वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.60.1
ततः कृतोदकं स्नातं तं गृध्रं हरियूथपाः।
उपविष्टा गिरौ रम्ये परिवार्य समन्ततः ॥ ४.६०.१ ॥
मग उदकतर्पण आणि स्नान झालेल्या त्या गृध्राला वानरयूथपतींनी सर्वबाजूंनी वेढून रमणीय पर्वतावर बसवले.
4.60.2
तमङ्गदमुपासीनं तैः सर्वैर्हरिभिर्वृतम्।
जनितप्रत्ययो हर्षात् सम्पातिः पुनरब्रवीत् ॥ ४.६०.२ ॥
अंगदाजवळ बसलेला, सर्व वानरांनी वेढलेला संपाती विश्वास वाटल्यावर आनंदाने पुन्हा बोलू लागला.
4.60.3
कृत्वा निःशब्दमेकाग्राः शृण्वन्तु हरयो मम।
तथ्यं संकीर्तयिष्यामि यथा जानामि मैथिलीम् ॥ ४.६०.३ ॥
हे वानरांनो, शांत आणि एकाग्र होऊन माझे ऐका. मैथिलीला मी जसे जाणतो तसेच सत्य मी सांगेन.
4.60.4
अस्य विन्ध्यस्य शिखरे पतितोऽस्मि पुरानघ।
सूर्यतापपरीताङ्गो निर्दग्धः सूर्यरश्मिभिः ॥ ४.६०.४ ॥
हे निष्पाप, पूर्वी मी या विंध्य पर्वताच्या शिखरावर पडलो. सूर्याच्या तापाने माझे शरीर होरपळले; सूर्यकिरणांनी मी जळून गेलो.
4.60.5
लब्धसंज्ञस्तु षड्रात्राद् विवशो विह्वलन्निव।
वीक्षमाणो दिशः सर्वा नाभिजानामि किंचन ॥ ४.६०.५ ॥
सहा रात्रींनंतर शुद्धी आली तरी मी असहाय्य आणि गोंधळलेला होऊन सर्व दिशा पाहत राहिलो; काहीच ओळखू शकलो नाही.
4.60.6
ततस्तु सागरान् शैलान् नदीः सर्वाः सरांसि च।
वनानि च प्रदेशांश्च निरीक्ष्य मतिरागता ॥ ४.६०.६ ॥
मग सागर, पर्वत, सर्व नद्या, सरोवरे, वने आणि प्रदेश पाहिल्यावर माझी बुद्धी (स्मृती) परत आली.
4.60.7
हृष्टपक्षिगणाकीर्णः कन्दरोदरकूटवान्।
दक्षिणस्योदधेस्तीरे विन्ध्योऽयमिति निश्चितः ॥ ४.६०.७ ॥
आनंदी पक्ष्यांच्या थव्यांनी भरलेला, गुहा, दऱ्या आणि शिखरे असलेला हा दक्षिण समुद्रकिनारी असलेला विंध्य पर्वत आहे, असे निश्चित झाले.
4.60.8
आसीच्चात्राश्रमं पुण्यं सुरैरपि सुपूजितम्।
ऋषिर्निशाकरो नाम यस्मिन्नुग्रतपाऽभवत् ॥ ४.६०.८ ॥
येथे देवांकडूनही उत्तम पूजिला गेलेला एक पवित्र आश्रम होता; ज्यात निशाकर नावाचे ऋषी उग्र तपस्वी झाले.
4.60.9
अष्टौ वर्षसहस्राणि तेनास्मिन्नृषिणा गिरौ।
वसतो मम धर्मज्ञे स्वर्गते तु निशाकरे ॥ ४.६०.९ ॥
हे धर्मज्ञा! त्या ऋषींनी या पर्वतावर वास केला असताना आणि निशाकर स्वर्गवासी झाल्यानंतरही मी आठ हजार वर्षे येथे राहिलो.
4.60.10
अवतीर्य च विन्ध्याग्रात् कृच्छ्रेण विषमाच्छनैः।
तीक्ष्णदर्भां वसुमतीं दुःखेन पुनरागतः ॥ ४.६०.१० ॥
विंध्याच्या शिखरावरून अडचणीने, हळूहळू, विषम मार्गाने खाली उतरून, तीक्ष्ण दर्भ गवत असलेल्या भूमीवर दुःखाने मी पुन्हा आलो.
4.60.11
तमृषिं द्रष्टुकामोऽस्मि दुःखेनाभ्यागतो भृशम्।
जटायुषा मया चैव बहुशोऽधिगतो हि सः ॥ ४.६०.११ ॥
त्या ऋषींना पाहण्याच्या इच्छेने, अत्यंत दुःखाने मी येथे आलो आहे; जटायू आणि मी त्यांना अनेकदा भेटलो होतो.
4.60.12
तस्याश्रमपदाभ्याशे ववुर्वाताः सुगन्धिनः।
वृक्षो नापुष्पितः कश्चिदफलो वा न दृश्यते ॥ ४.६०.१२ ॥
त्यांच्या आश्रमस्थळाजवळ सुगंधी वारे वाहत होते; कोणताही वृक्ष फुलांविना किंवा फळांविना दिसत नव्हता.
4.60.13
उपेत्य चाश्रमं पुण्यं वृक्षमूलमुपाश्रितः।
द्रष्टुकामः प्रतीक्षे च भगवन्तं निशाकरम् ॥ ४.६०.१३ ॥
पवित्र आश्रमात पोहोचून, एका झाडाच्या मुळाशी आश्रय घेऊन, भगवान चंद्राला पाहण्याच्या इच्छेने मी वाट पाहत होतो.
4.60.14
अथ पश्यामि दूरस्थमृषिं ज्वलिततेजसम्।
कृताभिषेकं दुर्धर्षमुपावृत्तमुदङ्मुखम् ॥ ४.६०.१४ ॥
नंतर दूर उभ्या असलेल्या, प्रज्वलित तेजाच्या, अभिषेक-स्नान केलेल्या, अजेय, उत्तरेकडे तोंड करून वळलेल्या एका ऋषींना मी पाहिले.
4.60.15
तमृक्षाः सृमरा व्याघ्राः सिंहा नानासरीसृपाः।
परिवार्योपगच्छन्ति दातारं प्राणिनो यथा ॥ ४.६०.१५ ॥
दात्याला प्राणी वेढतात तसे अस्वल, हरिण, वाघ, सिंह आणि नाना सरपटणारे प्राणी त्यांना वेढून जवळ येत होते.
4.60.16
ततः प्राप्तमृषिं ज्ञात्वा तानि सत्त्वानि वै ययुः।
प्रविष्टे राजनि यथा सर्वं सामात्यकं बलम् ॥ ४.६०.१६ ॥
ऋषी आल्याचे जाणून ते प्राणी निघून गेले, जसे राजा प्रवेश करताच मंत्र्यांसह सर्व सैन्य दूर होते.
4.60.17
ऋषिस्तु दृष्ट्वा मां तुष्टः प्रविष्टश्चाश्रमं पुनः।
मुहूर्तमात्रान्निर्गम्य ततः कार्यमपृच्छत ॥ ४.६०.१७ ॥
ऋषी मला पाहून संतुष्ट झाले आणि पुन्हा आश्रमात गेले; क्षणभरात बाहेर येऊन त्यांनी माझे कार्य काय ते विचारले.
4.60.18
सौम्य वैकल्यतां दृष्ट्वा रोम्णां ते नावगम्यते।
अग्निदग्धाविमौ पक्षौ प्राणाश्चापि शरीरके ॥ ४.६०.१८ ॥
हे सौम्य, तुझी अपंगता पाहूनही तुझ्या पंखांचे केस दिसत नाहीत; हे दोन पंख अग्नीने जळाले आहेत, आणि शरीरात प्राणही.
4.60.19
गृध्रौ द्वौ दृष्टपूर्वौ मे मातरिश्वसमौ जवे।
गृध्राणां चैव राजानौ भ्रातरौ कामरूपिणौ ॥ ४.६०.१९ ॥
वायूसारखा वेग असलेले दोन गिधाडे मी पूर्वी पाहिले होते. ते गिधाडांचे राजे, दोन भाऊ होते, जे इच्छेनुसार रूप धारण करू शकत होते.
4.60.20
ज्येष्ठोऽवितस्त्वं सम्पाते जटायुरनुजस्तव।
मानुषं रूपमास्थाय गृह्णीतां चरणौ मम ॥ ४.६०.२० ॥
संपाती, तू मोठा अवित; तुझा धाकटा भाऊ जटायू. मानवी रूप धारण करून त्यांनी माझे चरण धरावेत.
4.60.21
किं ते व्याधिसमुत्थानं पक्षयोः पतनं कथम्।
दण्डो वायं धृतः केन सर्वमाख्याहि पृच्छतः ॥ ४.६०.२१ ॥
तुला हा आजार कसा झाला? तुझे पंख कसे गळून पडले? ही काठी कोणी धरली? विचारणाऱ्या मला सर्व सांग.