वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.34.1
तमप्रतिहतं क्रुद्धं प्रविष्टं पुरुषर्षभम्।
सुग्रीवो लक्ष्मणं दृष्ट्वा बभूव व्यथितेन्द्रियः ॥ ४.३४.१ ॥
क्रोधाने भरलेल्या, कोणताही अडथळा न येता आत शिरलेल्या त्या पुरुषश्रेष्ठ लक्ष्मणाला पाहून सुग्रीवाच्या इंद्रियांमध्ये व्याकुळता निर्माण झाली.
4.34.2
क्रुद्धं निःश्वसमानं तं प्रदीप्तमिव तेजसा।
भ्रातुर्व्यसनसंतप्तं दृष्ट्वा दशरथात्मजम् ॥ ४.३४.२ ॥
क्रोधाने उसासे टाकणाऱ्या, तेजाने जणू प्रज्वलित असलेल्या, भावाच्या संकटाने पीडित झालेल्या दशरथपुत्राला पाहून.
4.34.3
उत्पपात हरिश्रेष्ठो हित्वा सौवर्णमासनम्।
महान् महेन्द्रस्य यथा स्वलंकृत इव ध्वजः ॥ ४.३४.३ ॥
वानरश्रेष्ठ सुग्रीव सोन्याचे आसन सोडून उठला, जसा महेंद्राचा सुशोभित मोठा ध्वज.
4.34.4
उत्पतन्तमनूत्पेतू रुमाप्रभृतयः स्त्रियः।
सुग्रीवं गगने पूर्णं चन्द्रं तारागणा इव ॥ ४.३४.४ ॥
उठलेल्या सुग्रीवामागोमाग रुमा इत्यादी स्त्रियाही उठल्या; आकाशातील पूर्ण चंद्राभोवती ताऱ्यांच्या समूहाप्रमाणे.
4.34.5
संरक्तनयनः श्रीमान् संचचार कृताञ्जलिः।
बभूवावस्थितस्तत्र कल्पवृक्षो महानिव ॥ ४.३४.५ ॥
लाल डोळ्यांचा तेजस्वी सुग्रीव हात जोडून इकडेतिकडे फिरला; तेथे स्थिर उभा राहिलेल्या महान कल्पवृक्षासारखा झाला.
4.34.6
रुमाद्वितीयं सुग्रीवं नारीमध्यगतं स्थितम्।
अब्रवील्लक्ष्मणः क्रुद्धः सतारं शशिनं यथा ॥ ४.३४.६ ॥
रुमासह स्त्रियांमध्ये उभ्या असलेल्या सुग्रीवाला क्रुद्ध लक्ष्मणाने म्हटले; ताऱ्यांसह असलेल्या चंद्राप्रमाणे.
4.34.7
सत्त्वाभिजनसम्पन्नः सानुक्रोशो जितेन्द्रियः।
कृतज्ञः सत्यवादी च राजा लोके महीयते ॥ ४.३४.७ ॥
सत्त्व आणि उत्तम कुलाने युक्त, दयाळू, इंद्रियजयी, कृतज्ञ आणि सत्यवादी राजा जगात सन्मानित होतो.
4.34.8
यस्तु राजा स्थितोऽधर्मे मित्राणामुपकारिणाम्।
मिथ्या प्रतिज्ञां कुरुते को नृशंसतरस्ततः ॥ ४.३४.८ ॥
उपकारी मित्रांविषयी अधर्मात राहून खोटी प्रतिज्ञा करणाऱ्या राजापेक्षा अधिक क्रूर कोण असेल?
4.34.9
शतमश्वानृते हन्ति सहस्रं तु गवानृते।
आत्मानं स्वजनं हन्ति पुरुषः पुरुषानृते ॥ ४.३४.९ ॥
घोड्यांविषयीच्या खोट्याने शंभरांचा, गायींविषयीच्या खोट्याने हजारांचा नाश होतो; पण माणसाविषयीच्या खोट्याने माणूस स्वतःचा आणि स्वजनांचा नाश करतो.
4.34.10
पूर्वं कृतार्थो मित्राणां न तत्प्रतिकरोति यः।
कृतघ्नः सर्वभूतानां स वध्यः प्लवगेश्वर ॥ ४.३४.१० ॥
पूर्वी मित्रांनी ज्याचे कार्य पूर्ण केले असता जो त्याची परतफेड करीत नाही, तो सर्व प्राण्यांचा कृतघ्न आहे; हे वानरेश्वरा, तो वधास पात्र आहे.
4.34.11
गीतोऽयं ब्रह्मणा श्लोकः सर्वलोकनमस्कृतः।
दृष्ट्वा कृतघ्नं क्रुद्धेन तन्निबोध प्लवंगम ॥ ४.३४.११ ॥
सर्व लोकांनी वंदिलेला हा श्लोक ब्रह्मदेवांनी गायिला; कृतघ्नाला पाहून क्रुद्ध होऊन त्यांनी तो म्हटला. हे वानरश्रेष्ठा, तो ऐक.
4.34.12
गोघ्ने चैव सुरापे च चौरे भग्नव्रते तथा।
निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः ॥ ४.३४.१२ ॥
गोहत्या करणाऱ्याला, मद्यपानी, चोर आणि व्रतभंग करणाऱ्याला सज्जनांनी प्रायश्चित्त सांगितले आहे; पण कृतघ्नासाठी कोणतेही प्रायश्चित्त नाही.
4.34.13
अनार्यस्त्वं कृतघ्नश्च मिथ्यावादी च वानर।
पूर्वं कृतार्थो रामस्य न तत्प्रतिकरोषि यत् ॥ ४.३४.१३ ॥
हे वानरा, तू अनार्य, कृतघ्न आणि खोटे बोलणारा आहेस; पूर्वी रामामुळे तुझे कार्य सिद्ध झाले, पण त्याची परतफेड तू करत नाहीस.
4.34.14
ननु नाम कृतार्थेन त्वया रामस्य वानर।
सीताया मार्गणे यत्नः कर्तव्यः कृतमिच्छता ॥ ४.३४.१४ ॥
हे वानरा, रामामुळे ज्याचे कार्य सिद्ध झाले त्या तू सीतेच्या शोधात प्रयत्न करायला हवेस; उपकार इच्छिणाऱ्याने उपकार केला पाहिजे.
4.34.15
स त्वं ग्राम्येषु भोगेषु सक्तो मिथ्याप्रतिश्रवः।
न त्वां रामो विजानीते सर्पं मण्डूकराविणम् ॥ ४.३४.१५ ॥
तू सांसारिक भोगात आसक्त आणि खोटी वचने देणारा आहेस; बेडकासारखा ओरडणारा साप ओळखता येत नाही, तसे रामही तुला ओळखत नाही.
4.34.16
महाभागेन रामेण पापः करुणवेदिना।
हरीणां प्रापितो राज्यं त्वं दुरात्मा महात्मना ॥ ४.३४.१६ ॥
हे पापी, दुरात्म्या, करुणा जाणणाऱ्या महाभाग्यवान महात्मा रामामुळे तुला वानरांचे राज्य मिळाले.
4.34.17
कृतं चेन्नातिजानीषे राघवस्य महात्मनः।
सद्यस्त्वं निशितैर्बाणैर्हतो द्रक्ष्यसि वालिनम् ॥ ४.३४.१७ ॥
महात्मा राघवाचे उपकार तू जाणत नसशील, तर तीक्ष्ण बाणांनी लगेच मारला जाऊन तू वालीला पाहशील.
4.34.18
न स संकुचितः पन्था येन वाली हतो गतः।
समये तिष्ठ सुग्रीव मा वालिपथमन्वगाः ॥ ४.३४.१८ ॥
ज्या मार्गाने वाली मारला गेला तो मार्ग अरुंद नाही; हे सुग्रीवा, कराराला स्थिर राहा, वालीच्या मार्गावर जाऊ नकोस.
4.34.19
न नूनमिक्ष्वाकुवरस्य कार्मुका-
च्छरांश्च तान् पश्यसि वज्रसंनिभान्।
ततः सुखं नाम विषेवसे सुखी
न रामकार्यं मनसाप्यवेक्षसे ॥ ४.३४.१९ ॥
इक्ष्वाकुवंशातील श्रेष्ठ राघवाच्या धनुष्यातून सुटणारे वज्रासारखे ते बाण तुला दिसत नाहीत का? सुखात रमून तू सुख उपभोगतो आहेस; रामाच्या कार्याचा मनानेही विचार करत नाहीस.