वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.6.1
पुनरेवाब्रवीत् प्रीतो राघवं रघुनन्दनम्।
अयमाख्याति ते राम सचिवो मन्त्रिसत्तमः ॥ ४.६.१ ॥
पुन्हा आनंदाने त्याने रघुनंदन राघवाला म्हटले — हे राम, हा तुमचा श्रेष्ठ मंत्री तुम्हाला सांगत आहे.
4.6.2
हनुमान् यन्निमित्तं त्वं निर्जनं वनमागतः।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वसतश्च वने तव ॥ ४.६.२ ॥
हनुमान (म्हणतो) — कोणत्या कारणाने तुम्ही भाऊ लक्ष्मणासह या निर्जन वनात आलात आणि राहता?
4.6.3
रक्षसापहृता भार्या मैथिली जनकात्मजा।
त्वया वियुक्ता रुदती लक्ष्मणेन च धीमता ॥ ४.६.३ ॥
राक्षसाने हरण केलेली तुमची पत्नी, जनकाची कन्या मैथिली, तुमच्यापासून आणि बुद्धिमान लक्ष्मणापासून वियुक्त होऊन रडत आहे.
4.6.4
अन्तरं प्रेप्सुना तेन हत्वा गृध्रं जटायुषम्।
भार्यावियोगजं दुःखं प्रापितस्तेन रक्षसा ॥ ४.६.४ ॥
संधी शोधत त्याने गृध्र जटायूला मारले; त्या राक्षसामुळे तुम्हाला पत्नीच्या वियोगाचे दुःख प्राप्त झाले.
4.6.5
भार्यावियोगजं दुःखं नचिरात् त्वं विमोक्ष्यसे।
अहं तामानयिष्यामि नष्टां वेदश्रुतीमिव ॥ ४.६.५ ॥
पत्नीच्या वियोगाचे हे दुःख तुम्ही लवकरच सोडवाल. हरवलेल्या वेदश्रुतीप्रमाणे मी तिला परत आणीन.
4.6.6
रसातले वा वर्तन्तीं वर्तन्तीं वा नभस्तले।
अहमानीय दास्यामि तव भार्यामरिंदम ॥ ४.६.६ ॥
ती पाताळात असो किंवा आकाशात असो, मी तिला आणून तुमच्या पत्नीला तुमच्या स्वाधीन करीन, हे अरिंदमा!
4.6.7
इदं तथ्यं मम वचस्त्वमवेहि च राघव।
न शक्या सा जरयितुमपि सेन्द्रैः सुरासुरैः ॥ ४.६.७ ॥
हे राघवा, माझे हे वचन सत्य समज. इंद्रासह सुर आणि असुरही तिला जिंकू शकणार नाहीत.
4.6.8
तव भार्या महाबाहो भक्ष्यं विषकृतं यथा।
त्यज शोकं महाबाहो तां कान्तामानयामि ते ॥ ४.६.८ ॥
हे महाबाहो, तुझी पत्नी विष मिसळलेल्या अन्नासारखी (रावणासाठी अग्राह्य) आहे. हे महाबाहो, शोक सोड; त्या प्रियेला मी तुझ्यासाठी आणीन.
4.6.9
अनुमानात् तु जानामि मैथिली सा न संशयः।
ह्रियमाणा मया दृष्टा रक्षसा रौद्रकर्मणा ॥ ४.६.९ ॥
अनुमानाने मी जाणतो, ती मैथिलीच आहे; यात संशय नाही. क्रूरकर्मा राक्षसाकडून हरण केली जाताना मी तिला पाहिले.
4.6.10
क्रोशन्ती रामरामेति लक्ष्मणेति च विस्वरम्।
स्फुरन्ती रावणस्याङ्के पन्नगेन्द्रवधूर्यथा ॥ ४.६.१० ॥
'हे राम, हे राम' आणि 'हे लक्ष्मणा' असे भयंकर स्वरात ओरडत, रावणाच्या मांडीवर तडफडत, जणू नागराजाची वधू.
4.6.11
आत्मना पञ्चमं मां हि दृष्ट्वा शैलतले स्थितम्।
उत्तरीयं तया त्यक्तं शुभान्याभरणानि च ॥ ४.६.११ ॥
पाचवा म्हणून पर्वताच्या उतारावर उभा असलेला मला पाहून तिने आपले उत्तरीय आणि शुभ अलंकार टाकून दिले.
4.6.12
तान्यस्माभिर्गृहीतानि निहितानि च राघव।
आनयिष्याम्यहं तानि प्रत्यभिज्ञातुमर्हसि ॥ ४.६.१२ ॥
आम्ही ते उचलून जपून ठेवले आहेत. हे राघवा, मी ते आणीन; तू त्यांना ओळखावेस.
4.6.13
तमब्रवीत् ततो रामः सुग्रीवं प्रियवादिनम्।
आनयस्व सखे शीघ्रं किमर्थं प्रविलम्बसे ॥ ४.६.१३ ॥
तेव्हा राम प्रियभाषी सुग्रीवाला म्हणाला, "हे सख्या, लवकर आण. तू उशीर का करत आहेस?"
4.6.14
एवमुक्तस्तु सुग्रीवः शैलस्य गहनां गुहाम्।
प्रविवेश ततः शीघ्रं राघवप्रियकाम्यया ॥ ४.६.१४ ॥
असे सांगितल्यावर सुग्रीव राघवाला प्रिय वाटावे या इच्छेने पर्वताच्या त्या खोल गुहेत लगेच शिरला.
4.6.15
उत्तरीयं गृहीत्वा तु स तान्याभरणानि च।
इदं पश्येति रामाय दर्शयामास वानरः ॥ ४.६.१५ ॥
मग त्या वानराने उत्तरीय आणि ते अलंकार घेऊन, "हे पाहा" असे म्हणत रामाला दाखवले.
4.6.16
ततो गृहीत्वा वासस्तु शुभान्याभरणानि च।
अभवद् बाष्पसंरुद्धो नीहारेणेव चन्द्रमाः ॥ ४.६.१६ ॥
मग ते वस्त्र आणि ते शुभ अलंकार घेऊन राम अश्रूंनी भरून गेला, जसा धुक्याने झाकलेला चंद्र.
4.6.17
सीतास्नेहप्रवृत्तेन स तु बाष्पेण दूषितः।
हा प्रियेति रुदन् धैर्यमुत्सृज्य न्यपतत् क्षितौ ॥ ४.६.१७ ॥
सीतेच्या स्नेहातून वाहिलेल्या अश्रूंनी व्याकूळ होऊन तो "हा प्रिये!" असे म्हणत रडला आणि धीर सोडून धरणीवर कोसळला.
4.6.18
हृदि कृत्वा स बहुशस्तमलंकारमुत्तमम्।
निशश्वास भृशं सर्पो बिलस्थ इव रोषितः ॥ ४.६.१८ ॥
तो उत्तम अलंकार वारंवार हृदयाशी धरून, बिळात राहणाऱ्या रागावलेल्या सापाप्रमाणे तो जोरजोराने उसासे टाकू लागला.
4.6.19
अविच्छिन्नाश्रुवेगस्तु सौमित्रिं प्रेक्ष्य पार्श्वतः।
परिदेवयितुं दीनं रामः समुपचक्रमे ॥ ४.६.१९ ॥
अखंड अश्रूंच्या प्रवाहाने व्याकूळ झालेला राम, जवळ उभ्या असलेल्या सौमित्रीकडे पाहून दीनपणे विलाप करू लागला.
4.6.20
पश्य लक्ष्मण वैदेह्या संत्यक्तं ह्रियमाणया।
उत्तरीयमिदं भूमौ शरीराद् भूषणानि च ॥ ४.६.२० ॥
लक्ष्मणा, पाहा. हरण केली जात असताना वैदेहीने हे उत्तरीय आणि शरीरावरील अलंकार जमिनीवर टाकले आहेत.
4.6.21
शाद्वलिन्यां ध्रुवं भूम्यां सीतया ह्रियमाणया।
उत्सृष्टं भूषणमिदं तथा रूपं हि दृश्यते ॥ ४.६.२१ ॥
गवताने आच्छादलेल्या या भूमीवर, हरण केली जात असताना सीतेने निश्चितच हे अलंकार टाकले आहे; त्याचे रूप तसेच दिसत आहे.
4.6.22
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत्।
नाहं जानामि केयूरे नाहं जानामि कुण्डले ॥ ४.६.२२ ॥
रामाने असे सांगितल्यावर लक्ष्मण म्हणाला: 'मी केयूर ओळखत नाही, आणि कुंडलेही मी ओळखत नाही.'
4.6.23
नूपुरे त्वभिजानामि नित्यं पादाभिवन्दनात्।
ततस्तु राघवो वाक्यं सुग्रीवमिदमब्रवीत् ॥ ४.६.२३ ॥
पण नूपुरे मी ओळखतो, कारण मी नेहमी तिच्या चरणांना वंदन करत असे. मग राघवाने सुग्रीवाला हे शब्द सांगितले.
4.6.24
ब्रूहि सुग्रीव कं देशं ह्रियन्ती लक्षिता त्वया।
रक्षसा रौद्ररूपेण मम प्राणप्रिया हृता ॥ ४.६.२४ ॥
हे सुग्रीवा, ती हरण केली जात असताना तू तिला कोणत्या दिशेला पाहिलेस ते सांग. भयंकर रूपाच्या राक्षसाने माझ्या प्राणप्रियेला पळवून नेले आहे.
4.6.25
क्व वा वसति तद् रक्षो महद् व्यसनदं मम।
यन्निमित्तमहं सर्वान् नाशयिष्यामि राक्षसान् ॥ ४.६.२५ ॥
माझ्यावर मोठे संकट आणणारा तो राक्षस कुठे राहतो? ज्याच्यामुळे मी सर्व राक्षसांचा नाश करीन.
4.6.26
हरता मैथिलीं येन मां च रोषयता ध्रुवम्।
आत्मनो जीवितान्ताय मृत्युद्वारमपावृतम् ॥ ४.६.२६ ॥
मैथिलीचे हरण करून आणि मला रागावून त्याने निश्चितच स्वतःच्या जीवनाच्या अंतासाठी मृत्यूचे द्वार उघडले आहे.
4.6.27
मम दयिततमा हृता वनाद्
रजनिचरेण विमथ्य येन सा।
कथय मम रिपुं तमद्य वै
प्लवगपते यमसंनिधिं नयामि ॥ ४.६.२७ ॥
माझ्या अत्यंत प्रिय पत्नीला रात्रिचराने वनातून बलपूर्वक हरण केले. हे वानरपते! तो शत्रू कोण ते मला सांग; मी आजच त्याला यमाच्या सान्निध्यात पाठवीन.