കൂടിയ ലക്ഷ്മി, പലവിധ ആശ്രയങ്ങളിലെ വിചിത്ര ശോഭയോടെ, സൂര്യന്റെ ആദ്യകിരണത്താൽ ഉണർത്തപ്പെട്ട താമരക്കുളങ്ങളിൽ അധികം ശോഭിക്കുന്നു.
4.30.30
सप्तच्छदानां कुसुमोपगन्धी
षट्पादवृन्दैरनुगीयमानः।
मत्तद्विपानां पवनानुसारी
दर्पं विनेष्यन्नधिकं विभाति ॥ ४.३०.३० ॥
സപ്തച്ഛദപുഷ്പങ്ങളുടെ ഗന്ധം നിറഞ്ഞ്, വണ്ടുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ പാടപ്പെട്ട്, കാറ്റിനെ പിന്തുടർന്ന്, മദിച്ച ആനകളുടെ അഹങ്കാരം അകറ്റുന്നതുപോലെ അത് അധികം ശോഭിക്കുന്നു.
4.30.31
अभ्यागतैश्चारुविशालपक्षैः
स्मरप्रियैः पद्मरजोऽवकीर्णैः।
महानदीनां पुलिनोपयातैः
क्रीडन्ति हंसाः सह चक्रवाकैः ॥ ४.३०.३१ ॥
മനോഹരവും വിശാലവുമായ ചിറകുകളുള്ള, താമരപ്പൊടി പറ്റിയ, പ്രിയമുള്ള, തിരിച്ചെത്തിയ ഹംസങ്ങൾ മഹാനദികളുടെ മണൽത്തിട്ടകളിലെത്തി ചക്രവാകങ്ങളോടൊപ്പം കളിക്കുന്നു.
4.30.32
मदप्रगल्भेषु च वारणेषु
गवां समूहेषु च दर्पितेषु।
प्रसन्नतोयासु च निम्नगासु
विभाति लक्ष्मीर्बहुधा विभक्ता ॥ ४.३०.३२ ॥
മദം പൂണ്ട ആനകളിലും അഹങ്കരിക്കുന്ന പശുക്കൂട്ടങ്ങളിലും തെളിനീരുള്ള താഴോട്ടൊഴുകുന്ന നദികളിലും ലക്ഷ്മി പലവിധത്തിൽ വിഭജിക്കപ്പെട്ട് ശോഭിക്കുന്നു.
4.30.33
नभः समीक्ष्याम्बुधरैर्विमुक्तं
विमुक्तबर्हाभरणा वनेषु।
प्रियास्वरक्ता विनिवृत्तशोभा
गतोत्सवा ध्यानपरा मयूराः ॥ ४.३०.३३ ॥
മേഘങ്ങൾ വിട്ടൊഴിഞ്ഞ ആകാശം കണ്ട്, പീലിയാഭരണം വെടിഞ്ഞ വനമയിലുകൾ പ്രിയകളിൽ അനുരാഗമില്ലാതെ, ശോഭ കുറഞ്ഞ്, ഉത്സവം വിട്ട് ധ്യാനത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നു.
4.30.34
मनोज्ञगन्धैः प्रियकैरनल्पैः
पुष्पातिभारावनताग्रशाखैः।
सुवर्णगौरैर्नयनाभिरामै-
रुद्योतितानीव वनान्तराणि ॥ ४.३०.३४ ॥
മനോഹരമായ ഗന്ധമുള്ള, സമൃദ്ധമായ, പൂഭാരത്താൽ അഗ്രശാഖകൾ വളഞ്ഞ, സ്വർണ്ണവർണ്ണമുള്ള, കണ്ണിനഴകുള്ള പ്രിയകവൃക്ഷങ്ങളാൽ വനാന്തരങ്ങൾ പ്രകാശിപ്പിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ ശോഭിക്കുന്നു.
4.30.35
प्रियान्वितानां नलिनीप्रियाणां
वने प्रियाणां कुसुमोद्गतानाम्।
मदोत्कटानां मदलालसानां
गजोत्तमानां गतयोऽद्य मन्दाः ॥ ४.३०.३५ ॥
പ്രിയകളോടൊത്തുള്ള, താമരക്കുളങ്ങളെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന, കാട്ടിൽ പ്രിയമുള്ള, പൂവിൽ നിന്നുയർന്നവയെന്ന് പറയപ്പെടുന്ന, മദത്താൽ ഉഗ്രരായ, മദലാലസരായ ശ്രേഷ്ഠഗജങ്ങളുടെ നടത്തം ഇന്ന് മന്ദമായി.
4.30.36
व्यक्तं नभः शस्त्रविधौतवर्णं
कृशप्रवाहानि नदीजलानि।
कह्लारशीताः पवनाः प्रवान्ति
तमो विमुक्ताश्च दिशः प्रकाशाः ॥ ४.३०.३६ ॥
ആയുധം മിനുക്കി തിളക്കമേറ്റിയതുപോലെ ആകാശം വ്യക്തമാണ്. നദികളിലെ ജലം നേർത്ത പ്രവാഹമായി ഒഴുകുന്നു. താമരപ്പൂവുപോലെ തണുത്ത കാറ്റു വീശുന്നു; ഇരുൾ നീങ്ങിയ ദിക്കുകൾ പ്രകാശിക്കുന്നു.
4.30.37
सूर्यातपक्रामणनष्टपङ्का
भूमिश्चिरोद्घाटितसान्द्ररेणुः।
अन्योन्यवैरेण समायुताना-
मुद्योगकालोऽद्य नराधिपानाम् ॥ ४.३०.३७ ॥
സൂര്യതാപത്താൽ ചേറു വറ്റി മാഞ്ഞു; ദീർഘകാലമായി നിലത്ത് കനത്ത പൊടി ഉയർന്നിരിക്കുന്നു. പരസ്പര വൈരത്താൽ ഒന്നുചേർന്ന രാജാക്കന്മാർക്ക് ഇപ്പോൾ യുദ്ധോദ്യമത്തിന്റെ കാലമായി.
4.30.38
शरद्गुणाप्यायितरूपशोभाः
प्रहर्षिताः पांसुसमुत्थिताङ्गाः।
मदोत्कटाः सम्प्रति युद्धलुब्धा
वृषा गवां मध्यगता नदन्ति ॥ ४.३०.३८ ॥
ശരത്കാലത്തിന്റെ ഗുണത്താൽ പോഷിതമായ രൂപശോഭയുള്ള, സന്തോഷമുള്ള, പൊടിയിൽ അംഗങ്ങൾ ഉയർന്നു നിൽക്കുന്ന, മദോന്മത്തരായ, ഇപ്പോൾ യുദ്ധമോഹം നിറഞ്ഞ കാളകൾ പശുക്കൾക്കിടയിൽ നിന്ന് ഗർജ്ജിക്കുന്നു.
4.30.39
समन्मथा तीव्रतरानुरागा
कुलान्विता मन्दगतिः करेणुः।
मदान्वितं सम्परिवार्य यान्तं
वनेषु भर्तारमनुप्रयाति ॥ ४.३०.३९ ॥
കാമം നിറഞ്ഞ, ഏറിവരുന്ന അനുരാഗമുള്ള, കൂട്ടത്തോടൊപ്പമുള്ള, മന്ദഗതിയിലുള്ള പിടിയാന, മദത്തോടെ പോകുന്ന തന്റെ ഭർത്താവിനെ ചുറ്റി കാടുകളിൽ അവനെ പിന്തുടരുന്നു.
4.30.40
त्यक्त्वा वराण्यात्मविभूषितानि
बर्हाणि तीरोपगता नदीनाम्।
निर्भर्त्स्यमाना इव सारसौघैः
प्रयान्ति दीना विमना मयूराः ॥ ४.३०.४० ॥
നദീതീരങ്ങളിലെത്തിയ മയിലുകൾ തങ്ങളെത്തന്നെ അലങ്കരിച്ച ശ്രേഷ്ഠമായ പീലികൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, സാരസപക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങൾ ശാസിക്കുന്നതുപോലെ ദീനരായി, വിഷണ്ണമനസ്സോടെ പോകുന്നു.
4.30.41
वित्रास्य कारण्डवचक्रवाकान्
महारवैर्भिन्नकटा गजेन्द्राः।
सरस्सुबद्धाम्बुजभूषणेषु
विक्षोभ्य विक्षोभ्य जलं पिबन्ति ॥ ४.३०.४१ ॥
വലിയ ചിന്നംവിളികളാൽ കാരണ്ഡവങ്ങളെയും ചക്രവാകങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തി, മദജലം ഒലിക്കുന്ന കവിളുകളുള്ള ഗജേന്ദ്രന്മാർ, താമരകൾ ആഭരണമായ തടാകങ്ങളിൽ വെള്ളം ആവർത്തിച്ചു കലക്കി കുടിക്കുന്നു.
4.30.42
व्यपेतपङ्कासु सवालुकासु
प्रसन्नतोयासु सगोकुलासु।
ससारसारावविनादितासु
नदीषु हंसा निपतन्ति हृष्टाः ॥ ४.३०.४२ ॥
ചെളി നീങ്ങിയ, മണൽത്തീരങ്ങളുള്ള, തെളിഞ്ഞ ജലമുള്ള, പശുക്കൂട്ടങ്ങളോടു കൂടിയ, സാരസപ്പക്ഷികളുടെ ശബ്ദത്താൽ മുഴങ്ങുന്ന നദികളിൽ സന്തോഷിച്ച ഹംസങ്ങൾ ഇറങ്ങുന്നു.
4.30.43
नदीघनप्रस्रवणोदकाना-
मतिप्रवृद्धानिलबर्हिणानाम्।
प्लवंगमानां च गतोत्सवानां
ध्रुवं रवाः सम्प्रति सम्प्रणष्टाः ॥ ४.३०.४३ ॥
നദികൾ, ഇടതൂർന്ന മേഘങ്ങൾ, നീരുറവകളിലെ വെള്ളം, അതിശക്തമായ കാറ്റിൽ ആടുന്ന മയിലുകൾ, ആഹ്ലാദം കഴിഞ്ഞ വാനരന്മാർ — ഇവയുടെ ശബ്ദങ്ങൾ ഇപ്പോൾ തീർച്ചയായും നിലച്ചിരിക്കുന്നു.
4.30.44
अनेकवर्णाः सुविनष्टकाया
नवोदितेष्वम्बुधरेषु नष्टाः।
क्षुधार्दिता घोरविषा बिलेभ्य-
श्चिरोषिता विप्रसरन्ति सर्पाः ॥ ४.३०.४४ ॥
പലനിറങ്ങളുള്ളവയും ശരീരം വളരെ ക്ഷീണിച്ചവയും പുതുതായി ഉയർന്ന മേഘങ്ങളിൽ മറഞ്ഞവയുമായ, വിശപ്പിനാൽ പീഡിതരായ, ഭയങ്കരവിഷമുള്ള പാമ്പുകൾ, ദീർഘകാലം മാളങ്ങളിൽ കഴിഞ്ഞ ശേഷം ഇപ്പോൾ പുറത്തിറങ്ങുന്നു.
4.30.45
चञ्चच्चन्द्रकरस्पर्शहर्षोन्मीलिततारका।
अहो रागवती संध्या जहाति स्वयमम्बरम् ॥ ४.३०.४५ ॥
തിളങ്ങുന്ന ചന്ദ്രകിരണങ്ങളുടെ സ്പർശത്തിന്റെ ആഹ്ലാദത്താൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ വിടർന്നിരിക്കുന്നു; അഹോ! അനുരാഗവതിയായ സന്ധ്യ തന്നെ ആകാശത്തെ വിട്ടുപോകുന്നു.
4.30.46
रात्रिः शशाङ्कोदितसौम्यवक्त्रा
तारागणोन्मीलितचारुनेत्रा।
ज्योत्स्नांशुकप्रावरणा विभाति
नारीव शुक्लांशुकसंवृताङ्गी ॥ ४.३०.४६ ॥
ചന്ദ്രോദയത്താൽ സൗമ്യമായ മുഖമുള്ള രാത്രി, താരസമൂഹത്താൽ വിടർന്ന സുന്ദരനേത്രങ്ങളോടെ, നിലാവാകുന്ന വസ്ത്രം പുതച്ച്, വെള്ളവസ്ത്രത്താൽ മൂടിയ ശരീരമുള്ള സ്ത്രീയെപ്പോലെ വിളങ്ങുന്നു.
4.30.47
विपक्वशालिप्रसवानि भुक्त्वा
प्रहर्षिता सारसचारुपङ्क्तिः ।
नभः समाक्रामति शीघ्रवेगा
वातावधूता ग्रथितेव माला ॥ ४.३०.४७ ॥
പഴുത്ത നെന്മണികൾ തിന്ന് സന്തോഷിച്ച സുന്ദരമായ കൊക്കുകളുടെ നിര, വേഗത്തിൽ ആകാശത്തെ കടക്കുന്നു; കാറ്റിൽ ഇളകിയ കോർത്ത മാലപോലെ.
4.30.48
सुप्तैकहंसं कुमुदैरुपेतं
महाह्रदस्थं सलिलं विभाति।
घनैर्विमुक्तं निशि पूर्णचन्द्रं
तारागणाकीर्णमिवान्तरिक्षम् ॥ ४.३०.४८ ॥
ഒരു ഉറങ്ങുന്ന അരയന്നവും ആമ്പലുകളുമുള്ള മഹാതടാകത്തിലെ ജലം, മേഘങ്ങൾ വിട്ടൊഴിഞ്ഞ രാത്രിയിൽ പൂർണചന്ദ്രനും താരസമൂഹവും നിറഞ്ഞ ആകാശംപോലെ വിളങ്ങുന്നു.
4.30.49
प्रकीर्णहंसाकुलमेखलानां
प्रबुद्धपद्मोत्पलमालिनीनाम्।
वाप्युत्तमानामधिकाद्य लक्ष्मी-
र्वराङ्गनानामिव भूषितानाम् ॥ ४.३०.४९ ॥
ചിതറിയ അരയന്നങ്ങളാൽ ഇളകിയ മേഖലയുള്ള, വിരിഞ്ഞ താമരയും ആമ്പലും മാലയായി ധരിച്ച ഉത്തമമായ കുളങ്ങളുടെ ശോഭ, അണിഞ്ഞൊരുങ്ങിയ ഉത്തമസ്ത്രീകളുടെ സൗന്ദര്യംപോലെയാണ്; അത് മുമ്പത്തേതിലും അധികമാണ്.
4.30.50
वेणुस्वरव्यञ्जिततूर्यमिश्रः
प्रत्यूषकालेऽनिलसम्प्रवृत्तः।
सम्मूर्छितो गर्गरगोवृषाणा-
मन्योन्यमापूरयतीव शब्दः ॥ ४.३०.५० ॥
പ്രഭാതകാലത്ത് കാറ്റിൽ ഉയർന്ന ശബ്ദം, കുഴലൂത്തിന്റെ സ്വരങ്ങളാൽ വ്യക്തമായ വാദ്യമിശ്രണത്തോടെ, ഗർഗര വാദ്യങ്ങളും പശുക്കളുടെയും കാളകളുടെയും ശബ്ദങ്ങളും ചേർന്ന് പരസ്പരം നിറയ്ക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
4.30.51
नवैर्नदीनां कुसुमप्रहासै-
र्व्याधूयमानैर्मृदुमारुतेन।
धौतामलक्षौमपटप्रकाशैः
कूलानि काशैरुपशोभितानि ॥ ४.३०.५१ ॥
നദികളിലെ പുതിയ പൂക്കളുടെ പുഞ്ചിരിപോലെ മൃദുവായ കാറ്റിൽ ഇളകുന്ന, കഴുകിയ വെൺപട്ടുവസ്ത്രംപോലെ തിളങ്ങുന്ന കാശപ്പുല്ലുകളാൽ നദീതീരങ്ങൾ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
4.30.52
वनप्रचण्डा मधुपानशौण्डाः
प्रियान्विताः षट्चरणाः प्रहृष्टाः।
वनेषु मत्ताः पवनानुयात्रां
कुर्वन्ति पद्मासनरेणुगौराः ॥ ४.३०.५२ ॥
കാട്ടിൽ ഉഗ്രരായ, തേൻ കുടിക്കുന്നതിൽ ആസക്തരായ, പ്രിയകളോടൊത്ത സന്തോഷിച്ച ആറുകാലുള്ള വണ്ടുകൾ, താമരപ്പൂമ്പൊടികൊണ്ട് വെളുത്തവരായി, മത്തരായി കാറ്റിനെ അനുഗമിക്കുന്നു.
4.30.53
जलं प्रसन्नं कुसुमप्रहासं
क्रौञ्चस्वनं शालिवनं विपक्वम्।
मृदुश्च वायुर्विमलश्च चन्द्रः
शंसन्ति वर्षव्यपनीतकालम् ॥ ४.३०.५३ ॥
തെളിഞ്ഞ ജലം, പൂക്കളുടെ പുഞ്ചിരി, ക്രൗഞ്ചപ്പക്ഷികളുടെ ശബ്ദം, പാകമായ നെൽവയൽ, മൃദുവായ കാറ്റ്, നിർമ്മലമായ ചന്ദ്രൻ എന്നിവ മഴക്കാലം കഴിഞ്ഞുവെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
4.30.54
मीनोपसंदर्शितमेखलानां
नदीवधूनां गतयोऽद्य मन्दाः।
कान्तोपभुक्तालसगामिनीनां
प्रभातकालेष्विव कामिनीनाम् ॥ ४.३०.५४ ॥
മീനുകൾ കാണിക്കുന്ന അരഞ്ഞാണമണിഞ്ഞ നദീവധുക്കളുടെ നടത്തം ഇന്ന് മന്ദമായിരിക്കുന്നു; പ്രഭാതവേളകളിൽ കാമുകന്മാരാൽ ആസ്വദിക്കപ്പെട്ട് അലസമായി നടക്കുന്ന കാമിനിമാരുടെ നടത്തംപോലെ.
4.30.55
सचक्रवाकानि सशैवलानि
काशैर्दुकूलैरिव संवृतानि।
सपत्ररेखाणि सरोचनानि
वधूमुखानीव नदीमुखानि ॥ ४.३०.५५ ॥
ചക്രവാകപ്പക്ഷികളും പായലും കാശപ്പുല്ലും പട്ടുവസ്ത്രവുംകൊണ്ട് മൂടി, ഇലരേഖകളും ഗോരോചനവും അണിഞ്ഞ നദീമുഖങ്ങൾ വധുക്കളുടെ മുഖങ്ങൾപോലെ തോന്നുന്നു.
4.30.56
प्रफुल्लबाणासनचित्रितेषु
प्रहृष्टषट्पादनिकूजितेषु।
गृहीतचापोद्यतदण्डचण्डः
प्रचण्डचापोऽद्य वनेषु कामः ॥ ४.३०.५६ ॥
വിരിഞ്ഞ പുഷ്പബാണാസനത്താൽ ചിത്രിതവും സന്തുഷ്ടരായ വണ്ടുകളുടെ മുഴക്കത്താൽ നിറഞ്ഞതുമായ വനങ്ങളിൽ ഇന്ന് കാമദേവൻ ഉഗ്രമായ വില്ലുമേന്തി നിൽക്കുന്നു.
4.30.57
लोकं सुवृष्ट्या परितोषयित्वा
नदीस्तटाकानि च पूरयित्वा।
निष्पन्नसस्यां वसुधां च कृत्वा
त्यक्त्वा नभस्तोयधराः प्रणष्टाः ॥ ४.३०.५७ ॥
നല്ല മഴകൊണ്ട് ലോകത്തെ സന്തോഷിപ്പിച്ച്, നദികളും കുളങ്ങളും നിറച്ച്, ഭൂമിയെ വിളഞ്ഞ വിളകളാൽ നിറച്ച ശേഷം, ആകാശത്തെ ജലം വഹിക്കുന്ന മേഘങ്ങൾ വിട്ടുപോയി മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
4.30.58
दर्शयन्ति शरन्नद्यः पुलिनानि शनैः शनैः।
नवसंगमसव्रीडा जघनानीव योषितः ॥ ४.३०.५८ ॥
ശരത്കാല നദികൾ പതുക്കെ പതുക്കെ മണൽത്തിട്ടകൾ കാണിക്കുന്നു; പുതിയ സംഗമത്താൽ ലജ്ജിച്ച സ്ത്രീകൾ അരക്കെട്ടുകൾ കാണിക്കുന്നതുപോലെ.
4.30.59
प्रसन्नसलिलाः सौम्य कुरराभिविनादिताः।
चक्रवाकगणाकीर्णा विभान्ति सलिलाशयाः ॥ ४.३०.५९ ॥
സൗമ്യനേ, തെളിഞ്ഞ ജലമുള്ള ഈ ജലാശയങ്ങൾ കുരര പക്ഷികളുടെ ശബ്ദത്താൽ മുഴങ്ങുന്നു; ചക്രവാക പക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ് ശോഭിക്കുന്നു.
4.30.60
अन्योन्यबद्धवैराणां जिगीषूणां नृपात्मज।
उद्योगसमयः सौम्य पार्थिवानामुपस्थितः ॥ ४.३०.६० ॥
രാജകുമാരാ, സൗമ്യനേ, പരസ്പരം വൈരത്തിൽ ബന്ധിതരായി ജയം ആഗ്രഹിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാരുടെ പ്രയത്നകാലം വന്നെത്തിയിരിക്കുന്നു.
4.30.61
इयं सा प्रथमा यात्रा पार्थिवानां नृपात्मज।
न च पश्यामि सुग्रीवमुद्योगं च तथाविधम् ॥ ४.३०.६१ ॥
രാജകുമാരാ, ഇത് രാജാക്കന്മാരുടെ ആദ്യ യാത്രയാണ്. എന്നാൽ സുഗ്രീവനിൽ അത്തരം പ്രയത്നം ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
4.30.62
असनाः सप्तपर्णाश्च कोविदाराश्च पुष्पिताः।
दृश्यन्ते बन्धुजीवाश्च श्यामाश्च गिरिसानुषु ॥ ४.३०.६२ ॥
അസന, സപ്തപർണ, കോവിദാര വൃക്ഷങ്ങൾ പൂത്തുനിൽക്കുന്നതു കാണാം; ബന്ധുജീവ, ശ്യാമ വൃക്ഷങ്ങൾ പർവതച്ചരിവുകളിൽ കാണുന്നു.
4.30.63
हंससारसचक्राह्वैः कुररैश्च समन्ततः।
पुलिनान्यवकीर्णानि नदीनां पश्य लक्ष्मण ॥ ४.३०.६३ ॥
ഹംസങ്ങൾ, സാരസങ്ങൾ, ചക്രവാകങ്ങൾ, കുരരങ്ങൾ എന്നിവയാൽ നദികളുടെ മണൽത്തിട്ടകൾ എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; നോക്കൂ ലക്ഷ്മണാ.
4.30.64
चत्वारो वार्षिका मासा गता वर्षशतोपमाः।
मम शोकाभितप्तस्य तथा सीतामपश्यतः ॥ ४.३०.६४ ॥
ദുഃഖത്താൽ വേവുന്ന എനിക്ക്, സീതയെ കാണാതെ, മഴക്കാലത്തെ നാലുമാസങ്ങൾ നൂറു വർഷങ്ങൾ പോലെ കഴിഞ്ഞുപോയി.
4.30.65
चक्रवाकीव भर्तारं पृष्ठतोऽनुगता वनम्।
विषमं दण्डकारण्यमुद्यानमिव चाङ्गना ॥ ४.३०.६५ ॥
ചക്രവാകി ഭർത്താവിനെ പിന്തുടരുന്നതുപോലെ അവൾ വനത്തിൽ എന്റെ പിന്നാലെ വന്നു; പരുക്കനായ ദണ്ഡകാരണ്യത്തെ ഒരു ഉദ്യാനമായി അവൾ കരുതി.
4.30.66
प्रियाविहीने दुःखार्ते हृतराज्ये विवासिते।
कृपां न कुरुते राजा सुग्रीवो मयि लक्ष्मण ॥ ४.३०.६६ ॥
പ്രിയയെ നഷ്ടപ്പെട്ട്, ദുഃഖാർത്തനായി, രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട്, നാടുകടത്തപ്പെട്ട എന്നോട് രാജാവായ സുഗ്രീവൻ കരുണ കാണിക്കുന്നില്ല, ലക്ഷ്മണാ.
4.30.67
अनाथो हृतराज्योऽहं रावणेन च धर्षितः।
दीनो दूरगृहः कामी मां चैव शरणं गतः ॥ ४.३०.६७ ॥
ഞാൻ അനാഥനാണ്, രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവനാണ്, രാവണനാൽ അപമാനിതനാണ്, ദീനനാണ്, വീട്ടിൽനിന്നകന്നവനാണ്, പ്രേമത്താൽ വ്യാകുലനാണ്; എന്നിട്ടും അവൻ എന്റെ ശരണം തേടി വന്നിരിക്കുന്നു.
4.30.68
इत्येतैः कारणैः सौम्य सुग्रीवस्य दुरात्मनः।
अहं वानरराजस्य परिभूतः परंतपः ॥ ४.३०.६८ ॥
ഇക്കാരണങ്ങളാൽ, സൗമ്യാ, ദുരാത്മാവായ സുഗ്രീവ വാനരരാജാവിനാൽ ഞാൻ അപമാനിതനായി, ശത്രുതാപകനേ.
4.30.69
स कालं परिसंख्याय सीतायाः परिमार्गणे।
कृतार्थः समयं कृत्वा दुर्मतिर्नाववुध्यते ॥ ४.३०.६९ ॥
അവൻ സീതയെ അന്വേഷിക്കുന്ന കാലം കണക്കാക്കി, ഉടമ്പടി ചെയ്തു; കാര്യം സാധിച്ചപ്പോൾ ദുർബുദ്ധി അത് ഓർക്കുന്നില്ല.
4.30.70
स किष्किन्धां प्रविश्य त्वं ब्रूहि वानरपुङ्गवम्।
मूर्खं ग्राम्यसुखे सक्तं सुग्रीवं वचनान्मम ॥ ४.३०.७० ॥
നീ കിഷ്കിന്ധയിൽ പ്രവേശിച്ച് എന്റെ വചനമനുസരിച്ച്, ആ വാനരശ്രേഷ്ഠനും മൂഢനും ഗ്രാമ്യസുഖങ്ങളിൽ ആസക്തനുമായ സുഗ്രീവനോട് പറയുക.
4.30.71
अर्थिनामुपपन्नानां पूर्वं चाप्युपकारिणाम्।
आशां संश्रुत्य यो हन्ति स लोके पुरुषाधमः ॥ ४.३०.७१ ॥
അഭ്യർത്ഥിച്ചു വന്നവർക്കും മുമ്പ് ഉപകാരം ചെയ്തവർക്കും പ്രത്യാശ നൽകിയ ശേഷം അതിനെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ ലോകത്തിലെ അധമപുരുഷനാണ്.
4.30.72
शुभं वा यदि वा पापं यो हि वाक्यमुदीरितम्।
सत्येन परिगृह्णाति स वीरः पुरुषोत्तमः ॥ ४.३०.७२ ॥
പറഞ്ഞ വാക്ക് ശുഭമോ അശുഭമോ ആയാലും സത്യംകൊണ്ട് അതു പാലിക്കുന്നവൻ വീരനും പുരുഷോത്തമനുമാണ്.
4.30.73
कृतार्था ह्यकृतार्थानां मित्राणां न भवन्ति ये।
तान् मृतानपि क्रव्यादाः कृतघ्नान् नोपभुञ्जते ॥ ४.३०.७३ ॥
കാര്യം സാധിച്ചശേഷം സുഹൃത്തുക്കളുടെ അസാധിത കാര്യങ്ങൾക്ക് തുണയാകാത്തവരെ, അവർ മരിച്ചാലും മാംസഭോജികൾ ഭക്ഷിക്കുന്നില്ല; അവർ കൃതഘ്നരാണ്.
4.30.74
नूनं काञ्चनपृष्ठस्य विकृष्टस्य मया रणे।
द्रष्टुमिच्छसि चापस्य रूपं विद्युद्गणोपमम् ॥ ४.३०.७४ ॥
തീർച്ചയായും യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ വലിക്കുന്ന സ്വർണ്ണപ്പുറമുള്ള വില്ലിന്റെ രൂപം നീ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അത് മിന്നൽക്കൂട്ടം പോലെയാണ്.
4.30.75
घोरं ज्यातलनिर्घोषं क्रुद्धस्य मम संयुगे।
निर्घोषमिव वज्रस्य पुनः संश्रोतुमिच्छसि ॥ ४.३०.७५ ॥
യുദ്ധത്തിൽ കോപിച്ച എന്റെ വില്ലിന്റെ ഞാണൊലിയുടെ ഭയങ്കരമായ ശബ്ദം, വജ്രത്തിന്റെ മുഴക്കം പോലെയുള്ളത്, നീ വീണ്ടും കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
4.30.76
काममेवंगतेऽप्यस्य परिज्ञाते पराक्रमे।
त्वत्सहायस्य मे वीर न चिन्ता स्यान्नृपात्मज ॥ ४.३०.७६ ॥
അവന്റെ പരാക്രമം ഇങ്ങനെ അറിയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, വീരാ, രാജകുമാരാ, നീ സഹായിയായിരിക്കുന്ന എനിക്ക് ഒരു ചിന്തയും ഉണ്ടാകില്ല.
4.30.77
यदर्थमयमारम्भः कृतः परपुरंजय।
समयं नाभिजानाति कृतार्थः प्लवगेश्वरः ॥ ४.३०.७७ ॥
ശത്രുനഗരങ്ങൾ ജയിച്ചവനേ, ഏതു ലക്ഷ്യത്തിനായാണോ ഈ ശ്രമം ചെയ്തത്, ആ കാര്യം നിറവേറിയതിനാൽ വാനരരാജൻ സമയം ഓർക്കുന്നില്ല.
4.30.78
वर्षाः समयकालं तु प्रतिज्ञाय हरीश्वरः।
व्यतीतांश्चतुरो मासान् विहरन् नावबुध्यते ॥ ४.३०.७८ ॥
വാനരരാജൻ മഴക്കാലത്തെ നിശ്ചിത കാലമായി പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരുന്നു; എന്നാൽ നാല് മാസം കഴിഞ്ഞിട്ടും വിഹരിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം അത് ഓർക്കുന്നില്ല.
4.30.79
सामात्यपरिषत्क्रीडन् पानमेवोपसेवते।
शोकदीनेषु नास्मासु सुग्रीवः कुरुते दयाम् ॥ ४.३०.७९ ॥
സുഗ്രീവൻ മന്ത്രിമാരോടും സഭയോടുമൊപ്പം ക്രീഡിച്ച് മദ്യം മാത്രം സേവിക്കുന്നു; ദുഃഖത്താൽ ദീനരായ ഞങ്ങളോട് അവൻ ദയ കാണിക്കുന്നില്ല.
4.30.80
उच्यतां गच्छ सुग्रीवस्त्वया वीर महाबल।
मम रोषस्य यद्रूपं ब्रूयाश्चैनमिदं वचः ॥ ४.३०.८० ॥
വീരാ, മഹാബലാ, നീ ചെന്ന് സുഗ്രീവനോട് ഇത് പറയുക. എന്റെ കോപത്തിന്റെ രൂപം എന്തെന്ന് ഈ വാക്കുകളാൽ അവനെ അറിയിക്കുക.
4.30.81
न स संकुचितः पन्था येन वाली हतो गतः।
समये तिष्ठ सुग्रीव मा वालिपथमन्वगाः ॥ ४.३०.८१ ॥
വാലി ഏത് വഴിയിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു പോയോ ആ വഴി ഇടുങ്ങിയതല്ല. സുഗ്രീവാ, നിശ്ചിത സമയത്ത് ഉറച്ചുനിൽക്കുക; വാലിയുടെ വഴി പിന്തുടരരുത്.
4.30.82
एक एव रणे वाली शरेण निहतो मया।
त्वां तु सत्यादतिक्रान्तं हनिष्यामि सबान्धवम् ॥ ४.३०.८२ ॥
യുദ്ധത്തിൽ വാലിയെ ഞാൻ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് കൊന്നു. എന്നാൽ സത്യം ലംഘിച്ച നിന്നെ നിന്റെ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ഞാൻ കൊല്ലും.
4.30.83
यदेवं विहिते कार्ये यद्धितं पुरुषर्षभ।
तत् तद् ब्रूहि नरश्रेष्ठ त्वर कालव्यतिक्रमः ॥ ४.३०.८३ ॥
ഇങ്ങനെ കാര്യം നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ട ശേഷം എന്താണോ ഹിതകരം അത് പറയുക. നരശ്രേഷ്ഠാ, വേഗം പോകുക; കാലം കടന്നുപോകരുത്.
4.30.84
कुरुष्व सत्यं मम वानरेश्वर
प्रतिश्रुतं धर्ममवेक्ष्य शाश्वतम्।
मा वालिनं प्रेतगतो यमक्षये
त्वमद्य पश्येर्मम चोदितः शरैः ॥ ४.३०.८४ ॥
വാനരേശ്വരാ, എനിക്ക് നൽകിയ വാക്ക് സത്യമാക്കുക; ശാശ്വത ധർമ്മം ഓർക്കുക. വാലിയെപ്പോലെ പ്രേതരൂപത്തിൽ യമലോകത്ത് പോകരുത്; ഇന്ന് എന്റെ അമ്പുകളാൽ പ്രേരിതനായി നീയും അത് കാണും.
4.30.85
स पूर्वजं तीव्रविवृद्धकोपं
लालप्यमानं प्रसमीक्ष्य दीनम्।
चकार तीव्रां मतिमुग्रतेजा
हरीश्वरे मानववंशवर्धनः ॥ ४.३०.८५ ॥
മാനവവംശത്തെ വളർത്തുന്ന ആ ഉഗ്രതേജസ്വി, ദീനനായി വിലപിക്കുന്ന തന്റെ ജ്യേഷ്ഠനെ കണ്ടപ്പോൾ, കോപം തീവ്രമായി വളർന്നു; വാനരേശ്വരനെതിരെ കഠിനമായ തീരുമാനമെടുത്തു.