ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 4.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.31.1
स कामिनं दीनमदीनसत्त्वं
शोकाभिपन्नं समुदीर्णकोपम्।
नरेन्द्रसूनुर्नरदेवपुत्रं
रामानुजः पूर्वजमित्युवाच ॥ ४.३१.१ ॥
ਕਾਮੀ, ਦੀਨ ਪਰ ਅਦੀਨ ਸੱਤਵ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਅਤੇ ਉਮਡੇ ਹੋਏ ਕ੍ਰੋਧ ਵਾਲੇ ਉਸ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ।
4.31.2
न वानरः स्थास्यति साधुवृत्ते
न मन्यते कर्मफलानुषङ्गान्।
न भोक्ष्यते वानरराज्यलक्ष्मीं
तथा हि नातिक्रमतेऽस्य बुद्धिः ॥ ४.३१.२ ॥
ਉਹ ਵਾਨਰ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਟਿਕੇਗਾ ਨਹੀਂ; ਕਰਮਫਲਾਂ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਨੂੰ ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਨਹੀਂ। ਵਾਨਰਰਾਜ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਉਹ ਭੋਗੇਗਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਐਸਾ ਉਲੰਘਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
4.31.3
मतिक्षयाद् ग्राम्यसुखेषु सक्त-
स्तव प्रसादात् प्रतिकारबुद्धिः।
हतोऽग्रजं पश्यतु वीरवालिनं
न राज्यमेवं विगुणस्य देयम् ॥ ४.३१.३ ॥
ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਖ਼ਯ ਕਾਰਨ ਦੁਨਿਆਵੀ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ (ਸੁਗ੍ਰੀਵ) — ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀਰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਉਹ ਵੇਖੇ। ਗੁਣਹੀਨ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
4.31.4
न धारये कोपमुदीर्णवेगं
निहन्मि सुग्रीवमसत्यमद्य।
हरिप्रवीरैः सह वालिपुत्रो
नरेन्द्रपुत्र्या विचयं करोतु ॥ ४.३१.४ ॥
ਉੱਮਡੇ ਹੋਏ ਵੇਗ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਮੈਂ ਰੋਕਾਂਗਾ ਨਹੀਂ; ਅੱਜ ਹੀ ਝੂਠੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਵਾਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ (ਅੰਗਦ) ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ (ਸੀਤਾ) ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੇ।
4.31.5
तमात्तबाणासनमुत्पतन्तं
निवेदितार्थं रणचण्डकोपम्।
उवाच रामः परवीरहन्ता
स्ववीक्षितं सानुनयं च वाक्यम् ॥ ४.३१.५ ॥
ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਛਲਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਦੱਸ ਚੁੱਕੇ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕ੍ਰੋਧ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਨਰਮ ਬਚਨ ਕਹੇ।
4.31.6
नहि वै त्वद्विधो लोके पापमेवं समाचरेत्।
कोपमार्येण यो हन्ति स वीरः पुरुषोत्तमः ॥ ४.३१.६ ॥
ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਆਰੀਆ ਬਣ ਕੇ ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵੀਰ ਤੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਹੈ।
4.31.7
नेदमत्र त्वया ग्राह्यं साधुवृत्तेन लक्ष्मण।
तां प्रीतिमनुवर्तस्व पूर्ववृत्तं च संगतम् ॥ ४.३१.७ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸਦਾਚਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਸ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਇਕਰਾਰ ਨੂੰ ਨਿਭਾ।
4.31.8
सामोपहितया वाचा रूक्षाणि परिवर्जयन्।
वक्तुमर्हसि सुग्रीवं व्यतीतं कालपर्यये ॥ ४.३१.८ ॥
ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
4.31.9
सोऽग्रजेनानुशिष्टार्थो यथावत् पुरुषर्षभः।
प्रविवेश पुरीं वीरो लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ४.३१.९ ॥
ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਯਥਾਵਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵੀਰ, ਵੈਰੀ-ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
4.31.10
ततः शुभमतिः प्राज्ञो भ्रातुः प्रियहिते रतः।
लक्ष्मणः प्रतिसंरब्धो जगाम भवनं कपेः ॥ ४.३१.१० ॥
ਫਿਰ ਸ਼ੁਭ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਜੇ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਬਾਂਦਰ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਗਿਆ।
4.31.11
शक्रबाणासनप्रख्यं धनुः कालान्तकोपमम्।
प्रगृह्य गिरिशृङ्गाभं मन्दरः सानुमानिव ॥ ४.३१.११ ॥
ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗਾ, ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਰਗਾ, ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਢਲਾਣਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਹੋਵੇ।
4.31.12
यथोक्तकारी वचनमुत्तरं चैव सोत्तरम्।
बृहस्पतिसमो बुद्ध्या मत्वा रामानुजस्तदा ॥ ४.३१.१२ ॥
ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਬृਹਸਪਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਤਦ ਸੋਚ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
4.31.13
कामक्रोधसमुत्थेन भ्रातुः क्रोधाग्निना वृतः।
प्रभञ्जन इवाप्रीतः प्रययौ लक्ष्मणस्ततः ॥ ४.३१.१३ ॥
ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਭਰਾ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧਾਗਨੀ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਤੁਰ ਪਏ।
4.31.14
सालतालाश्वकर्णांश्च तरसा पातयन् बलात्।
पर्यस्यन् गिरिकूटानि द्रुमानन्यांश्च वेगितः ॥ ४.३१.१४ ॥
ਸਾਲ, ਤਾਲ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਕਰਣ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡੇਗਦੇ, ਪਰਬਤ-ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਂਦੇ ਉਹ ਤੇਜ਼ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
4.31.15
शिलाश्च शकलीकुर्वन् पद्भ्यां गज इवाशुगः।
दूरमेकपदं त्यक्त्वा ययौ कार्यवशाद् द्रुतम् ॥ ४.३१.१५ ॥
ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰਦੇ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਕੰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੂਰੀ ਇੱਕ ਕਦਮ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਗਏ।
4.31.16
तामपश्यद् बलाकीर्णां हरिराजमहापुरीम्।
दुर्गामिक्ष्वाकुशार्दूलः किष्किन्धां गिरिसंकटे ॥ ४.३१.१६ ॥
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪਰਬਤੀ ਤੰਗ ਰਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਬਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਦੁਰਗਮ ਵਾਨਰਰਾਜ ਦੀ ਮਹਾਨਗਰੀ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵੇਖੀ।
4.31.17
रोषात् प्रस्फुरमाणोष्ठः सुग्रीवं प्रति लक्ष्मणः।
ददर्श वानरान् भीमान् किष्किन्धायां बहिश्चरान् ॥ ४.३१.१७ ॥
ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਬੁੱਲ੍ਹ ਫੜਕਦੇ ਹੋਏ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇ ਬਾਹਰ ਘੁੰਮਦੇ ਭਿਆਨਕ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
4.31.18
तं दृष्ट्वा वानराः सर्वे लक्ष्मणं पुरुषर्षभम्।
शैलशृङ्गाणि शतशः प्रवृद्धांश्च महीरुहान्।
जगृहुः कुञ्जरप्रख्या वानराः पर्वतान्तरे ॥ ४.३१.१८ ॥
ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪਰਬਤ-ਸਿਖਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਫੜ ਲਏ; ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ (ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ)।
4.31.19
तान् गृहीतप्रहरणान् सर्वान् दृष्ट्वा तु लक्ष्मणः।
बभूव द्विगुणं क्रुद्धो बह्विन्धन इवानलः ॥ ४.३१.१९ ॥
ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਦੁੱਗਣਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਬਹੁਤ ਬਾਲਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ (ਉਹ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ)।
4.31.20
तं ते भयपरीताङ्गा क्षुब्धं दृष्ट्वा प्लवंगमाः।
कालमृत्युयुगान्ताभं शतशो विद्रुता दिशः ॥ ४.३१.२० ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ, ਕਾਲ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਯੁਗਾਂਤ ਵਰਗੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਅੰਗ ਕੰਬਦੇ ਉਹ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ।
4.31.21
ततः सुग्रीवभवनं प्रविश्य हरिपुंगवाः।
क्रोधमागमनं चैव लक्ष्मणस्य न्यवेदयन् ॥ ४.३१.२१ ॥
ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ।
4.31.22
तारया सहितः कामी सक्तः कपिवृषस्तदा।
न तेषां कपिसिंहानां शुश्राव वचनं तदा ॥ ४.३१.२२ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਾਰਾ ਨਾਲ ਕਾਮ-ਆਸਕਤ ਵਾਨਰ-ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਿੰਘ-ਸਮਾਨ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਸੁਣੇ।
4.31.23
ततः सचिवसंदिष्टा हरयो रोमहर्षणाः।
गिरिकुञ्जरमेघाभा नगरान्निर्ययुस्तदा ॥ ४.३१.२३ ॥
ਫਿਰ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਰੋਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪਰਬਤੀ ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਉਹ ਵਾਨਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਗਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਏ।
4.31.24
नखदंष्ट्रायुधाः सर्वे वीरा विकृतदर्शनाः।
सर्वे शार्दूलदंष्ट्राश्च सर्वे विवृतदर्शनाः ॥ ४.३१.२४ ॥
ਨਹੁੰ ਅਤੇ ਦੰਦ ਹੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੀਰ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਦੰਦ ਬਾਘ ਵਰਗੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਦੰਦ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿੱਖਦੇ ਸਨ।
4.31.25
दशनागबलाः केचित् केचिद् दशगुणोत्तराः।
केचिन्नागसहस्रस्य बभूवुस्तुल्यवर्चसः ॥ ४.३१.२५ ॥
ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਬਲ ਸੀ; ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ। ਕੁਝ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਤੇਜ ਅਤੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਸਨ।
4.31.26
ततस्तैः कपिभिर्व्याप्तां द्रुमहस्तैर्महाबलैः।
अपश्यल्लक्ष्मणः क्रुद्धः किष्किन्धां तां दुरासदाम् ॥ ४.३१.२६ ॥
ਫਿਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਬਣਾਈ ਬੈਠੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਅਜਿੱਤ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
4.31.27
ततस्ते हरयः सर्वे प्राकारपरिखान्तरात्।
निष्क्रम्योदग्रसत्त्वास्तु तस्थुराविष्कृतं तदा ॥ ४.३१.२७ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰ, ਵੱਡੇ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਕੰਧ ਅਤੇ ਖਾਈ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਗਏ।
4.31.28
सुग्रीवस्य प्रमादं च पूर्वजस्यार्थमात्मवान्।
दृष्ट्वा क्रोधवशं वीरः पुनरेव जगाम सः ॥ ४.३१.२८ ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਵੀਰ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
4.31.29
स दीर्घोष्णमहोच्छ्वासः कोपसंरक्तलोचनः।
बभूव नरशार्दूलः सधूम इव पावकः ॥ ४.३१.२९ ॥
ਉਹ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਲੰਮੇ ਅਤੇ ਗਰਮ ਸਾਹ ਛੱਡਦਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ।
4.31.30
बाणशल्यस्फुरज्जिह्वः सायकासनभोगवान्।
स्वतेजोविषसम्भूतः पञ्चास्य इव पन्नगः ॥ ४.३१.३० ॥
ਬਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਭ ਲਹਿਰਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਬਾਣ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਹੀ ਜਿਸ ਦੇ ਵਲ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਪੰਜ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸੱਪ ਸੀ।
4.31.31
तं दीप्तमिव कालाग्निं नागेन्द्रमिव कोपितम्।
समासाद्याङ्गदस्त्रासाद् विषादमगमत् परम् ॥ ४.३१.३१ ॥
ਬਲਦੀ ਕਾਲਅਗਨੀ ਵਰਗੇ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਨਾਗਰਾਜ ਵਰਗੇ ਉਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅੰਗਦ ਡਰ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।
4.31.32
सोऽङ्गदं रोषताम्राक्षः संदिदेश महायशाः।
सुग्रीवः कथ्यतां वत्स ममागमनमित्युत ॥ ४.३१.३२ ॥
ਰੋਸ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, 'ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੱਸ।'
4.31.33
एष रामानुजः प्राप्तस्त्वत्सकाशमरिंदम।
भ्रातुर्व्यसनसंतप्तो द्वारि तिष्ठति लक्ष्मणः ॥ ४.३१.३३ ॥
'ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ, ਇਹ ਰਾਮ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹੈ। ਭਰਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।'
4.31.34
तस्य वाक्यं यदि रुचिः क्रियतां साधु वानर।
इत्युक्त्वा शीघ्रमागच्छ वत्स वाक्यमरिंदम ॥ ४.३१.३४ ॥
'ਹੇ ਵਾਨਰ, ਜੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ, ਛੇਤੀ ਵਾਪਸ ਆ।'
4.31.35
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा शोकाविष्टोऽङ्गदोऽब्रवीत्।
पितुः समीपमागम्य सौमित्रिरयमागतः ॥ ४.३१.३५ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਅੰਗਦ ਬੋਲਿਆ, 'ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਇਹ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਆਇਆ ਹੈ।'
4.31.36
अथाङ्गदस्तस्य सुतीव्रवाचा
सम्भ्रान्तभावः परिदीनवक्त्रः।
निर्गत्य पूर्वं नृपतेस्तरस्वी
ततो रुमायाश्चरणौ ववन्दे ॥ ४.३१.३६ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਉਦਾਸ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਅੰਗਦ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜੇ ਕੋਲੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੁਮਾ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਪਿਆ।
4.31.37
संगृह्य पादौ पितुरुग्रतेजा
जग्राह मातुः पुनरेव पादौ।
पादौ रुमायाश्च निपीडयित्वा
निवेदयामास ततस्तदर्थम् ॥ ४.३१.३७ ॥
ਉਗ੍ਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਅੰਗਦ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜੇ, ਫਿਰ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜੇ; ਰੁਮਾ ਦੇ ਪੈਰ ਦਬਾ ਕੇ ਫਿਰ ਉਸ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
4.31.38
स निद्राक्लान्तसंवीतो वानरो न विबुद्धवान्।
बभूव मदमत्तश्च मदनेन च मोहितः ॥ ४.३१.३८ ॥
ਉਹ ਵਾਨਰ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਥੱਕਿਆ ਅਤੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਗਿਆ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਮਦਮਸਤ ਅਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।
4.31.39
ततः किलकिलां चक्रुर्लक्ष्मणं प्रेक्ष्य वानराः।
प्रसादयन्तस्तं क्रुद्धं भयमोहितचेतसः ॥ ४.३१.३९ ॥
ਫਿਰ ਲੱਛਮਣ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਕਿਲਕਿਲਾਹਟ ਕੀਤੀ; ਡਰ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
4.31.40
ते महौघनिभं दृष्ट्वा वज्राशनिसमस्वनम्।
सिंहनादं समं चक्रुर्लक्ष्मणस्य समीपतः ॥ ४.३१.४० ॥
ਮਹਾਂ ਹੜ੍ਹ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ-ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਮਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕੱਠੇ ਸਿੰਘਨਾਦ ਕੀਤਾ।
4.31.41
तेन शब्देन महता प्रत्यबुध्यत वानरः।
मदविह्वलताम्राक्षो व्याकुलः स्रग्विभूषणः ॥ ४.३१.४१ ॥
ਉਸ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਨਰ ਜਾਗ ਪਿਆ; ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਵਿਹਲਾ ਅਤੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਿਆਕੁਲ, ਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।
4.31.42
अथाङ्गदवचः श्रुत्वा तेनैव च समागतौ।
मन्त्रिणौ वानरेन्द्रस्य सम्मतोदारदर्शनौ ॥ ४.३१.४२ ॥
ਫਿਰ ਅੰਗਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਆਏ ਵਾਨਰਰਾਜ ਦੇ ਦੋ ਮੰਤਰੀ, ਜੋ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸਨ।
4.31.43
प्लक्षश्चैव प्रभावश्च मन्त्रिणावर्थधर्मयोः।
वक्तुमुच्चावचं प्राप्तं लक्ष्मणं तौ शशंसतुः ॥ ४.३१.४३ ॥
ਪਲਕਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਅਰਥ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਉੱਚੀਆਂ-ਨੀਵੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿਣ ਲਈ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
4.31.44
प्रसादयित्वा सुग्रीवं वचनैः सार्थनिश्चितैः।
आसीनं पर्युपासीनौ यथा शक्रं मरुत्पतिम् ॥ ४.३१.४४ ॥
ਅਰਥ-ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਕੇ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਬੈਠੇ ਉਸ ਕੋਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੈਠ ਗਏ।
4.31.45
सत्यसंधौ महाभागौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
मनुष्यभावं सम्प्राप्तौ राज्यार्हौ राज्यदायिनौ ॥ ४.३१.४५ ॥
ਸੱਚੇ ਪ੍ਰਣ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਭਾਗ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਏ ਹਨ; ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਯੋਗ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
4.31.46
तयोरेको धनुष्पाणिर्द्वारि तिष्ठति लक्ष्मणः।
यस्य भीताः प्रवेपन्तो नादान् मुञ्चन्ति वानराः ॥ ४.३१.४६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ—ਲਕਸ਼ਮਣ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਡਰੇ ਕੰਬਦੇ ਵਾਨਰ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ।
4.31.47
स एष राघवभ्राता लक्ष्मणो वाक्यसारथिः।
व्यवसायरथः प्राप्तस्तस्य रामस्य शासनात् ॥ ४.३१.४७ ॥
ਇਹ ਰਾਘਵ ਦਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੈ; ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਦਾ ਰਥ ਲੈ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ।
4.31.48
अयं च तनयो राजंस्ताराया दयितोऽङ्गदः।
लक्ष्मणेन सकाशं ते प्रेषितस्त्वरयानघ ॥ ४.३१.४८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਤਾਰਾ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਹੈ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼।
4.31.49
सोऽयं रोषपरीताक्षो द्वारि तिष्ठति वीर्यवान्।
वानरान् वानरपते चक्षुषा निर्दहन्निव ॥ ४.३१.४९ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰਪਤੀ, ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗਾ।
4.31.50
तस्य मूर्ध्ना प्रणामं त्वं सपुत्रः सहबान्धवः।
गच्छ शीघ्रं महाराज रोषो ह्यद्योपशाम्यताम् ॥ ४.३१.५० ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਛੇਤੀ ਜਾ ਕੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ; ਅੱਜ ਹੀ ਉਸਦਾ ਗੁੱਸਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ।
4.31.51
यथा हि रामो धर्मात्मा तत्कुरुष्व समाहितः।
राजंस्तिष्ठ स्वसमये भव सत्यप्रतिश्रवः ॥ ४.३१.५१ ॥
ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿ, ਸੱਚੇ ਵਾਅਦੇ ਵਾਲਾ ਬਣ।