वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.48.1
सह ताराङ्गदाभ्यां तु सहसा हनुमान् कपिः।
सुग्रीवेण यथोद्दिष्टं गन्तुं देशं प्रचक्रमे ॥ ४.४८.१ ॥
तारा आणि अंगद यांच्यासह कपी हनुमान सुग्रीवाने सांगितलेल्या प्रदेशाकडे लगेच जाण्यास निघाला.
4.48.2
स तु दूरमुपागम्य सर्वैस्तैः कपिसत्तमैः।
ततो विचित्य विन्ध्यस्य गुहाश्च गहनानि च ॥ ४.४८.२ ॥
तो त्या सर्व श्रेष्ठ वानरांसह दूरवर जाऊन विंध्याच्या गुहा आणि दाट अरण्ये शोधू लागला.
4.48.3
पर्वताग्रनदीदुर्गान् सरांसि विपुलद्रुमान्।
वृक्षषण्डांश्च विविधान् पर्वतान् वनपादपान् ॥ ४.४८.३ ॥
पर्वतशिखरे, नद्या आणि दुर्गम स्थळे, सरोवरे, विशाल वृक्ष, वृक्षराजी, विविध पर्वत आणि वनातील वृक्ष (त्यांनी शोधले).
4.48.4
अन्वेषमाणास्ते सर्वे वानराः सर्वतो दिशम्।
न सीतां ददृशुर्वीरा मैथिलीं जनकात्मजाम् ॥ ४.४८.४ ॥
ते सर्व वानर सर्व दिशांत शोधत राहिले; पण त्या वीरांना मिथिलेची राजकन्या, जनकाची कन्या सीता दिसली नाही.
4.48.5
ते भक्षयन्तो मूलानि फलानि विविधान्यपि।
अन्वेषमाणा दुर्धर्षा न्यवसंस्तत्र तत्र ह ॥ ४.४८.५ ॥
ते दुर्धर्ष वानर मुळे आणि नाना प्रकारची फळे खात शोधत राहिले आणि ठिकठिकाणी वस्ती करून राहिले.
4.48.6
स तु देशो दुरन्वेषो गुहागहनवान् महान्।
निर्जलं निर्जनं शून्यं गहनं घोरदर्शनम् ॥ ४.४८.६ ॥
तो प्रदेश शोधण्यास कठीण, गुहा आणि दाट अरण्यांनी भरलेला, विशाल, पाण्याविना, निर्जन, ओसाड, घनदाट आणि भयंकर दिसणारा होता.
4.48.7
तादृशान्यप्यरण्यानि विचित्य भृशपीडिताः।
स देशश्च दुरन्वेष्यो गुहागहनवान् महान् ॥ ४.४८.७ ॥
अशा इतर अरण्यांचाही शोध घेऊन ते अत्यंत पीडित झाले. तो प्रदेश शोधण्यास कठीण, गुहा व घनदाट झाडींनी भरलेला आणि विशाल होता.
4.48.8
त्यक्त्वा तु तं ततो देशं सर्वे वै हरियूथपाः।
देशमन्यं दुराधर्षं विविशुश्चाकुतोभयाः ॥ ४.४८.८ ॥
तो प्रदेश सोडून सर्व वानरयूथपती निर्भयपणे दुर्गम अशा दुसऱ्या प्रदेशात शिरले.
4.48.9
यत्र वन्ध्यफला वृक्षा विपुष्पाः पर्णवर्जिताः।
निस्तोयाः सरितो यत्र मूलं यत्र सुदुर्लभम् ॥ ४.४८.९ ॥
जिथे वृक्ष फळहीन, फुलहीन, पानांविना होते; नद्या पाण्याविना होत्या; आणि जिथे मुळेही अत्यंत दुर्मीळ होती.
4.48.10
न सन्ति महिषा यत्र न मृगा न च हस्तिनः।
शार्दूलाः पक्षिणो वापि ये चान्ये वनगोचराः ॥ ४.४८.१० ॥
जिथे म्हैस नाहीत, हरीण नाहीत, हत्तीही नाहीत; वाघ नाहीत, पक्षीही नाहीत, आणि वनात संचार करणारे इतर प्राणीही नाहीत.
4.48.11
न चात्र वृक्षा नौषध्यो न वल्ल्यो नापि वीरुधः।
स्निग्धपत्राः स्थले यत्र पद्मिन्यः फुल्लपङ्कजाः ॥ ४.४८.११ ॥
इथे वृक्ष नाहीत, औषधी नाहीत, वेली नाहीत, वल्लरीही नाहीत; पण जमिनीवर गुळगुळीत पानांची, फुललेल्या कमळांची सरोवरे आहेत.
4.48.12
प्रेक्षणीयाः सुगन्धाश्च भ्रमरैश्च विवर्जिताः।
कण्डुर्नाम महाभागः सत्यवादी तपोधनः ॥ ४.४८.१२ ॥
ती पाहण्यास सुंदर, सुगंधी होती, परंतु भुंग्यांविना होती. तेथे कण्डु नावाचे महाभाग्यवान, सत्यवादी, तपोधन ऋषी राहत होते.
4.48.13
महर्षिः परमामर्षी नियमैर्दुष्प्रधर्षणः।
तस्य तस्मिन् वने पुत्रो बालको दशवार्षिकः ॥ ४.४८.१३ ॥
अत्यंत क्रोधी, नियमांनी दुर्धर्ष अशा त्या महर्षींचा, त्या वनात दहा वर्षांचा एक बालक पुत्र होता.
4.48.14
प्रणष्टो जीवितान्ताय क्रुद्धस्तेन महामुनिः।
तेन धर्मात्मना शप्तं कृत्स्नं तत्र महद्वनम् ॥ ४.४८.१४ ॥
तो बालक मृत्यू पावला. क्रुद्ध झालेल्या त्या महामुनींनी, त्या धर्मात्म्याने शाप दिल्यामुळे, तेथील संपूर्ण विशाल वनाला शाप दिला.
4.48.15
अशरण्यं दुराधर्षं मृगपक्षिविवर्जितम्।
तस्य ते काननान्तांस्तु गिरीणां कन्दराणि च ॥ ४.४८.१५ ॥
ते वन निवारा नसलेले, दुर्गम आणि मृग-पक्ष्यांविना झाले; त्याचे वनांचे किनारे आणि पर्वतांच्या गुहाही तसेच झाले.
4.48.16
प्रभवाणि नदीनां च विचिन्वन्ति समाहिताः।
तत्र चापि महात्मानो नापश्यञ्जनकात्मजाम् ॥ ४.४८.१६ ॥
एकाग्र चित्ताने त्यांनी नद्यांचे उगमस्थानही शोधले; तेथेही त्या महात्म्यांना जनककन्या दिसली नाही.
4.48.17
हर्तारं रावणं वापि सुग्रीवप्रियकारिणः।
ते प्रविश्य तु तं भीमं लतागुल्मसमावृतम् ॥ ४.४८.१७ ॥
सुग्रीवाचे प्रिय करणारे ते वानर, अपहरण करणाऱ्या रावणाचाही शोध घेत, वेलींनी आणि झुडपांनी व्यापलेल्या त्या भयानक प्रदेशात शिरले.
4.48.18
ददृशुर्भीमकर्माणमसुरं सुरनिर्भयम्।
तं दृष्ट्वा वानरा घोरं स्थितं शैलमिवासुरम् ॥ ४.४८.१८ ॥
भयंकर कर्म करणारा, देवांनाही न भिणारा असा एक असुर त्यांनी पाहिला. पर्वतासारखा उभा असलेला तो भयानक असुर पाहून वानर...
4.48.19
गाढं परिहिताः सर्वे दृष्ट्वा तं पर्वतोपमम्।
सोऽपि तान् वानरान् सर्वान् नष्टाः स्थेत्यब्रवीद् बली ॥ ४.४८.१९ ॥
पर्वतासारख्या त्या राक्षसाला पाहून सर्व वानरांनी त्याला घट्ट धरले. तेव्हा तो बलवान सर्व वानरांना म्हणाला, "तुम्ही सर्व नष्ट झाला आहात."
4.48.20
अभ्यधावत संक्रुद्धो मुष्टिमुद्यम्य संगतम्।
तमापतन्तं सहसा वालिपुत्रोऽङ्गदस्तदा ॥ ४.४८.२० ॥
अत्यंत संतापून त्याने मूठ उगारून त्याच्यावर धाव घेतली. तेव्हा वालीपुत्र अंगदाने अचानक आक्रमण करणाऱ्या त्या राक्षसाला पाहिले.
4.48.21
रावणोऽयमिति ज्ञात्वा तलेनाभिजघान ह।
स वालिपुत्राभिहतो वक्त्राच्छोणितमुद्वमन् ॥ ४.४८.२१ ॥
"हा रावण आहे" हे जाणून अंगदाने तळहाताने त्याच्यावर प्रहार केला. वालीपुत्राने केलेल्या प्रहाराने तो तोंडातून रक्त ओकत.
4.48.22
असुरो न्यपतद् भूमौ पर्यस्त इव पर्वतः।
ते तु तस्मिन् निरुच्छ्वासे वानरा जितकाशिनः ॥ ४.४८.२२ ॥
पर्वत उलटून पडावा तसा तो असुर भूमीवर कोसळला. तो निश्चल झाल्यावर, स्वतःला विजयी मानणारे वानर.
4.48.23
व्यचिन्वन् प्रायशस्तत्र सर्वं ते गिरिगह्वरम्।
विचितं तु ततः सर्वं सर्वे ते काननौकसः ॥ ४.४८.२३ ॥
तेथे त्यांनी जवळजवळ सर्वत्र त्या पर्वतगुहेचा शोध घेतला. मग वनात राहणाऱ्या सर्व वानरांनी संपूर्ण गुहा शोधून काढली.
4.48.24
अन्यदेवापरं घोरं विविशुर्गिरिगह्वरम्।
ते विचित्य पुनः खिन्ना विनिष्पत्य समागताः।
एकान्ते वृक्षमूले तु निषेदुर्दीनमानसाः ॥ ४.४८.२४ ॥
मग ते दुसऱ्या एका भयंकर पर्वतगुहेत शिरले. शोधून थकलेले ते बाहेर येऊन एकत्र जमले आणि एका एकांत वृक्षाच्या मुळाशी खिन्न मनाने बसले.