വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 4.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.31.1
स कामिनं दीनमदीनसत्त्वं
शोकाभिपन्नं समुदीर्णकोपम्।
नरेन्द्रसूनुर्नरदेवपुत्रं
रामानुजः पूर्वजमित्युवाच ॥ ४.३१.१ ॥
കാമാസക്തനും ദീനനും എന്നാൽ ദൃഢസത്ത്വനുമായി ശോകത്തിൽ മുങ്ങിയവനും ഉയർന്ന കോപമുള്ളവനുമായ ജ്യേഷ്ഠനോട് രാമാനുജനായ, രാജപുത്രനായ ലക്ഷ്മണൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.
4.31.2
न वानरः स्थास्यति साधुवृत्ते
न मन्यते कर्मफलानुषङ्गान्।
न भोक्ष्यते वानरराज्यलक्ष्मीं
तथा हि नातिक्रमतेऽस्य बुद्धिः ॥ ४.३१.२ ॥
ആ വാനരൻ സജ്ജനവൃത്തിയിൽ നിലനിൽക്കില്ല; കർമഫലങ്ങളുടെ തുടർച്ചയെ അവൻ ഗണിക്കുന്നുമില്ല. വാനരരാജ്യത്തിലെ ഐശ്വര്യം അവൻ അനുഭവിക്കുകയുമില്ല; അവന്റെ ബുദ്ധി അങ്ങനെ അതിക്രമിക്കുന്നില്ലല്ലോ.
4.31.3
मतिक्षयाद् ग्राम्यसुखेषु सक्त-
स्तव प्रसादात् प्रतिकारबुद्धिः।
हतोऽग्रजं पश्यतु वीरवालिनं
न राज्यमेवं विगुणस्य देयम् ॥ ४.३१.३ ॥
ബുദ്ധിക്ഷയത്താൽ ലൗകിക സുഖങ്ങളിൽ ആസക്തനായ, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ പ്രതികാരബുദ്ധിയുള്ളവൻ (സുഗ്രീവൻ) — തന്റെ ജ്യേഷ്ഠനെ വധിച്ച വീരനായ വാലിയെ അവൻ കാണട്ടെ. ഗുണഹീനന് ഇപ്രകാരം രാജ്യം നൽകരുത്.
4.31.4
न धारये कोपमुदीर्णवेगं
निहन्मि सुग्रीवमसत्यमद्य।
हरिप्रवीरैः सह वालिपुत्रो
नरेन्द्रपुत्र्या विचयं करोतु ॥ ४.३१.४ ॥
ഉയർന്ന വേഗമുള്ള കോപത്തെ ഞാൻ തടഞ്ഞുനിർത്തുകയില്ല; ഇന്നുതന്നെ അസത്യവാദിയായ സുഗ്രീവനെ ഞാൻ വധിക്കും. വാലിയുടെ പുത്രൻ (അംഗദൻ) ശ്രേഷ്ഠ വാനരവീരന്മാരോടൊപ്പം രാജപുത്രിയെ (സീതയെ) അന്വേഷിക്കട്ടെ.
4.31.5
तमात्तबाणासनमुत्पतन्तं
निवेदितार्थं रणचण्डकोपम्।
उवाच रामः परवीरहन्ता
स्ववीक्षितं सानुनयं च वाक्यम् ॥ ४.३१.५ ॥
വില്ലും അമ്പും എടുത്ത് ചാടിയെഴുന്നേൽക്കുന്നവനും, ഉദ്ദേശ്യം അറിയിച്ചവനും, യുദ്ധത്തിനുള്ള ഘോരകോപമുള്ളവനുമായ അവനോട്, ശത്രുവീരന്മാരെ വധിക്കുന്ന രാമൻ സ്വയം നോക്കിക്കൊണ്ട് സൗമ്യവാക്യങ്ങൾ പറഞ്ഞു.
4.31.6
नहि वै त्वद्विधो लोके पापमेवं समाचरेत्।
कोपमार्येण यो हन्ति स वीरः पुरुषोत्तमः ॥ ४.३१.६ ॥
നിന്നെപ്പോലൊരാൾ ലോകത്തിൽ ഇത്തരം പാപം ചെയ്യുകയില്ല. ആര്യനായി കോപത്തെ അടക്കുന്നവനാണ് വീരനും പുരുഷോത്തമനും.
4.31.7
नेदमत्र त्वया ग्राह्यं साधुवृत्तेन लक्ष्मण।
तां प्रीतिमनुवर्तस्व पूर्ववृत्तं च संगतम् ॥ ४.३१.७ ॥
ലക്ഷ്മണാ, സദാചാരിയായ നീ ഇവിടെ ഇത് സ്വീകരിക്കരുത്. ആ സ്നേഹത്തെ പിന്തുടരുക; മുൻപുള്ള ഉടമ്പടി പാലിക്കുക.
4.31.8
सामोपहितया वाचा रूक्षाणि परिवर्जयन्।
वक्तुमर्हसि सुग्रीवं व्यतीतं कालपर्यये ॥ ४.३१.८ ॥
സൗമ്യവും സമാധാനപരവുമായ വാക്കുകളാൽ, കടുത്ത വാക്കുകൾ ഒഴിവാക്കി, കാലം കഴിഞ്ഞുപോയതിനാൽ സുഗ്രീവനോട് സംസാരിക്കണം.
4.31.9
सोऽग्रजेनानुशिष्टार्थो यथावत् पुरुषर्षभः।
प्रविवेश पुरीं वीरो लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ४.३१.९ ॥
ജ്യേഷ്ഠനാൽ യഥാവിധി ഉപദേശിക്കപ്പെട്ട പുരുഷശ്രേഷ്ഠനും വീരനും ശത്രുവീരന്മാരെ വധിക്കുന്നവനുമായ ലക്ഷ്മണൻ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
4.31.10
ततः शुभमतिः प्राज्ञो भ्रातुः प्रियहिते रतः।
लक्ष्मणः प्रतिसंरब्धो जगाम भवनं कपेः ॥ ४.३१.१० ॥
അപ്പോൾ ശുഭമനസ്സും ജ്ഞാനിയും ജ്യേഷ്ഠന്റെ പ്രിയഹിതകാര്യത്തിൽ മുഴുകിയവനുമായ ലക്ഷ്മണൻ, ഇപ്പോഴും കോപിതനായി, കുരങ്ങന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി.
4.31.11
शक्रबाणासनप्रख्यं धनुः कालान्तकोपमम्।
प्रगृह्य गिरिशृङ्गाभं मन्दरः सानुमानिव ॥ ४.३१.११ ॥
ഇന്ദ്രന്റെ വില്ലിനു തുല്യവും കാലാന്തകനു സമാനവുമായ, പർവതശിഖരം പോലുള്ള വില്ലെടുത്തു; ചരിവുകളോടുകൂടിയ മന്ദരപർവതം പോലെ അത് തോന്നിച്ചു.
4.31.12
यथोक्तकारी वचनमुत्तरं चैव सोत्तरम्।
बृहस्पतिसमो बुद्ध्या मत्वा रामानुजस्तदा ॥ ४.३१.१२ ॥
പറഞ്ഞതുപോലെ ചെയ്യുന്നവനും ബൃഹസ്പതിക്കു തുല്യബുദ്ധിയുള്ളവനുമായ രാമാനുജൻ ലക്ഷ്മണൻ അപ്പോൾ മറുപടി ചിന്തിച്ച് മറുപടി പറഞ്ഞു.
4.31.13
कामक्रोधसमुत्थेन भ्रातुः क्रोधाग्निना वृतः।
प्रभञ्जन इवाप्रीतः प्रययौ लक्ष्मणस्ततः ॥ ४.३१.१३ ॥
കാമക്രോധങ്ങളിൽനിന്ന് ഉണ്ടായ, സഹോദരന്റെ ക്രോധാഗ്നിയാൽ ആവൃതനായ ലക്ഷ്മണൻ കാറ്റുപോലെ അപ്രസന്നനായി അവിടെനിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
4.31.14
सालतालाश्वकर्णांश्च तरसा पातयन् बलात्।
पर्यस्यन् गिरिकूटानि द्रुमानन्यांश्च वेगितः ॥ ४.३१.१४ ॥
സാല, താല, അശ്വകർണ വൃക്ഷങ്ങളെ ബലമായി വേഗത്തിൽ വീഴ്ത്തി, പർവതശിഖരങ്ങളെയും മറ്റു വൃക്ഷങ്ങളെയും മറിച്ചിട്ടുകൊണ്ട് വേഗത്തിൽ നീങ്ങി.
4.31.15
शिलाश्च शकलीकुर्वन् पद्भ्यां गज इवाशुगः।
दूरमेकपदं त्यक्त्वा ययौ कार्यवशाद् द्रुतम् ॥ ४.३१.१५ ॥
കല്ലുകൾ കാലുകൊണ്ട് തകർത്ത്, ആനയെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ, കാര്യവശാൽ ദൂരം ഒറ്റച്ചുവടിൽ ഉപേക്ഷിച്ച് വേഗം പോയി.
4.31.16
तामपश्यद् बलाकीर्णां हरिराजमहापुरीम्।
दुर्गामिक्ष्वाकुशार्दूलः किष्किन्धां गिरिसंकटे ॥ ४.३१.१६ ॥
ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിലെ സിംഹമായ ലക്ഷ്മണൻ, മലയിടുക്കിലെ, ബലവാന്മാരാൽ നിറഞ്ഞ, ദുർഗമമായ വാനരരാജന്റെ മഹാനഗരമായ കിഷ്കിന്ധയെ കണ്ടു.
4.31.17
रोषात् प्रस्फुरमाणोष्ठः सुग्रीवं प्रति लक्ष्मणः।
ददर्श वानरान् भीमान् किष्किन्धायां बहिश्चरान् ॥ ४.३१.१७ ॥
കോപത്താൽ ചുണ്ടുകൾ വിറച്ചുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ സുഗ്രീവനെ നോക്കി, കിഷ്കിന്ധയ്ക്കു പുറത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്ന ഭീകരരായ വാനരന്മാരെ കണ്ടു.
4.31.18
तं दृष्ट्वा वानराः सर्वे लक्ष्मणं पुरुषर्षभम्।
शैलशृङ्गाणि शतशः प्रवृद्धांश्च महीरुहान्।
जगृहुः कुञ्जरप्रख्या वानराः पर्वतान्तरे ॥ ४.३१.१८ ॥
പുരുഷന്മാരിൽ ഋഷഭനായ ലക്ഷ്മണനെ കണ്ട്, ആനകൾക്കു തുല്യരായ വാനരന്മാരെല്ലാം നൂറുകണക്കിന് പർവതശിഖരങ്ങളും വലിയ വൃക്ഷങ്ങളും പിടിച്ചെടുത്തു; പർവതങ്ങൾക്കിടയിൽ (അവയെ എടുത്തു).
4.31.19
तान् गृहीतप्रहरणान् सर्वान् दृष्ट्वा तु लक्ष्मणः।
बभूव द्विगुणं क्रुद्धो बह्विन्धन इवानलः ॥ ४.३१.१९ ॥
ആയുധങ്ങൾ ഏന്തിയ അവരെല്ലാവരെയും കണ്ട് ലക്ഷ്മണന്റെ കോപം ഇരട്ടിച്ചു; ധാരാളം വിറകുള്ള തീപോലെ (അവൻ ജ്വലിച്ചു).
4.31.20
तं ते भयपरीताङ्गा क्षुब्धं दृष्ट्वा प्लवंगमाः।
कालमृत्युयुगान्ताभं शतशो विद्रुता दिशः ॥ ४.३१.२० ॥
ക്ഷോഭിതനും കാലം, മൃത്യു, യുഗാന്തം എന്നിവയ്ക്കു തുല്യനുമായ അവനെ കണ്ട്, ഭയത്താൽ അംഗങ്ങൾ വിറച്ച ആ ചാടുന്ന വാനരന്മാർ നൂറുകണക്കിന് ദിക്കുകളിലേക്ക് ഓടി.
4.31.21
ततः सुग्रीवभवनं प्रविश्य हरिपुंगवाः।
क्रोधमागमनं चैव लक्ष्मणस्य न्यवेदयन् ॥ ४.३१.२१ ॥
പിന്നീട് സുഗ്രീവന്റെ മന്ദിരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച ശ്രേഷ്ഠ വാനരന്മാർ ലക്ഷ്മണന്റെ കോപവും വരവും അറിയിച്ചു.
4.31.22
तारया सहितः कामी सक्तः कपिवृषस्तदा।
न तेषां कपिसिंहानां शुश्राव वचनं तदा ॥ ४.३१.२२ ॥
അപ്പോൾ താരയോടൊപ്പം, കാമാസക്തനായ വാനരശ്രേഷ്ഠൻ ആ സിംഹതുല്യരായ വാനരന്മാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടില്ല.
4.31.23
ततः सचिवसंदिष्टा हरयो रोमहर्षणाः।
गिरिकुञ्जरमेघाभा नगरान्निर्ययुस्तदा ॥ ४.३१.२३ ॥
പിന്നീട് മന്ത്രി നിർദേശിച്ചതനുസരിച്ച്, ഭയം ജനിപ്പിക്കുന്ന, പർവത ആനകളെയും മേഘങ്ങളെയും പോലുള്ള ആ വാനരന്മാർ അപ്പോൾ നഗരത്തിൽനിന്നു പുറപ്പെട്ടു.
4.31.24
नखदंष्ट्रायुधाः सर्वे वीरा विकृतदर्शनाः।
सर्वे शार्दूलदंष्ट्राश्च सर्वे विवृतदर्शनाः ॥ ४.३१.२४ ॥
നഖങ്ങളും പല്ലുകളും ആയുധമാക്കിയ ആ വീരന്മാരെല്ലാം ഭയങ്കര രൂപമുള്ളവരായിരുന്നു. എല്ലാവർക്കും കടുവയുടെ പല്ലുകളുണ്ടായിരുന്നു; എല്ലാവരുടെയും പല്ലുകൾ പുറത്തു കാണാമായിരുന്നു.
4.31.25
दशनागबलाः केचित् केचिद् दशगुणोत्तराः।
केचिन्नागसहस्रस्य बभूवुस्तुल्यवर्चसः ॥ ४.३१.२५ ॥
ചിലർക്ക് പത്ത് ആനകളുടെ ബലമുണ്ടായിരുന്നു; ചിലർ അതിനേക്കാൾ പത്തിരട്ടി ശക്തിയുള്ളവരായിരുന്നു. ചിലർ ആയിരം ആനകൾക്ക് തുല്യമായ തേജസ്സും ബലവുമുള്ളവരായിരുന്നു.
4.31.26
ततस्तैः कपिभिर्व्याप्तां द्रुमहस्तैर्महाबलैः।
अपश्यल्लक्ष्मणः क्रुद्धः किष्किन्धां तां दुरासदाम् ॥ ४.३१.२६ ॥
അപ്പോൾ മരക്കൊമ്പുകൾ കൈകളാക്കിയ ആ മഹാബലരായ കുരങ്ങന്മാരാൽ നിറഞ്ഞ, കടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള കിഷ്കിന്ധയെ കോപിച്ച ലക്ഷ്മണൻ കണ്ടു.
4.31.27
ततस्ते हरयः सर्वे प्राकारपरिखान्तरात्।
निष्क्रम्योदग्रसत्त्वास्तु तस्थुराविष्कृतं तदा ॥ ४.३१.२७ ॥
അപ്പോൾ ആ കുരങ്ങന്മാരെല്ലാം, വലിയ ധൈര്യമുള്ളവരായി, മതിലിനും കിടങ്ങിനും ഉള്ളിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന് അപ്പോൾ പരസ്യമായി നിലകൊണ്ടു.
4.31.28
सुग्रीवस्य प्रमादं च पूर्वजस्यार्थमात्मवान्।
दृष्ट्वा क्रोधवशं वीरः पुनरेव जगाम सः ॥ ४.३१.२८ ॥
സുഗ്രീവന്റെ അശ്രദ്ധയും മൂത്ത സഹോദരന്റെ കാര്യവും കണ്ട ആ ആത്മസംയമമുള്ള വീരൻ കോപത്തിന് വശനായി വീണ്ടും മുന്നോട്ടു പോയി.
4.31.29
स दीर्घोष्णमहोच्छ्वासः कोपसंरक्तलोचनः।
बभूव नरशार्दूलः सधूम इव पावकः ॥ ४.३१.२९ ॥
ആ നരശ്രേഷ്ഠൻ നീണ്ടതും ചൂടേറിയതുമായ നെടുവീർപ്പുകൾ വിട്ടുകൊണ്ട്, കോപത്താൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ പുകയോടുകൂടിയ അഗ്നിപോലെയായി.
4.31.30
बाणशल्यस्फुरज्जिह्वः सायकासनभोगवान्।
स्वतेजोविषसम्भूतः पञ्चास्य इव पन्नगः ॥ ४.३१.३० ॥
അമ്പുകളുടെ മുനകളാകുന്ന നാവ് തുടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നവനും, അമ്പും വില്ലും ചുരുളുകളായുള്ളവനും, സ്വന്തം തേജസ്സിന്റെ വിഷത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവനുമായ അവൻ അഞ്ചു തലയുള്ള സർപ്പം പോലെ ആയിരുന്നു.
4.31.31
तं दीप्तमिव कालाग्निं नागेन्द्रमिव कोपितम्।
समासाद्याङ्गदस्त्रासाद् विषादमगमत् परम् ॥ ४.३१.३१ ॥
ജ്വലിക്കുന്ന കാലാഗ്നിപോലെയും കോപിച്ച നാഗരാജാവുപോലെയും ഉള്ള അവന്റെ അടുത്തെത്തിയ അംഗദൻ ഭയത്താൽ അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി.
4.31.32
सोऽङ्गदं रोषताम्राक्षः संदिदेश महायशाः।
सुग्रीवः कथ्यतां वत्स ममागमनमित्युत ॥ ४.३१.३२ ॥
കോപത്താൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ള മഹായശസ്വിയായ സുഗ്രീവൻ അംഗദനോട്, 'പ്രിയനേ, എന്റെ വരവ് അറിയിക്കുക' എന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചു.
4.31.33
एष रामानुजः प्राप्तस्त्वत्सकाशमरिंदम।
भ्रातुर्व्यसनसंतप्तो द्वारि तिष्ठति लक्ष्मणः ॥ ४.३१.३३ ॥
'ശത്രുസംഹാരകാ, ഇതാ രാമന്റെ അനുജൻ ലക്ഷ്മണൻ അങ്ങയുടെ അടുത്തെത്തിയിരിക്കുന്നു. സഹോദരന്റെ ദുരിതത്തിൽ വേദനിക്കുന്ന ലക്ഷ്മണൻ വാതിൽക്കൽ നിൽക്കുന്നു.'
4.31.34
तस्य वाक्यं यदि रुचिः क्रियतां साधु वानर।
इत्युक्त्वा शीघ्रमागच्छ वत्स वाक्यमरिंदम ॥ ४.३१.३४ ॥
'വാനരാ, അവന്റെ വാക്ക് നിനക്ക് ഇഷ്ടമെങ്കിൽ അത് നന്നായി ചെയ്യുക. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, പ്രിയനേ, ശത്രുസംഹാരകാ, വേഗം മടങ്ങി വരിക.'
4.31.35
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा शोकाविष्टोऽङ्गदोऽब्रवीत्।
पितुः समीपमागम्य सौमित्रिरयमागतः ॥ ४.३१.३५ ॥
ലക്ഷ്മണന്റെ വാക്ക് കേട്ട് ശോകത്താൽ വലഞ്ഞ അംഗദൻ പറഞ്ഞു: 'പിതാവിന്റെ അടുത്തെത്തി, ഇതാ സൗമിത്രി (ലക്ഷ്മണൻ) വന്നിരിക്കുന്നു.'
4.31.36
अथाङ्गदस्तस्य सुतीव्रवाचा
सम्भ्रान्तभावः परिदीनवक्त्रः।
निर्गत्य पूर्वं नृपतेस्तरस्वी
ततो रुमायाश्चरणौ ववन्दे ॥ ४.३१.३६ ॥
അപ്പോൾ ആ അതിതീവ്രമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, മനസ്സ് വ്യാകുലപ്പെട്ടും മുഖം വാടിയും അംഗദൻ രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ നിന്ന് വേഗം പുറത്തിറങ്ങി, പിന്നീട് രുമയുടെ പാദങ്ങളിൽ വന്ദിച്ചു.
4.31.37
संगृह्य पादौ पितुरुग्रतेजा
जग्राह मातुः पुनरेव पादौ।
पादौ रुमायाश्च निपीडयित्वा
निवेदयामास ततस्तदर्थम् ॥ ४.३१.३७ ॥
ഉഗ്രതേജസ്സുള്ള അംഗദൻ പിതാവിന്റെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ചു; വീണ്ടും മാതാവിന്റെ പാദങ്ങളും പിടിച്ചു; രുമയുടെ പാദങ്ങൾ അമർത്തിയ ശേഷം അതിന്റെ കാരണം അറിയിച്ചു.
4.31.38
स निद्राक्लान्तसंवीतो वानरो न विबुद्धवान्।
बभूव मदमत्तश्च मदनेन च मोहितः ॥ ४.३१.३८ ॥
ആ വാനരൻ ഉറക്കത്താൽ തളർന്ന് മൂടപ്പെട്ടവനായി ഉണർന്നില്ല; അവൻ മദത്താൽ ഉന്മത്തനും കാമത്താൽ മോഹിതനുമായി.
4.31.39
ततः किलकिलां चक्रुर्लक्ष्मणं प्रेक्ष्य वानराः।
प्रसादयन्तस्तं क्रुद्धं भयमोहितचेतसः ॥ ४.३१.३९ ॥
അപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ കോപിച്ചിരിക്കുന്നത് കണ്ട് വാനരന്മാർ കിലകില ശബ്ദമുണ്ടാക്കി; ഭയത്താൽ മോഹിച്ച മനസ്സോടെ അവനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
4.31.40
ते महौघनिभं दृष्ट्वा वज्राशनिसमस्वनम्।
सिंहनादं समं चक्रुर्लक्ष्मणस्य समीपतः ॥ ४.३१.४० ॥
വലിയ വെള്ളപ്പാച്ചിൽ പോലെയും വജ്രവും ഇടിമിന്നലും പോലെ ശബ്ദമുള്ളവനെയും കണ്ട് അവർ ലക്ഷ്മണന് സമീപം ഒരുമിച്ച് സിംഹനാദം ചെയ്തു.
4.31.41
तेन शब्देन महता प्रत्यबुध्यत वानरः।
मदविह्वलताम्राक्षो व्याकुलः स्रग्विभूषणः ॥ ४.३१.४१ ॥
ആ മഹാശബ്ദത്താൽ ആ വാനരൻ ഉണർന്നു; മദത്താൽ വിഹ്വലമായ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, വ്യാകുലനായി, മാലയും ആഭരണവും അണിഞ്ഞവനായി.
4.31.42
अथाङ्गदवचः श्रुत्वा तेनैव च समागतौ।
मन्त्रिणौ वानरेन्द्रस्य सम्मतोदारदर्शनौ ॥ ४.३१.४२ ॥
അപ്പോൾ അംഗദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അവനോടൊപ്പം വന്ന വാനരേന്ദ്രന്റെ രണ്ട് മന്ത്രിമാർ, ആദരണീയരും ഉദാരമായ രൂപമുള്ളവരുമായി.
4.31.43
प्लक्षश्चैव प्रभावश्च मन्त्रिणावर्थधर्मयोः।
वक्तुमुच्चावचं प्राप्तं लक्ष्मणं तौ शशंसतुः ॥ ४.३१.४३ ॥
പ്ലക്ഷനും പ്രഭാവനും, അർത്ഥത്തിലും ധർമ്മത്തിലും മന്ത്രിമാരായ ഇരുവരും, ഉന്നതവും സാധാരണവുമായ കാര്യങ്ങൾ പറയാൻ ലക്ഷ്മണന്റെ അടുത്തെത്തി അറിയിച്ചു.
4.31.44
प्रसादयित्वा सुग्रीवं वचनैः सार्थनिश्चितैः।
आसीनं पर्युपासीनौ यथा शक्रं मरुत्पतिम् ॥ ४.३१.४४ ॥
അർത്ഥപൂർണ്ണവും ഉറച്ചതുമായ വാക്കുകളാൽ സുഗ്രീവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ച്, മരുത്തുക്കളുടെ നാഥനായ ഇന്ദ്രനെ ചുറ്റിയിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഇരിക്കുന്ന അവന്റെ അരികിൽ ഇരുവരും ഇരുന്നു.
4.31.45
सत्यसंधौ महाभागौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
मनुष्यभावं सम्प्राप्तौ राज्यार्हौ राज्यदायिनौ ॥ ४.३१.४५ ॥
സത്യപ്രതിജ്ഞരും മഹാഭാഗ്യവാന്മാരുമായ സഹോദരന്മാർ രാമനും ലക്ഷ്മണനും മനുഷ്യഭാവം പൂണ്ടവരാണ്; രാജ്യത്തിന് അർഹരും രാജ്യം നൽകുന്നവരുമാണ്.
4.31.46
तयोरेको धनुष्पाणिर्द्वारि तिष्ठति लक्ष्मणः।
यस्य भीताः प्रवेपन्तो नादान् मुञ्चन्ति वानराः ॥ ४.३१.४६ ॥
അവരിൽ ഒരാൾ, കയ്യിൽ വില്ലുമായി വാതിൽക്കൽ നിൽക്കുന്നു—ലക്ഷ്മണൻ; അവനെ ഭയന്ന് വിറയ്ക്കുന്ന വാനരർ ശബ്ദമുയർത്തുന്നു.
4.31.47
स एष राघवभ्राता लक्ष्मणो वाक्यसारथिः।
व्यवसायरथः प्राप्तस्तस्य रामस्य शासनात् ॥ ४.३१.४७ ॥
ഇതാ, രാഘവന്റെ സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണൻ; വാക്കെന്ന സാരഥിയും നിശ്ചയമെന്ന രഥവുമുള്ളവൻ; രാമന്റെ കല്പനയാൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
4.31.48
अयं च तनयो राजंस्ताराया दयितोऽङ्गदः।
लक्ष्मणेन सकाशं ते प्रेषितस्त्वरयानघ ॥ ४.३१.४८ ॥
രാജാവേ, ഇവൻ താരയുടെ പ്രിയപുത്രൻ അംഗദൻ; ലക്ഷ്മണൻ വേഗത്തിൽ നിന്റെ അടുത്തേക്ക് അയച്ചതാണ്, ഹേ നിഷ്പാപനേ.
4.31.49
सोऽयं रोषपरीताक्षो द्वारि तिष्ठति वीर्यवान्।
वानरान् वानरपते चक्षुषा निर्दहन्निव ॥ ४.३१.४९ ॥
വാനരപതേ, ആ വീര്യവാൻ കോപംകൊണ്ട് ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ വാതിലിൽ നിൽക്കുന്നു; നോട്ടംകൊണ്ട് വാനരരെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവനെപ്പോലെ.
4.31.50
तस्य मूर्ध्ना प्रणामं त्वं सपुत्रः सहबान्धवः।
गच्छ शीघ्रं महाराज रोषो ह्यद्योपशाम्यताम् ॥ ४.३१.५० ॥
മഹാരാജാവേ, നീ പുത്രന്മാരോടും ബന്ധുക്കളോടുമൊപ്പം വേഗം ചെന്ന് അവന് തല കുനിച്ച് പ്രണമിക്കുക; ഇന്നുതന്നെ അവന്റെ കോപം ശമിക്കട്ടെ.
4.31.51
यथा हि रामो धर्मात्मा तत्कुरुष्व समाहितः।
राजंस्तिष्ठ स्वसमये भव सत्यप्रतिश्रवः ॥ ४.३१.५१ ॥
ധർമ്മാത്മാവായ രാമൻ പറഞ്ഞതുപോലെ ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്യുക; രാജാവേ, നിന്റെ വാക്കിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുക, സത്യവാക്കായിരിക്കുക.