વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.60.1
ततः कृतोदकं स्नातं तं गृध्रं हरियूथपाः।
उपविष्टा गिरौ रम्ये परिवार्य समन्ततः ॥ ४.६०.१ ॥
પછી વાનરયૂથપતિઓએ તર્પણ અને સ્નાન કરી ચૂકેલા તે ગૃધ્રને ચારેબાજુ ઘેરીને રમણીય પર્વત પર બેસાડ્યો.
4.60.2
तमङ्गदमुपासीनं तैः सर्वैर्हरिभिर्वृतम्।
जनितप्रत्ययो हर्षात् सम्पातिः पुनरब्रवीत् ॥ ४.६०.२ ॥
અંગદની પાસે બેઠેલા, બધા વાનરોથી ઘેરાયેલા સંપાતિએ વિશ્વાસ પામીને હર્ષથી ફરી કહ્યું.
4.60.3
कृत्वा निःशब्दमेकाग्राः शृण्वन्तु हरयो मम।
तथ्यं संकीर्तयिष्यामि यथा जानामि मैथिलीम् ॥ ४.६०.३ ॥
હે વાનરો, શાંત અને એકાગ્ર થઈને મારું સાંભળો. મૈથિલીને હું જાણું છું તેમ જ સત્ય હું કહીશ.
4.60.4
अस्य विन्ध्यस्य शिखरे पतितोऽस्मि पुरानघ।
सूर्यतापपरीताङ्गो निर्दग्धः सूर्यरश्मिभिः ॥ ४.६०.४ ॥
હે નિષ્પાપ, પહેલાં હું આ વિંધ્ય પર્વતના શિખર પર પડ્યો હતો. સૂર્યના તાપથી મારું શરીર બળી ગયું; સૂર્યકિરણોથી હું દગ્ધ થયો.
4.60.5
लब्धसंज्ञस्तु षड्रात्राद् विवशो विह्वलन्निव।
वीक्षमाणो दिशः सर्वा नाभिजानामि किंचन ॥ ४.६०.५ ॥
છ રાત પછી ભાન આવ્યું છતાં હું લાચાર અને વ્યાકુળ થઈ બધી દિશાઓ જોતો રહ્યો; કશું ઓળખી શક્યો નહીં.
4.60.6
ततस्तु सागरान् शैलान् नदीः सर्वाः सरांसि च।
वनानि च प्रदेशांश्च निरीक्ष्य मतिरागता ॥ ४.६०.६ ॥
પછી સાગરો, પર્વતો, બધી નદીઓ, સરોવરો, વનો અને પ્રદેશો જોઈને મારી બુદ્ધિ (સ્મૃતિ) પાછી આવી.
4.60.7
हृष्टपक्षिगणाकीर्णः कन्दरोदरकूटवान्।
दक्षिणस्योदधेस्तीरे विन्ध्योऽयमिति निश्चितः ॥ ४.६०.७ ॥
હર્ષિત પક્ષીઓના સમૂહોથી ભરેલો, ગુફાઓ, ખીણો અને શિખરોવાળો આ દક્ષિણ સમુદ્રકિનારે આવેલો વિંધ્ય પર્વત છે, એમ નિશ્ચિત થયું.
4.60.8
आसीच्चात्राश्रमं पुण्यं सुरैरपि सुपूजितम्।
ऋषिर्निशाकरो नाम यस्मिन्नुग्रतपाऽभवत् ॥ ४.६०.८ ॥
અહીં દેવોથી પણ સારી રીતે પૂજાયેલો એક પવિત્ર આશ્રમ હતો; જેમાં નિશાકર નામના ઋષિ ઉગ્ર તપસ્વી થયા હતા.
4.60.9
अष्टौ वर्षसहस्राणि तेनास्मिन्नृषिणा गिरौ।
वसतो मम धर्मज्ञे स्वर्गते तु निशाकरे ॥ ४.६०.९ ॥
હે ધર્મજ્ઞ! એ ઋષિ આ પર્વત પર રહેતા હતા ત્યારે અને નિશાકર સ્વર્ગે ગયા પછી પણ, હું આઠ હજાર વર્ષ અહીં રહ્યો.
4.60.10
अवतीर्य च विन्ध्याग्रात् कृच्छ्रेण विषमाच्छनैः।
तीक्ष्णदर्भां वसुमतीं दुःखेन पुनरागतः ॥ ४.६०.१० ॥
વિંધ્યના શિખરથી મુશ્કેલીથી, ધીમે ધીમે, વિષમ માર્ગે ઊતરીને, તીક્ષ્ણ દર્ભવાળી ભૂમિ પર દુઃખ સાથે હું ફરી આવ્યો.
4.60.11
तमृषिं द्रष्टुकामोऽस्मि दुःखेनाभ्यागतो भृशम्।
जटायुषा मया चैव बहुशोऽधिगतो हि सः ॥ ४.६०.११ ॥
એ ઋષિને જોવાની ઇચ્છાથી, અત્યંત દુઃખ સાથે હું અહીં આવ્યો છું; જટાયુ અને મેં તેમને ઘણી વાર મળ્યા હતા.
4.60.12
तस्याश्रमपदाभ्याशे ववुर्वाताः सुगन्धिनः।
वृक्षो नापुष्पितः कश्चिदफलो वा न दृश्यते ॥ ४.६०.१२ ॥
તેમના આશ્રમભૂમિની નજીક સુગંધિત પવન વાતો હતો; કોઈ પણ વૃક્ષ ફૂલ વિનાનું કે ફળ વિનાનું દેખાતું નહોતું.
4.60.13
उपेत्य चाश्रमं पुण्यं वृक्षमूलमुपाश्रितः।
द्रष्टुकामः प्रतीक्षे च भगवन्तं निशाकरम् ॥ ४.६०.१३ ॥
પવિત્ર આશ્રમે પહોંચીને, એક વૃક્ષના મૂળમાં આશ્રય લઈને, ભગવાન ચંદ્રને જોવાની ઇચ્છાથી હું રાહ જોતો હતો.
4.60.14
अथ पश्यामि दूरस्थमृषिं ज्वलिततेजसम्।
कृताभिषेकं दुर्धर्षमुपावृत्तमुदङ्मुखम् ॥ ४.६०.१४ ॥
પછી દૂર ઊભેલા, પ્રજ્વલિત તેજવાળા, અભિષેક-સ્નાન કરી ચૂકેલા, અજેય, ઉત્તર દિશા તરફ મુખ કરીને ફરેલા એક ઋષિને મેં જોયા.
4.60.15
तमृक्षाः सृमरा व्याघ्राः सिंहा नानासरीसृपाः।
परिवार्योपगच्छन्ति दातारं प्राणिनो यथा ॥ ४.६०.१५ ॥
દાતાને જીવો ઘેરી લે તેમ રીંછ, હરણ, વાઘ, સિંહ અને અનેક સરીસૃપો તેમને ઘેરીને નજીક આવી રહ્યા હતા.
4.60.16
ततः प्राप्तमृषिं ज्ञात्वा तानि सत्त्वानि वै ययुः।
प्रविष्टे राजनि यथा सर्वं सामात्यकं बलम् ॥ ४.६०.१६ ॥
ઋષિ આવ્યા છે એમ જાણીને તે જીવો ચાલ્યા ગયા, જેમ રાજા પ્રવેશે ત્યારે મંત્રીઓ સહિત આખું સૈન્ય દૂર થઈ જાય.
4.60.17
ऋषिस्तु दृष्ट्वा मां तुष्टः प्रविष्टश्चाश्रमं पुनः।
मुहूर्तमात्रान्निर्गम्य ततः कार्यमपृच्छत ॥ ४.६०.१७ ॥
ઋષિ મને જોઈને પ્રસન્ન થયા અને ફરી આશ્રમમાં પ્રવેશ્યા; એક ક્ષણમાં બહાર આવીને તેમણે મારું કાર્ય શું છે તે પૂછ્યું.
4.60.18
सौम्य वैकल्यतां दृष्ट्वा रोम्णां ते नावगम्यते।
अग्निदग्धाविमौ पक्षौ प्राणाश्चापि शरीरके ॥ ४.६०.१८ ॥
હે સૌમ્ય, તારી વિકલાંગતા જોતાં પણ તારી પાંખોના પીંછાં દેખાતાં નથી; આ બે પાંખો અગ્નિથી બળી ગઈ છે, અને શરીરમાં પ્રાણ પણ.
4.60.19
गृध्रौ द्वौ दृष्टपूर्वौ मे मातरिश्वसमौ जवे।
गृध्राणां चैव राजानौ भ्रातरौ कामरूपिणौ ॥ ४.६०.१९ ॥
વાયુ જેવા વેગવાળાં બે ગીધ મેં પહેલાં જોયાં હતાં. તેઓ ગીધોના રાજા, બે ભાઈઓ હતા, જેઓ ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકતા.
4.60.20
ज्येष्ठोऽवितस्त्वं सम्पाते जटायुरनुजस्तव।
मानुषं रूपमास्थाय गृह्णीतां चरणौ मम ॥ ४.६०.२० ॥
સંપાતિ, તું મોટો અવિત છે; તારો નાનો ભાઈ જટાયુ. મનુષ્યનું રૂપ ધારણ કરીને તેઓ મારા ચરણો ગ્રહણ કરે.
4.60.21
किं ते व्याधिसमुत्थानं पक्षयोः पतनं कथम्।
दण्डो वायं धृतः केन सर्वमाख्याहि पृच्छतः ॥ ४.६०.२१ ॥
તને આ રોગ કેવી રીતે થયો? તારી પાંખો કેવી રીતે પડી ગઈ? આ દંડ કોણે ધર્યો? પૂછનાર મને બધું કહે.