Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 4.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.31.1
स कामिनं दीनमदीनसत्त्वं
शोकाभिपन्नं समुदीर्णकोपम्।
नरेन्द्रसूनुर्नरदेवपुत्रं
रामानुजः पूर्वजमित्युवाच ॥ ४.३१.१ ॥
A él, apasionado, abatido pero de ánimo invencible, abrumado por el dolor y con la cólera encendida, el hermano menor de Rāma, hijo de rey, habló así a su hermano mayor.
4.31.2
न वानरः स्थास्यति साधुवृत्ते
न मन्यते कर्मफलानुषङ्गान्।
न भोक्ष्यते वानरराज्यलक्ष्मीं
तथा हि नातिक्रमतेऽस्य बुद्धिः ॥ ४.३१.२ ॥
Ese mono no permanecerá firme en el camino de los justos, ni tiene en cuenta las consecuencias que siguen a las acciones. No disfrutará del esplendor del reino de los monos, pues su entendimiento no transgrede así.
4.31.3
मतिक्षयाद् ग्राम्यसुखेषु सक्त-
स्तव प्रसादात् प्रतिकारबुद्धिः।
हतोऽग्रजं पश्यतु वीरवालिनं
न राज्यमेवं विगुणस्य देयम् ॥ ४.३१.३ ॥
Sugrīva, entregado a los placeres mundanos por la pérdida del juicio, y que alberga pensamientos de venganza gracias a tu favor, que vea al heroico Vālin, que mató a su hermano mayor. Así, no debe darse el reino a quien carece de virtud.
4.31.4
न धारये कोपमुदीर्णवेगं
निहन्मि सुग्रीवमसत्यमद्य।
हरिप्रवीरैः सह वालिपुत्रो
नरेन्द्रपुत्र्या विचयं करोतु ॥ ४.३१.४ ॥
No contendré esta cólera cuyo ímpetu se ha levantado; hoy mataré al falso Sugrīva. Que el hijo de Vālin busque a la hija del rey junto con los mejores héroes monos.
4.31.5
तमात्तबाणासनमुत्पतन्तं
निवेदितार्थं रणचण्डकोपम्।
उवाच रामः परवीरहन्ता
स्ववीक्षितं सानुनयं च वाक्यम् ॥ ४.३१.५ ॥
A él, que se levantaba de un salto con arco y flecha en mano, que había declarado su propósito, feroz de cólera para la batalla, Rāma, matador de los héroes enemigos, habló palabras conciliadoras, mirando a sí mismo.
4.31.6
नहि वै त्वद्विधो लोके पापमेवं समाचरेत्।
कोपमार्येण यो हन्ति स वीरः पुरुषोत्तमः ॥ ४.३१.६ ॥
Un hombre como tú no cometería tal falta en el mundo. El héroe, el mejor de los hombres, es quien, siendo noble, vence su ira.
4.31.7
नेदमत्र त्वया ग्राह्यं साधुवृत्तेन लक्ष्मण।
तां प्रीतिमनुवर्तस्व पूर्ववृत्तं च संगतम् ॥ ४.३१.७ ॥
Lakṣmaṇa, tú, de conducta virtuosa, no debes tomar esto aquí. Mantén ese afecto y cumple el pacto anterior.
4.31.8
सामोपहितया वाचा रूक्षाणि परिवर्जयन्।
वक्तुमर्हसि सुग्रीवं व्यतीतं कालपर्यये ॥ ४.३१.८ ॥
Con palabras conciliadoras, evitando las duras, debes hablar a Sugrīva, pues el tiempo ha pasado.
4.31.9
सोऽग्रजेनानुशिष्टार्थो यथावत् पुरुषर्षभः।
प्रविवेश पुरीं वीरो लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ४.३१.९ ॥
Así instruido debidamente por su hermano mayor, Lakṣmaṇa, el mejor de los hombres, héroe y matador de héroes enemigos, entró en la ciudad.
4.31.10
ततः शुभमतिः प्राज्ञो भ्रातुः प्रियहिते रतः।
लक्ष्मणः प्रतिसंरब्धो जगाम भवनं कपेः ॥ ४.३१.१० ॥
Entonces Lakṣmaṇa, de mente auspiciosa y sabio, entregado a lo querido y beneficioso para su hermano, aún encendido de ira, fue a la morada del mono.
4.31.11
शक्रबाणासनप्रख्यं धनुः कालान्तकोपमम्।
प्रगृह्य गिरिशृङ्गाभं मन्दरः सानुमानिव ॥ ४.३१.११ ॥
Tomó el arco, semejante al arco de Indra, como el fin del tiempo, parecido a un pico de montaña; parecía el monte Mandara con sus laderas.
4.31.12
यथोक्तकारी वचनमुत्तरं चैव सोत्तरम्।
बृहस्पतिसमो बुद्ध्या मत्वा रामानुजस्तदा ॥ ४.३१.१२ ॥
Lakṣmaṇa, el hermano menor de Rāma, que cumple lo dicho y es igual a Bṛhaspati en sabiduría, reflexionó entonces y respondió.
4.31.13
कामक्रोधसमुत्थेन भ्रातुः क्रोधाग्निना वृतः।
प्रभञ्जन इवाप्रीतः प्रययौ लक्ष्मणस्ततः ॥ ४.३१.१३ ॥
Lakṣmaṇa, envuelto en el fuego de la ira de su hermano, nacido del deseo y la cólera, partió de allí disgustado, como el viento.
4.31.14
सालतालाश्वकर्णांश्च तरसा पातयन् बलात्।
पर्यस्यन् गिरिकूटानि द्रुमानन्यांश्च वेगितः ॥ ४.३१.१४ ॥
Derribando con fuerza los árboles sāla, tāla y aśvakarṇa, y arrojando por los aires picos de montaña y otros árboles, avanzó veloz.
4.31.15
शिलाश्च शकलीकुर्वन् पद्भ्यां गज इवाशुगः।
दूरमेकपदं त्यक्त्वा ययौ कार्यवशाद् द्रुतम् ॥ ४.३१.१५ ॥
Haciendo pedazos las rocas con sus pies, veloz como un elefante, dejando atrás la distancia de un solo paso, marchó rápidamente por el asunto que tenía entre manos.
4.31.16
तामपश्यद् बलाकीर्णां हरिराजमहापुरीम्।
दुर्गामिक्ष्वाकुशार्दूलः किष्किन्धां गिरिसंकटे ॥ ४.३१.१६ ॥
Lakṣmaṇa, tigre de la estirpe de Ikṣvāku, vio aquella gran ciudad del rey de los monos, Kiṣkindhā, llena de guerreros, fortificada y situada entre desfiladeros montañosos.
4.31.17
रोषात् प्रस्फुरमाणोष्ठः सुग्रीवं प्रति लक्ष्मणः।
ददर्श वानरान् भीमान् किष्किन्धायां बहिश्चरान् ॥ ४.३१.१७ ॥
Con los labios temblando de ira, Lakṣmaṇa miró a Sugrīva y vio a los temibles monos que deambulaban fuera de Kiṣkindhā.
4.31.18
तं दृष्ट्वा वानराः सर्वे लक्ष्मणं पुरुषर्षभम्।
शैलशृङ्गाणि शतशः प्रवृद्धांश्च महीरुहान्।
जगृहुः कुञ्जरप्रख्या वानराः पर्वतान्तरे ॥ ४.३१.१८ ॥
Al ver a Lakṣmaṇa, toro entre los hombres, todos los vānaras, semejantes a elefantes, tomaron cientos de picos de montaña y grandes árboles; entre las montañas los recogieron.
4.31.19
तान् गृहीतप्रहरणान् सर्वान् दृष्ट्वा तु लक्ष्मणः।
बभूव द्विगुणं क्रुद्धो बह्विन्धन इवानलः ॥ ४.३१.१९ ॥
Al ver a todos ellos con armas en mano, Lakṣmaṇa se enfureció el doble, como un fuego alimentado con mucho combustible.
4.31.20
तं ते भयपरीताङ्गा क्षुब्धं दृष्ट्वा प्लवंगमाः।
कालमृत्युयुगान्ताभं शतशो विद्रुता दिशः ॥ ४.३१.२० ॥
Al ver a aquel agitado, semejante al Tiempo, la Muerte y el fin de una era, los monos saltarines, con los miembros dominados por el miedo, huyeron por cientos en todas direcciones.
4.31.21
ततः सुग्रीवभवनं प्रविश्य हरिपुंगवाः।
क्रोधमागमनं चैव लक्ष्मणस्य न्यवेदयन् ॥ ४.३१.२१ ॥
Entonces los mejores de los monos entraron en la morada de Sugrīva e informaron de la ira de Lakṣmaṇa y de su llegada.
4.31.22
तारया सहितः कामी सक्तः कपिवृषस्तदा।
न तेषां कपिसिंहानां शुश्राव वचनं तदा ॥ ४.३१.२२ ॥
Entonces el toro de los monos, lujurioso y apegado, junto a Tārā, no escuchó las palabras de aquellos monos semejantes a leones.
4.31.23
ततः सचिवसंदिष्टा हरयो रोमहर्षणाः।
गिरिकुञ्जरमेघाभा नगरान्निर्ययुस्तदा ॥ ४.३१.२३ ॥
Entonces los monos, enviados por el ministro, de aspecto que erizaba el cabello y semejantes a elefantes de montaña y nubes, salieron de la ciudad.
4.31.24
नखदंष्ट्रायुधाः सर्वे वीरा विकृतदर्शनाः।
सर्वे शार्दूलदंष्ट्राश्च सर्वे विवृतदर्शनाः ॥ ४.३१.२४ ॥
Aquellos héroes, que tenían uñas y dientes como armas, eran todos de aspecto terrible. Todos tenían colmillos de tigre y todos mostraban los dientes descubiertos.
4.31.25
दशनागबलाः केचित् केचिद् दशगुणोत्तराः।
केचिन्नागसहस्रस्य बभूवुस्तुल्यवर्चसः ॥ ४.३१.२५ ॥
Algunos tenían la fuerza de diez elefantes, otros diez veces más que eso. Algunos llegaron a igualar en esplendor y vigor a mil elefantes.
4.31.26
ततस्तैः कपिभिर्व्याप्तां द्रुमहस्तैर्महाबलैः।
अपश्यल्लक्ष्मणः क्रुद्धः किष्किन्धां तां दुरासदाम् ॥ ४.३१.२६ ॥
Entonces Lakṣmaṇa, airado, contempló Kiṣkindhā, llena de aquellos monos poderosos que tenían ramas de árboles por manos, inaccesible.
4.31.27
ततस्ते हरयः सर्वे प्राकारपरिखान्तरात्।
निष्क्रम्योदग्रसत्त्वास्तु तस्थुराविष्कृतं तदा ॥ ४.३१.२७ ॥
Entonces todos aquellos monos, de gran valor, salieron del interior de la muralla y del foso y se quedaron allí, a la vista de todos.
4.31.28
सुग्रीवस्य प्रमादं च पूर्वजस्यार्थमात्मवान्।
दृष्ट्वा क्रोधवशं वीरः पुनरेव जगाम सः ॥ ४.३१.२८ ॥
Al ver la negligencia de Sugrīva y el asunto de su hermano mayor, aquel héroe dueño de sí mismo, dominado por la ira, volvió a avanzar.
4.31.29
स दीर्घोष्णमहोच्छ्वासः कोपसंरक्तलोचनः।
बभूव नरशार्दूलः सधूम इव पावकः ॥ ४.३१.२९ ॥
Aquel tigre entre los hombres, exhalando largos y ardientes suspiros, con los ojos enrojecidos por la ira, se volvió como un fuego con humo.
4.31.30
बाणशल्यस्फुरज्जिह्वः सायकासनभोगवान्।
स्वतेजोविषसम्भूतः पञ्चास्य इव पन्नगः ॥ ४.३१.३० ॥
Con las puntas de sus flechas centelleando como una lengua, con flechas y arco como anillos, nacido del veneno de su propio fulgor, era como una serpiente de cinco cabezas.
4.31.31
तं दीप्तमिव कालाग्निं नागेन्द्रमिव कोपितम्।
समासाद्याङ्गदस्त्रासाद् विषादमगमत् परम् ॥ ४.३१.३१ ॥
Al acercarse a él, que ardía como el fuego de la eternidad y estaba airado como el rey de las serpientes, Aṅgada cayó en profunda desolación por el temor.
4.31.32
सोऽङ्गदं रोषताम्राक्षः संदिदेश महायशाः।
सुग्रीवः कथ्यतां वत्स ममागमनमित्युत ॥ ४.३१.३२ ॥
Sugrīva, de gran renombre, con los ojos enrojecidos de ira, ordenó a Aṅgada: 'Querido hijo, anuncia mi llegada.'
4.31.33
एष रामानुजः प्राप्तस्त्वत्सकाशमरिंदम।
भ्रातुर्व्यसनसंतप्तो द्वारि तिष्ठति लक्ष्मणः ॥ ४.३१.३३ ॥
'Oh domador de enemigos, aquí ha venido Lakṣmaṇa, el hermano menor de Rāma, a tu presencia. Atormentado por la desgracia de su hermano, Lakṣmaṇa está de pie ante la puerta.'
4.31.34
तस्य वाक्यं यदि रुचिः क्रियतां साधु वानर।
इत्युक्त्वा शीघ्रमागच्छ वत्स वाक्यमरिंदम ॥ ४.३१.३४ ॥
'Si sus palabras te agradan, oh mono, cúmplelas bien.' Diciendo esto: 'Vuelve pronto, querido hijo, oh domador de enemigos.'
4.31.35
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा शोकाविष्टोऽङ्गदोऽब्रवीत्।
पितुः समीपमागम्य सौमित्रिरयमागतः ॥ ४.३१.३५ ॥
Al oír las palabras de Lakṣmaṇa, Aṅgada, poseído por el dolor, habló: 'Habiéndose acercado a nuestro padre, aquí ha llegado Saumitri (Lakṣmaṇa).'
4.31.36
अथाङ्गदस्तस्य सुतीव्रवाचा
सम्भ्रान्तभावः परिदीनवक्त्रः।
निर्गत्य पूर्वं नृपतेस्तरस्वी
ततो रुमायाश्चरणौ ववन्दे ॥ ४.३१.३६ ॥
Entonces Aṅgada, oyendo aquellas palabras tan duras, con el ánimo turbado y el rostro abatido, salió primero de la presencia del rey y luego se postró ante los pies de Rumā.
4.31.37
संगृह्य पादौ पितुरुग्रतेजा
जग्राह मातुः पुनरेव पादौ।
पादौ रुमायाश्च निपीडयित्वा
निवेदयामास ततस्तदर्थम् ॥ ४.३१.३७ ॥
Aṅgada, de fulgor feroz, tomó los pies de su padre, luego volvió a tomar los pies de su madre, y tras oprimir los pies de Rumā, le comunicó entonces el motivo.
4.31.38
स निद्राक्लान्तसंवीतो वानरो न विबुद्धवान्।
बभूव मदमत्तश्च मदनेन च मोहितः ॥ ४.३१.३८ ॥
Aquel mono, fatigado y envuelto en el sueño, no despertó; se había vuelto loco de embriaguez y confundido por la pasión.
4.31.39
ततः किलकिलां चक्रुर्लक्ष्मणं प्रेक्ष्य वानराः।
प्रसादयन्तस्तं क्रुद्धं भयमोहितचेतसः ॥ ४.३१.३९ ॥
Entonces los monos, al ver a Lakṣmaṇa airado, lanzaron un clamor agudo; con el ánimo turbado por el miedo, intentaban apaciguarlo en su ira.
4.31.40
ते महौघनिभं दृष्ट्वा वज्राशनिसमस्वनम्।
सिंहनादं समं चक्रुर्लक्ष्मणस्य समीपतः ॥ ४.३१.४० ॥
Al verlo semejante a una gran inundación, con una voz como el rayo y el trueno, todos a una lanzaron rugidos de león junto a Lakṣmaṇa.
4.31.41
तेन शब्देन महता प्रत्यबुध्यत वानरः।
मदविह्वलताम्राक्षो व्याकुलः स्रग्विभूषणः ॥ ४.३१.४१ ॥
Con aquel gran estruendo el mono despertó, con los ojos enrojecidos y turbados por la embriaguez, agitado, adornado con guirnaldas y joyas.
4.31.42
अथाङ्गदवचः श्रुत्वा तेनैव च समागतौ।
मन्त्रिणौ वानरेन्द्रस्य सम्मतोदारदर्शनौ ॥ ४.३१.४२ ॥
Entonces, habiendo oído las palabras de Aṅgada, llegaron juntos los dos ministros del señor de los monos, respetados y de noble apariencia.
4.31.43
प्लक्षश्चैव प्रभावश्च मन्त्रिणावर्थधर्मयोः।
वक्तुमुच्चावचं प्राप्तं लक्ष्मणं तौ शशंसतुः ॥ ४.३१.४३ ॥
Plakṣa y Prabhāva, ministros en asuntos de riqueza y deber, llegaron ante Lakṣmaṇa para hablar de cosas diversas, altas y bajas, y los dos se lo anunciaron.
4.31.44
प्रसादयित्वा सुग्रीवं वचनैः सार्थनिश्चितैः।
आसीनं पर्युपासीनौ यथा शक्रं मरुत्पतिम् ॥ ४.३१.४४ ॥
Habiendo complacido a Sugrīva con palabras significativas y firmes, los dos se sentaron junto a él, que estaba sentado, como se sientan en torno a Indra, señor de los Marut.
4.31.45
सत्यसंधौ महाभागौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
मनुष्यभावं सम्प्राप्तौ राज्यार्हौ राज्यदायिनौ ॥ ४.३१.४५ ॥
Los dos hermanos Rāma y Lakṣmaṇa, fieles a sus juramentos y de gran fortuna, han asumido la naturaleza humana; son dignos de la realeza y otorgadores de reinos.
4.31.46
तयोरेको धनुष्पाणिर्द्वारि तिष्ठति लक्ष्मणः।
यस्य भीताः प्रवेपन्तो नादान् मुञ्चन्ति वानराः ॥ ४.३१.४६ ॥
Uno de ellos, Lakṣmaṇa, con el arco en la mano, está de pie en la puerta; y los monos, temblando de miedo ante él, lanzan gritos.
4.31.47
स एष राघवभ्राता लक्ष्मणो वाक्यसारथिः।
व्यवसायरथः प्राप्तस्तस्य रामस्य शासनात् ॥ ४.३१.४७ ॥
Este es Lakṣmaṇa, hermano del Rāghava, cuyo auriga son sus palabras y cuyo carro es su determinación; ha venido por orden de Rāma.
4.31.48
अयं च तनयो राजंस्ताराया दयितोऽङ्गदः।
लक्ष्मणेन सकाशं ते प्रेषितस्त्वरयानघ ॥ ४.३१.४८ ॥
Oh rey, este es Aṅgada, el hijo amado de Tārā, a quien Lakṣmaṇa envió a tu presencia con prisa, oh sin mancha.
4.31.49
सोऽयं रोषपरीताक्षो द्वारि तिष्ठति वीर्यवान्।
वानरान् वानरपते चक्षुषा निर्दहन्निव ॥ ४.३१.४९ ॥
Oh señor de los vānaras, él, poderoso, está en la puerta con los ojos encendidos de ira, como si fuera a abrasar a los vānaras con su mirada.
4.31.50
तस्य मूर्ध्ना प्रणामं त्वं सपुत्रः सहबान्धवः।
गच्छ शीघ्रं महाराज रोषो ह्यद्योपशाम्यताम् ॥ ४.३१.५० ॥
Oh gran rey, ve pronto con tus hijos y parientes e inclina la cabeza ante él en reverencia, para que su ira se apacigüe hoy mismo.
4.31.51
यथा हि रामो धर्मात्मा तत्कुरुष्व समाहितः।
राजंस्तिष्ठ स्वसमये भव सत्यप्रतिश्रवः ॥ ४.३१.५१ ॥
Haz, con atención, como ha dicho Rāma de alma recta. Oh rey, mantente firme en tu acuerdo y sé fiel a tu palabra.