वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.46.1
गतेषु वानरेन्द्रेषु रामः सुग्रीवमब्रवीत्।
कथं भवान् विजानीते सर्वं वै मण्डलं भुवः ॥ ४.४६.१ ॥
वानरश्रेष्ठ निघून गेल्यावर राम सुग्रीवाला म्हणाला, "तुम्ही संपूर्ण पृथ्वीमंडल कसे जाणता?"
4.46.2
सुग्रीवश्च ततो राममुवाच प्रणतात्मवान्।
श्रूयतां सर्वमाख्यास्ये विस्तरेण वचो मम ॥ ४.४६.२ ॥
तेव्हा सुग्रीव नम्र मनाने रामाला म्हणाला, "ऐका, माझे सर्व बोल मी विस्ताराने सांगतो."
4.46.3
यदा तु दुन्दुभिं नाम दानवं महिषाकृतिम्।
प्रतिकालयते वाली मलयं प्रति पर्वतम् ॥ ४.४६.३ ॥
महिषासारख्या रूपाच्या दुंदुभि नावाच्या दानवाला वाली मलय पर्वताकडे आव्हान देत असताना.
4.46.4
तदा विवेश महिषो मलयस्य गुहां प्रति।
विवेश वाली तत्रापि मलयं तज्जिघांसया ॥ ४.४६.४ ॥
तेव्हा तो महिष मलयाच्या गुहेत शिरला; वालीनेही त्याला मारण्याच्या इच्छेने तिथे मलयात प्रवेश केला.
4.46.5
ततोऽहं तत्र निक्षिप्तो गुहाद्वारि विनीतवत्।
न च निष्क्रामते वाली तदा संवत्सरे गते ॥ ४.४६.५ ॥
तेव्हा मला तिथे गुहेच्या द्वारी नम्रपणे ठेवण्यात आले; वाली बाहेर आला नाही; एक वर्ष उलटून गेले.
4.46.6
ततः क्षतजवेगेन आपुपूरे तदा बिलम्।
तदहं विस्मितो दृष्ट्वा भ्रातुः शोकविषार्दितः ॥ ४.४६.६ ॥
तेव्हा रक्ताच्या वेगाने ती गुहा भरून गेली; ते पाहून मी थक्क झालो, भावाच्या शोकविषाने व्यथित झालो.
4.46.7
अथाहं गतबुद्धिस्तु सुव्यक्तं निहतो गुरुः।
शिला पर्वतसंकाशा बिलद्वारि मया कृता ॥ ४.४६.७ ॥
तेव्हा बुद्धी गमावलेल्या मी, मोठा भाऊ मारला गेला हे स्पष्ट जाणले. पर्वतासारखी एक शिला गुहेच्या द्वारी मी ठेवली.
4.46.8
अशक्नुवन्निष्क्रमितुं महिषो विनशिष्यति।
ततोऽहमागां किष्किन्धां निराशस्तस्य जीविते ॥ ४.४६.८ ॥
बाहेर पडता न आल्याने तो महिषासुरासारखा नष्ट होईल. मग त्याच्या जीवनाची आशा सोडून मी किष्किंधेला परतलो.
4.46.9
राज्यं च सुमहत् प्राप्य तारां च रुमया सह।
मित्रैश्च सहितस्तत्र वसामि विगतज्वरः ॥ ४.४६.९ ॥
मोठे राज्य मिळवून, तारा आणि रुमेसह, मित्रांसोबत तेथे चिंतामुक्त होऊन मी राहतो.
4.46.10
आजगाम ततो वाली हत्वा तं वानरर्षभः।
ततोऽहमददां राज्यं गौरवाद् भययन्त्रितः ॥ ४.४६.१० ॥
तेव्हा वानरश्रेष्ठ वाली त्याला मारून परतला. तेव्हा आदरामुळे आणि भयाने बद्ध होऊन मी त्याला राज्य दिले.
4.46.11
स मां जिघांसुर्दुष्टात्मा वाली प्रव्यथितेन्द्रियः।
परिकालयते वाली धावन्तं सचिवैः सह ॥ ४.४६.११ ॥
दुष्ट मनाच्या वालीने मला मारण्याच्या इच्छेने, विचलित इंद्रियांसह, मंत्र्यांसह पळणाऱ्या मला शोधत पाठलाग केला.
4.46.12
ततोऽहं वालिना तेन सोऽनुबद्धः प्रधावितः।
नदीश्च विविधाः पश्यन् वनानि नगराणि च ॥ ४.४६.१२ ॥
तेव्हा त्या वालीने पाठलाग केल्याने मी पळालो; विविध नद्या, वने आणि नगरे पाहत धावत राहिलो.
4.46.13
आदर्शतलसंकाशा ततो वै पृथिवी मया।
अलातचक्रप्रतिमा दृष्टा गोष्पदवत् कृता ॥ ४.४६.१३ ॥
नंतर मी पृथ्वी पाहिली; ती आरशाच्या पृष्ठभागासारखी होती; जळत्या कोलींच्या चक्रासारखी आणि गाईच्या खुरासारखी लहान दिसली.
4.46.14
पूर्वां दिशं ततो गत्वा पश्यामि विविधान् द्रुमान्।
पर्वतान् सदरीन् रम्यान् सरांसि विविधानि च ॥ ४.४६.१४ ॥
नंतर पूर्व दिशेला जाऊन मी विविध वृक्ष, गुहांनी युक्त रमणीय पर्वत आणि विविध सरोवरे पाहिली.
4.46.15
उदयं तत्र पश्यामि पर्वतं धातुमण्डितम्।
क्षीरोदं सागरं चैव नित्यमप्सरसालयम् ॥ ४.४६.१५ ॥
तेथे मी उदय नावाचा पर्वत पाहिला, जो धातूंनी सजलेला होता; आणि अप्सरांचे नित्य निवासस्थान असलेला क्षीरसागरही पाहिला.
4.46.16
परिकाल्यमानस्तु तदा वालिनाभिद्रुतो ह्यहम्।
पुनरावृत्य सहसा प्रस्थितोऽहं तदा विभो ॥ ४.४६.१६ ॥
हे प्रभो! तेव्हा वालीने पाठलाग करून हल्ला केल्यामुळे मी अचानक मागे वळून पुन्हा निघालो.
4.46.17
दिशस्तस्यास्ततो भूयः प्रस्थितो दक्षिणां दिशम्।
विन्ध्यपादपसंकीर्णां चन्दनद्रुमशोभिताम् ॥ ४.४६.१७ ॥
नंतर त्या दिशेहून पुन्हा दक्षिण दिशेकडे निघालो; ती विंध्यवृक्षांनी दाट आणि चंदनवृक्षांनी शोभित होती.
4.46.18
द्रुमशैलान्तरे पश्यन् भूयो दक्षिणतोऽपराम्।
अपरां च दिशं प्राप्तो वालिना समभिद्रुतः ॥ ४.४६.१८ ॥
वृक्षांनी भरलेल्या डोंगरांमध्ये पाहत पुन्हा दक्षिणेकडून पश्चिम दिशेस पोहोचलो; वालीने कठोरपणे पाठलाग केलेला असताना.
4.46.19
स पश्यन् विविधान् देशानस्तं च गिरिसत्तमम्।
प्राप्य चास्तं गिरिश्रेष्ठमुत्तरं सम्प्रधावितः ॥ ४.४६.१९ ॥
तो विविध देश पाहात, श्रेष्ठ पर्वत अस्ताचलावर पोहोचून उत्तरेकडील श्रेष्ठ पर्वताकडे वेगाने धावला.
4.46.20
हिमवन्तं च मेरुं च समुद्रं च तथोत्तरम्।
यदा न विन्दे शरणं वालिना समभिद्रुतः ॥ ४.४६.२० ॥
हिमालय, मेरू आणि उत्तरेकडील समुद्रापर्यंतही, वालीने पाठलाग केला असता मला आश्रय मिळाला नाही.
4.46.21
ततो मां बुद्धिसम्पन्नो हनुमान् वाक्यमब्रवीत्।
इदानीं मे स्मृतं राजन् यथा वाली हरीश्वरः ॥ ४.४६.२१ ॥
तेव्हा बुद्धिमान हनुमान मला म्हणाला: "राजा, आता मला आठवले, हरीश्वर वाली कसा..."
4.46.22
मतङ्गेन तदा शप्तो ह्यस्मिन्नाश्रममण्डले।
प्रविशेद् यदि वै वाली मूर्धास्य शतधा भवेत् ॥ ४.४६.२२ ॥
तेव्हा मतंग ऋषींनी शाप दिला होता: या आश्रममंडळात वाली शिरला तर त्याचे मस्तक शंभर तुकडे होईल.
4.46.23
तत्र वासः सुखोऽस्माकं निरुद्विग्नो भविष्यति।
ततः पर्वतमासाद्य ऋष्यमूकं नृपात्मज ॥ ४.४६.२३ ॥
तेथे आमचा निवास सुखकर आणि निर्भय होईल. मग, हे राजपुत्रा, आम्ही ऋष्यमूक पर्वतावर पोहोचलो.
4.46.24
न विवेश तदा वाली मतङ्गस्य भयात् तदा।
एवं मया तदा राजन् प्रत्यक्षमुपलक्षितम्।
पृथिवीमण्डलं सर्वं गुहामस्म्यागतस्ततः ॥ ४.४६.२४ ॥
तेव्हा मतंगाच्या भीतीने वाली आत शिरला नाही. अशा प्रकारे, हे राजा, तेव्हा मी संपूर्ण पृथ्वीमंडल प्रत्यक्ष पाहिले; नंतर गुहेत आलो.