รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 4.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.31.1
स कामिनं दीनमदीनसत्त्वं
शोकाभिपन्नं समुदीर्णकोपम्।
नरेन्द्रसूनुर्नरदेवपुत्रं
रामानुजः पूर्वजमित्युवाच ॥ ४.३१.१ ॥
ท่านนั้นมีใจกล้า แม้จะทุกข์ระทมและโกรธจัดขึ้นมา เมื่อเห็นพี่ชายผู้กำลังหมองหม่นและเต็มไปด้วยความโกรธ พระลักษมณ์ น้องชายของพระราม ผู้เป็นโอรสของกษัตริย์ จึงกล่าวกับพี่ชายดังนี้
4.31.2
न वानरः स्थास्यति साधुवृत्ते
न मन्यते कर्मफलानुषङ्गान्।
न भोक्ष्यते वानरराज्यलक्ष्मीं
तथा हि नातिक्रमतेऽस्य बुद्धिः ॥ ४.३१.२ ॥
วานรนั้นจะไม่ดำรงอยู่ในทางของผู้ประพฤติชอบ และไม่ใส่ใจต่อห่วงโซ่แห่งผลที่ตามมาจากกรรม เขาจะไม่ได้เสวยสิริแห่งอาณาจักรวานร เพราะปัญญาของเขาไม่ได้ก้าวล่วงไปถึงเพียงนี้
4.31.3
मतिक्षयाद् ग्राम्यसुखेषु सक्त-
स्तव प्रसादात् प्रतिकारबुद्धिः।
हतोऽग्रजं पश्यतु वीरवालिनं
न राज्यमेवं विगुणस्य देयम् ॥ ४.३१.३ ॥
สุครีพ ผู้จิตใจอ่อนแอเพราะปัญญาเสื่อมถอย ยึดติดอยู่กับความสุขทางโลก และคิดจะตอบแทนด้วยความโปรดปรานที่ได้รับจากท่าน ขอให้เขาได้เห็นพาลีผู้กล้า พี่ชายของเขาที่ถูกฆ่าตาย การมอบราชอาณาจักรให้แก่ผู้ขาดคุณธรรมเช่นนี้ไม่ควรเกิดขึ้น
4.31.4
न धारये कोपमुदीर्णवेगं
निहन्मि सुग्रीवमसत्यमद्य।
हरिप्रवीरैः सह वालिपुत्रो
नरेन्द्रपुत्र्या विचयं करोतु ॥ ४.३१.४ ॥
ข้าจะไม่กลั้นความโกรธที่กำลังพลุ่งพล่านอยู่นี้ วันนี้ข้าจะสังหารสุครีพผู้ไม่ซื่อสัตย์ ขอให้โอรสของพาลีพร้อมด้วยวีรวานรผู้เป็นเลิศไปค้นหาพระราชธิดาเถิด
4.31.5
तमात्तबाणासनमुत्पतन्तं
निवेदितार्थं रणचण्डकोपम्।
उवाच रामः परवीरहन्ता
स्ववीक्षितं सानुनयं च वाक्यम् ॥ ४.३१.५ ॥
พระรามผู้สังหารวีรชนของศัตรู ได้ตรัสถ้อยคำปลอบประโลมแก่พระลักษมณ์ ผู้กำลังลุกขึ้นพร้อมคันธนูและลูกศรในมือ มีจุดประสงค์ที่ได้แจ้งไว้แล้ว และกำลังโกรธจัดเหมือนไฟแห่งการรบ พระรามทอดพระเนตรดูพระองค์เองแล้วจึงตรัสดังนี้
4.31.6
नहि वै त्वद्विधो लोके पापमेवं समाचरेत्।
कोपमार्येण यो हन्ति स वीरः पुरुषोत्तमः ॥ ४.३१.६ ॥
คนอย่างท่านไม่ควรทำความชั่วเช่นนี้ในโลก วีรบุรุษ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ คือผู้ที่มีความเป็นอารยชน และสามารถระงับความโกรธของตนได้
4.31.7
नेदमत्र त्वया ग्राह्यं साधुवृत्तेन लक्ष्मण।
तां प्रीतिमनुवर्तस्व पूर्ववृत्तं च संगतम् ॥ ४.३१.७ ॥
ลักษมณ์ ท่านผู้ประพฤติดีงาม ไม่ควรถือเอาเรื่องนี้มาเป็นเหตุในที่นี้ จงรักษาความรักใคร่นั้นไว้ และปฏิบัติตามข้อตกลงที่ได้ทำไว้แต่เดิม
4.31.8
सामोपहितया वाचा रूक्षाणि परिवर्जयन्।
वक्तुमर्हसि सुग्रीवं व्यतीतं कालपर्यये ॥ ४.३१.८ ॥
ท่านควรกล่าวกับสุครีพด้วยถ้อยคำอ่อนโยนประนีประนอม เว้นถ้อยคำหยาบกระด้างทั้งหลาย เพราะเวลาได้ผ่านพ้นไปแล้ว
4.31.9
सोऽग्रजेनानुशिष्टार्थो यथावत् पुरुषर्षभः।
प्रविवेश पुरीं वीरो लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ४.३१.९ ॥
พระลักษมณ์ วีรบุรุษผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ และผู้สังหารวีรชนของศัตรู ได้รับคำแนะนำจากพี่ชายตามสมควรแก่เหตุ จึงเสด็จเข้าไปในนครนั้น
4.31.10
ततः शुभमतिः प्राज्ञो भ्रातुः प्रियहिते रतः।
लक्ष्मणः प्रतिसंरब्धो जगाम भवनं कपेः ॥ ४.३१.१० ॥
ลุงนั้น พระลักษมณ์ผู้มีจิตใจดีงามและฉลาด ยินดีในความปรารถนาดีและประโยชน์อันเป็นที่รักของพี่ชาย แม้ยังคงลุกโกรธอยู่ ก็เสด็จไปยังที่อยู่ของวานรนั้น
4.31.11
शक्रबाणासनप्रख्यं धनुः कालान्तकोपमम्।
प्रगृह्य गिरिशृङ्गाभं मन्दरः सानुमानिव ॥ ४.३१.११ ॥
พระลักษมณ์ทรงถือคันธนูที่เปรียบได้กับคันธนูของพระอินทร์ ดุจปลายแห่งกาลเวลา มีรูปร่างเหมือนยอดภูเขา ทรงดูประหนึ่งภูเขามันทระพร้อมด้วยไหล่เขา
4.31.12
यथोक्तकारी वचनमुत्तरं चैव सोत्तरम्।
बृहस्पतिसमो बुद्ध्या मत्वा रामानुजस्तदा ॥ ४.३१.१२ ॥
พระลักษมณ์ผู้ทำตามคำสั่ง และมีปัญญาเทียบเท่าพระพฤหัสบดี ได้พิจารณาแล้วจึงกล่าวตอบโต้ในเวลานั้น
4.31.13
कामक्रोधसमुत्थेन भ्रातुः क्रोधाग्निना वृतः।
प्रभञ्जन इवाप्रीतः प्रययौ लक्ष्मणस्ततः ॥ ४.३१.१३ ॥
พระลักษมณ์ถูกห่อหุ้มด้วยไฟแห่งความโกรธของพี่ชาย ซึ่งเกิดจากความปรารถนาและความกริ้ว ทรงไม่พอพระทัย จึงเสด็จออกไปจากที่นั้นดุจลมพายุ
4.31.14
सालतालाश्वकर्णांश्च तरसा पातयन् बलात्।
पर्यस्यन् गिरिकूटानि द्रुमानन्यांश्च वेगितः ॥ ४.३१.१४ ॥
พระลักษมณ์ทรงโค่นต้นสาละ ต้นตาล และต้นอัศวกรรณด้วยกำลังอย่างรวดเร็ว ทรงเหวี่ยงยอดภูเขาและต้นไม้อื่น ๆ ไปมา แล้วเสด็จไปอย่างรวดเร็ว
4.31.15
शिलाश्च शकलीकुर्वन् पद्भ्यां गज इवाशुगः।
दूरमेकपदं त्यक्त्वा ययौ कार्यवशाद् द्रुतम् ॥ ४.३१.१५ ॥
พระลักษมณ์ทรงทุบก้อนหินให้แตกเป็นเสี่ยงด้วยเท้า เคลื่อนไปเร็วดุจช้าง ก้าวไปเพียงก้าวเดียวก็ทิ้งระยะทางอันไกลไว้เบื้องหลัง เสด็จไปโดยรวดเร็วด้วยธุระที่ต้องทำ
4.31.16
तामपश्यद् बलाकीर्णां हरिराजमहापुरीम्।
दुर्गामिक्ष्वाकुशार्दूलः किष्किन्धां गिरिसंकटे ॥ ४.३१.१६ ॥
พระลักษมณ์ผู้เป็นพยัคฆ์แห่งวงศ์อิกษวากุ ทอดพระเนตรเห็นนครอันยิ่งใหญ่ของราชาวานร คือกิษกินธา ซึ่งเต็มไปด้วยนักรบผู้แข็งแกร่ง มีป้อมปราการมั่นคง ตั้งอยู่ท่ามกลางช่องเขาทั้งหลาย
4.31.17
रोषात् प्रस्फुरमाणोष्ठः सुग्रीवं प्रति लक्ष्मणः।
ददर्श वानरान् भीमान् किष्किन्धायां बहिश्चरान् ॥ ४.३१.१७ ॥
ด้วยริมฝีปากที่สั่นระริกด้วยความโกรธ พระลักษมณ์หันไปทางสุครีพ และทอดพระเนตรเห็นวานรผู้น่าสะพรึงกลัวกำลังเดินเตร่อยู่นอกกิษกินธา
4.31.18
तं दृष्ट्वा वानराः सर्वे लक्ष्मणं पुरुषर्षभम्।
शैलशृङ्गाणि शतशः प्रवृद्धांश्च महीरुहान्।
जगृहुः कुञ्जरप्रख्या वानराः पर्वतान्तरे ॥ ४.३१.१८ ॥
วานรทั้งปวงเมื่อเห็นพระลักษมณ์ผู้เป็นยอดแห่งบุรุษ ก็เป็นดุจช้างใหญ่ พวกมันคว้าเอายอดเขานับร้อยและต้นไม้ใหญ่ที่เติบโตแล้วขึ้นมาถือไว้ท่ามกลางภูเขา
4.31.19
तान् गृहीतप्रहरणान् सर्वान् दृष्ट्वा तु लक्ष्मणः।
बभूव द्विगुणं क्रुद्धो बह्विन्धन इवानलः ॥ ४.३१.१९ ॥
เมื่อพระลักษมณ์ทอดพระเนตรเห็นวานรทั้งหมดถืออาวุธอยู่ในมือ พระองค์ก็ทรงกริ้วยิ่งขึ้นเป็นสองเท่า ดุจไฟที่ถูกเติมเชื้อเพลิงเป็นจำนวนมาก
4.31.20
तं ते भयपरीताङ्गा क्षुब्धं दृष्ट्वा प्लवंगमाः।
कालमृत्युयुगान्ताभं शतशो विद्रुता दिशः ॥ ४.३१.२० ॥
เมื่อวานรผู้กระโดดโลดเต้นเห็นพระลักษมณ์ทรงกระวนกระวาย ประดุจกาล มัจจุราช และปลายยุค ร่างกายของพวกมันก็สั่นสะท้านด้วยความกลัว และพากันหนีกระจัดกระจายไปทุกทิศนับร้อย
4.31.21
ततः सुग्रीवभवनं प्रविश्य हरिपुंगवाः।
क्रोधमागमनं चैव लक्ष्मणस्य न्यवेदयन् ॥ ४.३१.२१ ॥
จากนั้น ฝูงลิงผู้เลิศได้เข้าไปในที่พำนักของสุครีพ แล้วกราบทูลถึงความโกรธของพระลักษมณ์และการมาถึงของพระองค์
4.31.22
तारया सहितः कामी सक्तः कपिवृषस्तदा।
न तेषां कपिसिंहानां शुश्राव वचनं तदा ॥ ४.३१.२२ ॥
ครานั้น ลิงผู้เป็นจ่าฝูงผู้หลงใหลในกามและยังเกี่ยวพันอยู่กับตารา ไม่ได้ยินถ้อยคำของลิงสิงห์เหล่านั้นเลย
4.31.23
ततः सचिवसंदिष्टा हरयो रोमहर्षणाः।
गिरिकुञ्जरमेघाभा नगरान्निर्ययुस्तदा ॥ ४.३१.२३ ॥
จากนั้น ฝูงลิงที่รัฐมนตรีส่งมา ขนลุกชันและมีรูปร่างเหมือนช้างภูเขาและเมฆ ก็เดินออกจากนครในครานั้น
4.31.24
नखदंष्ट्रायुधाः सर्वे वीरा विकृतदर्शनाः।
सर्वे शार्दूलदंष्ट्राश्च सर्वे विवृतदर्शनाः ॥ ४.३१.२४ ॥
วีรบุรุษเหล่านั้นมีเล็บและเขี้ยวเป็นอาวุธ ทุกตนมีรูปลักษณ์น่าสะพรึงกลัว ทุกตนมีเขี้ยวเหมือนเสือ และทุกตนแยกเขี้ยวออกให้เห็น
4.31.25
दशनागबलाः केचित् केचिद् दशगुणोत्तराः।
केचिन्नागसहस्रस्य बभूवुस्तुल्यवर्चसः ॥ ४.३१.२५ ॥
บางตนมีกำลังเท่าช้างสิบเชือก บางตนมีกำลังมากกว่านั้นสิบเท่า และบางตนมีรัศมีและพละกำลังเท่าช้างหนึ่งพันเชือก
4.31.26
ततस्तैः कपिभिर्व्याप्तां द्रुमहस्तैर्महाबलैः।
अपश्यल्लक्ष्मणः क्रुद्धः किष्किन्धां तां दुरासदाम् ॥ ४.३१.२६ ॥
จากนั้น พระลักษมณ์ผู้โกรธเคืองได้มองดูกิษกินธา ที่เต็มไปด้วยลิงผู้มีกำลังมหาศาลเหล่านั้น ซึ่งถือกิ่งไม้เป็นมือ และยากที่จะเข้าใกล้
4.31.27
ततस्ते हरयः सर्वे प्राकारपरिखान्तरात्।
निष्क्रम्योदग्रसत्त्वास्तु तस्थुराविष्कृतं तदा ॥ ४.३१.२७ ॥
จากนั้น ฝูงลิงทั้งหมดที่มีความกล้าหาญอย่างยิ่งได้ออกมาจากภายในกำแพงและคูเมือง แล้วยืนอยู่ตรงนั้นอย่างเปิดเผยให้เห็น
4.31.28
सुग्रीवस्य प्रमादं च पूर्वजस्यार्थमात्मवान्।
दृष्ट्वा क्रोधवशं वीरः पुनरेव जगाम सः ॥ ४.३१.२८ ॥
วีรบุรุษผู้ข่มใจตนได้เห็นความประมาทของสุครีพและเห็นเหตุแห่งพระเชษฐาของพระองค์ จึงถูกความโกรธครอบงำ แล้วเดินหน้าไปอีกครั้ง
4.31.29
स दीर्घोष्णमहोच्छ्वासः कोपसंरक्तलोचनः।
बभूव नरशार्दूलः सधूम इव पावकः ॥ ४.३१.२९ ॥
พระองค์ ผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ หายใจออกเป็นลมร้อนยาวนาน มีดวงตาแดงก่ำด้วยความโกรธ กลายเป็นเหมือนไฟที่มีควัน
4.31.30
बाणशल्यस्फुरज्जिह्वः सायकासनभोगवान्।
स्वतेजोविषसम्भूतः पञ्चास्य इव पन्नगः ॥ ४.३१.३० ॥
ด้วยปลายลูกศรที่แลบออกเหมือนลิ้น มีศรและธนูเป็นขนดพัน เกิดจากพิษแห่งเพลิงของพระองค์เอง พระองค์เหมือนงูห้าเศียร
4.31.31
तं दीप्तमिव कालाग्निं नागेन्द्रमिव कोपितम्।
समासाद्याङ्गदस्त्रासाद् विषादमगमत् परम् ॥ ४.३१.३१ ॥
องคทเข้าไปใกล้พระองค์ ผู้ลุกโชนเหมือนไฟแห่งกาลและโกรธเหมือนจอมนาค เพราะความหวาดกลัว องคทจึงตกอยู่ในความทุกข์ระทมอย่างยิ่ง
4.31.32
सोऽङ्गदं रोषताम्राक्षः संदिदेश महायशाः।
सुग्रीवः कथ्यतां वत्स ममागमनमित्युत ॥ ४.३१.३२ ॥
สุครีพผู้มีเกียรติยศยิ่งใหญ่ มีดวงตาแดงก่ำด้วยความโกรธ ได้สั่งองคทว่า "ลูกรัก จงบอกพวกเขาว่าข้ามาถึงแล้ว"
4.31.33
एष रामानुजः प्राप्तस्त्वत्सकाशमरिंदम।
भ्रातुर्व्यसनसंतप्तो द्वारि तिष्ठति लक्ष्मणः ॥ ४.३१.३३ ॥
"ดูก่อนผู้ปราบศัตรู นี่คือน้องชายของพระราม พระลักษมณ์ได้มาถึงต่อหน้าเจ้าแล้ว พระลักษมณ์ซึ่งทุกข์ร้อนเพราะความวิบัติของพี่ชาย กำลังยืนอยู่ที่ประตู"
4.31.34
तस्य वाक्यं यदि रुचिः क्रियतां साधु वानर।
इत्युक्त्वा शीघ्रमागच्छ वत्स वाक्यमरिंदम ॥ ४.३१.३४ ॥
"หากถ้อยคำของพระองค์เป็นที่พอใจเจ้า ดูก่อนวานร จงทำตามอย่างดีเถิด" กล่าวดังนี้แล้ว "ลูกรัก จงกลับมาโดยเร็ว ดูก่อนผู้ปราบศัตรู"
4.31.35
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा शोकाविष्टोऽङ्गदोऽब्रवीत्।
पितुः समीपमागम्य सौमित्रिरयमागतः ॥ ४.३१.३५ ॥
องคทฟังถ้อยคำของพระลักษมณ์แล้วก็ถูกความเศร้าโศกครอบงำ จึงกล่าวว่า "พระสุมิตรานันทน์ผู้นี้มาถึงใกล้บิดาของข้าพเจ้าแล้ว"
4.31.36
अथाङ्गदस्तस्य सुतीव्रवाचा
सम्भ्रान्तभावः परिदीनवक्त्रः।
निर्गत्य पूर्वं नृपतेस्तरस्वी
ततो रुमायाश्चरणौ ववन्दे ॥ ४.३१.३६ ॥
ครานั้น องคทฟังถ้อยคำอันเฉียบคมนั้น ใจสับสนและหน้าซีดเศร้า จึงออกไปจากที่เฝ้าของพระราชาก่อน แล้วจึงกราบเท้าของนางรุมาผู้เป็นมารดา
4.31.37
संगृह्य पादौ पितुरुग्रतेजा
जग्राह मातुः पुनरेव पादौ।
पादौ रुमायाश्च निपीडयित्वा
निवेदयामास ततस्तदर्थम् ॥ ४.३१.३७ ॥
องคทผู้มีเดชกล้า จับเท้าของบิดาไว้ แล้วจับเท้าของมารดาอีกครั้ง เมื่อกดเท้าของนางรุมาแล้ว จึงกราบทูลเหตุแห่งการนั้น
4.31.38
स निद्राक्लान्तसंवीतो वानरो न विबुद्धवान्।
बभूव मदमत्तश्च मदनेन च मोहितः ॥ ४.३१.३८ ॥
ลิงตนนั้นอ่อนล้าและถูกห่อหุ้มด้วยนิทรา จึงไม่ตื่นขึ้น เขาเมามายด้วยความมึนเมา และหลงใหลด้วยกามารมณ์
4.31.39
ततः किलकिलां चक्रुर्लक्ष्मणं प्रेक्ष्य वानराः।
प्रसादयन्तस्तं क्रुद्धं भयमोहितचेतसः ॥ ४.३१.३९ ॥
ครานั้น ฝูงลิงเห็นพระลักษมณ์กำลังโกรธ จึงส่งเสียงร้องดังกิลกิละ ใจของพวกมันสับสนด้วยความกลัว จึงพยายามปลอบโยนพระองค์ที่กำลังกริ้ว
4.31.40
ते महौघनिभं दृष्ट्वा वज्राशनिसमस्वनम्।
सिंहनादं समं चक्रुर्लक्ष्मणस्य समीपतः ॥ ४.३१.४० ॥
พวกเขาเห็นพระองค์เหมือนกระแสน้ำใหญ่ มีเสียงเหมือนสายฟ้าและอสนี จึงพร้อมกันคำรามเหมือนสิงโตใกล้พระลักษมณ์
4.31.41
तेन शब्देन महता प्रत्यबुध्यत वानरः।
मदविह्वलताम्राक्षो व्याकुलः स्रग्विभूषणः ॥ ४.३१.४१ ॥
ด้วยเสียงอันดังนั้น วานรนั้นจึงตื่นขึ้น ดวงตาแดงก่ำเพราะความเมาและความงุนงง กระวนกระวาย ประดับด้วยพวงมาลัยและเครื่องอาภรณ์
4.31.42
अथाङ्गदवचः श्रुत्वा तेनैव च समागतौ।
मन्त्रिणौ वानरेन्द्रस्य सम्मतोदारदर्शनौ ॥ ४.३१.४२ ॥
ครั้นได้ฟังถ้อยคำของอังคทแล้ว อำมาตย์ทั้งสองของพญาวานร ผู้ได้รับความนับถือและมีท่าทางสง่างาม ก็มาพร้อมกับอังคทนั้น
4.31.43
प्लक्षश्चैव प्रभावश्च मन्त्रिणावर्थधर्मयोः।
वक्तुमुच्चावचं प्राप्तं लक्ष्मणं तौ शशंसतुः ॥ ४.३१.४३ ॥
ปลักษะและประภาวะ สองอำมาตย์ผู้รอบรู้ในเรื่องทรัพย์และธรรม มาถึงพระลักษมณ์และกราบทูลเรื่องราวทั้งสูงและต่ำแก่พระองค์
4.31.44
प्रसादयित्वा सुग्रीवं वचनैः सार्थनिश्चितैः।
आसीनं पर्युपासीनौ यथा शक्रं मरुत्पतिम् ॥ ४.३१.४४ ॥
เมื่อได้ทูลให้พระสุครีพพอพระทัยด้วยถ้อยคำที่มีเหตุผลและเด็ดขาด ทั้งสองก็นั่งอยู่ปรนนิบัติพระองค์ผู้ประทับอยู่ ดุจบริวารล้อมพระอินทร์ ผู้เป็นเจ้าแห่งมรุต
4.31.45
सत्यसंधौ महाभागौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
मनुष्यभावं सम्प्राप्तौ राज्यार्हौ राज्यदायिनौ ॥ ४.३१.४५ ॥
พี่น้องทั้งสองคือพระรามและพระลักษมณ์ ผู้ซื่อตรงต่อคำสัตย์และมีบุญวาสนาอันยิ่งใหญ่ ได้มาเกิดเป็นมนุษย์แล้ว ทั้งสองควรแก่ความเป็นกษัตริย์และเป็นผู้ประทานราชอาณาจักร
4.31.46
तयोरेको धनुष्पाणिर्द्वारि तिष्ठति लक्ष्मणः।
यस्य भीताः प्रवेपन्तो नादान् मुञ्चन्ति वानराः ॥ ४.३१.४६ ॥
องค์หนึ่งในสองพระองค์นั้น คือพระลักษมณ์ ถือธนูอยู่ในพระหัตถ์ ประทับยืนอยู่ที่ประตู วานรทั้งหลายหวาดกลัวพระองค์ ตัวสั่นเทา และไม่กล้าส่งเสียง
4.31.47
स एष राघवभ्राता लक्ष्मणो वाक्यसारथिः।
व्यवसायरथः प्राप्तस्तस्य रामस्य शासनात् ॥ ४.३१.४७ ॥
นี่คือพระลักษมณ์ พระอนุชาของพระราฆพ มีถ้อยคำเป็นสารถี มีความตั้งใจมั่นเป็นรถศึก เสด็จมาตามพระบัญชาของพระรามนั้น
4.31.48
अयं च तनयो राजंस्ताराया दयितोऽङ्गदः।
लक्ष्मणेन सकाशं ते प्रेषितस्त्वरयानघ ॥ ४.३१.४८ ॥
ข้าแต่พระราชา นี่คืออังคท บุตรผู้เป็นที่รักของนางตารา ซึ่งพระลักษมณ์ส่งมาหาพระองค์โดยเร่งรีบ ข้าแต่ผู้ปราศจากบาป
4.31.49
सोऽयं रोषपरीताक्षो द्वारि तिष्ठति वीर्यवान्।
वानरान् वानरपते चक्षुषा निर्दहन्निव ॥ ४.३१.४९ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งวานร ผู้ยืนอยู่ที่ประตูนั้น ทรงพลัง พระเนตรเต็มไปด้วยความโกรธ ราวกับจะเผาวานรทั้งหลายด้วยสายตา
4.31.50
तस्य मूर्ध्ना प्रणामं त्वं सपुत्रः सहबान्धवः।
गच्छ शीघ्रं महाराज रोषो ह्यद्योपशाम्यताम् ॥ ४.३१.५० ॥
ข้าแต่มหาราช ขอพระองค์จงรีบเสด็จไปพร้อมด้วยโอรสและญาติพี่น้อง ก้มศีรษะถวายความเคารพแด่พระลักษมณ์ เพื่อให้ความโกรธของพระองค์สงบลงในวันนี้เถิด
4.31.51
यथा हि रामो धर्मात्मा तत्कुरुष्व समाहितः।
राजंस्तिष्ठ स्वसमये भव सत्यप्रतिश्रवः ॥ ४.३१.५१ ॥
จงทำตามที่พระรามผู้มีจิตใจชอบธรรมตรัสไว้ด้วยความตั้งใจ ข้าแต่พระราชา จงดำรงมั่นในข้อตกลงของพระองค์ และเป็นผู้รักษาคำพูดเถิด