వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 4.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.42.1
अथ प्रस्थाप्य स हरीन् सुग्रीवो दक्षिणां दिशम्।
अब्रवीन्मेघसंकाशं सुषेणं नाम वानरम् ॥ ४.४२.१ ॥
అనంతరం సుగ్రీవుడు వానరులను దక్షిణ దిక్కుకు పంపి, మేఘంలా ఉన్న సుషేణుడనే వానరునితో మాట్లాడాడు.
4.42.2
तारायाः पितरं राजा श्वशुरं भीमविक्रमम्।
अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यमभिगम्य प्रणम्य च ॥ ४.४२.२ ॥
రాజు సుగ్రీవుడు తార తండ్రిని, భయంకర పరాక్రమం కలవాడైన తన మామను సమీపించి, అంజలి ఘటించి, నమస్కరించి ఈ మాటలు పలికాడు.
4.42.3
महर्षिपुत्रं मारीचमर्चिष्मन्तं महाकपिम्।
वृतं कपिवरैः शूरैर्महेन्द्रसदृशद्युतिम् ॥ ४.४२.३ ॥
మహర్షి కుమారుడు మారీచుడు, మహాకపి అర్చిష్మంతుడు — శ్రేష్ఠులైన శూర వానరులతో చుట్టబడి, ఇంద్రునితో సమానమైన తేజస్సు కలవారు.
4.42.4
बुद्धिविक्रमसम्पन्नं वैनतेयसमद्युतिम्।
मरीचिपुत्रान् मारीचानर्चिर्माल्यान् महाबलान् ॥ ४.४२.४ ॥
బుద్ధి, పరాక్రమాలతో కూడినవారు, గరుత్మంతునితో సమానమైన తేజస్సు కలవారు, మరీచి కుమారులైన మారీచులు, మహాబలులైన అర్చిర్మాల్యులు.
4.42.5
ऋषिपुत्रांश्च तान् सर्वान् प्रतीचीमादिशद् दिशम्।
द्वाभ्यां शतसहस्राभ्यां कपीनां कपिसत्तमाः ॥ ४.४२.५ ॥
ఆ ఋషిపుత్రులందరినీ పశ్చిమ దిక్కుకు పంపాడు — రెండు లక్షల వానరులతో కూడి, ఓ శ్రేష్ఠ వానరులారా!
4.42.6
सुषेणप्रमुखा यूयं वैदेहीं परिमार्गथ।
सौराष्ट्रान् सहबाह्लीकांश्चन्द्रचित्रांस्तथैव च ॥ ४.४२.६ ॥
సుషేణుడు నాయకత్వం వహించే మీరు వైదేహిని వెతకండి; సౌరాష్ట్రులు, బాహ్లీకులు, చంద్రచిత్రులు ఉన్న ప్రదేశాల్లో కూడా అలాగే వెతకండి.
4.42.7
स्फीताञ्जनपदान् रम्यान् विपुलानि पुराणि च।
पुंनागगहनं कुक्षिं बकुलोद्दालकाकुलम् ॥ ४.४२.७ ॥
సమృద్ధమైన జనపదాలను, రమణీయమైన విశాల నగరాలను, పుంనాగ వృక్షాల దట్టమైన అడవులను, బకుల, ఉద్దాలక వృక్షాలతో నిండిన లోయలను వెతకండి.
4.42.8
तथा केतकषण्डांश्च मार्गध्वं हरिपुङ्गवाः।
प्रत्यक्स्रोतोवहाश्चैव नद्यः शीतजलाः शिवाः ॥ ४.४२.८ ॥
ఓ శ్రేష్ఠ వానరులారా, కేతక తోటలను, పడమర వైపు ప్రవహించే చల్లని నీటి పవిత్ర నదులను కూడా వెతకండి.
4.42.9
तापसानामरण्यानि कान्तारगिरयश्च ये।
तत्र स्थलीर्मरुप्राया अत्युच्चशिशिराः शिलाः ॥ ४.४२.९ ॥
తపస్వుల అరణ్యాలను, దుర్గమ అడవులు పర్వతాలను, ఎడారి వంటి మెట్ట నేలలను, అత్యంత ఎత్తైన చల్లని శిలలను వెతకండి.
4.42.10
गिरिजालावृतां दुर्गां मार्गित्वा पश्चिमां दिशम्।
ततः पश्चिममागम्य समुद्रं द्रष्टुमर्हथ ॥ ४.४२.१० ॥
పర్వత జాలాలతో కప్పబడిన దుర్గమమైన పశ్చిమ దిక్కును వెతికిన తరువాత, పడమరకు వెళ్లి సముద్రాన్ని చూడాలి.
4.42.11
तिमिनक्राकुलजलं गत्वा द्रक्ष्यथ वानराः।
ततः केतकषण्डेषु तमालगहनेषु च ॥ ४.४२.११ ॥
వానరులారా, తిమింగలాలు, మొసళ్లతో నిండిన జలాలున్న సముద్రానికి వెళ్లి దాన్ని చూస్తారు. తరువాత కేతక తోటలలో, దట్టమైన తమాల వనాలలో వెతకండి.
4.42.12
कपयो विहरिष्यन्ति नारिकेलवनेषु च।
तत्र सीतां च मार्गध्वं निलयं रावणस्य च ॥ ४.४२.१२ ॥
అక్కడ కొబ్బరి తోటలలో వానరులు విహరిస్తారు. అక్కడే సీతను, రావణుని నివాసాన్ని వెతకండి.
4.42.13
वेलातलनिविष्टेषु पर्वतेषु वनेषु च।
मुरवीपत्तनं चैव रम्यं चैव जटापुरम् ॥ ४.४२.१३ ॥
సముద్రతీరంలో ఉన్న పర్వతాలలోను అడవులలోను, మురవీ పట్టణంలోను, రమ్యమైన జటాపురంలోను.
4.42.14
अवन्तीमङ्गलेपां च तथा चालक्षितं वनम्।
राष्ट्राणि च विशालानि पत्तनानि ततस्ततः ॥ ४.४२.१४ ॥
అవంతి, అంగలేపా, దాగిన అడవి, విశాలమైన రాజ్యాలు, పట్టణాలు—అక్కడక్కడ.
4.42.15
सिन्धुसागरयोश्चैव संगमे तत्र पर्वतः।
महान् सोमगिरिर्नाम शतशृङ्गो महाद्रुमः ॥ ४.४२.१५ ॥
సింధు నదీ సాగరాల సంగమంలో అక్కడ సోమగిరి అనే మహా పర్వతం ఉంది; అది వంద శిఖరాలు, పెద్ద వృక్షాలు కలది.
4.42.16
तत्र प्रस्थेषु रम्येषु सिंहाः पक्षगमाः स्थिताः।
तिमिमत्स्यगजांश्चैव नीडान्यारोपयन्ति ते ॥ ४.४२.१६ ॥
అక్కడ రమ్యమైన వాలులపై రెక్కల సింహాలు ఉంటాయి; అవి తిమి చేపలను, మత్స్యాలను, ఏనుగులను తమ గూళ్ళకు ఎత్తుకువెళ్తాయి.
4.42.17
तानि नीडानि सिंहानां गिरिशृङ्गगताश्च ये।
दृप्तास्तृप्ताश्च मातङ्गास्तोयदस्वननिःस्वनाः ॥ ४.४२.१७ ॥
సింహాల ఆ గూళ్ళు—పర్వత శిఖరాలపై ఉండే, గర్వంగా తృప్తిగా ఉన్న, మేఘగర్జనలా ఘీంకరించే ఏనుగులు.
4.42.18
विचरन्ति विशालेऽस्मिंस्तोयपूर्णे समन्ततः।
तस्य शृङ्गं दिवस्पर्शं काञ्चनं चित्रपादपम् ॥ ४.४२.१८ ॥
ఈ విశాలమైన, జలపూర్ణమైన సముద్రంలో అవి అన్నివైపులా విహరిస్తాయి. దాని శిఖరం ఆకాశాన్ని తాకుతుంది; బంగారు వర్ణంతో, అద్భుత వృక్షాలతో ఉంటుంది.
4.42.19
सर्वमाशु विचेतव्यं कपिभिः कामरूपिभिः।
कोटिं तत्र समुद्रस्य काञ्चनीं शतयोजनाम् ॥ ४.४२.१९ ॥
కామరూపులైన వానరులు అన్నింటినీ వేగంగా వెతకాలి; అక్కడ సముద్రపు వంద యోజనాల పొడవైన బంగారు తీరంలోని కోట్ల భాగాలను కూడా.
4.42.20
दुर्दर्शां पारियात्रस्य गत्वा द्रक्ष्यथ वानराः।
कोट्यस्तत्र चतुर्विंशद् गन्धर्वाणां तरस्विनाम् ॥ ४.४२.२० ॥
ఓ వానరులారా! పారియాత్ర పర్వతంలోని దుర్గమ ప్రదేశానికి వెళ్ళి, అక్కడ వేగవంతులైన గంధర్వుల ఇరవై నాలుగు కోట్లమందిని మీరు చూస్తారు.
4.42.21
वसन्त्यग्निनिकाशानां घोराणां कामरूपिणाम्।
पावकार्चिःप्रतीकाशाः समवेताः समन्ततः ॥ ४.४२.२१ ॥
వారు అగ్ని వలె ప్రకాశించే, భయంకరమైన, ఇష్టరూపులు; అగ్నిజ్వాలల వంటి వారై అన్నిచోట్లా చేరి నివసిస్తారు.
4.42.22
नात्यासादयितव्यास्ते वानरैर्भीमविक्रमैः।
नादेयं च फलं तस्माद् देशात् किंचित् प्लवङ्गमैः ॥ ४.४२.२२ ॥
భయంకర పరాక్రమం గల వానరులు వారిని అతిగా సమీపించరాదు; ఆ ప్రదేశం నుండి దూకే వానరులారా, ఏ ఫలాన్నీ తీసుకోరాదు.
4.42.23
दुरासदा हि ते वीराः सत्त्ववन्तो महाबलाः।
फलमूलानि ते तत्र रक्षन्ते भीमविक्रमाः ॥ ४.४२.२३ ॥
వారు వీరులు, ధైర్యవంతులు, మహాబలులు, సమీపించడానికి కష్టమైనవారు; అక్కడ భయంకర పరాక్రములైన వారు ఫలమూలాలను కాపాడుతారు.
4.42.24
तत्र यत्नश्च कर्तव्यो मार्गितव्या च जानकी।
नहि तेभ्यो भयं किंचित् कपित्वमनुवर्तताम् ॥ ४.४२.२४ ॥
అక్కడ ప్రయత్నం చేయాలి, జానకిని వెతకాలి; కపి స్వభావాన్ని అనుసరించే వారికి వారివల్ల ఏమాత్రం భయం లేదు.
4.42.25
तत्र वैदूर्यवर्णाभो वज्रसंस्थानसंस्थितः।
नानाद्रुमलताकीर्णो वज्रो नाम महागिरिः ॥ ४.४२.२५ ॥
అక్కడ వైడూర్య వర్ణంతో, వజ్రాకారంలో నిలిచి, నానావిధ వృక్షాలు లతలతో నిండిన వజ్రం అనే మహాపర్వతం ఉంది.
4.42.26
श्रीमान् समुदितस्तत्र योजनानां शतं समम्।
गुहास्तत्र विचेतव्याः प्रयत्नेन प्लवङ्गमाः ॥ ४.४२.२६ ॥
అక్కడ నూరు యోజనాల విస్తీర్ణంలో, శోభాయమానంగా ఎత్తుగా లేచిన పర్వతం ఉంది. ఓ వానరులారా, అక్కడి గుహలను జాగ్రత్తగా వెదకాలి.
4.42.27
चतुर्भागे समुद्रस्य चक्रवान् नाम पर्वतः।
तत्र चक्रं सहस्रारं निर्मितं विश्वकर्मणा ॥ ४.४२.२७ ॥
సముద్రంలో నాలుగవ భాగంలో చక్రవాన్ అనే పర్వతం ఉంది. అక్కడ విశ్వకర్మ నిర్మించిన వేయి ఆకుల చక్రం ఉంది.
4.42.28
तत्र पञ्चजनं हत्वा हयग्रीवं च दानवम्।
आजहार ततश्चक्रं शङ्खं च पुरुषोत्तमः ॥ ४.४२.२८ ॥
అక్కడ పురుషోత్తముడు పంచజనుడిని, దానవుడు హయగ్రీవుడిని సంహరించి, తరువాత చక్రాన్ని, శంఖాన్ని తీసుకున్నాడు.
4.42.29
तस्य सानुषु रम्येषु विशालासु गुहासु च।
रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ ४.४२.२९ ॥
దాని రమణీయ వాలులలో, విశాలమైన గుహలలో రావణుడు వైదేహితో కలిసి ఉన్నాడు; అతడిని అక్కడక్కడ వెదకాలి.
4.42.30
योजनानि चतुःषष्टिर्वराहो नाम पर्वतः।
सुवर्णशृङ्गः सुमहानगाधे वरुणालये ॥ ४.४२.३० ॥
వరాహం అనే పర్వతం అరవైనాలుగు యోజనాల విస్తీర్ణంలో ఉంది; బంగారు శిఖరాలున్న ఆ మహాపర్వతం అగాధమైన వరుణాలయంలో ఉంది.
4.42.31
तत्र प्राग्ज्योतिषं नाम जातरूपमयं पुरम्।
यस्मिन् वसति दुष्टात्मा नरको नाम दानवः ॥ ४.४२.३१ ॥
అక్కడ ప్రాగ్జ్యోతిషం అనే బంగారుమయమైన నగరం ఉంది; అందులో దుష్టాత్ముడైన నరకుడనే దానవుడు నివసిస్తాడు.
4.42.32
तत्र सानुषु रम्येषु विशालासु गुहासु च।
रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ ४.४२.३२ ॥
అక్కడ రమణీయమైన వాలులలోను, విశాలమైన గుహలలోను రావణుడు వైదేహితో ఉండవచ్చు; అతడిని అక్కడక్కడ వెదకాలి.
4.42.33
तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं काञ्चनान्तरदर्शनम्।
पर्वतः सर्वसौवर्णो धाराप्रस्रवणायुतः ॥ ४.४२.३३ ॥
ఆ శైలరాజాన్ని దాటిన తర్వాత, లోపల బంగారం కనిపించే, అంతా బంగారమయమైన, ధారలు జలపాతాలు కలిగిన ఒక పర్వతం వస్తుంది.
4.42.34
तं गजाश्च वराहाश्च सिंहा व्याघ्राश्च सर्वतः।
अभिगर्जन्ति सततं तेन शब्देन दर्पिताः ॥ ४.४२.३४ ॥
ఆ పర్వతం చుట్టూ ఏనుగులు, అడవిపందులు, సింహాలు, పులులు నిరంతరం గర్జిస్తాయి; ఆ శబ్దంతో గర్వించి అవి గర్జిస్తాయి.
4.42.35
यस्मिन् हरिहयः श्रीमान् महेन्द्रः पाकशासनः।
अभिषिक्तः सुरै राजा मेघो नाम स पर्वतः ॥ ४.४२.३५ ॥
ఏ పర్వతంపై తేజస్వి హరిహయుడు, పాకశాసనుడు, మహేంద్రుడు దేవతలచే రాజుగా అభిషేకించబడ్డాడో, ఆ పర్వతం మేఘం అనే పేరుది.
4.42.36
तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं महेन्द्रपरिपालितम्।
षष्टिं गिरिसहस्राणि काञ्चनानि गमिष्यथ ॥ ४.४२.३६ ॥
మహేంద్రునిచే రక్షించబడిన ఆ శైలరాజాన్ని దాటి, అరవై వేల బంగారు పర్వతాలకు మీరు చేరుకుంటారు.
4.42.37
तरुणादित्यवर्णानि भ्राजमानानि सर्वतः।
जातरूपमयैर्वृक्षैः शोभितानि सुपुष्पितैः ॥ ४.४२.३७ ॥
ఉదయ సూర్యుని వర్ణంతో, అన్ని వైపులా ప్రకాశిస్తూ, బంగారు వృక్షాలతో, చక్కగా పూసిన పుష్పాలతో శోభిల్లుతున్నవి.
4.42.38
तेषां मध्ये स्थितो राजा मेरुरुत्तमपर्वतः।
आदित्येन प्रसन्नेन शैलो दत्तवरः पुरा ॥ ४.४२.३८ ॥
వాటి మధ్య నిలిచిన రాజు మేరువు, పర్వతాలలో ఉత్తముడు; పూర్వం ప్రసన్నుడైన సూర్యుడు వరమిచ్చిన పర్వతం అది.
4.42.39
तेनैवमुक्तः शैलेन्द्रः सर्व एव त्वदाश्रयाः।
मत्प्रसादाद् भविष्यन्ति दिवा रात्रौ च काञ्चनाः ॥ ४.४२.३९ ॥
అతనిచే ఇలా చెప్పబడిన పర్వతరాజు: 'నిన్ను ఆశ్రయించినవన్నీ నా అనుగ్రహంతో పగలు రాత్రి బంగారువిగా అవుతాయి' అన్నాడు.
4.42.40
त्वयि ये चापि वत्स्यन्ति देवगन्धर्वदानवाः।
ते भविष्यन्ति भक्ताश्च प्रभया काञ्चनप्रभाः ॥ ४.४२.४० ॥
నీ మీద నివసించే దేవతలు, గంధర్వులు, దానవులు కూడా భక్తులవుతారు; వారి కాంతితో బంగారు కాంతి కలవారవుతారు.
4.42.41
विश्वेदेवाश्च वसवो मरुतश्च दिवौकसः।
आगत्य पश्चिमां संध्यां मेरुमुत्तमपर्वतम् ॥ ४.४२.४१ ॥
విశ్వదేవతలు, వసువులు, మరుత్తులు, స్వర్గవాసులైన దేవతలు పశ్చిమ సంధ్యవేళ వచ్చి పర్వతోత్తమమైన మేరువును చేరుతారు.
4.42.42
आदित्यमुपतिष्ठन्ति तैश्च सूर्योऽभिपूजितः।
अदृश्यः सर्वभूतानामस्तं गच्छति पर्वतम् ॥ ४.४२.४२ ॥
వారు ఆదిత్యుని ఉపాసిస్తారు; వారిచే పూజించబడిన సూర్యుడు సర్వ ప్రాణులకు అదృశ్యుడై ఆ పర్వతానికి అస్తమిస్తాడు.
4.42.43
योजनानां सहस्राणि दश तानि दिवाकरः।
मुहूर्तार्धेन तं शीघ्रमभियाति शिलोच्चयम् ॥ ४.४२.४३ ॥
సూర్యుడు ఆ పదివేల యోజనాల దూరాన్ని అర ముహూర్తంలోనే వేగంగా దాటి ఆ రాతి పర్వతాన్ని చేరుకుంటాడు.
4.42.44
शृङ्गे तस्य महद्दिव्यं भवनं सूर्यसंनिभम्।
प्रासादगणसम्बाधं विहितं विश्वकर्मणा ॥ ४.४२.४४ ॥
ఆ పర్వత శిఖరంపై విశ్వకర్మ నిర్మించిన, సూర్యునితో సమానమైన, అనేక ప్రాసాదాల సమూహాలతో నిండిన మహా దివ్య భవనం ఉంది.
4.42.45
शोभितं तरुभिश्चित्रैर्नानापक्षिसमाकुलैः।
निकेतं पाशहस्तस्य वरुणस्य महात्मनः ॥ ४.४२.४५ ॥
ఆ భవనం వివిధ రంగుల వృక్షాలతో అలంకరించబడి, అనేక రకాల పక్షులతో నిండి ఉంది; అది చేతిలో పాశం ధరించిన మహాత్ముడైన వరుణుని నివాసం.
4.42.46
अन्तरा मेरुमस्तं च तालो दशशिरा महान्।
जातरूपमयः श्रीमान् भ्राजते चित्रवेदिकः ॥ ४.४२.४६ ॥
మేరువు, అస్తాచలం మధ్య పది తలల ఒక మహా తాళవృక్షం ఉంది; అది బంగారంతో చేయబడి, అందంగా, విచిత్ర వేదికతో ప్రకాశిస్తుంది.
4.42.47
तेषु सर्वेषु दुर्गेषु सरस्सु च सरित्सु च।
रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ ४.४२.४७ ॥
ఆ అన్ని దుర్గమ ప్రదేశాలలో, సరస్సులలో, నదులలో, సీతతో కూడి ఉన్న రావణుణ్ణి అక్కడక్కడ వెతకాలి.
4.42.48
यत्र तिष्ठति धर्मज्ञस्तपसा स्वेन भावितः।
मेरुसावर्णिरित्येष ख्यातो वै ब्रह्मणा समः ॥ ४.४२.४८ ॥
ధర్మజ్ఞుడైన, తన తపస్సుచే పవిత్రుడైన మేరుసావర్ణి ఎక్కడ ఉంటాడో — ఆయన బ్రహ్మతో సమానుడని ప్రసిద్ధి.
4.42.49
प्रष्टव्यो मेरुसावर्णिर्महर्षिः सूर्यसंनिभः।
प्रणम्य शिरसा भूमौ प्रवृत्तिं मैथिलीं प्रति ॥ ४.४२.४९ ॥
సూర్యునితో సమానమైన మహర్షి మేరుసావర్ణిని భూమిపై శిరసు వంచి నమస్కరించి, మైథిలి (సీత) గురించిన వార్తను అడగాలి.
4.42.50
एतावज्जीवलोकस्य भास्करो रजनीक्षये।
कृत्वा वितिमिरं सर्वमस्तं गच्छति पर्वतम् ॥ ४.४२.५० ॥
జీవలోకానికి రాత్రి ముగిసేటప్పుడు సూర్యుడు అంతటినీ చీకటి లేకుండా చేసి పర్వతం వైపు అస్తమించడానికి వెళ్తాడు.
4.42.51
एतावद् वानरैः शक्यं गन्तुं वानरपुङ्गवाः।
अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम् ॥ ४.४२.५१ ॥
వానరోత్తములారా! వానరులకు ఇంతవరకే వెళ్ళడం సాధ్యం; దానికి అవతల, సూర్యకాంతి లేని హద్దులేని ప్రదేశం మాకు తెలియదు.
4.42.52
अवगम्य तु वैदेहीं निलयं रावणस्य च।
अस्तं पर्वतमासाद्य पूर्णे मासे निवर्तत ॥ ४.४२.५२ ॥
వైదేహిని, రావణుని నివాసాన్ని తెలుసుకుని, పర్వతాన్ని చేరి, నెల పూర్తయినప్పుడు తిరిగి రండి.
4.42.53
ऊर्ध्वं मासान्न वस्तव्यं वसन् वध्यो भवेन्मम।
सहैव शूरो युष्माभिः श्वशुरो मे गमिष्यति ॥ ४.४२.५३ ॥
ఒక నెలకు మించి ఉండకూడదు; ఉండేవాడు నా చేత వధ్యుడు అవుతాడు. వీరుడైన నా మామగారు మీతో కలిసే వెళ్తారు.
4.42.54
श्रोतव्यं सर्वमेतस्य भवद्भिर्दिष्टकारिभिः।
गुरुरेष महाबाहुः श्वशुरो मे महाबलः ॥ ४.४२.५४ ॥
ఆజ్ఞానుసారం నడచే మీరు ఆయన మాటలన్నీ వినాలి. ఈయన మహాబాహువు, నా గురువు, నా మామగారు, మహాబలుడు.
4.42.55
भवन्तश्चापि विक्रान्ताः प्रमाणं सर्व एव हि।
प्रमाणमेनं संस्थाप्य पश्यध्वं पश्चिमां दिशम् ॥ ४.४२.५५ ॥
మీరందరూ పరాక్రమవంతులు, మీరే ప్రమాణం. ఇతనిని ప్రమాణంగా నిలబెట్టి పశ్చిమ దిక్కును వెతకండి.
4.42.56
दृष्टायां तु नरेन्द्रस्य पत्न्याममिततेजसः।
कृतकृत्या भविष्यामः कृतस्य प्रतिकर्मणा ॥ ४.४२.५६ ॥
అమిత తేజస్సు గల నరేంద్రుని (రాముని) భార్యను చూసిన తరువాత మనం కృతకృత్యులమవుతాము; చేసిన ఉపకారానికి ప్రతిఫలం కూడా అవుతుంది.
4.42.57
अतोऽन्यदपि यत्कार्यं कार्यस्यास्य प्रियं भवेत्।
सम्प्रधार्य भवद्भिश्च देशकालार्थसंहितम् ॥ ४.४२.५७ ॥
కాబట్టి ఈ కార్యానికి ఇంకా ఏది మేలు చేస్తుందో, దేశ కాల ప్రయోజనాలకు తగినట్లు మీరు బాగా ఆలోచించి చేయండి.
4.42.58
ततः सुषेणप्रमुखाः प्लवङ्गाः
सुग्रीववाक्यं निपुणं निशम्य।
आमन्त्र्य सर्वे प्लवगाधिपं ते
जग्मुर्दिशं तां वरुणाभिगुप्ताम् ॥ ४.४२.५८ ॥
అప్పుడు సుషేణుని నాయకత్వంలో వానరులందరూ సుగ్రీవుని మాటలను జాగ్రత్తగా విని, వానరాధిపతి వద్ద సెలవు తీసుకుని, వరుణునిచే రక్షింపబడిన ఆ దిక్కుకు వెళ్లారు.