वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.41
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.41.1
ततः प्रस्थाप्य सुग्रीवस्तन्महद्वानरं बलम्।
दक्षिणां प्रेषयामास वानरानभिलक्षितान् ॥ ४.४१.१ ॥
नंतर सुग्रीवाने त्या महान वानरसेनेला पाठवून निवडक वानरांना दक्षिण दिशेला पाठवले.
4.41.2
नीलमग्निसुतं चैव हनूमन्तं च वानरम्।
पितामहसुतं चैव जाम्बवन्तं महौजसम् ॥ ४.४१.२ ॥
अग्नीचा पुत्र नील, वानर हनुमान आणि ब्रह्मदेवाचा पुत्र महातेजस्वी जांबवान यांना (पाठवले).
4.41.3
सुहोत्रं च शरारिं च शरगुल्मं तथैव च।
गजं गवाक्षं गवयं सुषेणं वृषभं तथा ॥ ४.४१.३ ॥
सुहोत्र, शरारी आणि शरगुल्म, तसेच गज, गवाक्ष, गवय, सुषेण आणि वृषभ यांनाही (पाठवले).
4.41.4
मैन्दं च द्विविदं चैव सुषेणं गन्धमादनम्।
उल्कामुखमनङ्गं च हुताशनसुतावुभौ ॥ ४.४१.४ ॥
मैंद आणि द्विविद, सुषेण आणि गंधमादन, उल्कामुख आणि अनंग — अग्नीचे दोन पुत्र (पाठवले).
4.41.5
अङ्गदप्रमुखान् वीरान् वीरः कपिगणेश्वरः।
वेगविक्रमसम्पन्नान् संदिदेश विशेषवित् ॥ ४.४१.५ ॥
वीर वानरगणाधिपती, विशेष जाणणारा तो, वेग आणि पराक्रमसंपन्न अंगद इत्यादी वीरांना आज्ञा दिली.
4.41.6
तेषामग्रेसरं चैव बृहद्बलमथाङ्गदम्।
विधाय हरिवीराणामादिशद् दक्षिणां दिशम् ॥ ४.४१.६ ॥
त्यांचा अग्रणी म्हणून महाबली अंगदाची नेमणूक करून त्याने हरिवीरांना दक्षिण दिशेला पाठवले.
4.41.7
ये केचन समुद्देशास्तस्यां दिशि सुदुर्गमाः।
कपीशः कपिमुख्यानां स तेषां समुदाहरत् ॥ ४.४१.७ ॥
त्या दिशेला जे जे अतिशय दुर्गम प्रदेश होते, ते सर्व कपीश्वराने प्रमुख वानरांना सांगितले.
4.41.8
सहस्रशिरसं विन्ध्यं नानाद्रुमलतायुतम्।
नर्मदां च नदीं रम्यां महोरगनिषेविताम् ॥ ४.४१.८ ॥
हजार शिखरांचा विंध्य पर्वत, अनेक वृक्षवेलींनी भरलेला; आणि रमणीय नर्मदा नदी, जिथे महासर्प वस्ती करतात.
4.41.9
ततो गोदावरीं रम्यां कृष्णवेणीं महानदीम्।
वरदां च महाभागां महोरगनिषेविताम्।
मेखलानुत्कलांश्चैव दशार्णनगराण्यपि ॥ ४.४१.९ ॥
नंतर रमणीय गोदावरी, महानदी कृष्णवेणी, वरदायिनी व महाभाग्यवती नदी, जिथे महासर्प वस्ती करतात; मेखल व उत्कल देश, आणि दशार्ण नगरेही.
4.41.10
आब्रवन्तीमवन्तीं च सर्वमेवानुपश्यत।
विदर्भानृष्टिकांश्चैव रम्यान् माहिषकानपि ॥ ४.४१.१० ॥
आवन्ती व अवन्ती, हे सर्व नीट पाहा; विदर्भ, ऋष्टिक आणि रमणीय माहिषक देशही.
4.41.11
तथा वङ्गान् कलिङ्गांश्च कौशिकांश्च समन्ततः।
अन्वीक्ष्य दण्डकारण्यं सपर्वतनदीगुहम् ॥ ४.४१.११ ॥
तसेच वंग, कलिंग आणि कौशिक यांचा सर्वत्र शोध घ्या; पर्वत, नद्या व गुहांसह दण्डकारण्याचाही शोध घ्या.
4.41.12
नदीं गोदावरीं चैव सर्वमेवानुपश्यत।
तथैवान्ध्रांश्च पुण्ड्रांश्च चोलान् पाण्ड्यांश्च केरलान् ॥ ४.४१.१२ ॥
गोदावरी नदी व सर्वकाही नीट पाहा; तसेच आंध्र, पुण्ड्र, चोल, पांड्य आणि केरल यांनाही.
4.41.13
अयोमुखश्च गन्तव्यः पर्वतो धातुमण्डितः।
विचित्रशिखरः श्रीमांश्चित्रपुष्पितकाननः ॥ ४.४१.१३ ॥
धातूंनी अलंकृत असलेल्या अयोमुख पर्वतावरही जायचे आहे; त्याची शिखरे विचित्र आहेत आणि वने रंगीबेरंगी फुलांनी बहरलेली आहेत.
4.41.14
सुचन्दनवनोद्देशो मार्गितव्यो महागिरिः।
ततस्तामापगां दिव्यां प्रसन्नसलिलाशयाम् ॥ ४.४१.१४ ॥
उत्तम चंदनवने असलेला तो महापर्वतही शोधायचा आहे; नंतर स्वच्छ जल असलेल्या त्या दिव्य नदीचाही शोध घ्यायचा आहे.
4.41.15
तत्र द्रक्ष्यथ कावेरीं विहृतामप्सरोगणैः।
तस्यासीनं नगस्याग्रे मलयस्य महौजसम् ॥ ४.४१.१५ ॥
तेथे अप्सरांच्या समूहांनी विहार केलेली कावेरी तुम्हाला दिसेल; त्या पर्वतशिखरावर बसलेला मलयाचा महातेजस्वी ऋषीही तुम्हाला दिसेल.
4.41.16
द्रक्ष्यथादित्यसंकाशमगस्त्यमृषिसत्तमम् ।
ततस्तेनाभ्यनुज्ञाताः प्रसन्नेन महात्मना ॥ ४.४१.१६ ॥
सूर्यासारखा तेजस्वी, ऋषींमध्ये श्रेष्ठ अगस्त्य तुम्हाला दिसतील; नंतर त्या प्रसन्न महात्म्याची अनुज्ञा घेऊन—
4.41.17
ताम्रपर्णीं ग्राहजुष्टां तरिष्यथ महानदीम्।
सा चन्दनवनैश्चित्रैः प्रच्छन्नद्वीपवारिणी ॥ ४.४१.१७ ॥
मगरींनी भरलेली ताम्रपर्णी नावाची महानदी तुम्ही ओलांडाल; चंदनवनांच्या विचित्र सौंदर्याने झाकलेली बेटे आणि जलप्रवाह तिच्यात आहेत.
4.41.18
कान्तेव युवती कान्तं समुद्रमवगाहते।
ततो हेममयं दिव्यं मुक्तामणिविभूषितम् ॥ ४.४१.१८ ॥
प्रिय तरुणी जशी आपल्या प्रियकराकडे जाते, तशी ती नदी समुद्रात मिसळते; नंतर सोन्याने मढलेले, मोती व मण्यांनी सजलेले एक दिव्य स्थान आहे.
4.41.19
युक्तं कवाटं पाण्ड्यानां गता द्रक्ष्यथ वानराः।
ततः समुद्रमासाद्य सम्प्रधार्यार्थनिश्चयम् ॥ ४.४१.१९ ॥
हे वानरांनो, पांड्यांचे ते द्वार योग्य आहे; तेथे जाऊन तुम्ही पाहाल. मग समुद्रापाशी पोहोचून कार्याचा निश्चय नीट विचारून...
4.41.20
अगस्त्येनान्तरे तत्र सागरे विनिवेशितः।
चित्रसानुनगः श्रीमान् महेन्द्रः पर्वतोत्तमः ॥ ४.४१.२० ॥
तेथे समुद्राच्या मध्ये अगस्त्याने स्थापिलेला, विचित्र शिखरांचा तेजस्वी महेंद्र पर्वत, पर्वतांत श्रेष्ठ...
4.41.21
जातरूपमयः श्रीमानवगाढो महार्णवम्।
नानाविधैर्नगैः फुल्लैर्लताभिश्चोपशोभितम् ॥ ४.४१.२१ ॥
सोन्याचा, तेजस्वी तो पर्वत महासागरात बुडालेला आहे; विविध प्रकारच्या फुललेल्या वृक्षांनी व वेलींनी शोभित...
4.41.22
देवर्षियक्षप्रवरैरप्सरोभिश्च शोभितम्।
सिद्धचारणसङ्घैश्च प्रकीर्णं सुमनोरमम् ॥ ४.४१.२२ ॥
देवर्षी, श्रेष्ठ यक्ष व अप्सरांनी शोभित, आणि सिद्ध-चारणांच्या समूहांनी भरलेला, अत्यंत मनोरम...
4.41.23
तमुपैति सहस्राक्षः सदा पर्वसु पर्वसु।
द्वीपस्तस्यापरे पारे शतयोजनविस्तृतः ॥ ४.४१.२३ ॥
त्या पर्वताजवळ सहस्राक्ष इंद्र प्रत्येक पर्वदिवशी नेहमी येतो. त्याच्या पलीकडच्या तीरावर शंभर योजने विस्तारलेले एक बेट आहे...
4.41.24
अगम्यो मानुषैर्दीप्तस्तं मार्गध्वं समन्ततः।
तत्र सर्वात्मना सीता मार्गितव्या विशेषतः ॥ ४.४१.२४ ॥
ते तेजस्वी बेट मानवांना दुर्गम आहे; सर्व बाजूंनी त्याचा शोध घ्या. तेथे विशेषतः पूर्ण मनाने सीतेचा शोध घ्यायला हवा...
4.41.25
स हि देशस्तु वध्यस्य रावणस्य दुरात्मनः।
राक्षसाधिपतेर्वासः सहस्राक्षसमद्युतेः ॥ ४.४१.२५ ॥
तो प्रदेश तर दुरात्मा, वध्य रावणाचा आहे; सहस्राक्षाप्रमाणे (इंद्रासारखे) तेज असलेल्या राक्षसाधिपतीचे ते निवासस्थान आहे.
4.41.26
दक्षिणस्य समुद्रस्य मध्ये तस्य तु राक्षसी।
अङ्गारकेति विख्याता छायामाक्षिप्य भोजिनी ॥ ४.४१.२६ ॥
दक्षिण समुद्राच्या मध्यभागी अंगारका नावाने प्रसिद्ध एक राक्षसी आहे; ती छाया पकडून खाणारी आहे.
4.41.27
एवं निःसंशयान् कृत्वा संशयान्नष्टसंशयाः।
मृगयध्वं नरेन्द्रस्य पत्नीममिततेजसः ॥ ४.४१.२७ ॥
अशा प्रकारे संशय दूर करून, शंकारहित होऊन, अमित तेजस्वी नरेंद्राची (रामाची) पत्नी शोधा.
4.41.28
तमतिक्रम्य लक्ष्मीवान् समुद्रे शतयोजने।
गिरिः पुष्पितको नाम सिद्धचारणसेवितः ॥ ४.४१.२८ ॥
ते ओलांडल्यावर, शंभर योजनांवर समुद्रात लक्ष्मीमान पुष्पितक नावाचा पर्वत आहे; सिद्ध आणि चारण त्याची सेवा करतात.
4.41.29
चन्द्रसूर्यांशुसंकाशः सागराम्बुसमाश्रयः।
भ्राजते विपुलैः शृङ्गैरम्बरं विलिखन्निव ॥ ४.४१.२९ ॥
चंद्र-सूर्याच्या किरणांसारखा तेजस्वी, समुद्रजलावर विसावलेला तो पर्वत विशाल शिखरांनी आकाश कोरत असल्यासारखा झळकतो.
4.41.30
तस्यैकं काञ्चनं शृङ्गं सेवते यं दिवाकरः।
श्वेतं राजतमेकं च सेवते यन्निशाकरः।
न तं कृतघ्नाः पश्यन्ति न नृशंसा न नास्तिकाः ॥ ४.४१.३० ॥
त्याचे एक शिखर सुवर्णमय आहे, ज्याची सेवा सूर्य करतो; आणि एक श्वेत रजत-शिखर आहे, ज्याची सेवा चंद्र करतो. कृतघ्न, क्रूर किंवा नास्तिक त्याला पाहू शकत नाहीत.
4.41.31
प्रणम्य शिरसा शैलं तं विमार्गथ वानराः।
तमतिक्रम्य दुर्धर्षं सूर्यवान्नाम पर्वतः ॥ ४.४१.३१ ॥
हे वानरांनो, त्या पर्वताला मस्तक नमवून शोधा. त्या दुर्धर्ष सूर्यवान नावाच्या पर्वताला ओलांडून जा.
4.41.32
अध्वना दुर्विगाहेन योजनानि चतुर्दश।
ततस्तमप्यतिक्रम्य वैद्युतो नाम पर्वतः ॥ ४.४१.३२ ॥
दुर्गम मार्गाने चौदा योजने. मग त्यालाही ओलांडल्यावर वैद्युत नावाचा पर्वत.
4.41.33
सर्वकामफलैर्वृक्षैः सर्वकालमनोहरैः।
तत्र भुक्त्वा वरार्हाणि मूलानि च फलानि च ॥ ४.४१.३३ ॥
सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या फळांच्या आणि सर्व ऋतूंत मन हरण करणाऱ्या वृक्षांनी भरलेल्या तेथे उत्तम मुळे आणि फळे खाऊन.
4.41.34
मधूनि पीत्वा जुष्टानि परं गच्छत वानराः।
तत्र नेत्रमनःकान्तः कुञ्जरो नाम पर्वतः ॥ ४.४१.३४ ॥
तेथे मध प्राशन करून आणि सुखाचा आस्वाद घेऊन, हे वानरांनो, पुढे जा. तेथे डोळ्यांना आणि मनाला प्रिय कुंजर नावाचा पर्वत आहे.
4.41.35
अगस्त्यभवनं यत्र निर्मितं विश्वकर्मणा।
तत्र योजनविस्तारमुच्छ्रितं दशयोजनम् ॥ ४.४१.३५ ॥
विश्वकर्म्याने बांधलेले अगस्त्याचे निवासस्थान जिथे आहे, तेथे एक योजन विस्तार आणि दहा योजने उंची.
4.41.36
शरणं काञ्चनं दिव्यं नानारत्नविभूषितम्।
तत्र भोगवती नाम सर्पाणामालयः पुरी ॥ ४.४१.३६ ॥
सोन्याचे, दिव्य आणि अनेक रत्नांनी सजवलेले एक आश्रय तेथे आहे. तेथे सर्पांचे निवासस्थान भोगवती नावाची नगरी आहे.
4.41.37
विशालरथ्या दुर्धर्षा सर्वतः परिरक्षिता।
रक्षिता पन्नगैर्घोरैस्तीक्ष्णदंष्ट्रैर्महाविषैः ॥ ४.४१.३७ ॥
विशाल मार्गांची, दुर्जय, सर्वत्र नीट संरक्षित; तीक्ष्ण दाढा आणि महाविष असलेल्या भयंकर सर्पांनी रक्षिलेली.
4.41.38
सर्पराजो महाघोरो यस्यां वसति वासुकिः।
निर्याय मार्गितव्या च सा च भोगवती पुरी ॥ ४.४१.३८ ॥
जेथे सर्पराज वासुकी राहतो; तो अत्यंत भयंकर आहे. ती भोगवती नगरी बाहेर जाऊन शोधली पाहिजे.
4.41.39
तत्र चानन्तरोद्देशा ये केचन समावृताः।
तं च देशमतिक्रम्य महानृषभसंस्थितिः ॥ ४.४१.३९ ॥
तेथे आणि त्यापुढे वेढलेले काही प्रदेश आहेत; तो प्रदेश ओलांडल्यावर महान ऋषभ पर्वत उभा आहे.
4.41.40
सर्वरत्नमयः श्रीमानृषभो नाम पर्वतः।
गोशीर्षकं पद्मकं च हरिश्यामं च चन्दनम् ॥ ४.४१.४० ॥
सर्व रत्नांनी भरलेला, श्रीमान ऋषभ नावाचा पर्वत आहे; तेथे गोशीर्षक, पद्मक, हरिश्याम आणि चंदन आहे.
4.41.41
दिव्यमुत्पद्यते यत्र तच्चैवाग्निसमप्रभम्।
न तु तच्चन्दनं दृष्ट्वा स्प्रष्टव्यं तु कदाचन ॥ ४.४१.४१ ॥
जेथे दिव्य (चंदन) उत्पन्न होते, ते अग्नीसारखे तेजस्वी आहे; परंतु ते चंदन पाहूनही कधीही स्पर्श करू नये.
4.41.42
रोहिता नाम गन्धर्वा घोरं रक्षन्ति तद्वनम्।
तत्र गन्धर्वपतयः पञ्च सूर्यसमप्रभाः ॥ ४.४१.४२ ॥
रोहित नावाचे गंधर्व त्या भयंकर वनाचे रक्षण करतात; तेथे सूर्यासारखे तेजस्वी पाच गंधर्वपती आहेत.
4.41.43
शैलूषो ग्रामणीः शिक्षः शुको बभ्रुस्तथैव च।
रविसोमाग्निवपुषां निवासः पुण्यकर्मणाम् ॥ ४.४१.४३ ॥
शैलूष, ग्रामणी, शिक्ष, शुक आणि बभ्रु हेही तेथेच राहतात. ते सूर्य, चंद्र आणि अग्नीसारख्या तेजाचे आहेत; ते पुण्यकर्म करणाऱ्यांचे निवासस्थान आहे.
4.41.44
अन्ते पृथिव्या दुर्धर्षास्ततः स्वर्गजितः स्थिताः।
ततः परं न वः सेव्यः पितृलोकः सुदारुणः ॥ ४.४१.४४ ॥
पृथ्वीच्या टोकाला अजेय, स्वर्गजयी लोक राहतात. त्यापुढे तुम्ही जाऊ नये, कारण पितृलोक अत्यंत भयंकर आहे.
4.41.45
राजधानी यमस्यैषा कष्टेन तमसाऽऽवृता।
एतावदेव युष्माभिर्वीरा वानरपुंगवाः।
शक्यं विचेतुं गन्तुं वा नातो गतिमतां गतिः ॥ ४.४१.४५ ॥
ही यमाची राजधानी आहे, कष्टाने अंधाराने वेढलेली. हे वीरांनो, वानरश्रेष्ठांनो, इतकेच तुम्हाला शोधता वा जाता येईल; याच्यापुढे नाही, हे गतिमानांच्या गती.
4.41.46
सर्वमेतत् समालोक्य यच्चान्यदपि दृश्यते।
गतिं विदित्वा वैदेह्याः संनिवर्तितुमर्हथ ॥ ४.४१.४६ ॥
हे सर्व आणि जे इतर दिसते ते नीट पाहून, वैदेहीची (सीतेची) गती जाणून तुम्ही परत फिरावे.
4.41.47
यश्च मासान्निवृत्तोऽग्रे दृष्टा सीतेति वक्ष्यति।
मत्तुल्यविभवो भोगैः सुखं स विहरिष्यति ॥ ४.४१.४७ ॥
एका महिन्यात परत परत येऊन, प्रथम "मी सीतेला पाहिले" असे जो सांगेल, तो माझ्यासारख्या वैभवाने भोगांसह सुखाने विहार करेल.
4.41.48
ततः प्रियतरो नास्ति मम प्राणाद् विशेषतः।
कृतापराधो बहुशो मम बन्धुर्भविष्यति ॥ ४.४१.४८ ॥
त्यानंतर, प्राणापेक्षाही विशेष प्रिय असा माझ्यासाठी कोणी नाही; तो अनेकदा अपराध केला तरी माझा बंधूच राहील.
4.41.49
अमितबलपराक्रमा भवन्तो
विपुलगुणेषु कुलेषु च प्रसूताः।
मनुजपतिसुतां यथा लभध्वं
तदधिगुणं पुरुषार्थमारभध्वम् ॥ ४.४१.४९ ॥
अमर्याद बल आणि पराक्रम असलेले तुम्ही, विपुल गुणांच्या कुलांत जन्मलेले आहात. मनुष्यांच्या राजाच्या कन्येला ज्या प्रकारे मिळवता येईल, त्याहूनही अधिक गुणवान पुरुषार्थ सुरू करा.