वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.40.1
अथ राजा समृद्धार्थः सुग्रीवः प्लवगेश्वरः।
उवाच नरशार्दूलं रामं परबलार्दनम् ॥ ४.४०.१ ॥
तेव्हा कृतार्थ झालेला राजा सुग्रीव, वानरेश्वर, शत्रुसैन्याचा संहार करणाऱ्या नरव्याघ्र रामाला म्हणाला.
4.40.2
आगता विनिविष्टाश्च बलिनः कामरूपिणः।
वानरेन्द्रा महेन्द्राभा ये मद्विषयवासिनः ॥ ४.४०.२ ॥
माझ्या राज्यात राहणारे, बलवान, इच्छेनुसार रूप धारण करणारे, महेंद्रासारखे तेजस्वी वानरेंद्र आले असून स्थानापन्न झाले आहेत.
4.40.3
त इमे बहुविक्रान्तैर्बलिभिर्भीमविक्रमैः।
आगता वानरा घोरा दैत्यदानवसंनिभाः ॥ ४.४०.३ ॥
अत्यंत पराक्रमी, बलवान, भीषण शौर्याचे हे वानर दैत्य-दानवांसारखे भयंकर रूपाने आले आहेत.
4.40.4
ख्यातकर्मापदानाश्च बलवन्तो जितक्लमाः।
पराक्रमेषु विख्याता व्यवसायेषु चोत्तमाः ॥ ४.४०.४ ॥
प्रसिद्ध कर्मे व पराक्रम गाजवलेले, बलवान, थकव्यावर विजय मिळवलेले, पराक्रमात प्रसिद्ध आणि उद्योगात श्रेष्ठ.
4.40.5
पृथिव्यम्बुचरा राम नानानगनिवासिनः।
कोट्योघाश्च इमे प्राप्ता वानरास्तव किंकराः ॥ ४.४०.५ ॥
हे राम! जमिनीवर व पाण्यात संचार करणारे, अनेक पर्वतांवर राहणारे, कोट्यवधींच्या संख्येने आलेले हे वानर तुझे सेवक आहेत.
4.40.6
निदेशवर्तिनः सर्वे सर्वे गुरुहिते स्थिताः।
अभिप्रेतमनुष्ठातुं तव शक्ष्यन्त्यरिंदम ॥ ४.४०.६ ॥
सर्वजण आज्ञापालक आहेत, सर्वजण आपल्या स्वामीच्या हितात स्थिर आहेत; हे शत्रुदमना! ते तुझे इष्ट कार्य पार पाडण्यास समर्थ होतील.
4.40.7
त इमे बहुसाहस्रैरनीकैर्भीमविक्रमैः।
आगता वानरा घोरा दैत्यदानवसंनिभाः ॥ ४.४०.७ ॥
भयंकर पराक्रमी अनेक हजारो सैन्यांसह आलेले ते वानर, घोर, दैत्य-दानवांसारखे.
4.40.8
यन्मन्यसे नरव्याघ्र प्राप्तकालं तदुच्यताम्।
त्वत्सैन्यं त्वद्वशे युक्तमाज्ञापयितुमर्हसि ॥ ४.४०.८ ॥
हे नरश्रेष्ठा, योग्य काळ आहे असे आपल्याला वाटते ते सांगावे. आपले सैन्य आपल्या अधीन आहे; आज्ञा देण्यास आपण योग्य आहात.
4.40.9
काममेषामिदं कार्यं विदितं मम तत्त्वतः।
तथापि तु यथायुक्तमाज्ञापयितुमर्हसि ॥ ४.४०.९ ॥
त्यांचे हे कार्य मला खरोखर ठाऊक आहे; तरीही, योग्य प्रकारे आज्ञा देण्यास आपण योग्य आहात.
4.40.10
तथा ब्रुवाणं सुग्रीवं रामो दशरथात्मजः।
बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य इदं वचनमब्रवीत् ॥ ४.४०.१० ॥
असे बोलणाऱ्या सुग्रीवाला दशरथपुत्र रामाने दोन्ही बाहूंनी आलिंगन देऊन हे वचन म्हटले.
4.40.11
ज्ञायतां सौम्य वैदेही यदि जीवति वा न वा।
स च देशो महाप्राज्ञ यस्मिन् वसति रावणः ॥ ४.४०.११ ॥
हे सौम्या, वैदेही जिवंत आहे की नाही हे कळावे. आणि हे महाप्राज्ञा, रावण ज्या ठिकाणी राहतो तेही कळावे.
4.40.12
अधिगम्य तु वैदेहीं निलयं रावणस्य च।
प्राप्तकालं विधास्यामि तस्मिन् काले सह त्वया ॥ ४.४०.१२ ॥
वैदेहीला व रावणाचे निवासस्थान समजल्यानंतर, योग्य वेळी, त्या वेळी तुझ्यासह मी कार्य करीन.
4.40.13
नाहमस्मिन् प्रभुः कार्ये वानरेन्द्र न लक्ष्मणः।
त्वमस्य हेतुः कार्यस्य प्रभुश्च प्लवगेश्वर ॥ ४.४०.१३ ॥
हे वानरेंद्रा, या कार्याचा मी स्वामी नाही, लक्ष्मणही नाही. हे प्लवगेश्वरा, या कार्याचे मूळ आणि स्वामी तूच आहेस.
4.40.14
त्वमेवाज्ञापय विभो मम कार्यविनिश्चयम्।
त्वं हि जानासि मे कार्यं मम वीर न संशयः ॥ ४.४०.१४ ॥
हे विभो, माझ्या कार्याचा निश्चय तूच आज्ञापित कर. हे वीरा, माझे कार्य तूच जाणतोस, यात संशय नाही.
4.40.15
सुहृद्द्वितीयो विक्रान्तः प्राज्ञः कालविशेषवित्।
भवानस्मद्धिते युक्तः सुहृदाप्तोऽर्थवित्तमः ॥ ४.४०.१५ ॥
तू मित्रासह पराक्रमी, प्राज्ञ आणि योग्य काळ जाणणारा आहेस. आमच्या हितात रत असलेला तू विश्वासू मित्र आणि कार्याचा सर्वात जाणकार आहेस.
4.40.16
एवमुक्तस्तु सुग्रीवो विनतं नाम यूथपम्।
अब्रवीद् रामसांनिध्ये लक्ष्मणस्य च धीमतः ॥ ४.४०.१६ ॥
असे सांगितल्यावर सुग्रीव रामाच्या सान्निध्यात आणि बुद्धिमान लक्ष्मणासमोर विनत नावाच्या यूथपतीला म्हणाला.
4.40.17
शैलाभं मेघनिर्घोषमूर्जितं प्लवगेश्वरम्।
सोमसूर्यनिभैः सार्धं वानरैर्वानरोत्तम ॥ ४.४०.१७ ॥
पर्वतासारख्या, मेघगर्जनेसारख्या आवाजाच्या, पराक्रमी प्लवगेश्वराला, चंद्र-सूर्यासारख्या वानरांसह, हे वानरोत्तमा.
4.40.18
देशकालनयैर्युक्तो विज्ञः कार्यविनिश्चये।
वृतः शतसहस्रेण वानराणां तरस्विनाम् ॥ ४.४०.१८ ॥
देश, काळ आणि नीती यांनी युक्त, कार्यनिश्चयात विद्वान तो, चपळ अशा लाख वानरांनी वेढलेला (पाठवावा).
4.40.19
अधिगच्छ दिशं पूर्वां सशैलवनकाननाम्।
तत्र सीतां च वैदेहीं निलयं रावणस्य च ॥ ४.४०.१९ ॥
पर्वत, वने आणि उपवनांनी भरलेल्या पूर्व दिशेला जा. तेथे वैदेही सीतेचा आणि रावणाच्या निवासस्थानाचा शोध घ्या.
4.40.20
मार्गध्वं गिरिदुर्गेषु वनेषु च नदीषु च।
नदीं भागीरथीं रम्यां सरयूं कौशिकीं तथा ॥ ४.४०.२० ॥
पर्वतदुर्गांत, वनांत आणि नद्यांत शोधा. रम्य भागीरथी, सरयू आणि कौशिकी नद्यांमध्येही शोधा.
4.40.21
कालिन्दीं यमुनां रम्यां यामुनं च महागिरिम्।
सरस्वतीं च सिन्धुं च शोणं मणिनिभोदकम् ॥ ४.४०.२१ ॥
कालिंदी, रम्य यमुना, यामुन महागिरी, सरस्वती, सिंधू आणि मण्यासारखे पाणी असलेली शोण नदी यांत शोधा.
4.40.22
महीं कालमहीं चापि शैलकाननशोभिताम्।
ब्रह्ममालान् विदेहांश्च मालवान् काशिकोसलान् ॥ ४.४०.२२ ॥
पर्वत व अरण्यांनी शोभणारी कालमही भूमी शोधा; ब्रह्ममाल, विदेह, मालव, काशी आणि कोसल यांच्या प्रदेशांतही शोधा.
4.40.23
मागधांश्च महाग्रामान् पुण्ड्रांस्त्वङ्गांस्तथैव च।
भूमिं च कोशकाराणां भूमिं च रजताकराम् ॥ ४.४०.२३ ॥
मागध, महान ग्राम, पुंड्र आणि अंग यांचा शोध घ्या; कोशकारांची भूमी आणि रौप्यखाणींची भूमी यांचाही शोध घ्या.
4.40.24
सर्वं च तद् विचेतव्यं मार्गयद्भिस्ततस्ततः।
रामस्य दयितां भार्यां सीतां दशरथस्नुषाम् ॥ ४.४०.२४ ॥
ते सर्व इकडे-तिकडे शोधणाऱ्यांनी शोधलेच पाहिजे — रामाची प्रिय पत्नी, दशरथाची सून सीता.
4.40.25
समुद्रमवगाढांश्च पर्वतान् पत्तनानि च।
मन्दरस्य च ये कोटिं संश्रिताः केचिदालयाः ॥ ४.४०.२५ ॥
समुद्रात बुडालेले पर्वत आणि नगरे, तसेच मन्दर पर्वताच्या शिखरावर वसलेली काही निवासस्थाने.
4.40.26
कर्णप्रावरणाश्चैव तथा चाप्योष्ठकर्णकाः।
घोरलोहमुखाश्चैव जवनाश्चैकपादकाः ॥ ४.४०.२६ ॥
कानांनाच पांघरूण असलेले, ओठ व कान असलेले, भयंकर लोखंडी तोंडांचे, वेगवान आणि एकपाद.
4.40.27
अक्षया बलवन्तश्च तथैव पुरुषादकाः।
किरातास्तीक्ष्णचूडाश्च हेमाभाः प्रियदर्शनाः ॥ ४.४०.२७ ॥
अक्षय आणि बलवान, नरभक्षक, तीक्ष्ण शिखा असलेले किरात, सोनेरी कांतीचे आणि पाहण्यास प्रिय.
4.40.28
आममीनाशनाश्चापि किराता द्वीपवासिनः।
अन्तर्जलचरा घोरा नरव्याघ्रा इति स्मृताः ॥ ४.४०.२८ ॥
कच्चे मासे खाणारे, बेटांवर राहणारे किरात; पाण्याखाली संचार करणारे भयंकर नरव्याघ्र असे स्मरले जातात.
4.40.29
एतेषामाश्रयाः सर्वे विचेयाः काननौकसः।
गिरिभिर्ये च गम्यन्ते प्लवनेन प्लवेन च ॥ ४.४०.२९ ॥
यांची सर्व आश्रयस्थाने शोधली पाहिजेत, हे वनवासी वानरांनो; पर्वतांमार्गे, पोहून किंवा उड्या मारून जिथे पोहोचता येते ती सर्व.
4.40.30
यत्नवन्तो यवद्वीपं सप्तराजोपशोभितम्।
सुवर्णरूप्यकद्वीपं सुवर्णाकरमण्डितम् ॥ ४.४०.३० ॥
प्रयत्नपूर्वक यवद्वीप शोधा, जे सात राज्यांनी शोभिवंत आहे; आणि सोने-चांदीचे बेट, जे सोन्याच्या खाणींनी अलंकृत आहे.
4.40.31
यवद्वीपमतिक्रम्य शिशिरो नाम पर्वतः।
दिवं स्पृशति शृङ्गेण देवदानवसेवितः ॥ ४.४०.३१ ॥
यवद्वीप ओलांडल्यावर शिशिर नावाचा पर्वत आहे; त्याचे शिखर आकाशाला स्पर्श करते, देव आणि दानव त्याची सेवा करतात.
4.40.32
एतेषां गिरिदुर्गेषु प्रपातेषु वनेषु च।
मार्गध्वं सहिताः सर्वे रामपत्नीं यशस्विनीम् ॥ ४.४०.३२ ॥
या पर्वतदुर्गांमध्ये, कड्यांमध्ये आणि वनांमध्ये तुम्ही सर्वांनी एकत्र मिळून यशस्विनी रामपत्नीचा शोध घ्या.
4.40.33
ततो रक्तजलं प्राप्य शोणाख्यं शीघ्रवाहिनम्।
गत्वा पारं समुद्रस्य सिद्धचारणसेवितम् ॥ ४.४०.३३ ॥
नंतर तांबडे पाणी असलेल्या, वेगाने वाहणाऱ्या शोण नावाच्या नदीपर्यंत पोहोचून समुद्राच्या पलीकडे जा; ती सिद्ध आणि चारणांनी सेवित आहे.
4.40.34
तस्य तीर्थेषु रम्येषु विचित्रेषु वनेषु च।
रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ ४.४०.३४ ॥
त्याच्या रमणीय तीर्थांमध्ये आणि विचित्र वनांमध्ये वैदेहीसह रावणाचा शोध घ्यावा, इकडे-तिकडे सर्वत्र.
4.40.35
पर्वतप्रभवा नद्यः सुभीमबहुनिष्कुटाः।
मार्गितव्या दरीमन्तः पर्वताश्च वनानि च ॥ ४.४०.३५ ॥
पर्वतांतून उगम पावलेल्या नद्या, अत्यंत भयंकर अनेक कुंजांच्या, गुहा असलेले पर्वत आणि वने — या सर्वांमध्ये शोधावे.
4.40.36
ततः समुद्रद्वीपांश्च सुभीमान् द्रष्टुमर्हथ।
ऊर्मिमन्तं महारौद्रं क्रोशन्तमनिलोद्धतम् ॥ ४.४०.३६ ॥
नंतर समुद्रातील अत्यंत भयंकर बेटेही तुम्ही पाहिली पाहिजेत — लाटांनी भरलेला, अत्यंत भीषण, गर्जणारा, वाऱ्याने खवळलेला समुद्र.
4.40.37
तत्रासुरा महाकायाश्छायां गृह्णन्ति नित्यशः।
ब्रह्मणा समनुज्ञाता दीर्घकालं बुभुक्षिताः ॥ ४.४०.३७ ॥
तेथे महाकाय असुर नेहमी छाया पकडतात; ब्रह्मदेवांनी अनुज्ञा दिलेले, दीर्घकाळ भुकेले.
4.40.38
तं कालमेघप्रतिमं महोरगनिषेवितम्।
अभिगम्य महानादं तीर्थेनैव महोदधिम् ॥ ४.४०.३८ ॥
त्या काळ्या मेघासारख्या, महासर्पांनी सेवलेल्या, महानाद करणाऱ्या महासागराजवळ जाऊन, त्याच्या तीर्थमार्गानेच.
4.40.39
ततो रक्तजलं भीमं लोहितं नाम सागरम्।
गत्वा प्रेक्ष्यथ तां चैव बृहतीं कूटशाल्मलीम् ॥ ४.४०.३९ ॥
मग रक्तजलाच्या, भयंकर, लोहित नावाच्या सागराकडे जाऊन तुम्हाला ती विशाल कूट-शाल्मली वृक्षही दिसेल.
4.40.40
गृहं च वैनतेयस्य नानारत्नविभूषितम्।
तत्र कैलाससंकाशं विहितं विश्वकर्मणा ॥ ४.४०.४० ॥
वैनतेयाचे (गरुडाचे) गृह, नाना रत्नांनी विभूषित; तेथे कैलासासारखे, विश्वकर्म्याने निर्मिलेले.
4.40.41
तत्र शैलनिभा भीमा मन्देहा नाम राक्षसाः।
शैलशृङ्गेषु लम्बन्ते नानारूपा भयावहाः ॥ ४.४०.४१ ॥
तेथे पर्वतासारखे, भयंकर, मन्देह नावाचे राक्षस पर्वतशिखरांवर लोंबकळतात; नाना रूपांचे, भय उत्पन्न करणारे.
4.40.42
ते पतन्ति जले नित्यं सूर्यस्योदयनं प्रति।
अभितप्ताः स्म सूर्येण लम्बन्ते स्म पुनः पुनः ॥ ४.४०.४२ ॥
ते सूर्याच्या उदयाच्या दिशेने नेहमी पाण्यात पडतात; सूर्याने तप्त होऊन पुन्हा पुन्हा लोंबकळतात.
4.40.43
निहता ब्रह्मतेजोभिरहन्यहनि राक्षसाः।
ततः पाण्डुरमेघाभं क्षीरोदं नाम सागरम् ॥ ४.४०.४३ ॥
ब्रह्मतेजाने दररोज राक्षस मारले जातात. नंतर पांढऱ्या मेघासारखा क्षीरोद नावाचा सागर.
4.40.44
गत्वा द्रक्ष्यथ दुर्धर्षा मुक्ताहारमिवोर्मिभिः।
तस्य मध्ये महान् श्वेतो ऋषभो नाम पर्वतः ॥ ४.४०.४४ ॥
हे दुर्धर्षांनो! जाऊन तुम्ही त्याला पाहाल, लाटांनी मोत्यांच्या हारासारखा. त्याच्या मध्ये ऋषभ नावाचा महान श्वेत पर्वत आहे.
4.40.45
दिव्यगन्धैः कुसुमितैराचितैश्च नगैर्वृतः।
सरश्च राजतैः पद्मैर्ज्वलितैर्हेमकेसरैः ॥ ४.४०.४५ ॥
दिव्य सुगंधी फुललेल्या वृक्षांनी वेढलेले, चमकणाऱ्या रुपेरी कमळांनी व सोनेरी केसरांनी युक्त असे सरोवर.
4.40.46
नाम्ना सुदर्शनं नाम राजहंसैः समाकुलम्।
विबुधाश्चारणा यक्षाः किंनराश्चाप्सरोगणाः ॥ ४.४०.४६ ॥
सुदर्शन नावाचे, राजहंसांनी भरलेले. देव, चारण, यक्ष, किन्नर आणि अप्सरांचे समूह.
4.40.47
हृष्टाः समधिगच्छन्ति नलिनीं तां रिरंसवः।
क्षीरोदं समतिक्रम्य तदा द्रक्ष्यथ वानराः ॥ ४.४०.४७ ॥
आनंदाने, रमण्याच्या इच्छेने ते त्या कमलसरोवराजवळ पोहोचतात. हे वानरांनो! क्षीरोद सागर ओलांडल्यावर तुम्ही पाहाल.
4.40.48
जलोदं सागरं शीघ्रं सर्वभूतभयावहम्।
तत्र तत्कोपजं तेजः कृतं हयमुखं महत् ॥ ४.४०.४८ ॥
जलोद सागर, जो सर्व प्राण्यांना भय देतो, त्वरेने (तेथे जा). तेथे त्याच्या क्रोधातून जन्मलेले महान हयमुख तेज निर्माण झाले आहे.
4.40.49
अस्याहुस्तन्महावेगमोदनं सचराचरम्।
तत्र विक्रोशतां नादो भूतानां सागरौकसाम्।
श्रूयते चासमर्थानां दृष्ट्वाभूद् वडवामुखम् ॥ ४.४०.४९ ॥
हा अपार वेगाचा अग्नी असून चराचर सृष्टीला भस्म करतो असे म्हणतात. तेथे सागरातील प्राण्यांचा आक्रोश ऐकू येतो; असहाय जीवांचा आक्रोश पाहूनच तो वडवामुख झाला.
4.40.50
स्वादूदस्योत्तरे तीरे योजनानि त्रयोदश।
जातरूपशिलो नाम सुमहान् कनकप्रभः ॥ ४.४०.५० ॥
स्वादूद सागराच्या उत्तर किनाऱ्यापासून तेरा योजने अंतरावर जातरूपशिला नावाचा, सोनेरी तेजाचा अतिविशाल पर्वत आहे.
4.40.51
तत्र चन्द्रप्रतीकाशं पन्नगं धरणीधरम्।
पद्मपत्रविशालाक्षं ततो द्रक्ष्यथ वानराः ॥ ४.४०.५१ ॥
तेथे चंद्रासारखा तेजस्वी, पृथ्वीला धारण करणारा, कमलपत्रासारखी विशाल नेत्रे असलेला नाग तुम्हाला दिसेल, हे वानरांनो.
4.40.52
आसीनं पर्वतस्याग्रे सर्वदेवनमस्कृतम्।
सहस्रशिरसं देवमनन्तं नीलवाससम् ॥ ४.४०.५२ ॥
पर्वताच्या शिखरावर बसलेला, सर्व देवांनी वंदिलेला, सहस्र मस्तकांचा अनंत देव, निळे वस्त्र परिधान केलेला.
4.40.53
त्रिशिराः काञ्चनः केतुस्तालस्तस्य महात्मनः।
स्थापितः पर्वतस्याग्रे विराजति सवेदिकः ॥ ४.४०.५३ ॥
त्या महात्म्याचा त्रिशिर सुवर्णमय ध्वज-ताल वृक्ष पर्वताच्या शिखरावर स्थापित असून वेदिकेसह तो झळकतो.
4.40.54
पूर्वस्यां दिशि निर्माणं कृतं तत् त्रिदशेश्वरैः।
ततः परं हेममयः श्रीमानुदयपर्वतः ॥ ४.४०.५४ ॥
पूर्व दिशेला ते देवाधिपतींनी निर्माण केले आहे. त्याच्या पलीकडे सुवर्णमय, श्रीमान उदयपर्वत आहे.
4.40.55
तस्य कोटिर्दिवं स्पृष्ट्वा शतयोजनमायता।
जातरूपमयी दिव्या विराजति सवेदिका ॥ ४.४०.५५ ॥
त्याचे शिखर आकाशाला स्पर्श करून शंभर योजने पसरलेले आहे. सुवर्णमय, दिव्य वेदिकेसह ते झळकत आहे.
4.40.56
सालैस्तालैस्तमालैश्च कर्णिकारैश्च पुष्पितैः।
जातरूपमयैर्दिव्यैः शोभते सूर्यसंनिभैः ॥ ४.४०.५६ ॥
साल, ताल, तमाल आणि फुललेल्या कर्णिकार वृक्षांनी ते शोभते; ते सुवर्णमय, दिव्य व सूर्यासमान आहेत.
4.40.57
तत्र योजनविस्तारमुच्छ्रितं दशयोजनम्।
शृङ्गं सौमनसं नाम जातरूपमयं ध्रुवम् ॥ ४.४०.५७ ॥
तेथे एक योजन रुंद आणि दहा योजने उंच सौमनस नावाचे शिखर आहे; ते सुवर्णमय व स्थिर आहे.
4.40.58
तत्र पूर्वं पदं कृत्वा पुरा विष्णुस्त्रिविक्रमे।
द्वितीयं शिखरे मेरोश्चकार पुरुषोत्तमः ॥ ४.४०.५८ ॥
तेथे पूर्वी त्रिविक्रमात विष्णूने पहिले पाऊल ठेवले; आणि पुरुषोत्तमाने मेरूच्या शिखरावर दुसरे पाऊल ठेवले.
4.40.59
उत्तरेण परिक्रम्य जम्बूद्वीपं दिवाकरः।
दृश्यो भवति भूयिष्ठं शिखरं तन्महोच्छ्रयम् ॥ ४.४०.५९ ॥
सूर्य उत्तरेकडून जंबूद्वीपाची प्रदक्षिणा करताना ते अत्युच्च शिखर बहुतेक वेळा दिसते.
4.40.60
तत्र वैखानसा नाम वालखिल्या महर्षयः।
प्रकाशमाना दृश्यन्ते सूर्यवर्णास्तपस्विनः ॥ ४.४०.६० ॥
तेथे वैखानस नावाचे वालखिल्य महर्षी आहेत; सूर्यासारख्या तेजस्वी वर्णाचे तपस्वी प्रकाशताना दिसतात.
4.40.61
अयं सुदर्शनो द्वीपः पुरो यस्य प्रकाशते।
तस्मिंस्तेजश्च चक्षुश्च सर्वप्राणभृतामपि ॥ ४.४०.६१ ॥
हे सुदर्शन बेट आहे; त्याच्यासमोर ते प्रकाशते. त्यातच सर्व प्राणिमात्रांचे तेज आणि नेत्र आहेत.
4.40.62
शैलस्य तस्य पृष्ठेषु कन्दरेषु वनेषु च।
रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ ४.४०.६२ ॥
त्या पर्वताच्या उतारांवर, गुहांमध्ये आणि अरण्यांत वैदेहीसह असलेल्या रावणाचा सर्वत्र शोध घ्यावा.
4.40.63
काञ्चनस्य च शैलस्य सूर्यस्य च महात्मनः।
आविष्टा तेजसा संध्या पूर्वा रक्ता प्रकाशते ॥ ४.४०.६३ ॥
सोनेरी पर्वत आणि महात्मा सूर्याच्या तेजाने व्यापलेली पूर्वेकडील तांबडी संध्या प्रकाशते.
4.40.64
पूर्वमेतत् कृतं द्वारं पृथिव्या भुवनस्य च।
सूर्यस्योदयनं चैव पूर्वा ह्येषा दिगुच्यते ॥ ४.४०.६४ ॥
हे पृथ्वीचे आणि भुवनाचे पूर्वीच निर्माण केलेले द्वार आहे; सूर्योदयाचे स्थानही हेच आहे. या दिशेलाच पूर्व म्हणतात.
4.40.65
तस्य शैलस्य पृष्ठेषु निर्झरेषु गुहासु च।
रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ ४.४०.६५ ॥
त्या पर्वताच्या उतारांवर, झऱ्यांजवळ आणि गुहांमध्ये वैदेहीसह असलेल्या रावणाचा सर्वत्र शोध घ्यावा.
4.40.66
ततः परमगम्या स्याद् दिक्पूर्वा त्रिदशावृता।
रहिता चन्द्रसूर्याभ्यामदृश्या तमसावृता ॥ ४.४०.६६ ॥
त्यानंतर देवांनी वेढलेली पूर्व दिशा अत्यंत दुर्गम असेल; चंद्र-सूर्यांविना, अदृश्य आणि अंधाराने व्यापलेली असेल.
4.40.67
शैलेषु तेषु सर्वेषु कन्दरेषु नदीषु च।
ये च नोक्ता मयोद्देशा विचेया तेषु जानकी ॥ ४.४०.६७ ॥
त्या सर्व पर्वतांमध्ये, गुहांमध्ये, नद्यांमध्ये, आणि मी ज्या स्थळांचा उल्लेख केला नाही तिथेही जानकीचा शोध घ्यावा.
4.40.68
एतावद् वानरैः शक्यं गन्तुं वानरपुङ्गवाः।
अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम् ॥ ४.४०.६८ ॥
हे वानरश्रेष्ठांनो, वानरांना इतकेच जाणे शक्य आहे; याच्या पुढे, सूर्यप्रकाश नसलेला आणि मर्यादाहीन प्रदेश आम्हाला ठाऊक नाही.
4.40.69
अभिगम्य तु वैदेहीं निलयं रावणस्य च।
मासे पूर्णे निवर्तध्वमुदयं प्राप्य पर्वतम् ॥ ४.४०.६९ ॥
वैदेहीजवळ आणि रावणाच्या निवासस्थानी पोहोचून, महिना पूर्ण झाल्यावर उदयपर्वतावर येऊन परत या.
4.40.70
ऊर्ध्वं मासान्न वस्तव्यं वसन् वध्यो भवेन्मम।
सिद्धार्थाः संनिवर्तध्वमधिगम्य च मैथिलीम् ॥ ४.४०.७० ॥
एका महिन्यापेक्षा अधिक राहू नये; जो राहील तो माझ्याकडून मारला जाईल. मैथिलीला शोधून, कार्यसिद्धी करून परत या.
4.40.71
महेन्द्रकान्तां वनषण्डमण्डितां
दिशं चरित्वा निपुणेन वानराः।
अवाप्य सीतां रघुवंशजप्रियां
ततो निवृत्ताः सुखिनो भविष्यथ ॥ ४.४०.७१ ॥
हे वानरांनो, महेन्द्राला प्रिय, वनसमूहांनी सुशोभित त्या दिशेत कुशलतेने संचार करून, रघुवंशाला प्रिय असलेल्या सीतेला मिळवून, मग परत येऊन तुम्ही सुखी व्हाल.