ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 4.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.48.1
सह ताराङ्गदाभ्यां तु सहसा हनुमान् कपिः।
सुग्रीवेण यथोद्दिष्टं गन्तुं देशं प्रचक्रमे ॥ ४.४८.१ ॥
ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਦੇ ਨਾਲ ਕਪੀ ਹਨੁਮਾਨ ਸੁਗਰੀਵ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੇ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਤੁਰੰਤ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
4.48.2
स तु दूरमुपागम्य सर्वैस्तैः कपिसत्तमैः।
ततो विचित्य विन्ध्यस्य गुहाश्च गहनानि च ॥ ४.४८.२ ॥
ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਪੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਵਿੰਧਿਆ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
4.48.3
पर्वताग्रनदीदुर्गान् सरांसि विपुलद्रुमान्।
वृक्षषण्डांश्च विविधान् पर्वतान् वनपादपान् ॥ ४.४८.३ ॥
ਪਰਬਤਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਔਖੇ ਥਾਂ, ਸਰੋਵਰ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੁੱਖ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਬਤ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰੁੱਖ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੋਜੇ)।
4.48.4
अन्वेषमाणास्ते सर्वे वानराः सर्वतो दिशम्।
न सीतां ददृशुर्वीरा मैथिलीं जनकात्मजाम् ॥ ४.४८.४ ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੋਜਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹਾਦਰਾਂ ਨੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਖਿਆ।
4.48.5
ते भक्षयन्तो मूलानि फलानि विविधान्यपि।
अन्वेषमाणा दुर्धर्षा न्यवसंस्तत्र तत्र ह ॥ ४.४८.५ ॥
ਉਹ ਦੁਰਧਰਸ਼ ਵਾਨਰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ ਖੋਜਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਰਹੇ।
4.48.6
स तु देशो दुरन्वेषो गुहागहनवान् महान्।
निर्जलं निर्जनं शून्यं गहनं घोरदर्शनम् ॥ ४.४८.६ ॥
ਉਹ ਦੇਸ਼ ਖੋਜਣਾ ਔਖਾ, ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੁੰਨਸਾਨ, ਖਾਲੀ, ਸੰਘਣਾ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦਿੱਖ ਵਾਲਾ ਸੀ।
4.48.7
तादृशान्यप्यरण्यानि विचित्य भृशपीडिताः।
स देशश्च दुरन्वेष्यो गुहागहनवान् महान् ॥ ४.४८.७ ॥
ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੱਭ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਏ। ਉਹ ਇਲਾਕਾ ਲੱਭਣਾ ਔਖਾ, ਗੁਫਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ।
4.48.8
त्यक्त्वा तु तं ततो देशं सर्वे वै हरियूथपाः।
देशमन्यं दुराधर्षं विविशुश्चाकुतोभयाः ॥ ४.४८.८ ॥
ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ-ਯੂਥਪਤੀ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਔਖੇ-ਪਹੁੰਚ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਏ।
4.48.9
यत्र वन्ध्यफला वृक्षा विपुष्पाः पर्णवर्जिताः।
निस्तोयाः सरितो यत्र मूलं यत्र सुदुर्लभम् ॥ ४.४८.९ ॥
ਜਿੱਥੇ ਰੁੱਖ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨ; ਨਦੀਆਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨ; ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਸਨ।
4.48.10
न सन्ति महिषा यत्र न मृगा न च हस्तिनः।
शार्दूलाः पक्षिणो वापि ये चान्ये वनगोचराः ॥ ४.४८.१० ॥
ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਮੱਝਾਂ ਹਨ, ਨਾ ਹਿਰਨ, ਨਾ ਹਾਥੀ; ਨਾ ਸ਼ੇਰ-ਬਾਘ, ਨਾ ਪੰਛੀ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਜੀਵ।
4.48.11
न चात्र वृक्षा नौषध्यो न वल्ल्यो नापि वीरुधः।
स्निग्धपत्राः स्थले यत्र पद्मिन्यः फुल्लपङ्कजाः ॥ ४.४८.११ ॥
ਇੱਥੇ ਨਾ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਨਾ ਬੂਟੀਆਂ, ਨਾ ਵੇਲਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬੇਲਾਂ; ਪਰ ਥਲ ਉੱਤੇ ਚਿਕਨੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰ ਹਨ।
4.48.12
प्रेक्षणीयाः सुगन्धाश्च भ्रमरैश्च विवर्जिताः।
कण्डुर्नाम महाभागः सत्यवादी तपोधनः ॥ ४.४८.१२ ॥
ਉਹ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੇ, ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਪਰ ਭੌਰਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਕੰਡੂ ਨਾਮ ਦੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਸੱਚੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਤਪ ਹੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਨ ਸੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
4.48.13
महर्षिः परमामर्षी नियमैर्दुष्प्रधर्षणः।
तस्य तस्मिन् वने पुत्रो बालको दशवार्षिकः ॥ ४.४८.१३ ॥
ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੈਲ, ਨਿਯਮਾਂ ਕਾਰਨ ਅਜਿੱਤ ਉਸ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦਾ, ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
4.48.14
प्रणष्टो जीवितान्ताय क्रुद्धस्तेन महामुनिः।
तेन धर्मात्मना शप्तं कृत्स्नं तत्र महद्वनम् ॥ ४.४८.१४ ॥
ਉਹ ਬਾਲਕ ਮਰ ਗਿਆ; ਗੁੱਸੇ ਭਰੇ ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੇ, ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲੋਂ ਸਰਾਪੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ, ਉੱਥੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ।
4.48.15
अशरण्यं दुराधर्षं मृगपक्षिविवर्जितम्।
तस्य ते काननान्तांस्तु गिरीणां कन्दराणि च ॥ ४.४८.१५ ॥
ਉਹ ਜੰਗਲ ਬੇਸਹਾਰਾ, ਅਣਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਪੰਛੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ।
4.48.16
प्रभवाणि नदीनां च विचिन्वन्ति समाहिताः।
तत्र चापि महात्मानो नापश्यञ्जनकात्मजाम् ॥ ४.४८.१६ ॥
ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵੀ ਲੱਭੇ; ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਕ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਨਾ ਦਿਸੀ।
4.48.17
हर्तारं रावणं वापि सुग्रीवप्रियकारिणः।
ते प्रविश्य तु तं भीमं लतागुल्मसमावृतम् ॥ ४.४८.१७ ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਵਾਨਰ, ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵੀ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ, ਵੇਲਾਂ ਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ।
4.48.18
ददृशुर्भीमकर्माणमसुरं सुरनिर्भयम्।
तं दृष्ट्वा वानरा घोरं स्थितं शैलमिवासुरम् ॥ ४.४८.१८ ॥
ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਨਾ ਡਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੇਖਿਆ। ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹੇ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ...
4.48.19
गाढं परिहिताः सर्वे दृष्ट्वा तं पर्वतोपमम्।
सोऽपि तान् वानरान् सर्वान् नष्टाः स्थेत्यब्रवीद् बली ॥ ४.४८.१९ ॥
ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਫੜ ਲਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹੋ।"
4.48.20
अभ्यधावत संक्रुद्धो मुष्टिमुद्यम्य संगतम्।
तमापतन्तं सहसा वालिपुत्रोऽङ्गदस्तदा ॥ ४.४८.२० ॥
ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸਨੇ ਮੁੱਕਾ ਉਠਾ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਝਪਟ ਮਾਰੀ। ਤਦ ਵਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
4.48.21
रावणोऽयमिति ज्ञात्वा तलेनाभिजघान ह।
स वालिपुत्राभिहतो वक्त्राच्छोणितमुद्वमन् ॥ ४.४८.२१ ॥
"ਇਹ ਰਾਵਣ ਹੈ" ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਅੰਗਦ ਨੇ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਵਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੂੰਹੋਂ ਲਹੂ ਉਗਲਦਾ।
4.48.22
असुरो न्यपतद् भूमौ पर्यस्त इव पर्वतः।
ते तु तस्मिन् निरुच्छ्वासे वानरा जितकाशिनः ॥ ४.४८.२२ ॥
ਪਰਬਤ ਢਹਿਣ ਵਾਂਗ ਉਹ ਅਸੁਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਸਾਹ ਬਿਨਾਂ ਪਿਆ ਹੋਣ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਸਮਝਦੇ ਵਾਨਰ।
4.48.23
व्यचिन्वन् प्रायशस्तत्र सर्वं ते गिरिगह्वरम्।
विचितं तु ततः सर्वं सर्वे ते काननौकसः ॥ ४.४८.२३ ॥
ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਥਾਂ ਪਰਬਤ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ ਲੱਭੀ। ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਗੁਫ਼ਾ ਖੰਗਾਲ ਦਿੱਤੀ।
4.48.24
अन्यदेवापरं घोरं विविशुर्गिरिगह्वरम्।
ते विचित्य पुनः खिन्ना विनिष्पत्य समागताः।
एकान्ते वृक्षमूले तु निषेदुर्दीनमानसाः ॥ ४.४८.२४ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਪਰਬਤੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਏ। ਖੋਜ ਕੇ ਥੱਕ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਉਹ ਇੱਕ ਇਕਾਂਤ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੋਲ ਉਦਾਸ ਮਨ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ।