વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.34.1
तमप्रतिहतं क्रुद्धं प्रविष्टं पुरुषर्षभम्।
सुग्रीवो लक्ष्मणं दृष्ट्वा बभूव व्यथितेन्द्रियः ॥ ४.३४.१ ॥
ક્રોધે ભરાયેલા, કોઈ અવરોધ વિના પ્રવેશેલા તે પુરુષશ્રેષ્ઠ લક્ષ્મણને જોઈને સુગ્રીવની ઇન્દ્રિયો વ્યાકુળ થઈ ગઈ.
4.34.2
क्रुद्धं निःश्वसमानं तं प्रदीप्तमिव तेजसा।
भ्रातुर्व्यसनसंतप्तं दृष्ट्वा दशरथात्मजम् ॥ ४.३४.२ ॥
ક્રોધથી નિસાસા નાખતા, તેજથી જાણે બળતા, ભાઈના સંકટથી પીડિત એવા દશરથપુત્રને જોઈને.
4.34.3
उत्पपात हरिश्रेष्ठो हित्वा सौवर्णमासनम्।
महान् महेन्द्रस्य यथा स्वलंकृत इव ध्वजः ॥ ४.३४.३ ॥
વાનરશ્રેષ્ઠ સુગ્રીવ સોનાનું આસન છોડીને ઊભા થયા, જેમ મહેન્દ્રનો સુંદર શણગારેલો મોટો ધ્વજ.
4.34.4
उत्पतन्तमनूत्पेतू रुमाप्रभृतयः स्त्रियः।
सुग्रीवं गगने पूर्णं चन्द्रं तारागणा इव ॥ ४.३४.४ ॥
ઊભા થયેલા સુગ્રીવની પાછળ રુમા વગેરે સ્ત્રીઓ પણ ઊભી થઈ; આકાશમાં પૂર્ણચંદ્રને ઘેરતા તારાગણની જેમ.
4.34.5
संरक्तनयनः श्रीमान् संचचार कृताञ्जलिः।
बभूवावस्थितस्तत्र कल्पवृक्षो महानिव ॥ ४.३४.५ ॥
લાલ આંખોવાળા તેજસ્વી સુગ્રીવ હાથ જોડીને આમતેમ ફર્યા; ત્યાં સ્થિર ઊભેલા મહાન કલ્પવૃક્ષ જેવા બન્યા.
4.34.6
रुमाद्वितीयं सुग्रीवं नारीमध्यगतं स्थितम्।
अब्रवील्लक्ष्मणः क्रुद्धः सतारं शशिनं यथा ॥ ४.३४.६ ॥
રુમા સાથે, સ્ત્રીઓની વચ્ચે ઊભેલા સુગ્રીવને ક્રોધિત લક્ષ્મણે કહ્યું; તારાઓ સાથેના ચંદ્રની જેમ.
4.34.7
सत्त्वाभिजनसम्पन्नः सानुक्रोशो जितेन्द्रियः।
कृतज्ञः सत्यवादी च राजा लोके महीयते ॥ ४.३४.७ ॥
સત્ત્વ અને ઉત્તમ કુળથી સંપન્ન, દયાળુ, ઇન્દ્રિયોને જીતનાર, કૃતજ્ઞ અને સત્યવાદી રાજા લોકમાં સન્માન પામે છે.
4.34.8
यस्तु राजा स्थितोऽधर्मे मित्राणामुपकारिणाम्।
मिथ्या प्रतिज्ञां कुरुते को नृशंसतरस्ततः ॥ ४.३४.८ ॥
ઉપકારી મિત્રો પ્રત્યે અધર્મમાં સ્થિત રહીને ખોટી પ્રતિજ્ઞા કરનાર રાજા કરતાં વધુ ક્રૂર કોણ?
4.34.9
शतमश्वानृते हन्ति सहस्रं तु गवानृते।
आत्मानं स्वजनं हन्ति पुरुषः पुरुषानृते ॥ ४.३४.९ ॥
ઘોડા વિશેના જૂઠથી સો જણને, ગાય વિશેના જૂઠથી હજાર જણને મારે છે; પણ માણસ વિશેના જૂઠથી માણસ પોતાને અને સ્વજનોને મારે છે.
4.34.10
पूर्वं कृतार्थो मित्राणां न तत्प्रतिकरोति यः।
कृतघ्नः सर्वभूतानां स वध्यः प्लवगेश्वर ॥ ४.३४.१० ॥
પહેલાં મિત્રોએ જેનું કાર્ય સિદ્ધ કર્યું હોય અને જે તેનો બદલો ન વાળે, તે સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે કૃતઘ્ન છે; હે વાનરેશ્વર, તે વધને યોગ્ય છે.
4.34.11
गीतोऽयं ब्रह्मणा श्लोकः सर्वलोकनमस्कृतः।
दृष्ट्वा कृतघ्नं क्रुद्धेन तन्निबोध प्लवंगम ॥ ४.३४.११ ॥
સર્વ લોકો દ્વારા વંદિત આ શ્લોક બ્રહ્માએ ગાયો છે; કૃતઘ્નને જોઈને ક્રોધે ભરાઈને તેમણે તે કહ્યો હતો. હે વાનરશ્રેષ્ઠ, તે સાંભળો.
4.34.12
गोघ्ने चैव सुरापे च चौरे भग्नव्रते तथा।
निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः ॥ ४.३४.१२ ॥
ગોહત્યા કરનાર, દારૂ પીનાર, ચોર અને વ્રતભંગ કરનાર માટે સજ્જનોએ પ્રાયશ્ચિત્ત વિધાન કર્યું છે; પણ કૃતઘ્ન માટે કોઈ પ્રાયશ્ચિત્ત નથી.
4.34.13
अनार्यस्त्वं कृतघ्नश्च मिथ्यावादी च वानर।
पूर्वं कृतार्थो रामस्य न तत्प्रतिकरोषि यत् ॥ ४.३४.१३ ॥
હે વાનર, તું અનાર્ય, કૃતઘ્ન અને જૂઠો છે; પહેલાં રામથી તારું કાર્ય સિદ્ધ થયું, છતાં તું તેનો બદલો વાળતો નથી.
4.34.14
ननु नाम कृतार्थेन त्वया रामस्य वानर।
सीताया मार्गणे यत्नः कर्तव्यः कृतमिच्छता ॥ ४.३४.१४ ॥
હે વાનર, રામથી જેનું કાર્ય સિદ્ધ થયું એવા તારે સીતાની શોધમાં પ્રયત્ન કરવો જોઈએ; ઉપકાર ઇચ્છનારે ઉપકાર કરવો જોઈએ.
4.34.15
स त्वं ग्राम्येषु भोगेषु सक्तो मिथ्याप्रतिश्रवः।
न त्वां रामो विजानीते सर्पं मण्डूकराविणम् ॥ ४.३४.१५ ॥
તું સાંસારિક ભોગોમાં આસક્ત અને ખોટાં વચન આપનારો છે; દેડકાની જેમ બોલતા સાપને ઓળખી ન શકાય તેમ રામ તને ઓળખતા નથી.
4.34.16
महाभागेन रामेण पापः करुणवेदिना।
हरीणां प्रापितो राज्यं त्वं दुरात्मा महात्मना ॥ ४.३४.१६ ॥
હે પાપી, દુરાત્મા, કરુણા જાણનારા મહાભાગ્યશાળી મહાત્મા રામે તને વાનરોનું રાજ્ય અપાવ્યું.
4.34.17
कृतं चेन्नातिजानीषे राघवस्य महात्मनः।
सद्यस्त्वं निशितैर्बाणैर्हतो द्रक्ष्यसि वालिनम् ॥ ४.३४.१७ ॥
મહાત્મા રાઘવનો ઉપકાર જો તું ન સમજે, તો તીક્ષ્ણ બાણોથી તરત માર્યો જઈને વાલીને જોઈશ.
4.34.18
न स संकुचितः पन्था येन वाली हतो गतः।
समये तिष्ठ सुग्रीव मा वालिपथमन्वगाः ॥ ४.३४.१८ ॥
જે માર્ગે વાલી માર્યો ગયો તે માર્ગ સાંકડો નથી; હે સુગ્રીવ, વચનમાં સ્થિર રહે, વાલીના માર્ગે ન જા.
4.34.19
न नूनमिक्ष्वाकुवरस्य कार्मुका-
च्छरांश्च तान् पश्यसि वज्रसंनिभान्।
ततः सुखं नाम विषेवसे सुखी
न रामकार्यं मनसाप्यवेक्षसे ॥ ४.३४.१९ ॥
ઇક્ષ્વાકુ વંશના શ્રેષ્ઠ રામના ધનુષ્યમાંથી છૂટતા વજ્ર સમાન બાણોને શું તું જોતો નથી? સુખમાં મગ્ન થઈને તું સુખ ભોગવે છે; રામના કાર્યનો મનથી પણ વિચાર કરતો નથી.