વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.5.1
ऋष्यमूकात् तु हनुमान् गत्वा तं मलयं गिरिम्।
आचचक्षे तदा वीरौ कपिराजाय राघवौ ॥ ४.५.१ ॥
ऋष्यमूकथी हनुमान તે મલય પર્વત પર જઈને ત્યારે કપિરાજને તે બે વીર રાઘવો વિશે કહ્યું.
4.5.2
अयं रामो महाप्राज्ञ सम्प्राप्तो दृढविक्रमः।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा रामोऽयं सत्यविक्रमः ॥ ४.५.२ ॥
હે મહાપ્રાજ્ઞ! દૃઢ પરાક્રમી આ રામ ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે આવી પહોંચ્યા છે; આ રામ સત્યપરાક્રમી છે.
4.5.3
इक्ष्वाकूणां कुले जातो रामो दशरथात्मजः।
धर्मे निगदितश्चैव पितुर्निर्देशकारकः ॥ ४.५.३ ॥
ઇક્ષ્વાકુ કુળમાં જન્મેલા દશરથપુત્ર રામ ધર્મમાં પ્રસિદ્ધ છે અને પિતાની આજ્ઞાનું પાલન કરનાર છે.
4.5.4
राजसूयाश्वमेधैश्च वह्निर्येनाभितर्पितः।
दक्षिणाश्च तथोत्सृष्टा गावः शतसहस्रशः ॥ ४.५.४ ॥
રાજસૂય અને અશ્વમેધ યજ્ઞોથી જેમણે અગ્નિને તૃપ્ત કર્યો, અને લાખો ગાયો દક્ષિણા રૂપે આપી.
4.5.5
तपसा सत्यवाक्येन वसुधा येन पालिता।
स्त्रीहेतोस्तस्य पुत्रोऽयं रामोऽरण्यं समागतः ॥ ४.५.५ ॥
તપ અને સત્યવચનથી જેમણે પૃથ્વીનું પાલન કર્યું, તેમના પુત્ર આ રામ એક સ્ત્રીના કારણે અરણ્યમાં આવ્યા છે.
4.5.6
तस्यास्य वसतोऽरण्ये नियतस्य महात्मनः।
रावणेन हृता भार्या स त्वां शरणमागतः ॥ ४.५.६ ॥
અરણ્યમાં વસતા આ સંયમી મહાત્માની પત્નીને રાવણે હરી લીધી; તે હવે તમારું શરણ લેવા આવ્યા છે.
4.5.7
भवता सख्यकामौ तौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
प्रगृह्य चार्चयस्वैतौ पूजनीयतमावुभौ ॥ ४.५.७ ॥
મિત્રતા ઇચ્છતા તે બે ભાઈઓ રામ અને લક્ષ્મણને તમે સ્વીકારીને તેમનો આદર કરો; બંને અત્યંત પૂજનીય છે.
4.5.8
श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं सुग्रीवो वानराधिपः।
दर्शनीयतमो भूत्वा प्रीत्योवाच च राघवम् ॥ ४.५.८ ॥
હનુમાનનું વચન સાંભળીને વાનરાધિપતિ સુગ્રીવ અત્યંત સુંદર રૂપ ધારણ કરી પ્રેમથી રાઘવને બોલ્યા.
4.5.9
भवान् धर्मविनीतश्च सुतपाः सर्ववत्सलः।
आख्याता वायुपुत्रेण तत्त्वतो मे भवद्गुणाः ॥ ४.५.९ ॥
તમે ધર્મમાં વિનયી, સજ્જનોના પાલક અને સૌ પર સ્નેહ રાખનારા છો; વાયુપુત્રે તમારા ગુણો મને યથાર્થ રીતે કહ્યા છે.
4.5.10
तन्ममैवैष सत्कारो लाभश्चैवोत्तमः प्रभो।
यत्त्वमिच्छसि सौहार्दं वानरेण मया सह ॥ ४.५.१० ॥
હે પ્રભુ, તમે મારા જેવા વાનર સાથે મૈત્રી ઇચ્છો છો, એ જ મારો સત્કાર છે અને એ જ મારો શ્રેષ્ઠ લાભ છે.
4.5.11
रोचते यदि मे सख्यं बाहुरेष प्रसारितः।
गृह्यतां पाणिना पाणिर्मर्यादा बध्यतां ध्रुवा ॥ ४.५.११ ॥
જો આ મૈત્રી મને ગમે છે, તો આ મારો પ્રસારેલો બાહુ છે; હાથથી હાથ ગ્રહણ કરાય અને અટલ મર્યાદા બંધાય.
4.5.12
एतत् तु वचनं श्रुत्वा सुग्रीवस्य सुभाषितम्।
सम्प्रहृष्टमना हस्तं पीडयामास पाणिना ॥ ४.५.१२ ॥
સુગ્રીવનું આ સુભાષિત વચન સાંભળીને હર્ષિત મનથી તેણે પોતાના હાથથી તેનો હાથ દબાવ્યો.
4.5.13
हृष्टः सौहृदमालम्ब्य पर्यष्वजत पीडितम्।
ततो हनूमान् संत्यज्य भिक्षुरूपमरिंदमः ॥ ४.५.१३ ॥
આનંદિત થઈને મૈત્રીભાવથી તેણે સુગ્રીવને ગાઢ આલિંગન આપ્યું. પછી શત્રુઓનું દમન કરનાર હનુમાને ભિક્ષુનું રૂપ ત્યજી દીધું.
4.5.14
काष्ठयोः स्वेन रूपेण जनयामास पावकम्।
दीप्यमानं ततो वह्निं पुष्पैरभ्यर्च्य सत्कृतम् ॥ ४.५.१४ ॥
બે લાકડાંમાંથી પોતાના જ સામર્થ્યથી તેણે અગ્નિ પ્રગટાવ્યો. પછી પ્રજ્વલિત તે અગ્નિની ફૂલોથી પૂજા કરીને સત્કાર કર્યો.
4.5.15
तयोर्मध्ये तु सुप्रीतो निदधौ सुसमाहितः।
ततोऽग्निं दीप्यमानं तौ चक्रतुश्च प्रदक्षिणम् ॥ ४.५.१५ ॥
તે બંનેની વચ્ચે અત્યંત પ્રસન્ન અને એકાગ્ર થઈને તેણે તે પ્રજ્વલિત અગ્નિ મૂક્યો. પછી તે બંનેએ તે અગ્નિની પ્રદક્ષિણા કરી.
4.5.16
सुग्रीवो राघवश्चैव वयस्यत्वमुपागतौ।
ततः सुप्रीतमनसौ तावुभौ हरिराघवौ ॥ ४.५.१६ ॥
સુગ્રીવ અને રાઘવ બંને મિત્રતાને પામ્યા. પછી અત્યંત પ્રસન્ન મનવાળા તે બંને, વાનર અને રાઘવ, મિત્ર બન્યા.
4.5.17
अन्योन्यमभिवीक्षन्तौ न तृप्तिमभिजग्मतुः।
त्वं वयस्योऽसि हृद्यो मे ह्येकं दुःखं सुखं च नौ ॥ ४.५.१७ ॥
એકબીજાને જોતા રહીને તે બંને તૃપ્ત ન થયા. (સુગ્રીવે કહ્યું:) તમે મારા મિત્ર છો, મારા હૃદયને પ્રિય છો; આપણા બંનેનું દુઃખ અને સુખ એક જ છે.
4.5.18
सुग्रीवो राघवं वाक्यमित्युवाच प्रहृष्टवत्।
ततः सुपर्णबहुलां भङ्क्त्वा शाखां सुपुष्पिताम् ॥ ४.५.१८ ॥
સુગ્રીવ રાઘવને અત્યંત પ્રસન્ન થયો હોય તેમ આ શબ્દો બોલ્યો. પછી પાંદડાંથી ભરેલી, સરસ રીતે ફૂલેલી એક ડાળી તોડીને.
4.5.19
सालस्यास्तीर्य सुग्रीवो निषसाद सराघवः।
लक्ष्मणायाथ संहृष्टो हनुमान् मारुतात्मजः ॥ ४.५.१९ ॥
સાલપર્ણો પાથરીને સુગ્રીવ રાઘવ સાથે બેઠો. ત્યારે હર્ષિત થયેલા વાયુપુત્ર હનુમાને લક્ષ્મણ માટે (આસન તૈયાર કર્યું).
4.5.20
शाखां चन्दनवृक्षस्य ददौ परमपुष्पिताम्।
ततः प्रहृष्टः सुग्रीवः श्लक्ष्णं मधुरया गिरा ॥ ४.५.२० ॥
(હનુમાને) ચંદનવૃક્ષની અત્યંત પુષ્પિત ડાળી આપી. ત્યારે હર્ષિત સુગ્રીવે કોમળ અને મધુર વાણીમાં (કહ્યું).
4.5.21
प्रत्युवाच तदा रामं हर्षव्याकुललोचनः।
अहं विनिकृतो राम चरामीह भयार्दितः ॥ ४.५.२१ ॥
ત્યારે હર્ષથી વ્યાકુલ નેત્રોવાળા સુગ્રીવે રામને ઉત્તર આપ્યો: "હે રામ, હું અપમાનિત છું; અહીં ભયથી પીડાઈને ભટકું છું."
4.5.22
हृतभार्यो वने त्रस्तो दुर्गमेतदुपाश्रितः।
सोऽहं त्रस्तो वने भीतो वसाम्युद्भ्रान्तचेतनः ॥ ४.५.२२ ॥
પત્ની હરાઈ જવાથી, વનમાં ભયભીત થઈને, આ દુર્ગમ (પર્વત)નો આશ્રય લીધો છે. તે જ હું ભયભીત, ત્રસ્ત અને વ્યાકુળ મનવાળો થઈને વનમાં વસું છું.
4.5.23
वालिना निकृतो भ्रात्रा कृतवैरश्च राघव।
वालिनो मे महाभाग भयार्तस्याभयं कुरु ॥ ४.५.२३ ॥
ભાઈ વાલી દ્વારા અપમાનિત અને વેર બાંધેલો (હું છું). હે રાઘવ, હે મહાભાગ, વાલીથી ભયભીત એવા મને અભય આપો.
4.5.24
कर्तुमर्हसि काकुत्स्थ भयं मे न भवेद् यथा।
एवमुक्तस्तु तेजस्वी धर्मज्ञो धर्मवत्सलः ॥ ४.५.२४ ॥
હે કાકુત્સ્થ, મારો ભય ન રહે એવું તમે કરવું જોઈએ. આમ કહેવાયું ત્યારે તેજસ્વી, ધર્મજ્ઞ, ધર્મપ્રેમી (રામે...).
4.5.25
प्रत्यभाषत काकुत्स्थः सुग्रीवं प्रहसन्निव।
उपकारफलं मित्रं विदितं मे महाकपे ॥ ४.५.२५ ॥
કાકુત્સ્થ રામે હસતાં હસતાં સુગ્રીવને ઉત્તર આપ્યો: "હે મહાકપિ, મિત્રના ઉપકારનું ફળ મને જ્ઞાત છે."
4.5.26
वालिनं तं वधिष्यामि तव भार्यापहारिणम्।
अमोघाः सूर्यसंकाशा ममेमे निशिताः शराः ॥ ४.५.२६ ॥
તારી પત્નીનું હરણ કરનાર તે વાલીનો હું વધ કરીશ. સૂર્ય સમાન તેજસ્વી મારાં આ તીક્ષ્ણ બાણ ક્યારેય નિષ્ફળ જતાં નથી.
4.5.27
तस्मिन् वालिनि दुर्वृत्ते निपतिष्यन्ति वेगिताः।
कङ्कपत्रप्रतिच्छन्ना महेन्द्राशनिसंनिभाः ॥ ४.५.२७ ॥
તે દુરાચારી વાલી પર આ બાણ વેગથી પડશે. કંક પક્ષીનાં પીંછાંથી ઢંકાયેલાં આ મહેન્દ્રના વજ્ર સમાન છે.
4.5.28
तीक्ष्णाग्रा ऋजुपर्वाणः सरोषा भुजगा इव।
तमद्य वालिनं पश्य तीक्ष्णैराशीविषोपमैः ॥ ४.५.२८ ॥
તીક્ષ્ણ અગ્રભાગ અને સીધી ગાંઠવાળાં આ બાણ ક્રોધિત સર્પો સમાન છે. આજે વિષધર સર્પો જેવા આ તીક્ષ્ણ બાણોથી તે વાલીને જો.
4.5.29
शरैर्विनिहतं भूमौ प्रकीर्णमिव पर्वतम्।
स तु तद् वचनं श्रुत्वा राघवस्यात्मनो हितम्।
सुग्रीवः परमप्रीतः परमं वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.५.२९ ॥
બાણોથી ભૂમિ પર હણાયેલા, વિખરાયેલા પર્વત સમાન પડેલા તે વાલીને જો. રાઘવનું તે હિતકારી વચન સાંભળીને સુગ્રીવ અત્યંત પ્રસન્ન થયો અને ઉત્તમ વાણી બોલ્યો.
4.5.30
तव प्रसादेन नृसिंह वीर
प्रियां च राज्यं च समाप्नुयामहम्।
तथा कुरु त्वं नरदेव वैरिणं
यथा न हिंस्यात् स पुनर्ममाग्रजम् ॥ ४.५.३० ॥
તારી કૃપાથી, હે નરસિંહ, હે વીર, મને મારી પ્રિયા અને રાજ્ય પ્રાપ્ત થાઓ. હે નરદેવ, એવું કર કે તે શત્રુ ફરીથી મારા મોટા ભાઈને હણે નહિ.
4.5.31
सीताकपीन्द्रक्षणदाचराणां
राजीवहेमज्वलनोपमानि।
सुग्रीवरामप्रणयप्रसङ्गे
वामानि नेत्राणि समं स्फुरन्ति ॥ ४.५.३१ ॥
સુગ્રીવ અને રામની મૈત્રીના પ્રસંગે સીતા, કપીન્દ્ર અને રાત્રિચરોની ડાબી આંખો — કમળ અને તપેલા સોનાની જ્વાળા જેવી — એકસાથે ફરકી ઉઠી.