ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 4.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.60.1
ततः कृतोदकं स्नातं तं गृध्रं हरियूथपाः।
उपविष्टा गिरौ रम्ये परिवार्य समन्ततः ॥ ४.६०.१ ॥
ਫਿਰ ਬਾਂਦਰ-ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਨੇ ਜਲ-ਤਰਪਣ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਉਸ ਗਿਰਝ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰ ਕੇ ਰਮਣੀਕ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ।
4.60.2
तमङ्गदमुपासीनं तैः सर्वैर्हरिभिर्वृतम्।
जनितप्रत्ययो हर्षात् सम्पातिः पुनरब्रवीत् ॥ ४.६०.२ ॥
ਅੰਗਦ ਕੋਲ ਬੈਠੇ, ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਸੰਪਾਤੀ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਪਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ।
4.60.3
कृत्वा निःशब्दमेकाग्राः शृण्वन्तु हरयो मम।
तथ्यं संकीर्तयिष्यामि यथा जानामि मैथिलीम् ॥ ४.६०.३ ॥
ਹੇ ਬਾਂਦਰੋ, ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਕਹਾਂਗਾ।
4.60.4
अस्य विन्ध्यस्य शिखरे पतितोऽस्मि पुरानघ।
सूर्यतापपरीताङ्गो निर्दग्धः सूर्यरश्मिभिः ॥ ४.६०.४ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਵਿੰਧਿਆ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਤਾਪ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਝੁਲਸ ਗਿਆ; ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੜ ਗਿਆ।
4.60.5
लब्धसंज्ञस्तु षड्रात्राद् विवशो विह्वलन्निव।
वीक्षमाणो दिशः सर्वा नाभिजानामि किंचन ॥ ४.६०.५ ॥
ਛੇ ਰਾਤਾਂ ਮਗਰੋਂ ਹੋਸ਼ ਆਇਆ ਪਰ ਮੈਂ ਬੇਬਸ ਅਤੇ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ; ਕੁਝ ਵੀ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕਿਆ।
4.60.6
ततस्तु सागरान् शैलान् नदीः सर्वाः सरांसि च।
वनानि च प्रदेशांश्च निरीक्ष्य मतिरागता ॥ ४.६०.६ ॥
ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਪਰਬਤਾਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ (ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ) ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।
4.60.7
हृष्टपक्षिगणाकीर्णः कन्दरोदरकूटवान्।
दक्षिणस्योदधेस्तीरे विन्ध्योऽयमिति निश्चितः ॥ ४.६०.७ ॥
ਖੁਸ਼ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਗੁਫਾਵਾਂ, ਖੱਡਾਂ ਅਤੇ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦਾ ਵਿੰਧਿਆ ਪਰਬਤ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਇਆ।
4.60.8
आसीच्चात्राश्रमं पुण्यं सुरैरपि सुपूजितम्।
ऋषिर्निशाकरो नाम यस्मिन्नुग्रतपाऽभवत् ॥ ४.६०.८ ॥
ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਕਰ ਨਾਮ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਵੀ ਹੋਏ ਸਨ।
4.60.9
अष्टौ वर्षसहस्राणि तेनास्मिन्नृषिणा गिरौ।
वसतो मम धर्मज्ञे स्वर्गते तु निशाकरे ॥ ४.६०.९ ॥
ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ! ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇਸ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਕਰ ਦੇ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰਨ ਮਗਰੋਂ, ਮੈਂ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਇੱਥੇ ਰਿਹਾ।
4.60.10
अवतीर्य च विन्ध्याग्रात् कृच्छ्रेण विषमाच्छनैः।
तीक्ष्णदर्भां वसुमतीं दुःखेन पुनरागतः ॥ ४.६०.१० ॥
ਵਿੰਧਿਆ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਔਖਿਆਈ ਨਾਲ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਔਖੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਤਿੱਖੀ ਦਰਭ ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੈਂ ਫਿਰ ਆਇਆ ਹਾਂ।
4.60.11
तमृषिं द्रष्टुकामोऽस्मि दुःखेनाभ्यागतो भृशम्।
जटायुषा मया चैव बहुशोऽधिगतो हि सः ॥ ४.६०.११ ॥
ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਜਟਾਯੂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਮਿਲੇ ਸੀ।
4.60.12
तस्याश्रमपदाभ्याशे ववुर्वाताः सुगन्धिनः।
वृक्षो नापुष्पितः कश्चिदफलो वा न दृश्यते ॥ ४.६०.१२ ॥
ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਭੂਮੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹਵਾਵਾਂ ਵਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਕੋਈ ਵੀ ਰੁੱਖ ਬਿਨਾ ਫੁੱਲਾਂ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਫਲਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।
4.60.13
उपेत्य चाश्रमं पुण्यं वृक्षमूलमुपाश्रितः।
द्रष्टुकामः प्रतीक्षे च भगवन्तं निशाकरम् ॥ ४.६०.१३ ॥
ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੇਠ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
4.60.14
अथ पश्यामि दूरस्थमृषिं ज्वलिततेजसम्।
कृताभिषेकं दुर्धर्षमुपावृत्तमुदङ्मुखम् ॥ ४.६०.१४ ॥
ਫਿਰ ਮੈਂ ਦੂਰ ਖੜ੍ਹੇ, ਬਲਦੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ-ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਅਜੇਯ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਮੁੜੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
4.60.15
तमृक्षाः सृमरा व्याघ्राः सिंहा नानासरीसृपाः।
परिवार्योपगच्छन्ति दातारं प्राणिनो यथा ॥ ४.६०.१५ ॥
ਦਾਤੇ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਜੀਵ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਰਿੱਛ, ਹਿਰਨ, ਬਾਘ, ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਕਈ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ।
4.60.16
ततः प्राप्तमृषिं ज्ञात्वा तानि सत्त्वानि वै ययुः।
प्रविष्टे राजनि यथा सर्वं सामात्यकं बलम् ॥ ४.६०.१६ ॥
ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਉਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਜੀਵ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਹਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
4.60.17
ऋषिस्तु दृष्ट्वा मां तुष्टः प्रविष्टश्चाश्रमं पुनः।
मुहूर्तमात्रान्निर्गम्य ततः कार्यमपृच्छत ॥ ४.६०.१७ ॥
ਰਿਸ਼ੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਏ; ਇੱਕ ਪਲ ਬਾਅਦ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਪੁੱਛਿਆ।
4.60.18
सौम्य वैकल्यतां दृष्ट्वा रोम्णां ते नावगम्यते।
अग्निदग्धाविमौ पक्षौ प्राणाश्चापि शरीरके ॥ ४.६०.१८ ॥
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਤੇਰੀ ਅੰਗਹੀਣਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਖੰਭਾਂ ਦੇ ਰੋਏ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ; ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਖੰਭ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ।
4.60.19
गृध्रौ द्वौ दृष्टपूर्वौ मे मातरिश्वसमौ जवे।
गृध्राणां चैव राजानौ भ्रातरौ कामरूपिणौ ॥ ४.६०.१९ ॥
ਹਵਾ ਵਰਗੇ ਵੇਗ ਵਾਲੇ ਦੋ ਗਿਰਝਾਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਗਿਰਝਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਦੋ ਭਰਾ ਸਨ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਸਨ।
4.60.20
ज्येष्ठोऽवितस्त्वं सम्पाते जटायुरनुजस्तव।
मानुषं रूपमास्थाय गृह्णीतां चरणौ मम ॥ ४.६०.२० ॥
ਸੰਪਾਤੀ, ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਅਵਿਤ ਹੈਂ; ਤੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਜਟਾਯੂ। ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲੈਣ।
4.60.21
किं ते व्याधिसमुत्थानं पक्षयोः पतनं कथम्।
दण्डो वायं धृतः केन सर्वमाख्याहि पृच्छतः ॥ ४.६०.२१ ॥
ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਤੇਰੇ ਖੰਭ ਕਿਵੇਂ ਡਿੱਗ ਪਏ? ਇਹ ਡੰਡਾ ਕਿਸ ਨੇ ਫੜਿਆ? ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ।