వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 4.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.5.1
ऋष्यमूकात् तु हनुमान् गत्वा तं मलयं गिरिम्।
आचचक्षे तदा वीरौ कपिराजाय राघवौ ॥ ४.५.१ ॥
ఋష్యమూకం నుండి హనుమంతుడు ఆ మలయ పర్వతానికి వెళ్లి, అప్పుడు కపిరాజుతో ఆ ఇద్దరు వీర రాఘవులను గురించి చెప్పెను।
4.5.2
अयं रामो महाप्राज्ञ सम्प्राप्तो दृढविक्रमः।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा रामोऽयं सत्यविक्रमः ॥ ४.५.२ ॥
ఓ మహాప్రాజ్ఞా! దృఢ పరాక్రముడైన ఈ రాముడు తమ్ముడు లక్ష్మణుడితో కలిసి వచ్చాడు; ఈ రాముడు సత్యపరాక్రముడు।
4.5.3
इक्ष्वाकूणां कुले जातो रामो दशरथात्मजः।
धर्मे निगदितश्चैव पितुर्निर्देशकारकः ॥ ४.५.३ ॥
ఇక్ష్వాకు వంశంలో జన్మించిన దశరథుని కుమారుడు రాముడు ధర్మంలో ప్రసిద్ధుడు; తండ్రి ఆజ్ఞను పాటించువాడు।
4.5.4
राजसूयाश्वमेधैश्च वह्निर्येनाभितर्पितः।
दक्षिणाश्च तथोत्सृष्टा गावः शतसहस्रशः ॥ ४.५.४ ॥
రాజసూయ, అశ్వమేధ యజ్ఞాలతో అగ్నిని తృప్తిపరచి, లక్షలాది గోవులను దక్షిణగా దానమిచ్చినవాడు।
4.5.5
तपसा सत्यवाक्येन वसुधा येन पालिता।
स्त्रीहेतोस्तस्य पुत्रोऽयं रामोऽरण्यं समागतः ॥ ४.५.५ ॥
తపస్సు, సత్యవాక్కులతో భూమిని పాలించిన వాని కుమారుడైన ఈ రాముడు స్త్రీ కారణంగా అరణ్యానికి వచ్చాడు।
4.5.6
तस्यास्य वसतोऽरण्ये नियतस्य महात्मनः।
रावणेन हृता भार्या स त्वां शरणमागतः ॥ ४.५.६ ॥
అరణ్యంలో నివసిస్తున్న ఈ నియమనిష్ఠ గల మహాత్ముని భార్యను రావణుడు అపహరించాడు; ఆయన ఇప్పుడు నీ శరణు కోరి వచ్చాడు।
4.5.7
भवता सख्यकामौ तौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
प्रगृह्य चार्चयस्वैतौ पूजनीयतमावुभौ ॥ ४.५.७ ॥
స్నేహాన్ని కోరుతున్న ఆ ఇద్దరు సోదరులు రాముడు, లక్ష్మణుడు — వారిని మీరు స్వీకరించి గౌరవించండి; వీరిద్దరూ అత్యంత పూజనీయులు.
4.5.8
श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं सुग्रीवो वानराधिपः।
दर्शनीयतमो भूत्वा प्रीत्योवाच च राघवम् ॥ ४.५.८ ॥
హనుమంతుని మాటలు విని వానరాధిపతి సుగ్రీవుడు అత్యంత సుందరమైన రూపం ధరించి ప్రీతితో రాఘవునితో మాట్లాడెను.
4.5.9
भवान् धर्मविनीतश्च सुतपाः सर्ववत्सलः।
आख्याता वायुपुत्रेण तत्त्वतो मे भवद्गुणाः ॥ ४.५.९ ॥
మీరు ధర్మంలో వినయవంతులు, సుతపుడు, అందరిపై ప్రేమగలవారు; వాయుపుత్రుడు మీ గుణాలను యథార్థంగా నాకు వివరించాడు.
4.5.10
तन्ममैवैष सत्कारो लाभश्चैवोत्तमः प्रभो।
यत्त्वमिच्छसि सौहार्दं वानरेण मया सह ॥ ४.५.१० ॥
ప్రభూ, నాతో, ఒక వానరునితో, మీరు స్నేహం కోరడమే నాకు ఈ గౌరవం, ఇదే అత్యుత్తమ లాభం.
4.5.11
रोचते यदि मे सख्यं बाहुरेष प्रसारितः।
गृह्यतां पाणिना पाणिर्मर्यादा बध्यतां ध्रुवा ॥ ४.५.११ ॥
ఈ స్నేహం నాకు ఇష్టమైతే, ఇదిగో నా చాచిన బాహువు; చేతితో చేతిని పట్టుకోండి, స్థిరమైన ఒప్పందం ఏర్పరచుకోండి.
4.5.12
एतत् तु वचनं श्रुत्वा सुग्रीवस्य सुभाषितम्।
सम्प्रहृष्टमना हस्तं पीडयामास पाणिना ॥ ४.५.१२ ॥
సుగ్రీవుని ఈ సుభాషితమైన మాటలు విని ఆనందించిన మనసుతో అతడు తన చేతితో అతని చేతిని గట్టిగా నొక్కెను.
4.5.13
हृष्टः सौहृदमालम्ब्य पर्यष्वजत पीडितम्।
ततो हनूमान् संत्यज्य भिक्षुरूपमरिंदमः ॥ ४.५.१३ ॥
ఆనందంతో స్నేహభావంతో అతడు సుగ్రీవుడిని గట్టిగా కౌగిలించుకున్నాడు. అప్పుడు శత్రువులను అణచువాడైన హనుమంతుడు భిక్షువు రూపాన్ని విడిచిపెట్టాడు.
4.5.14
काष्ठयोः स्वेन रूपेण जनयामास पावकम्।
दीप्यमानं ततो वह्निं पुष्पैरभ्यर्च्य सत्कृतम् ॥ ४.५.१४ ॥
రెండు కర్రల నుండి తన స్వంత శక్తితో అగ్నిని పుట్టించాడు. తరువాత ప్రకాశిస్తున్న ఆ అగ్నిని పువ్వులతో పూజించి గౌరవించాడు.
4.5.15
तयोर्मध्ये तु सुप्रीतो निदधौ सुसमाहितः।
ततोऽग्निं दीप्यमानं तौ चक्रतुश्च प्रदक्षिणम् ॥ ४.५.१५ ॥
వారిద్దరి మధ్యలో మిక్కిలి సంతోషంతో, ఏకాగ్రతతో అతడు ఆ అగ్నిని ఉంచాడు. తరువాత వారిద్దరూ ఆ ప్రకాశించే అగ్నికి ప్రదక్షిణ చేశారు.
4.5.16
सुग्रीवो राघवश्चैव वयस्यत्वमुपागतौ।
ततः सुप्रीतमनसौ तावुभौ हरिराघवौ ॥ ४.५.१६ ॥
సుగ్రీవుడు, రాఘవుడు స్నేహాన్ని పొందారు. అప్పుడు మిక్కిలి సంతోషించిన మనస్సులు గల ఆ ఇద్దరు, వానరుడు మరియు రాఘవుడు, మిత్రులైరి.
4.5.17
अन्योन्यमभिवीक्षन्तौ न तृप्तिमभिजग्मतुः।
त्वं वयस्योऽसि हृद्यो मे ह्येकं दुःखं सुखं च नौ ॥ ४.५.१७ ॥
ఒకరినొకరు చూసుకుంటూ వారిద్దరూ తృప్తి పొందలేదు. (సుగ్రీవుడు అన్నాడు:) నీవు నాకు స్నేహితుడివి, నా హృదయానికి ప్రియుడివి; మనిద్దరికీ దుఃఖమూ సుఖమూ ఒక్కటే.
4.5.18
सुग्रीवो राघवं वाक्यमित्युवाच प्रहृष्टवत्।
ततः सुपर्णबहुलां भङ्क्त्वा शाखां सुपुष्पिताम् ॥ ४.५.१८ ॥
సుగ్రీవుడు రాఘవునితో ఈ మాటలు మిక్కిలి ఆనందంతో అన్నాడు. అప్పుడు ఆకులతో నిండిన, బాగా పూసిన ఒక కొమ్మను విరిచి.
4.5.19
सालस्यास्तीर्य सुग्रीवो निषसाद सराघवः।
लक्ष्मणायाथ संहृष्टो हनुमान् मारुतात्मजः ॥ ४.५.१९ ॥
సాల ఆకులను పరచి సుగ్రీవుడు రాఘవునితో కలిసి కూర్చున్నాడు. అప్పుడు సంతోషించిన వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు లక్ష్మణుడి కోసం (ఆసనం ఏర్పాటు చేశాడు).
4.5.20
शाखां चन्दनवृक्षस्य ददौ परमपुष्पिताम्।
ततः प्रहृष्टः सुग्रीवः श्लक्ष्णं मधुरया गिरा ॥ ४.५.२० ॥
(హనుమంతుడు) చందనవృక్షం యొక్క అత్యంత పుష్పించిన కొమ్మను ఇచ్చాడు. అప్పుడు సంతోషించిన సుగ్రీవుడు మృదువైన, మధురమైన స్వరంతో (మాట్లాడాడు).
4.5.21
प्रत्युवाच तदा रामं हर्षव्याकुललोचनः।
अहं विनिकृतो राम चरामीह भयार्दितः ॥ ४.५.२१ ॥
అప్పుడు ఆనందంతో కళ్ళు కలతపడిన సుగ్రీవుడు రాముడితో ఇలా బదులిచ్చాడు: "ఓ రామా, నేను అవమానం పొందినవాడిని; ఇక్కడ భయంతో బాధపడుతూ తిరుగుతున్నాను."
4.5.22
हृतभार्यो वने त्रस्तो दुर्गमेतदुपाश्रितः।
सोऽहं त्रस्तो वने भीतो वसाम्युद्भ्रान्तचेतनः ॥ ४.५.२२ ॥
భార్య అపహరించబడి, అడవిలో భయపడి, ఈ దుర్గమమైన (పర్వతాన్ని) ఆశ్రయించాను. ఆ నేను భయపడి, బెదిరి, కలతపడిన మనసుతో అడవిలో నివసిస్తున్నాను.
4.5.23
वालिना निकृतो भ्रात्रा कृतवैरश्च राघव।
वालिनो मे महाभाग भयार्तस्याभयं कुरु ॥ ४.५.२३ ॥
సోదరుడు వాలి చేత అవమానించబడి, శత్రుత్వం పెంచుకున్నవాడిని. ఓ రాఘవా, ఓ మహాభాగ్యవంతుడా, వాలి నుండి భయంతో పీడితుడైన నాకు అభయం ఇవ్వు.
4.5.24
कर्तुमर्हसि काकुत्स्थ भयं मे न भवेद् यथा।
एवमुक्तस्तु तेजस्वी धर्मज्ञो धर्मवत्सलः ॥ ४.५.२४ ॥
ఓ కాకుత్స్థా, నాకు భయం కలగకుండా నువ్వు చేయాలి. ఇలా చెప్పబడినప్పుడు తేజస్వి, ధర్మజ్ఞుడు, ధర్మప్రియుడు (రాముడు...).
4.5.25
प्रत्यभाषत काकुत्स्थः सुग्रीवं प्रहसन्निव।
उपकारफलं मित्रं विदितं मे महाकपे ॥ ४.५.२५ ॥
కాకుత్స్థుడైన రాముడు చిరునవ్వుతో సుగ్రీవునికి ఇలా బదులిచ్చాడు: "ఓ మహాకపీ, మిత్రుని ఉపకారం యొక్క ఫలం నాకు తెలుసు."
4.5.26
वालिनं तं वधिष्यामि तव भार्यापहारिणम्।
अमोघाः सूर्यसंकाशा ममेमे निशिताः शराः ॥ ४.५.२६ ॥
నీ భార్యను అపహరించిన ఆ వాలిని నేను సంహరిస్తాను. సూర్యునితో సమానమైన నా ఈ వాడి బాణాలు ఎన్నడూ వృథాగా పోవు.
4.5.27
तस्मिन् वालिनि दुर्वृत्ते निपतिष्यन्ति वेगिताः।
कङ्कपत्रप्रतिच्छन्ना महेन्द्राशनिसंनिभाः ॥ ४.५.२७ ॥
ఆ దుష్ప్రవర్తన గల వాలిపై ఈ బాణాలు వేగంగా పడతాయి. కంక పక్షి ఈకలతో కప్పబడిన ఇవి మహేంద్రుని వజ్రాయుధంలా ఉంటాయి.
4.5.28
तीक्ष्णाग्रा ऋजुपर्वाणः सरोषा भुजगा इव।
तमद्य वालिनं पश्य तीक्ष्णैराशीविषोपमैः ॥ ४.५.२८ ॥
వాడి కొనలు, సరళమైన కణుపులు గల ఇవి కోపించిన సర్పాల వలె ఉన్నాయి. ఇప్పుడు విషసర్పాల వంటి ఈ వాడి బాణాలతో ఆ వాలిని చూడు.
4.5.29
शरैर्विनिहतं भूमौ प्रकीर्णमिव पर्वतम्।
स तु तद् वचनं श्रुत्वा राघवस्यात्मनो हितम्।
सुग्रीवः परमप्रीतः परमं वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.५.२९ ॥
బాణాలతో నేలపై చంపబడి, చెదరిపోయిన పర్వతంలా పడి ఉన్న ఆ వాలిని చూడు. రాఘవుని ఆ హితవచనం విని సుగ్రీవుడు ఎంతో సంతోషించి ఉత్తమమైన మాటలు పలికాడు.
4.5.30
तव प्रसादेन नृसिंह वीर
प्रियां च राज्यं च समाप्नुयामहम्।
तथा कुरु त्वं नरदेव वैरिणं
यथा न हिंस्यात् स पुनर्ममाग्रजम् ॥ ४.५.३० ॥
నీ అనుగ్రహంతో, ఓ నృసింహా, ఓ వీరా, నేను నా ప్రియురాలిని, రాజ్యాన్ని పొందెదను. ఓ నరదేవా, ఆ శత్రువు మళ్లీ నా అన్నను చంపకుండా నీవు చేయుము.
4.5.31
सीताकपीन्द्रक्षणदाचराणां
राजीवहेमज्वलनोपमानि।
सुग्रीवरामप्रणयप्रसङ्गे
वामानि नेत्राणि समं स्फुरन्ति ॥ ४.५.३१ ॥
సుగ్రీవ-రామ స్నేహ ప్రసంగంలో సీత, కపీంద్రుడు, రాక్షసుల ఎడమ కళ్ళు — తామరపువ్వు, కాల్చిన బంగారపు మంట వంటివి — ఒకేసారి అదిరాయి.