વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.42.1
अथ प्रस्थाप्य स हरीन् सुग्रीवो दक्षिणां दिशम्।
अब्रवीन्मेघसंकाशं सुषेणं नाम वानरम् ॥ ४.४२.१ ॥
પછી સુગ્રીવે વાનરોને દક્ષિણ દિશા તરફ મોકલીને, મેઘ જેવા વર્ણવાળા સુષેણ નામના વાનરને કહ્યું.
4.42.2
तारायाः पितरं राजा श्वशुरं भीमविक्रमम्।
अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यमभिगम्य प्रणम्य च ॥ ४.४२.२ ॥
રાજા સુગ્રીવે તારાના પિતા, ભયંકર પરાક્રમી પોતાના સસરા પાસે જઈને, હાથ જોડીને પ્રણામ કરીને આ વચનો કહ્યાં.
4.42.3
महर्षिपुत्रं मारीचमर्चिष्मन्तं महाकपिम्।
वृतं कपिवरैः शूरैर्महेन्द्रसदृशद्युतिम् ॥ ४.४२.३ ॥
મહર્ષિના પુત્ર મારીચ અને મહાકપિ અર્ચિષ્માન, જે શ્રેષ્ઠ શૂર વાનરોથી ઘેરાયેલા હતા અને ઇન્દ્ર જેવા તેજસ્વી હતા.
4.42.4
बुद्धिविक्रमसम्पन्नं वैनतेयसमद्युतिम्।
मरीचिपुत्रान् मारीचानर्चिर्माल्यान् महाबलान् ॥ ४.४२.४ ॥
બુદ્ધિ અને પરાક્રમથી સંપન્ન, ગરુડ જેવા તેજસ્વી, મરીચિના પુત્ર મારીચો અને મહાબલી અર્ચિર્માલ્યો.
4.42.5
ऋषिपुत्रांश्च तान् सर्वान् प्रतीचीमादिशद् दिशम्।
द्वाभ्यां शतसहस्राभ्यां कपीनां कपिसत्तमाः ॥ ४.४२.५ ॥
તે બધા ઋષિપુત્રોને પશ્ચિમ દિશા તરફ મોકલ્યા — બે લાખ વાનરો સાથે, હે શ્રેષ્ઠ વાનરો!
4.42.6
सुषेणप्रमुखा यूयं वैदेहीं परिमार्गथ।
सौराष्ट्रान् सहबाह्लीकांश्चन्द्रचित्रांस्तथैव च ॥ ४.४२.६ ॥
સુષેણની આગેવાની હેઠળ તમે વૈદેહીને શોધો; સૌરાષ્ટ્ર, બાહ્લીક અને ચંદ્રચિત્રના દેશોમાં પણ એ જ રીતે શોધો.
4.42.7
स्फीताञ्जनपदान् रम्यान् विपुलानि पुराणि च।
पुंनागगहनं कुक्षिं बकुलोद्दालकाकुलम् ॥ ४.४२.७ ॥
સમૃદ્ધ જનપદો, રમણીય અને વિશાળ નગરો, પુંનાગ વૃક્ષોનાં ગાઢ વન અને બકુલ તથા ઉદ્દાલક વૃક્ષોથી ભરેલી ખીણો શોધો.
4.42.8
तथा केतकषण्डांश्च मार्गध्वं हरिपुङ्गवाः।
प्रत्यक्स्रोतोवहाश्चैव नद्यः शीतजलाः शिवाः ॥ ४.४२.८ ॥
હે શ્રેષ્ઠ વાનરો, કેતકીનાં વનો અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી શીતળ જળની પવિત્ર નદીઓ પણ શોધો.
4.42.9
तापसानामरण्यानि कान्तारगिरयश्च ये।
तत्र स्थलीर्मरुप्राया अत्युच्चशिशिराः शिलाः ॥ ४.४२.९ ॥
તપસ્વીઓનાં વનો, દુર્ગમ વન અને પર્વતો, રણ જેવી ઊંચી ભૂમિ અને અતિ ઊંચા શીતળ ખડકો શોધો.
4.42.10
गिरिजालावृतां दुर्गां मार्गित्वा पश्चिमां दिशम्।
ततः पश्चिममागम्य समुद्रं द्रष्टुमर्हथ ॥ ४.४२.१० ॥
પર્વતજાળથી ઘેરાયેલી દુર્ગમ પશ્ચિમ દિશાની શોધ કર્યા પછી, પશ્ચિમ તરફ જઈને સમુદ્ર જોવો જોઈએ.
4.42.11
तिमिनक्राकुलजलं गत्वा द्रक्ष्यथ वानराः।
ततः केतकषण्डेषु तमालगहनेषु च ॥ ४.४२.११ ॥
હે વાનરો, મગર અને ઘડિયાળોથી ભરેલા જળવાળા સમુદ્ર સુધી જઈને તમે તેને જોશો. પછી કેતકીનાં વનોમાં અને ગાઢ તમાલ વનોમાં શોધો.
4.42.12
कपयो विहरिष्यन्ति नारिकेलवनेषु च।
तत्र सीतां च मार्गध्वं निलयं रावणस्य च ॥ ४.४२.१२ ॥
ત્યાં નારિયેળીનાં વનોમાં વાનરો વિહાર કરશે. ત્યાં જ સીતાને અને રાવણના નિવાસને શોધો.
4.42.13
वेलातलनिविष्टेषु पर्वतेषु वनेषु च।
मुरवीपत्तनं चैव रम्यं चैव जटापुरम् ॥ ४.४२.१३ ॥
સમુદ્રકિનારે આવેલા પર્વતો અને વનોમાં, મુરવી નગરમાં અને રમણીય જટાપુરમાં પણ.
4.42.14
अवन्तीमङ्गलेपां च तथा चालक्षितं वनम्।
राष्ट्राणि च विशालानि पत्तनानि ततस्ततः ॥ ४.४२.१४ ॥
અવંતી, અંગલેપા, અદૃશ્ય વન, વિશાળ રાજ્યો અને નગરો—ચારેબાજુ.
4.42.15
सिन्धुसागरयोश्चैव संगमे तत्र पर्वतः।
महान् सोमगिरिर्नाम शतशृङ्गो महाद्रुमः ॥ ४.४२.१५ ॥
સિંધુ નદી અને સાગરના સંગમ પર ત્યાં સોમગિરિ નામનો મહાન પર્વત છે—સો શિખરો અને મહાન વૃક્ષોવાળો.
4.42.16
तत्र प्रस्थेषु रम्येषु सिंहाः पक्षगमाः स्थिताः।
तिमिमत्स्यगजांश्चैव नीडान्यारोपयन्ति ते ॥ ४.४२.१६ ॥
ત્યાં રમણીય ઢાળો પર પાંખવાળા સિંહો રહે છે; તેઓ તિમિ માછલીઓ, મત્સ્યો અને હાથીઓને પોતાના માળા સુધી ઊંચકી જાય છે.
4.42.17
तानि नीडानि सिंहानां गिरिशृङ्गगताश्च ये।
दृप्तास्तृप्ताश्च मातङ्गास्तोयदस्वननिःस्वनाः ॥ ४.४२.१७ ॥
સિંહોના તે માળા—અને ગિરિશિખરો પર રહેતા, ગર્વિત અને તૃપ્ત, મેઘગર્જના જેવો ચિત્કાર કરતા હાથીઓ.
4.42.18
विचरन्ति विशालेऽस्मिंस्तोयपूर्णे समन्ततः।
तस्य शृङ्गं दिवस्पर्शं काञ्चनं चित्रपादपम् ॥ ४.४२.१८ ॥
આ વિશાળ, જળથી ભરેલા સાગરમાં તેઓ ચારેબાજુ વિહરે છે. તેનું શિખર આકાશને સ્પર્શે છે; તે સુવર્ણમય અને અદ્ભુત વૃક્ષોવાળું છે.
4.42.19
सर्वमाशु विचेतव्यं कपिभिः कामरूपिभिः।
कोटिं तत्र समुद्रस्य काञ्चनीं शतयोजनाम् ॥ ४.४२.१९ ॥
ઇચ્છારૂપી વાનરોએ ઝડપથી બધું શોધવું જોઈએ; ત્યાં સમુદ્રના સો યોજન લાંબા સોનેરી કાંઠાના કરોડો ભાગ પણ.
4.42.20
दुर्दर्शां पारियात्रस्य गत्वा द्रक्ष्यथ वानराः।
कोट्यस्तत्र चतुर्विंशद् गन्धर्वाणां तरस्विनाम् ॥ ४.४२.२० ॥
હે વાનરો! પારિયાત્ર પર્વતના દુર્ગમ પ્રદેશમાં જઈને, ત્યાં તમે વેગવાન ગંધર્વોના ચોવીસ કરોડ જણને જોશો.
4.42.21
वसन्त्यग्निनिकाशानां घोराणां कामरूपिणाम्।
पावकार्चिःप्रतीकाशाः समवेताः समन्ततः ॥ ४.४२.२१ ॥
તેઓ અગ્નિ સમાન તેજસ્વી, ભયંકર, ઇચ્છારૂપી છે; અગ્નિજ્વાળા જેવા તેઓ ચારે તરફ એકત્ર રહે છે.
4.42.22
नात्यासादयितव्यास्ते वानरैर्भीमविक्रमैः।
नादेयं च फलं तस्माद् देशात् किंचित् प्लवङ्गमैः ॥ ४.४२.२२ ॥
ભયંકર પરાક્રમી વાનરોએ તેમની અતિ નજીક ન જવું; તે પ્રદેશમાંથી હે કૂદનારા વાનરો, કોઈ ફળ ન લેવું.
4.42.23
दुरासदा हि ते वीराः सत्त्ववन्तो महाबलाः।
फलमूलानि ते तत्र रक्षन्ते भीमविक्रमाः ॥ ४.४२.२३ ॥
તેઓ વીર, સાહસી, મહાબળવાન, નજીક જવું કઠિન છે; ત્યાં ભયંકર પરાક્રમી તેઓ ફળ અને મૂળનું રક્ષણ કરે છે.
4.42.24
तत्र यत्नश्च कर्तव्यो मार्गितव्या च जानकी।
नहि तेभ्यो भयं किंचित् कपित्वमनुवर्तताम् ॥ ४.४२.२४ ॥
ત્યાં પ્રયત્ન કરવો જોઈએ, જાનકીની શોધ કરવી જોઈએ; કપિસ્વભાવનું અનુસરણ કરનારને તેમનાથી જરાય ભય નથી.
4.42.25
तत्र वैदूर्यवर्णाभो वज्रसंस्थानसंस्थितः।
नानाद्रुमलताकीर्णो वज्रो नाम महागिरिः ॥ ४.४२.२५ ॥
ત્યાં વૈદૂર્યના રંગનો, વજ્રના આકારે સ્થિત, અનેક વૃક્ષો અને લતાઓથી ભરેલો વજ્ર નામનો મહાપર્વત છે.
4.42.26
श्रीमान् समुदितस्तत्र योजनानां शतं समम्।
गुहास्तत्र विचेतव्याः प्रयत्नेन प्लवङ्गमाः ॥ ४.४२.२६ ॥
ત્યાં સો યોજન વિસ્તારનો, શોભાયમાન અને ઊંચો ઊભેલો પર્વત છે. હે વાનરો, ત્યાંની ગુફાઓ પ્રયત્નપૂર્વક શોધવી જોઈએ.
4.42.27
चतुर्भागे समुद्रस्य चक्रवान् नाम पर्वतः।
तत्र चक्रं सहस्रारं निर्मितं विश्वकर्मणा ॥ ४.४२.२७ ॥
સમુદ્રના ચોથા ભાગમાં ચક્રવાન નામનો પર્વત છે. ત્યાં વિશ્વકર્માએ બનાવેલું હજાર આરાવાળું ચક્ર છે.
4.42.28
तत्र पञ्चजनं हत्वा हयग्रीवं च दानवम्।
आजहार ततश्चक्रं शङ्खं च पुरुषोत्तमः ॥ ४.४२.२८ ॥
ત્યાં પુરુષોત્તમે પંચજન અને દાનવ હયગ્રીવને હણીને પછી ચક્ર અને શંખ લીધાં.
4.42.29
तस्य सानुषु रम्येषु विशालासु गुहासु च।
रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ ४.४२.२९ ॥
તેના રમણીય ઢોળાવો અને વિશાળ ગુફાઓમાં રાવણ વૈદેહી સાથે હોઈ શકે; તેને ઇધર-ઉધર શોધવો જોઈએ.
4.42.30
योजनानि चतुःषष्टिर्वराहो नाम पर्वतः।
सुवर्णशृङ्गः सुमहानगाधे वरुणालये ॥ ४.४२.३० ॥
વરાહ નામનો પર્વત ચોસઠ યોજન વિસ્તારનો છે; સુવર્ણશિખરોવાળો તે મહાન પર્વત અગાધ વરુણાલયમાં છે.
4.42.31
तत्र प्राग्ज्योतिषं नाम जातरूपमयं पुरम्।
यस्मिन् वसति दुष्टात्मा नरको नाम दानवः ॥ ४.४२.३१ ॥
ત્યાં પ્રાગ્જ્યોતિષ નામનું સુવર્ણમય નગર છે, જ્યાં દુષ્ટાત્મા નરક નામનો દાનવ વસે છે.
4.42.32
तत्र सानुषु रम्येषु विशालासु गुहासु च।
रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ ४.४२.३२ ॥
ત્યાંના રમણીય ઢોળાવો અને વિશાળ ગુફાઓમાં રાવણ વૈદેહી સાથે હોઈ શકે; તેને ઠેર ઠેર શોધવો જોઈએ.
4.42.33
तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं काञ्चनान्तरदर्शनम्।
पर्वतः सर्वसौवर्णो धाराप्रस्रवणायुतः ॥ ४.४२.३३ ॥
તે શૈલરાજને ઓળંગ્યા પછી, અંદર સોનું દેખાય એવો, સર્વત્ર સુવર્ણમય, ધારાઓ અને ઝરણાંઓથી યુક્ત એક પર્વત આવશે.
4.42.34
तं गजाश्च वराहाश्च सिंहा व्याघ्राश्च सर्वतः।
अभिगर्जन्ति सततं तेन शब्देन दर्पिताः ॥ ४.४२.३४ ॥
તે પર્વતની ચારેબાજુ હાથીઓ, ભૂંડો, સિંહો અને વાઘો સતત ગર્જે છે; તે અવાજથી ગર્વિત થઈને તેઓ ફરી ગર્જે છે.
4.42.35
यस्मिन् हरिहयः श्रीमान् महेन्द्रः पाकशासनः।
अभिषिक्तः सुरै राजा मेघो नाम स पर्वतः ॥ ४.४२.३५ ॥
જે પર્વત પર તેજસ્વી હરિહય, પાકશાસન મહેન્દ્રને દેવોએ રાજા તરીકે અભિષેક કર્યો, તે મેઘ નામનો પર્વત છે.
4.42.36
तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं महेन्द्रपरिपालितम्।
षष्टिं गिरिसहस्राणि काञ्चनानि गमिष्यथ ॥ ४.४२.३६ ॥
મહેન્દ્ર દ્વારા રક્ષિત તે શૈલરાજને ઓળંગીને તમે સાઠ હજાર સોનાના પર્વતો સુધી પહોંચશો.
4.42.37
तरुणादित्यवर्णानि भ्राजमानानि सर्वतः।
जातरूपमयैर्वृक्षैः शोभितानि सुपुष्पितैः ॥ ४.४२.३७ ॥
તરુણ સૂર્યના વર્ણવાળા, ચારેય બાજુ ચમકતા, સોનાના વૃક્ષો અને સારી રીતે ખીલેલાં ફૂલોથી શોભિત.
4.42.38
तेषां मध्ये स्थितो राजा मेरुरुत्तमपर्वतः।
आदित्येन प्रसन्नेन शैलो दत्तवरः पुरा ॥ ४.४२.३८ ॥
તેમની વચ્ચે સ્થિત રાજા મેરુ, પર્વતોમાં ઉત્તમ; પૂર્વે પ્રસન્ન સૂર્યે જેને વરદાન આપ્યું હતું તે પર્વત.
4.42.39
तेनैवमुक्तः शैलेन्द्रः सर्व एव त्वदाश्रयाः।
मत्प्रसादाद् भविष्यन्ति दिवा रात्रौ च काञ्चनाः ॥ ४.४२.३९ ॥
તેમના દ્વારા આ પ્રમાણે કહેવાયેલા પર્વતરાજે કહ્યું: 'તમારો આશ્રય લેનારા બધા મારી કૃપાથી દિવસે અને રાત્રે સુવર્ણમય થશે.'
4.42.40
त्वयि ये चापि वत्स्यन्ति देवगन्धर्वदानवाः।
ते भविष्यन्ति भक्ताश्च प्रभया काञ्चनप्रभाः ॥ ४.४२.४० ॥
તારા પર વસનારા દેવ, ગંધર્વ અને દાનવ પણ ભક્ત થશે અને પોતાની પ્રભાથી સુવર્ણ જેવી આભાવાળા થશે.
4.42.41
विश्वेदेवाश्च वसवो मरुतश्च दिवौकसः।
आगत्य पश्चिमां संध्यां मेरुमुत्तमपर्वतम् ॥ ४.४२.४१ ॥
વિશ્વદેવ, વસુ, મરુત અને સ્વર્ગવાસી દેવ પશ્ચિમ સંધ્યાએ આવીને ઉત્તમ પર્વત મેરુ પાસે પહોંચે છે.
4.42.42
आदित्यमुपतिष्ठन्ति तैश्च सूर्योऽभिपूजितः।
अदृश्यः सर्वभूतानामस्तं गच्छति पर्वतम् ॥ ४.४२.४२ ॥
તેઓ આદિત્યની ઉપાસના કરે છે; તેમનાથી પૂજિત સૂર્ય સર્વ પ્રાણીઓથી અદૃશ્ય થઈને તે પર્વત તરફ અસ્ત પામે છે.
4.42.43
योजनानां सहस्राणि दश तानि दिवाकरः।
मुहूर्तार्धेन तं शीघ्रमभियाति शिलोच्चयम् ॥ ४.४२.४३ ॥
સૂર્ય એ દસ હજાર યોજન અંતર અડધી મુહૂર્તમાં ઝડપથી કાપીને એ શિલાસમૂહ પર્વત સુધી પહોંચે છે.
4.42.44
शृङ्गे तस्य महद्दिव्यं भवनं सूर्यसंनिभम्।
प्रासादगणसम्बाधं विहितं विश्वकर्मणा ॥ ४.४२.४४ ॥
એ પર્વતના શિખર પર વિશ્વકર્માએ બનાવેલું, સૂર્ય સમાન તેજસ્વી, અનેક મહેલોના સમૂહોથી ભરેલું મહાન દિવ્ય ભવન છે.
4.42.45
शोभितं तरुभिश्चित्रैर्नानापक्षिसमाकुलैः।
निकेतं पाशहस्तस्य वरुणस्य महात्मनः ॥ ४.४२.४५ ॥
એ ભવન વિચિત્ર વૃક્ષોથી શોભિત છે અને અનેક પ્રકારનાં પક્ષીઓથી ભરેલું છે; તે હાથમાં પાશ ધારણ કરનાર મહાત્મા વરુણનું નિવાસસ્થાન છે.
4.42.46
अन्तरा मेरुमस्तं च तालो दशशिरा महान्।
जातरूपमयः श्रीमान् भ्राजते चित्रवेदिकः ॥ ४.४२.४६ ॥
મેરુ અને અસ્તાચલ વચ્ચે દસ માથાંવાળું એક મહાન તાડવૃક્ષ છે; તે સોનાનું બનેલું, શોભાયુક્ત, અદ્ભુત વેદિકા સાથે ઝળહળે છે.
4.42.47
तेषु सर्वेषु दुर्गेषु सरस्सु च सरित्सु च।
रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ ४.४२.४७ ॥
એ બધાં દુર્ગમ સ્થાનોમાં, સરોવરોમાં અને નદીઓમાં, સીતા સાથે રહેલા રાવણની ઠેકઠેકાણે શોધ કરવી જોઈએ.
4.42.48
यत्र तिष्ठति धर्मज्ञस्तपसा स्वेन भावितः।
मेरुसावर्णिरित्येष ख्यातो वै ब्रह्मणा समः ॥ ४.४२.४८ ॥
ધર્મજ્ઞ, પોતાના તપથી પવિત્ર થયેલા મેરુસાવર્ણિ જ્યાં રહે છે — તે બ્રહ્માની સમાન પ્રસિદ્ધ છે.
4.42.49
प्रष्टव्यो मेरुसावर्णिर्महर्षिः सूर्यसंनिभः।
प्रणम्य शिरसा भूमौ प्रवृत्तिं मैथिलीं प्रति ॥ ४.४२.४९ ॥
સૂર્ય સમાન મહર્ષિ મેરુસાવર્ણિને ભૂમિ પર મસ્તક નમાવીને પ્રણામ કરી મૈથિલી (સીતા) વિશે સમાચાર પૂછવા જોઈએ.
4.42.50
एतावज्जीवलोकस्य भास्करो रजनीक्षये।
कृत्वा वितिमिरं सर्वमस्तं गच्छति पर्वतम् ॥ ४.४२.५० ॥
જીવલોકને માટે રાત્રિના અંતે સૂર્ય સર્વ અંધકાર દૂર કરીને પર્વત તરફ અસ્ત થવા જાય છે.
4.42.51
एतावद् वानरैः शक्यं गन्तुं वानरपुङ्गवाः।
अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम् ॥ ४.४२.५१ ॥
હે વાનરશ્રેષ્ઠો! વાનરોથી આટલું જ જવું શક્ય છે; તેનાથી આગળ, સૂર્યપ્રકાશ વિનાનો અમર્યાદ પ્રદેશ અમે જાણતા નથી.
4.42.52
अवगम्य तु वैदेहीं निलयं रावणस्य च।
अस्तं पर्वतमासाद्य पूर्णे मासे निवर्तत ॥ ४.४२.५२ ॥
વૈદેહી અને રાવણના નિવાસને જાણીને, પર્વત સુધી પહોંચીને, મહિનો પૂરો થાય ત્યારે પાછા આવો.
4.42.53
ऊर्ध्वं मासान्न वस्तव्यं वसन् वध्यो भवेन्मम।
सहैव शूरो युष्माभिः श्वशुरो मे गमिष्यति ॥ ४.४२.५३ ॥
એક મહિનાથી વધુ રહેવું નહીં; જે રહેશે તે મારા દ્વારા વધ્ય થશે. વીર મારા સસરા તમારી સાથે જ જશે.
4.42.54
श्रोतव्यं सर्वमेतस्य भवद्भिर्दिष्टकारिभिः।
गुरुरेष महाबाहुः श्वशुरो मे महाबलः ॥ ४.४२.५४ ॥
આજ્ઞાનું પાલન કરનારા તમારે તેમના સર્વ વચનો સાંભળવા જોઈએ. આ મહાબાહુ મારા ગુરુ, મારા સસરા, મહાબળવાન છે.
4.42.55
भवन्तश्चापि विक्रान्ताः प्रमाणं सर्व एव हि।
प्रमाणमेनं संस्थाप्य पश्यध्वं पश्चिमां दिशम् ॥ ४.४२.५५ ॥
તમે બધા પરાક્રમી છો અને બધા જ પ્રમાણ છો. આને પ્રમાણ બનાવીને પશ્ચિમ દિશામાં શોધો.
4.42.56
दृष्टायां तु नरेन्द्रस्य पत्न्याममिततेजसः।
कृतकृत्या भविष्यामः कृतस्य प्रतिकर्मणा ॥ ४.४२.५६ ॥
અમિત તેજસ્વી નરેન્દ્ર (રામ)ની પત્નીને જોયા પછી અમે કૃતકૃત્ય થઈશું; કરેલા ઉપકારનો એ બદલો પણ થશે.
4.42.57
अतोऽन्यदपि यत्कार्यं कार्यस्यास्य प्रियं भवेत्।
सम्प्रधार्य भवद्भिश्च देशकालार्थसंहितम् ॥ ४.४२.५७ ॥
તેથી આ કાર્ય માટે બીજું જે પણ હિતકારક હોય, તે દેશ, કાળ અને પ્રયોજનને અનુરૂપ વિચારીને તમે કરો.
4.42.58
ततः सुषेणप्रमुखाः प्लवङ्गाः
सुग्रीववाक्यं निपुणं निशम्य।
आमन्त्र्य सर्वे प्लवगाधिपं ते
जग्मुर्दिशं तां वरुणाभिगुप्ताम् ॥ ४.४२.५८ ॥
પછી સુષેણની આગેવાની હેઠળના બધા વાનરો સુગ્રીવના વચન ધ્યાનથી સાંભળીને, વાનરાધિપતિની રજા લઈને, વરુણથી સુરક્ષિત એ દિશા તરફ ચાલ્યા ગયા.