વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.40.1
अथ राजा समृद्धार्थः सुग्रीवः प्लवगेश्वरः।
उवाच नरशार्दूलं रामं परबलार्दनम् ॥ ४.४०.१ ॥
ત્યારે સફળ મનોરથવાળો રાજા સુગ્રીવ, વાનરેશ્વર, શત્રુસૈન્યનો નાશ કરનાર નરશાર્દૂળ રામને બોલ્યો.
4.40.2
आगता विनिविष्टाश्च बलिनः कामरूपिणः।
वानरेन्द्रा महेन्द्राभा ये मद्विषयवासिनः ॥ ४.४०.२ ॥
મારા રાજ્યમાં વસનારા, બળવાન, ઇચ્છારૂપધારી, મહેન્દ્ર સમાન તેજસ્વી વાનરેન્દ્રો આવીને બેસી ગયા છે.
4.40.3
त इमे बहुविक्रान्तैर्बलिभिर्भीमविक्रमैः।
आगता वानरा घोरा दैत्यदानवसंनिभाः ॥ ४.४०.३ ॥
અતિ પરાક્રમી, બળવાન, ભયંકર વીરતાવાળા આ વાનરો દૈત્ય-દાનવ સમાન ભયાનક રૂપે આવ્યા છે.
4.40.4
ख्यातकर्मापदानाश्च बलवन्तो जितक्लमाः।
पराक्रमेषु विख्याता व्यवसायेषु चोत्तमाः ॥ ४.४०.४ ॥
પ્રસિદ્ધ કર્મો અને વીરકૃત્યોવાળા, બળવાન, થાક પર વિજય મેળવનારા, પરાક્રમમાં વિખ્યાત અને ઉદ્યમમાં શ્રેષ્ઠ.
4.40.5
पृथिव्यम्बुचरा राम नानानगनिवासिनः।
कोट्योघाश्च इमे प्राप्ता वानरास्तव किंकराः ॥ ४.४०.५ ॥
હે રામ! પૃથ્વી અને જળમાં વિચરનારા, અનેક પર્વતો પર વસનારા, કરોડોની સંખ્યામાં આવેલા આ વાનરો તમારા સેવકો છે.
4.40.6
निदेशवर्तिनः सर्वे सर्वे गुरुहिते स्थिताः।
अभिप्रेतमनुष्ठातुं तव शक्ष्यन्त्यरिंदम ॥ ४.४०.६ ॥
બધા આજ્ઞાપાલક છે, બધા પોતાના સ્વામીના હિતમાં સ્થિર છે; હે શત્રુદમન! તેઓ તમારું ઇચ્છિત કાર્ય પાર પાડવા સમર્થ થશે.
4.40.7
त इमे बहुसाहस्रैरनीकैर्भीमविक्रमैः।
आगता वानरा घोरा दैत्यदानवसंनिभाः ॥ ४.४०.७ ॥
ભયંકર પરાક્રમવાળી હજારો સેનાઓ સાથે આવેલા તે વાનરો, ઘોર, દૈત્ય-દાનવો જેવા.
4.40.8
यन्मन्यसे नरव्याघ्र प्राप्तकालं तदुच्यताम्।
त्वत्सैन्यं त्वद्वशे युक्तमाज्ञापयितुमर्हसि ॥ ४.४०.८ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, યોગ્ય સમય છે એમ આપ જે માનો તે કહો. આપની સેના આપના વશમાં છે; આજ્ઞા આપવા આપ યોગ્ય છો.
4.40.9
काममेषामिदं कार्यं विदितं मम तत्त्वतः।
तथापि तु यथायुक्तमाज्ञापयितुमर्हसि ॥ ४.४०.९ ॥
તેમનું આ કાર્ય મને ખરેખર જ્ઞાત છે; તોપણ, યથાયોગ્ય રીતે આજ્ઞા આપવા આપ યોગ્ય છો.
4.40.10
तथा ब्रुवाणं सुग्रीवं रामो दशरथात्मजः।
बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य इदं वचनमब्रवीत् ॥ ४.४०.१० ॥
એ રીતે બોલતા સુગ્રીવને દશરથપુત્ર રામે બંને બાહુઓથી આલિંગન આપીને આ વચન કહ્યું.
4.40.11
ज्ञायतां सौम्य वैदेही यदि जीवति वा न वा।
स च देशो महाप्राज्ञ यस्मिन् वसति रावणः ॥ ४.४०.११ ॥
હે સૌમ્ય, વૈદેહી જીવિત છે કે નહીં તે જાણવું જોઈએ. અને હે મહાપ્રાજ્ઞ, રાવણ જ્યાં વસે છે તે સ્થાન પણ જાણવું જોઈએ.
4.40.12
अधिगम्य तु वैदेहीं निलयं रावणस्य च।
प्राप्तकालं विधास्यामि तस्मिन् काले सह त्वया ॥ ४.४०.१२ ॥
વૈદેહીને તથા રાવણના નિવાસને જાણ્યા પછી, યોગ્ય સમયે, તે સમયે તારી સાથે હું કાર્ય કરીશ.
4.40.13
नाहमस्मिन् प्रभुः कार्ये वानरेन्द्र न लक्ष्मणः।
त्वमस्य हेतुः कार्यस्य प्रभुश्च प्लवगेश्वर ॥ ४.४०.१३ ॥
હે વાનરેન્દ્ર, આ કાર્યના હું કે લક્ષ્મણ સ્વામી નથી. હે પ્લવગેશ્વર, આ કાર્યનું મૂળ અને સ્વામી તમે જ છો.
4.40.14
त्वमेवाज्ञापय विभो मम कार्यविनिश्चयम्।
त्वं हि जानासि मे कार्यं मम वीर न संशयः ॥ ४.४०.१४ ॥
હે વિભુ, મારા કાર્યનો નિશ્ચય તમે જ આજ્ઞાપિત કરો. હે વીર, મારું કાર્ય તમે જ જાણો છો, એમાં સંશય નથી.
4.40.15
सुहृद्द्वितीयो विक्रान्तः प्राज्ञः कालविशेषवित्।
भवानस्मद्धिते युक्तः सुहृदाप्तोऽर्थवित्तमः ॥ ४.४०.१५ ॥
તમે મિત્રસહિત પરાક્રમી, પ્રાજ્ઞ અને યોગ્ય સમયને જાણનાર છો. અમારા હિતમાં યુક્ત તમે વિશ્વાસુ મિત્ર અને કાર્યના સૌથી મોટા જાણકાર છો.
4.40.16
एवमुक्तस्तु सुग्रीवो विनतं नाम यूथपम्।
अब्रवीद् रामसांनिध्ये लक्ष्मणस्य च धीमतः ॥ ४.४०.१६ ॥
આમ કહેવાયા પછી સુગ્રીવે રામની સમીપે અને બુદ્ધિમાન લક્ષ્મણની સામે વિનત નામના યૂથપતિને કહ્યું.
4.40.17
शैलाभं मेघनिर्घोषमूर्जितं प्लवगेश्वरम्।
सोमसूर्यनिभैः सार्धं वानरैर्वानरोत्तम ॥ ४.४०.१७ ॥
પર્વત જેવા, મેઘગર્જના જેવા અવાજવાળા, બળવાન પ્લવગેશ્વરને, ચંદ્ર-સૂર્ય સમાન વાનરો સાથે, હે વાનરોત્તમ.
4.40.18
देशकालनयैर्युक्तो विज्ञः कार्यविनिश्चये।
वृतः शतसहस्रेण वानराणां तरस्विनाम् ॥ ४.४०.१८ ॥
દેશ, કાળ અને નીતિથી યુક્ત, કાર્ય નક્કી કરવામાં વિજ્ઞ એ, શીઘ્ર એવા લાખ વાનરોથી ઘેરાયેલા (મોકલાય).
4.40.19
अधिगच्छ दिशं पूर्वां सशैलवनकाननाम्।
तत्र सीतां च वैदेहीं निलयं रावणस्य च ॥ ४.४०.१९ ॥
પર્વતો, વનો અને ઉપવનોથી ભરેલી પૂર્વ દિશામાં જાઓ. ત્યાં વૈદેહી સીતા અને રાવણનું નિવાસસ્થાન શોધો.
4.40.20
मार्गध्वं गिरिदुर्गेषु वनेषु च नदीषु च।
नदीं भागीरथीं रम्यां सरयूं कौशिकीं तथा ॥ ४.४०.२० ॥
પર્વતોના દુર્ગોમાં, વનોમાં અને નદીઓમાં શોધો. રમણીય ભાગીરથી, સરયૂ અને કૌશિકીમાં પણ શોધો.
4.40.21
कालिन्दीं यमुनां रम्यां यामुनं च महागिरिम्।
सरस्वतीं च सिन्धुं च शोणं मणिनिभोदकम् ॥ ४.४०.२१ ॥
કાલિંદી, રમણીય યમુના, યામુન મહાગિરિ, સરસ્વતી, સિંધુ અને મણિ જેવા જળવાળી શોણ નદીમાં શોધો.
4.40.22
महीं कालमहीं चापि शैलकाननशोभिताम्।
ब्रह्ममालान् विदेहांश्च मालवान् काशिकोसलान् ॥ ४.४०.२२ ॥
શૈલ અને વનોથી શોભતી કાલમહી ભૂમિ શોધો; બ્રહ્મમાલ, વિદેહ, માલવ, કાશી અને કોસલના દેશોમાં પણ શોધો.
4.40.23
मागधांश्च महाग्रामान् पुण्ड्रांस्त्वङ्गांस्तथैव च।
भूमिं च कोशकाराणां भूमिं च रजताकराम् ॥ ४.४०.२३ ॥
માગધો, મહાન ગ્રામો, પુંડ્ર અને અંગને શોધો; કોશકારોની ભૂમિ અને ચાંદીની ખાણોવાળી ભૂમિ પણ શોધો.
4.40.24
सर्वं च तद् विचेतव्यं मार्गयद्भिस्ततस्ततः।
रामस्य दयितां भार्यां सीतां दशरथस्नुषाम् ॥ ४.४०.२४ ॥
તે બધું ઠેર-ઠેર શોધનારાઓએ શોધવું જોઈએ — રામની પ્રિય પત્ની, દશરથની પુત્રવધૂ સીતાને.
4.40.25
समुद्रमवगाढांश्च पर्वतान् पत्तनानि च।
मन्दरस्य च ये कोटिं संश्रिताः केचिदालयाः ॥ ४.४०.२५ ॥
સમુદ્રમાં ડૂબેલા પર્વતો અને નગરો, તથા મંદર પર્વતના શિખર પર વસેલાં કેટલાંક નિવાસસ્થાનો.
4.40.26
कर्णप्रावरणाश्चैव तथा चाप्योष्ठकर्णकाः।
घोरलोहमुखाश्चैव जवनाश्चैकपादकाः ॥ ४.४०.२६ ॥
કાનને જ ઓઢણ બનાવનારા, હોઠ અને કાનવાળા, ભયંકર લોખંડી મુખવાળા, વેગવાન અને એકપગા.
4.40.27
अक्षया बलवन्तश्च तथैव पुरुषादकाः।
किरातास्तीक्ष्णचूडाश्च हेमाभाः प्रियदर्शनाः ॥ ४.४०.२७ ॥
અક્ષય અને બળવાન, નરભક્ષી, તીક્ષ્ણ ચૂડાવાળા કિરાત, સોનેરી કાંતિવાળા અને જોવામાં પ્રિય.
4.40.28
आममीनाशनाश्चापि किराता द्वीपवासिनः।
अन्तर्जलचरा घोरा नरव्याघ्रा इति स्मृताः ॥ ४.४०.२८ ॥
કાચી માછલી ખાનારા, દ્વીપવાસી કિરાત; જળની અંદર વિચરતા ભયંકર નરવ્યાઘ્ર એમ કહેવાયા છે.
4.40.29
एतेषामाश्रयाः सर्वे विचेयाः काननौकसः।
गिरिभिर्ये च गम्यन्ते प्लवनेन प्लवेन च ॥ ४.४०.२९ ॥
આ સર્વના આશ્રયસ્થાનો શોધવાં જોઈએ, હે વનવાસી વાનરો; પર્વતો દ્વારા, તરીને કે કૂદીને જ્યાં પહોંચાય છે ત્યાં.
4.40.30
यत्नवन्तो यवद्वीपं सप्तराजोपशोभितम्।
सुवर्णरूप्यकद्वीपं सुवर्णाकरमण्डितम् ॥ ४.४०.३० ॥
યત્નપૂર્વક યવદ્વીપ શોધો, જે સાત રાજ્યોથી શોભે છે; અને સોના-ચાંદીનો દ્વીપ, જે સુવર્ણખાણોથી અલંકૃત છે.
4.40.31
यवद्वीपमतिक्रम्य शिशिरो नाम पर्वतः।
दिवं स्पृशति शृङ्गेण देवदानवसेवितः ॥ ४.४०.३१ ॥
યવદ્વીપ ઓળંગ્યા પછી શિશિર નામનો પર્વત છે; તેનું શિખર આકાશને સ્પર્શે છે, જે દેવો અને દાનવોથી સેવાય છે.
4.40.32
एतेषां गिरिदुर्गेषु प्रपातेषु वनेषु च।
मार्गध्वं सहिताः सर्वे रामपत्नीं यशस्विनीम् ॥ ४.४०.३२ ॥
આ પર્વત-કિલ્લાઓ, ખીણો અને વનોમાં તમે બધા સાથે મળીને યશસ્વિની રામપત્નીને શોધો.
4.40.33
ततो रक्तजलं प्राप्य शोणाख्यं शीघ्रवाहिनम्।
गत्वा पारं समुद्रस्य सिद्धचारणसेवितम् ॥ ४.४०.३३ ॥
પછી લાલ જળવાળી, ઝડપથી વહેતી શોણ નામની નદી પાસે પહોંચીને સમુદ્રની પેલે પાર જાઓ; તે સિદ્ધ અને ચારણોથી સેવાય છે.
4.40.34
तस्य तीर्थेषु रम्येषु विचित्रेषु वनेषु च।
रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ ४.४०.३४ ॥
તેના રમણીય તીર્થોમાં અને વિચિત્ર વનોમાં વૈદેહી સાથે રાવણને આમતેમ શોધવો જોઈએ.
4.40.35
पर्वतप्रभवा नद्यः सुभीमबहुनिष्कुटाः।
मार्गितव्या दरीमन्तः पर्वताश्च वनानि च ॥ ४.४०.३५ ॥
પર્વતોમાંથી ઉદ્ભવેલી નદીઓ, અતિ ભયાનક અનેક કુંજોવાળી, ગુફાઓવાળા પર્વતો અને વનો — આ બધામાં શોધવું.
4.40.36
ततः समुद्रद्वीपांश्च सुभीमान् द्रष्टुमर्हथ।
ऊर्मिमन्तं महारौद्रं क्रोशन्तमनिलोद्धतम् ॥ ४.४०.३६ ॥
પછી સમુદ્રના અતિ ભયાનક દ્વીપો પણ તમારે જોવા જોઈએ — મોજાંથી ભરેલો, અતિ ભીષણ, ગર્જતો, પવનથી ઉછળતો સમુદ્ર.
4.40.37
तत्रासुरा महाकायाश्छायां गृह्णन्ति नित्यशः।
ब्रह्मणा समनुज्ञाता दीर्घकालं बुभुक्षिताः ॥ ४.४०.३७ ॥
ત્યાં મહાકાય અસુરો હંમેશાં છાયાને પકડે છે; બ્રહ્માએ અનુમતિ આપેલા, લાંબા સમયથી ભૂખ્યા.
4.40.38
तं कालमेघप्रतिमं महोरगनिषेवितम्।
अभिगम्य महानादं तीर्थेनैव महोदधिम् ॥ ४.४०.३८ ॥
તે કાળા મેઘ જેવા, મહાસર્પોથી સેવિત, મહાનાદ કરતા મહાસાગર પાસે પહોંચીને, તેના તીર્થમાર્ગે જ.
4.40.39
ततो रक्तजलं भीमं लोहितं नाम सागरम्।
गत्वा प्रेक्ष्यथ तां चैव बृहतीं कूटशाल्मलीम् ॥ ४.४०.३९ ॥
પછી રક્તજળવાળા, ભયંકર, લોહિત નામના સાગર પાસે જઈને તમે તે વિશાળ કૂટ-શાલ્મલી વૃક્ષ પણ જોશો.
4.40.40
गृहं च वैनतेयस्य नानारत्नविभूषितम्।
तत्र कैलाससंकाशं विहितं विश्वकर्मणा ॥ ४.४०.४० ॥
વૈનતેયનું (ગરુડનું) ગૃહ, અનેક રત્નોથી શોભિત; ત્યાં કૈલાસ સમાન, વિશ્વકર્માએ રચેલું.
4.40.41
तत्र शैलनिभा भीमा मन्देहा नाम राक्षसाः।
शैलशृङ्गेषु लम्बन्ते नानारूपा भयावहाः ॥ ४.४०.४१ ॥
ત્યાં પર્વત સમાન, ભયંકર, મંદેહ નામના રાક્ષસો પર્વતશિખરો પર લટકે છે; અનેક રૂપ ધરનારા, ભય ઉપજાવનારા.
4.40.42
ते पतन्ति जले नित्यं सूर्यस्योदयनं प्रति।
अभितप्ताः स्म सूर्येण लम्बन्ते स्म पुनः पुनः ॥ ४.४०.४२ ॥
તેઓ સૂર્યોદયની દિશા તરફ હંમેશાં પાણીમાં પડે છે; સૂર્યથી તપીને ફરી ફરી લટકે છે.
4.40.43
निहता ब्रह्मतेजोभिरहन्यहनि राक्षसाः।
ततः पाण्डुरमेघाभं क्षीरोदं नाम सागरम् ॥ ४.४०.४३ ॥
બ્રહ્મતેજથી દરરોજ રાક્ષસો હણાય છે. પછી પાંડુર મેઘ જેવો ક્ષીરોદ નામનો સાગર.
4.40.44
गत्वा द्रक्ष्यथ दुर्धर्षा मुक्ताहारमिवोर्मिभिः।
तस्य मध्ये महान् श्वेतो ऋषभो नाम पर्वतः ॥ ४.४०.४४ ॥
હે દુર્ધર્ષો! જઈને તમે તેને જોશો, મોજાંથી મોતીના હાર જેવો. તેની મધ્યમાં ઋષભ નામનો મહાન શ્વેત પર્વત છે.
4.40.45
दिव्यगन्धैः कुसुमितैराचितैश्च नगैर्वृतः।
सरश्च राजतैः पद्मैर्ज्वलितैर्हेमकेसरैः ॥ ४.४०.४५ ॥
દિવ્ય સુગંધવાળાં ખીલેલાં વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું, ચમકતાં રૂપેરી કમળો અને સોનેરી કેસરવાળું સરોવર.
4.40.46
नाम्ना सुदर्शनं नाम राजहंसैः समाकुलम्।
विबुधाश्चारणा यक्षाः किंनराश्चाप्सरोगणाः ॥ ४.४०.४६ ॥
સુદર્શન નામનું, રાજહંસોથી ભરેલું. દેવો, ચારણો, યક્ષો, કિન્નરો અને અપ્સરાઓના સમૂહો.
4.40.47
हृष्टाः समधिगच्छन्ति नलिनीं तां रिरंसवः।
क्षीरोदं समतिक्रम्य तदा द्रक्ष्यथ वानराः ॥ ४.४०.४७ ॥
આનંદથી, રમવાની ઇચ્છાથી તેઓ તે કમળસરોવરે પહોંચે છે. હે વાનરો! ક્ષીરોદ સાગર ઓળંગીને ત્યારે તમે જોશો.
4.40.48
जलोदं सागरं शीघ्रं सर्वभूतभयावहम्।
तत्र तत्कोपजं तेजः कृतं हयमुखं महत् ॥ ४.४०.४८ ॥
જલોદ સાગર, જે સર્વ પ્રાણીઓમાં ભય ઉપજાવે છે, ઝડપથી (ત્યાં પહોંચો). ત્યાં તેના ક્રોધથી જન્મેલું મહાન હયમુખ તેજ સર્જાયું છે.
4.40.49
अस्याहुस्तन्महावेगमोदनं सचराचरम्।
तत्र विक्रोशतां नादो भूतानां सागरौकसाम्।
श्रूयते चासमर्थानां दृष्ट्वाभूद् वडवामुखम् ॥ ४.४०.४९ ॥
આ અપાર વેગવાળો અગ્નિ છે, જે ચરાચર જગતને બાળે છે એમ કહેવાય છે. ત્યાં સાગરવાસીઓનો આક્રંદ સંભળાય છે; અસહાયોની ચીસો જોઈને તે વડવામુખ બન્યો.
4.40.50
स्वादूदस्योत्तरे तीरे योजनानि त्रयोदश।
जातरूपशिलो नाम सुमहान् कनकप्रभः ॥ ४.४०.५० ॥
સ્વાદૂદ સાગરના ઉત્તર કિનારેથી તેર યોજન દૂર જાતરૂપશિલા નામનો અતિ વિશાળ, સોનેરી પ્રભાવાળો પર્વત છે.
4.40.51
तत्र चन्द्रप्रतीकाशं पन्नगं धरणीधरम्।
पद्मपत्रविशालाक्षं ततो द्रक्ष्यथ वानराः ॥ ४.४०.५१ ॥
ત્યાં ચંદ્ર સમાન તેજસ્વી, પૃથ્વીને ધારણ કરનાર, કમળની પાંખડી જેવી વિશાળ આંખોવાળા નાગને, હે વાનરો, તમે જોશો.
4.40.52
आसीनं पर्वतस्याग्रे सर्वदेवनमस्कृतम्।
सहस्रशिरसं देवमनन्तं नीलवाससम् ॥ ४.४०.५२ ॥
પર્વતના શિખર પર બેઠેલા, સર્વ દેવોથી નમસ્કૃત, હજાર માથાવાળા અનંત દેવ, નીલ વસ્ત્ર ધારણ કરેલા.
4.40.53
त्रिशिराः काञ्चनः केतुस्तालस्तस्य महात्मनः।
स्थापितः पर्वतस्याग्रे विराजति सवेदिकः ॥ ४.४०.५३ ॥
તે મહાત્માનો ત્રણ માથાવાળો સુવર્ણ ધ્વજ-તાલવૃક્ષ પર્વતના શિખર પર સ્થાપિત છે અને વેદિકા સહિત શોભે છે.
4.40.54
पूर्वस्यां दिशि निर्माणं कृतं तत् त्रिदशेश्वरैः।
ततः परं हेममयः श्रीमानुदयपर्वतः ॥ ४.४०.५४ ॥
પૂર્વ દિશામાં તે દેવાધિપતિઓએ બનાવેલ છે. તેની આગળ સુવર્ણમય, શોભાયુક્ત ઉદયપર્વત છે.
4.40.55
तस्य कोटिर्दिवं स्पृष्ट्वा शतयोजनमायता।
जातरूपमयी दिव्या विराजति सवेदिका ॥ ४.४०.५५ ॥
તેનું શિખર આકાશને સ્પર્શીને સો યોજન સુધી વિસ્તરેલું છે. સુવર્ણમય, દિવ્ય વેદિકા સહિત તે શોભે છે.
4.40.56
सालैस्तालैस्तमालैश्च कर्णिकारैश्च पुष्पितैः।
जातरूपमयैर्दिव्यैः शोभते सूर्यसंनिभैः ॥ ४.४०.५६ ॥
સાલ, તાલ, તમાલ અને ખીલેલા કર્ણિકાર વૃક્ષોથી તે શોભે છે; તે સુવર્ણમય, દિવ્ય અને સૂર્ય સમાન છે.
4.40.57
तत्र योजनविस्तारमुच्छ्रितं दशयोजनम्।
शृङ्गं सौमनसं नाम जातरूपमयं ध्रुवम् ॥ ४.४०.५७ ॥
ત્યાં એક યોજન પહોળું અને દસ યોજન ઊંચું સૌમનસ નામનું શિખર છે; તે સુવર્ણમય અને અચળ છે.
4.40.58
तत्र पूर्वं पदं कृत्वा पुरा विष्णुस्त्रिविक्रमे।
द्वितीयं शिखरे मेरोश्चकार पुरुषोत्तमः ॥ ४.४०.५८ ॥
ત્યાં પૂર્વે ત્રિવિક્રમ સમયે વિષ્ણુએ પહેલું પગલું મૂક્યું; અને પુરુષોત્તમે મેરુના શિખર પર બીજું પગલું મૂક્યું.
4.40.59
उत्तरेण परिक्रम्य जम्बूद्वीपं दिवाकरः।
दृश्यो भवति भूयिष्ठं शिखरं तन्महोच्छ्रयम् ॥ ४.४०.५९ ॥
સૂર્ય ઉત્તર તરફથી જંબૂદ્વીપની પ્રદક્ષિણા કરતાં તે અતિ ઊંચું શિખર ઘણીવાર દેખાય છે.
4.40.60
तत्र वैखानसा नाम वालखिल्या महर्षयः।
प्रकाशमाना दृश्यन्ते सूर्यवर्णास्तपस्विनः ॥ ४.४०.६० ॥
ત્યાં વૈખાનસ નામના વાલખિલ્ય મહર્ષિઓ છે; સૂર્ય જેવા વર્ણના તપસ્વીઓ પ્રકાશતા દેખાય છે.
4.40.61
अयं सुदर्शनो द्वीपः पुरो यस्य प्रकाशते।
तस्मिंस्तेजश्च चक्षुश्च सर्वप्राणभृतामपि ॥ ४.४०.६१ ॥
આ સુદર્શન દ્વીપ છે; તેની સામે તે પ્રકાશે છે. તેમાં જ સર્વ પ્રાણીઓનું તેજ અને નેત્ર છે.
4.40.62
शैलस्य तस्य पृष्ठेषु कन्दरेषु वनेषु च।
रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ ४.४०.६२ ॥
તે પર્વતની ઢોળાવો પર, ગુફાઓમાં અને વનોમાં વૈદેહી સાથે રહેલા રાવણને ઠેકઠેકાણે શોધવો જોઈએ.
4.40.63
काञ्चनस्य च शैलस्य सूर्यस्य च महात्मनः।
आविष्टा तेजसा संध्या पूर्वा रक्ता प्रकाशते ॥ ४.४०.६३ ॥
સોનેરી પર્વત અને મહાત્મા સૂર્યના તેજથી વ્યાપ્ત પૂર્વની લાલ સંધ્યા પ્રકાશે છે.
4.40.64
पूर्वमेतत् कृतं द्वारं पृथिव्या भुवनस्य च।
सूर्यस्योदयनं चैव पूर्वा ह्येषा दिगुच्यते ॥ ४.४०.६४ ॥
આ પૃથ્વી અને લોકનું પૂર્વે બનાવેલું દ્વાર છે; સૂર્યોદયનું સ્થાન પણ આ જ છે. આ દિશાને જ પૂર્વ કહેવાય છે.
4.40.65
तस्य शैलस्य पृष्ठेषु निर्झरेषु गुहासु च।
रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ ४.४०.६५ ॥
તે પર્વતની ઢોળાવો પર, ઝરણાંઓ પાસે અને ગુફાઓમાં વૈદેહી સાથે રહેલા રાવણને ઠેકઠેકાણે શોધવો જોઈએ.
4.40.66
ततः परमगम्या स्याद् दिक्पूर्वा त्रिदशावृता।
रहिता चन्द्रसूर्याभ्यामदृश्या तमसावृता ॥ ४.४०.६६ ॥
પછી દેવતાઓથી ઘેરાયેલી પૂર્વ દિશા અતિ દુર્ગમ હશે; ચંદ્ર-સૂર્ય વિનાની, અદૃશ્ય અને અંધકારથી ઢંકાયેલી હશે.
4.40.67
शैलेषु तेषु सर्वेषु कन्दरेषु नदीषु च।
ये च नोक्ता मयोद्देशा विचेया तेषु जानकी ॥ ४.४०.६७ ॥
તે બધા પર્વતો, ગુફાઓ અને નદીઓમાં, તથા જે સ્થાનોનો મેં ઉલ્લેખ કર્યો નથી ત્યાં પણ જાનકીની શોધ કરવી.
4.40.68
एतावद् वानरैः शक्यं गन्तुं वानरपुङ्गवाः।
अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम् ॥ ४.४०.६८ ॥
હે વાનરશ્રેષ્ઠો, વાનરોથી આટલે જ સુધી જવું શક્ય છે; તેનાથી આગળ, સૂર્યપ્રકાશ વિનાનો અને મર્યાદા વિનાનો પ્રદેશ અમે જાણતા નથી.
4.40.69
अभिगम्य तु वैदेहीं निलयं रावणस्य च।
मासे पूर्णे निवर्तध्वमुदयं प्राप्य पर्वतम् ॥ ४.४०.६९ ॥
વૈદેહી પાસે અને રાવણના નિવાસ સુધી પહોંચીને, મહિનો પૂરો થતાં ઉદયપર્વત પર પહોંચી પાછા ફરજો.
4.40.70
ऊर्ध्वं मासान्न वस्तव्यं वसन् वध्यो भवेन्मम।
सिद्धार्थाः संनिवर्तध्वमधिगम्य च मैथिलीम् ॥ ४.४०.७० ॥
એક મહિનાથી વધુ રોકાવું નહીં; જે રોકાશે તે મારા હાથે માર્યો જશે. મૈથિલીને શોધીને, કાર્ય સિદ્ધ કરીને પાછા ફરજો.
4.40.71
महेन्द्रकान्तां वनषण्डमण्डितां
दिशं चरित्वा निपुणेन वानराः।
अवाप्य सीतां रघुवंशजप्रियां
ततो निवृत्ताः सुखिनो भविष्यथ ॥ ४.४०.७१ ॥
હે વાનરો, મહેન્દ્રને પ્રિય, વનસમૂહોથી શોભિત તે દિશામાં કુશળતાથી વિચરણ કરીને, રઘુવંશની પ્રિય સીતાને મેળવીને, પછી પાછા ફરીને તમે સુખી થશો.