ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 4.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.31.1
स कामिनं दीनमदीनसत्त्वं
शोकाभिपन्नं समुदीर्णकोपम्।
नरेन्द्रसूनुर्नरदेवपुत्रं
रामानुजः पूर्वजमित्युवाच ॥ ४.३१.१ ॥
କାମାସକ୍ତ, ଦୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅଦୀନ ସତ୍ତ୍ୱଯୁକ୍ତ, ଶୋକରେ ଘେରା ହୋଇ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ କ୍ରୋଧଯୁକ୍ତ ସେହି ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ଅନୁଜ ରାଜକୁମାର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହିପରି କହିଲେ।
4.31.2
न वानरः स्थास्यति साधुवृत्ते
न मन्यते कर्मफलानुषङ्गान्।
न भोक्ष्यते वानरराज्यलक्ष्मीं
तथा हि नातिक्रमतेऽस्य बुद्धिः ॥ ४.३१.२ ॥
ସେ ବାନର ସାଧୁ ଆଚରଣରେ ସ୍ଥିର ରହିବ ନାହିଁ; କର୍ମଫଳର ଅନୁସଙ୍ଗକୁ ସେ ମାନିବ ନାହିଁ। ବାନରରାଜ୍ୟର ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ସେ ଭୋଗ କରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ତାର ବୁଦ୍ଧି ସେପରି ଅତିକ୍ରମ କରେ ନାହିଁ।
4.31.3
मतिक्षयाद् ग्राम्यसुखेषु सक्त-
स्तव प्रसादात् प्रतिकारबुद्धिः।
हतोऽग्रजं पश्यतु वीरवालिनं
न राज्यमेवं विगुणस्य देयम् ॥ ४.३१.३ ॥
ବୁଦ୍ଧିକ୍ଷୟ ହେତୁ ଲୌକିକ ସୁଖରେ ଆସକ୍ତ, ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହରେ ପ୍ରତିକାର ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ (ସୁଗ୍ରୀବ) — ନିଜ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ହତ୍ୟାକାରୀ ବୀର ବାଳୀକୁ ସେ ଦେଖୁ। ଗୁଣହୀନକୁ ଏପରି ରାଜ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
4.31.4
न धारये कोपमुदीर्णवेगं
निहन्मि सुग्रीवमसत्यमद्य।
हरिप्रवीरैः सह वालिपुत्रो
नरेन्द्रपुत्र्या विचयं करोतु ॥ ४.३१.४ ॥
ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ବେଗର କ୍ରୋଧକୁ ମୁଁ ଧରି ରଖିବି ନାହିଁ; ଆଜି ହିଁ ଅସତ୍ୟବାଦୀ ସୁଗ୍ରୀବକୁ ମୁଁ ବଧ କରିବି। ବାଳୀପୁତ୍ର (ଅଙ୍ଗଦ) ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର ବୀରମାନଙ୍କ ସହ ରାଜକୁମାରୀ (ସୀତା)ଙ୍କ ଅନ୍ୱେଷଣ କରନ୍ତୁ।
4.31.5
तमात्तबाणासनमुत्पतन्तं
निवेदितार्थं रणचण्डकोपम्।
उवाच रामः परवीरहन्ता
स्ववीक्षितं सानुनयं च वाक्यम् ॥ ४.३१.५ ॥
ଧନୁ-ବାଣ ଧରି ଉଡ଼ି ଉଠୁଥିବା, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜଣାଇସାରିଥିବା, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରଚଣ୍ଡ କ୍ରୋଧଯୁକ୍ତ ତାକୁ, ଶତ୍ରୁବୀର ସଂହାରକ ରାମ ନିଜକୁ ଦେଖି ସାନ୍ତ୍ୱନାପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
4.31.6
नहि वै त्वद्विधो लोके पापमेवं समाचरेत्।
कोपमार्येण यो हन्ति स वीरः पुरुषोत्तमः ॥ ४.३१.६ ॥
ତୁମ ପରି ଲୋକ ଜଗତରେ ଏପରି ପାପ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଆର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଯେ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରେ, ସେ ହିଁ ବୀର ଓ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।
4.31.7
नेदमत्र त्वया ग्राह्यं साधुवृत्तेन लक्ष्मण।
तां प्रीतिमनुवर्तस्व पूर्ववृत्तं च संगतम् ॥ ४.३१.७ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସଦାଚାରୀ ତୁମେ ଏଠାରେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସେହି ପ୍ରୀତି ଅନୁସରଣ କର ଏବଂ ପୂର୍ବ ଚୁକ୍ତି ପାଳନ କର।
4.31.8
सामोपहितया वाचा रूक्षाणि परिवर्जयन्।
वक्तुमर्हसि सुग्रीवं व्यतीतं कालपर्यये ॥ ४.३१.८ ॥
ମଧୁର ଓ ଶାନ୍ତ ବାଣୀରେ, କଠୋର ଶବ୍ଦ ଛାଡ଼ି, ସମୟ ପାର ହୋଇଯିବାରୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହ କଥା କହିବା ଉଚିତ।
4.31.9
सोऽग्रजेनानुशिष्टार्थो यथावत् पुरुषर्षभः।
प्रविवेश पुरीं वीरो लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ४.३१.९ ॥
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ଉପଦେଶ ପାଇ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୀର, ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କ ସଂହାରକ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
4.31.10
ततः शुभमतिः प्राज्ञो भ्रातुः प्रियहिते रतः।
लक्ष्मणः प्रतिसंरब्धो जगाम भवनं कपेः ॥ ४.३१.१० ॥
ତା'ପରେ ଶୁଭମତି, ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଭ୍ରାତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ହିତକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ ରତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏବେ ବି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବାନରର ଭବନକୁ ଗଲେ।
4.31.11
शक्रबाणासनप्रख्यं धनुः कालान्तकोपमम्।
प्रगृह्य गिरिशृङ्गाभं मन्दरः सानुमानिव ॥ ४.३१.११ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁ ପରି, କାଳାନ୍ତକ ପରି, ପର୍ବତଶିଖର ପରି ଧନୁ ଧରିଲେ; ଯେପରି ଢାଲସହିତ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ।
4.31.12
यथोक्तकारी वचनमुत्तरं चैव सोत्तरम्।
बृहस्पतिसमो बुद्ध्या मत्वा रामानुजस्तदा ॥ ४.३१.१२ ॥
କହିବା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ, ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତିସମ ରାମାନୁଜ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେତେବେଳେ ଚିନ୍ତା କରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
4.31.13
कामक्रोधसमुत्थेन भ्रातुः क्रोधाग्निना वृतः।
प्रभञ्जन इवाप्रीतः प्रययौ लक्ष्मणस्ततः ॥ ४.३१.१३ ॥
କାମ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଭାଇଙ୍କ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିରେ ଘେରା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପବନ ପରି ଅପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେଠାରୁ ଚାଲିଲେ।
4.31.14
सालतालाश्वकर्णांश्च तरसा पातयन् बलात्।
पर्यस्यन् गिरिकूटानि द्रुमानन्यांश्च वेगितः ॥ ४.३१.१४ ॥
ସାଲ, ତାଳ ଓ ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ବଳପୂର୍ବକ ବେଗରେ ପାଡ଼ି, ପର୍ବତ ଶିଖର ଓ ଅନ୍ୟ ଗଛ ଓଲଟାଇ ସେ ଶୀଘ୍ର ଆଗେଇଗଲେ।
4.31.15
शिलाश्च शकलीकुर्वन् पद्भ्यां गज इवाशुगः।
दूरमेकपदं त्यक्त्वा ययौ कार्यवशाद् द्रुतम् ॥ ४.३१.१५ ॥
ପାଦରେ ପଥର ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରି, ହାତୀ ପରି ଦ୍ରୁତ, କାର୍ଯ୍ୟବଶତଃ ଦୂରତା ଏକ ପାଦରେ ଛାଡ଼ି ସେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ।
4.31.16
तामपश्यद् बलाकीर्णां हरिराजमहापुरीम्।
दुर्गामिक्ष्वाकुशार्दूलः किष्किन्धां गिरिसंकटे ॥ ४.३१.१६ ॥
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ସିଂହ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପର୍ବତ ସଙ୍କଟରେ ଥିବା, ବଳବାନମାନଙ୍କରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ଗମ ବାନରରାଜଙ୍କ ସେ ମହାନଗରୀ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଦେଖିଲେ।
4.31.17
रोषात् प्रस्फुरमाणोष्ठः सुग्रीवं प्रति लक्ष्मणः।
ददर्श वानरान् भीमान् किष्किन्धायां बहिश्चरान् ॥ ४.३१.१७ ॥
କ୍ରୋଧରେ ଓଠ କମ୍ପାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପ୍ରତି ଚାହିଁଲେ ଏବଂ କିଷ୍କିନ୍ଧା ବାହାରେ ବୁଲୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ବାନରମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
4.31.18
तं दृष्ट्वा वानराः सर्वे लक्ष्मणं पुरुषर्षभम्।
शैलशृङ्गाणि शतशः प्रवृद्धांश्च महीरुहान्।
जगृहुः कुञ्जरप्रख्या वानराः पर्वतान्तरे ॥ ४.३१.१८ ॥
ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ହସ୍ତୀ ସଦୃଶ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଶହ ଶହ ପର୍ବତଶିଖର ଓ ବୃହତ ବୃକ୍ଷ ଧରିଲେ; ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ (ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉଠାଇଲେ)।
4.31.19
तान् गृहीतप्रहरणान् सर्वान् दृष्ट्वा तु लक्ष्मणः।
बभूव द्विगुणं क्रुद्धो बह्विन्धन इवानलः ॥ ४.३१.१९ ॥
ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱିଗୁଣ ହେଲା; ଅଧିକ ଇନ୍ଧନଯୁକ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି (ସେ ଜଳି ଉଠିଲେ)।
4.31.20
तं ते भयपरीताङ्गा क्षुब्धं दृष्ट्वा प्लवंगमाः।
कालमृत्युयुगान्ताभं शतशो विद्रुता दिशः ॥ ४.३१.२० ॥
କ୍ଷୁବ୍ଧ, କାଳ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଯୁଗାନ୍ତ ସଦୃଶ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟରେ ଅଙ୍ଗ କମ୍ପିତ ହୋଇଥିବା ସେହି ଡେଇଁଥିବା ବାନରମାନେ ଶହ ଶହ ହୋଇ ଦିଗ ଦିଗକୁ ପଳାଇଲେ।
4.31.21
ततः सुग्रीवभवनं प्रविश्य हरिपुंगवाः।
क्रोधमागमनं चैव लक्ष्मणस्य न्यवेदयन् ॥ ४.३१.२१ ॥
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଓ ତାଙ୍କ ଆଗମନର ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ।
4.31.22
तारया सहितः कामी सक्तः कपिवृषस्तदा।
न तेषां कपिसिंहानां शुश्राव वचनं तदा ॥ ४.३१.२२ ॥
ସେତେବେଳେ ତାରା ସହିତ କାମାସକ୍ତ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେହି ସିଂହ ସଦୃଶ ବାନରମାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ।
4.31.23
ततः सचिवसंदिष्टा हरयो रोमहर्षणाः।
गिरिकुञ्जरमेघाभा नगरान्निर्ययुस्तदा ॥ ४.३१.२३ ॥
ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଆଦେଶରେ ରୋମାଞ୍ଚକାରୀ, ପର୍ବତୀୟ ହସ୍ତୀ ଓ ମେଘ ସଦୃଶ ସେହି ବାନରମାନେ ସେତେବେଳେ ନଗରରୁ ବାହାରିଲେ।
4.31.24
नखदंष्ट्रायुधाः सर्वे वीरा विकृतदर्शनाः।
सर्वे शार्दूलदंष्ट्राश्च सर्वे विवृतदर्शनाः ॥ ४.३१.२४ ॥
ନଖ ଓ ଦାନ୍ତ ଯାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲା, ସେହି ସମସ୍ତ ବୀର ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କର ଦାନ୍ତ ବାଘ ପରି ଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଖୋଲା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
4.31.25
दशनागबलाः केचित् केचिद् दशगुणोत्तराः।
केचिन्नागसहस्रस्य बभूवुस्तुल्यवर्चसः ॥ ४.३१.२५ ॥
କାହାର ଦଶ ହାତୀର ବଳ ଥିଲା; କାହାର ତା'ଠାରୁ ଦଶ ଗୁଣ ଅଧିକ। କେହି କେହି ହଜାର ହାତୀ ସମାନ ତେଜ ଓ ବଳଶାଳୀ ଥିଲେ।
4.31.26
ततस्तैः कपिभिर्व्याप्तां द्रुमहस्तैर्महाबलैः।
अपश्यल्लक्ष्मणः क्रुद्धः किष्किन्धां तां दुरासदाम् ॥ ४.३१.२६ ॥
ତା'ପରେ ଗଛଡାଳକୁ ହାତ କରିଥିବା ସେହି ମହାବଳ ବାନରଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ଗମ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦେଖିଲେ।
4.31.27
ततस्ते हरयः सर्वे प्राकारपरिखान्तरात्।
निष्क्रम्योदग्रसत्त्वास्तु तस्थुराविष्कृतं तदा ॥ ४.३१.२७ ॥
ତା'ପରେ ସେହି ସମସ୍ତ ବାନର, ମହା ସାହସୀ ହୋଇ, ପ୍ରାକାର ଓ ଖାଇ ଭିତରୁ ବାହାରି ସେହି ସମୟରେ ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ଠିଆ ହେଲେ।
4.31.28
सुग्रीवस्य प्रमादं च पूर्वजस्यार्थमात्मवान्।
दृष्ट्वा क्रोधवशं वीरः पुनरेव जगाम सः ॥ ४.३१.२८ ॥
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପ୍ରମାଦ ଓ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ସେହି ଆତ୍ମସଂଯମୀ ବୀର କ୍ରୋଧର ବଶ ହୋଇ ପୁଣି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
4.31.29
स दीर्घोष्णमहोच्छ्वासः कोपसंरक्तलोचनः।
बभूव नरशार्दूलः सधूम इव पावकः ॥ ४.३१.२९ ॥
ସେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୀର୍ଘ ଓ ଉଷ୍ଣ ନିଶ୍ୱାସ ପକାଇ, କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖିରେ, ଧୂଆଁ ସହିତ ଅଗ୍ନି ପରି ହେଲେ।
4.31.30
बाणशल्यस्फुरज्जिह्वः सायकासनभोगवान्।
स्वतेजोविषसम्भूतः पञ्चास्य इव पन्नगः ॥ ४.३१.३० ॥
ବାଣର ଅଗ୍ରଭାଗ ଜିଭ ପରି କମ୍ପୁଥିଲା, ବାଣ ଓ ଧନୁ ଯାହାର କୁଣ୍ଡଳୀ ଥିଲା, ନିଜ ତେଜର ବିଷରୁ ଜାତ ସେ ପଞ୍ଚମୁଖ ସର୍ପ ପରି ଥିଲା।
4.31.31
तं दीप्तमिव कालाग्निं नागेन्द्रमिव कोपितम्।
समासाद्याङ्गदस्त्रासाद् विषादमगमत् परम् ॥ ४.३१.३१ ॥
ଜ୍ୱଳନ୍ତ କାଳାଗ୍ନି ପରି, କ୍ରୋଧିତ ନାଗରାଜ ପରି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଅଙ୍ଗଦ ଭୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାଦରେ ପଡ଼ିଲେ।
4.31.32
सोऽङ्गदं रोषताम्राक्षः संदिदेश महायशाः।
सुग्रीवः कथ्यतां वत्स ममागमनमित्युत ॥ ४.३१.३२ ॥
କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖିର ମହାଯଶସ୍ୱୀ ସୁଗ୍ରୀବ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବତ୍ସ, ମୋ ଆଗମନ ବିଷୟ ଜଣାଅ।'
4.31.33
एष रामानुजः प्राप्तस्त्वत्सकाशमरिंदम।
भ्रातुर्व्यसनसंतप्तो द्वारि तिष्ठति लक्ष्मणः ॥ ४.३१.३३ ॥
'ହେ ଅରିନ୍ଦମ, ଏହି ରାମଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଭାଇର ସଙ୍କଟରେ ସନ୍ତପ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦ୍ୱାରରେ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି।'
4.31.34
तस्य वाक्यं यदि रुचिः क्रियतां साधु वानर।
इत्युक्त्वा शीघ्रमागच्छ वत्स वाक्यमरिंदम ॥ ४.३१.३४ ॥
'ହେ ବାନର, ତାଙ୍କ କଥା ଯଦି ତୁମକୁ ରୁଚେ, ତେବେ ତାହା ଭଲ ଭାବେ କର। ଏହା କହି, ବତ୍ସ, ହେ ଅରିନ୍ଦମ, ଶୀଘ୍ର ଫେରି ଆସ।'
4.31.35
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा शोकाविष्टोऽङ्गदोऽब्रवीत्।
पितुः समीपमागम्य सौमित्रिरयमागतः ॥ ४.३१.३५ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଶୋକରେ ଆବିଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ, 'ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ଏହି ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ଆସିଛନ୍ତି।'
4.31.36
अथाङ्गदस्तस्य सुतीव्रवाचा
सम्भ्रान्तभावः परिदीनवक्त्रः।
निर्गत्य पूर्वं नृपतेस्तरस्वी
ततो रुमायाश्चरणौ ववन्दे ॥ ४.३१.३६ ॥
ଏବେ ସେହି ଅତି ତୀବ୍ର ବାଣୀ ଶୁଣି, ମନ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ମୁଖ ମଳିନ ହୋଇ ଅଙ୍ଗଦ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରୁ ପ୍ରଥମେ ବାହାରି ଆସି ତା'ପରେ ରୁମାଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
4.31.37
संगृह्य पादौ पितुरुग्रतेजा
जग्राह मातुः पुनरेव पादौ।
पादौ रुमायाश्च निपीडयित्वा
निवेदयामास ततस्तदर्थम् ॥ ४.३१.३७ ॥
ଉଗ୍ର ତେଜସ୍ୱୀ ଅଙ୍ଗଦ ପିତାଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ, ପୁଣି ମାତାଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ; ରୁମାଙ୍କ ପାଦ ଚାପି ଧରି ତା'ପରେ ସେହି କାରଣ ନିବେଦନ କଲେ।
4.31.38
स निद्राक्लान्तसंवीतो वानरो न विबुद्धवान्।
बभूव मदमत्तश्च मदनेन च मोहितः ॥ ४.३१.३८ ॥
ସେହି ବାନର ନିଦ୍ରାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଆବୃତ ହୋଇ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇନଥିଲା; ସେ ମଦରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ଓ କାମରେ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲା।
4.31.39
ततः किलकिलां चक्रुर्लक्ष्मणं प्रेक्ष्य वानराः।
प्रसादयन्तस्तं क्रुद्धं भयमोहितचेतसः ॥ ४.३१.३९ ॥
ତା'ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଦେଖି ବାନରମାନେ କିଲକିଲା ଶବ୍ଦ କଲେ; ଭୟରେ ମୋହିତ ମନ ନେଇ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
4.31.40
ते महौघनिभं दृष्ट्वा वज्राशनिसमस्वनम्।
सिंहनादं समं चक्रुर्लक्ष्मणस्य समीपतः ॥ ४.३१.४० ॥
ମହା ପ୍ରବାହ ପରି ଓ ବଜ୍ର-ବିଜୁଳି ପରି ଶବ୍ଦବିଶିଷ୍ଟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଖରେ ଏକସାଙ୍ଗେ ସିଂହନାଦ କଲେ।
4.31.41
तेन शब्देन महता प्रत्यबुध्यत वानरः।
मदविह्वलताम्राक्षो व्याकुलः स्रग्विभूषणः ॥ ४.३१.४१ ॥
ସେହି ମହା ଶବ୍ଦରେ ସେ ବାନର ଜାଗ୍ରତ ହେଲା; ମଦରେ ବିହ୍ୱଳ ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖିବିଶିଷ୍ଟ, ବ୍ୟାକୁଳ, ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜ୍ଜିତ।
4.31.42
अथाङ्गदवचः श्रुत्वा तेनैव च समागतौ।
मन्त्रिणौ वानरेन्द्रस्य सम्मतोदारदर्शनौ ॥ ४.३१.४२ ॥
ତା'ପରେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ସହିତ ଆସିଥିବା ବାନରରାଜଙ୍କ ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ଉଦାର ଦର୍ଶନର ଥିଲେ।
4.31.43
प्लक्षश्चैव प्रभावश्च मन्त्रिणावर्थधर्मयोः।
वक्तुमुच्चावचं प्राप्तं लक्ष्मणं तौ शशंसतुः ॥ ४.३१.४३ ॥
ପ୍ଳକ୍ଷ ଓ ପ୍ରଭାବ, ଅର୍ଥ ଓ ଧର୍ମର ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରୀ, ନାନା ବିଷୟ କହିବା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚି ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
4.31.44
प्रसादयित्वा सुग्रीवं वचनैः सार्थनिश्चितैः।
आसीनं पर्युपासीनौ यथा शक्रं मरुत्पतिम् ॥ ४.३१.४४ ॥
ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୃଢ଼ ବାକ୍ୟରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ମରୁତ୍ଗଣଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ବସିବା ପରି, ଉପବିଷ୍ଟ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ସେ ଦୁହେଁ ବସିଲେ।
4.31.45
सत्यसंधौ महाभागौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
मनुष्यभावं सम्प्राप्तौ राज्यार्हौ राज्यदायिनौ ॥ ४.३१.४५ ॥
ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞ ଓ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ସେମାନେ ରାଜ୍ୟଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ରାଜ୍ୟଦାତା।
4.31.46
तयोरेको धनुष्पाणिर्द्वारि तिष्ठति लक्ष्मणः।
यस्य भीताः प्रवेपन्तो नादान् मुञ्चन्ति वानराः ॥ ४.३१.४६ ॥
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ, ହାତରେ ଧନୁ ଧରି ଦ୍ୱାରରେ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି—ଲକ୍ଷ୍ମଣ; ଯାହାଙ୍କ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ବାନରମାନେ ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି।
4.31.47
स एष राघवभ्राता लक्ष्मणो वाक्यसारथिः।
व्यवसायरथः प्राप्तस्तस्य रामस्य शासनात् ॥ ४.३१.४७ ॥
ଏ ହେଉଛନ୍ତି ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ; ବାକ୍ୟରୂପୀ ସାରଥି ଓ ସଂକଳ୍ପରୂପୀ ରଥଧାରୀ, ରାମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆସିଛନ୍ତି।
4.31.48
अयं च तनयो राजंस्ताराया दयितोऽङ्गदः।
लक्ष्मणेन सकाशं ते प्रेषितस्त्वरयानघ ॥ ४.३१.४८ ॥
ହେ ରାଜନ, ଏ ତାରାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୀଘ୍ର ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି, ହେ ନିଷ୍ପାପ।
4.31.49
सोऽयं रोषपरीताक्षो द्वारि तिष्ठति वीर्यवान्।
वानरान् वानरपते चक्षुषा निर्दहन्निव ॥ ४.३१.४९ ॥
ହେ ବାନରପତି, ସେ ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତିମ ଆଖିରେ ଦ୍ୱାରରେ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି; ଯେପରି ଦୃଷ୍ଟିରେ ବାନରମାନଙ୍କୁ ଦହନ କରିବେ।
4.31.50
तस्य मूर्ध्ना प्रणामं त्वं सपुत्रः सहबान्धवः।
गच्छ शीघ्रं महाराज रोषो ह्यद्योपशाम्यताम् ॥ ४.३१.५० ॥
ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ ପୁତ୍ର ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ମସ୍ତକ ନତ କରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର; ଆଜି ହିଁ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହେଉ।
4.31.51
यथा हि रामो धर्मात्मा तत्कुरुष्व समाहितः।
राजंस्तिष्ठ स्वसमये भव सत्यप्रतिश्रवः ॥ ४.३१.५१ ॥
ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ସେପରି ମନୋଯୋଗ ସହ କର; ହେ ରାଜନ, ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ସ୍ଥିର ରୁହ, ସତ୍ୟପ୍ରତିଶ୍ରବ ହୁଅ।