વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.66.1
अनेकशतसाहस्रीं विषण्णां हरिवाहिनीम्।
जाम्बवान् समुदीक्ष्यैवं हनूमन्तमथाब्रवीत् ॥ ४.६६.१ ॥
સેંકડો હજારો વાનરસેનાને વિષાદગ્રસ્ત જોઈને જાંબવાને હનુમાનને આ કહ્યું.
4.66.2
वीर वानरलोकस्य सर्वशास्त्रविदां वर।
तूष्णीमेकान्तमाश्रित्य हनूमन् किं न जल्पसि ॥ ४.६६.२ ॥
હે વીર! વાનરલોકના સર્વશાસ્ત્રજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ! હનુમાન! એકાંતમાં મૌન ધારણ કરીને કેમ બોલતા નથી?
4.66.3
हनूमन् हरिराजस्य सुग्रीवस्य समो ह्यसि।
रामलक्ष्मणयोश्चापि तेजसा च बलेन च ॥ ४.६६.३ ॥
હે હનુમાન! તું વાનરરાજ સુગ્રીવ સમાન જ છે; તેજ અને બળમાં રામ અને લક્ષ્મણ સમાન પણ છે.
4.66.4
अरिष्टनेमिनः पुत्रो वैनतेयो महाबलः।
गरुत्मानिव विख्यात उत्तमः सर्वपक्षिणाम् ॥ ४.६६.४ ॥
અરિષ્ટનેમિનો પુત્ર, વિનતાનો મહાબલી ગરુડ જેમ સર્વ પક્ષીઓમાં ઉત્તમ તરીકે પ્રખ્યાત છે.
4.66.5
बहुशो हि मया दृष्टः सागरे स महाबलः।
भुजङ्गानुद्धरन् पक्षी महाबाहुर्महाबलः ॥ ४.६६.५ ॥
સમુદ્રમાં તે મહાબલીને મેં અનેક વાર જોયો છે; સર્પોને ઊંચકતો તે પક્ષી, મહાબાહુ અને મહાબલી.
4.66.6
पक्षयोर्यद् बलं तस्य भुजवीर्यबलं तव।
विक्रमश्चापि वेगश्च न ते तेनापहीयते ॥ ४.६६.६ ॥
તેની પાંખોમાં જે બળ છે, તે તારા ભુજાઓના વીર્ય-બળ જેવું જ છે; તારો પરાક્રમ અને વેગ પણ તેનાથી ઓછો નથી.
4.66.7
बलं बुद्धिश्च तेजश्च सत्त्वं च हरिपुङ्गव।
विशिष्टं सर्वभूतेषु किमात्मानं न सज्जसे ॥ ४.६६.७ ॥
હે હરિપુંગવ, બળ, બુદ્ધિ, તેજ અને સત્ત્વ — જે સર્વ ભૂતોમાં વિશિષ્ટ છે — તું તારી જાતને કેમ તેમાં લગાડતો નથી?
4.66.8
अप्सराऽप्सरसां श्रेष्ठा विख्याता पुञ्जिकस्थला।
अञ्जनेति परिख्याता पत्नी केसरिणो हरेः ॥ ४.६६.८ ॥
અપ્સરાઓમાં શ્રેષ્ઠ, વિખ્યાત પુંજિકસ્થલા — અંજના નામે પ્રસિદ્ધ — વાનર કેસરીની પત્ની હતી.
4.66.9
विख्याता त्रिषु लोकेषु रूपेणाप्रतिमा भुवि।
अभिशापादभूत् तात कपित्वे कामरूपिणी ॥ ४.६६.९ ॥
ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત, પૃથ્વી પર રૂપમાં અનુપમ, હે તાત, શાપને કારણે વાનરત્વમાં તે કામરૂપિણી બની.
4.66.10
दुहिता वानरेन्द्रस्य कुञ्जरस्य महात्मनः।
मानुषं विग्रहं कृत्वा रूपयौवनशालिनी ॥ ४.६६.१० ॥
તે મહાત્મા વાનરેન્દ્ર કુંજરની પુત્રી હતી; માનવ શરીર ધારણ કરીને રૂપ અને યૌવનથી શોભતી.
4.66.11
विचित्रमाल्याभरणा कदाचित् क्षौमधारिणी।
अचरत् पर्वतस्याग्रे प्रावृडम्बुदसंनिभे ॥ ४.६६.११ ॥
વિચિત્ર માળાઓ અને આભૂષણોથી શોભતી, એક વાર રેશમી વસ્ત્ર પહેરીને, વર્ષાકાળના મેઘ જેવા પર્વતના શિખર પર તે વિચરી.
4.66.12
तस्या वस्त्रं विशालाक्ष्याः पीतं रक्तदशं शुभम्।
स्थितायाः पर्वतस्याग्रे मारुतोऽपाहरच्छनैः ॥ ४.६६.१२ ॥
પર્વતના શિખર પર ઊભેલી તે વિશાળનેત્રાનું લાલ કિનારીવાળું, પીળું, સુંદર વસ્ત્ર પવને ધીમે ધીમે હરી લીધું.
4.66.13
स ददर्श ततस्तस्या वृत्तावूरू सुसंहतौ।
स्तनौ च पीनौ सहितौ सुजातं चारु चाननम् ॥ ४.६६.१३ ॥
પછી તેણે તેની ગોળ, સુડોળ જાંઘો જોઈ; ભરાવદાર, સરખા સ્તનો જોયા; અને સુંદર ઘડાયેલું મુખ જોયું.
4.66.14
तां बलादायतश्रोणीं तनुमध्यां यशस्विनीम्।
दृष्ट्वैव शुभसर्वाङ्गीं पवनः काममोहितः ॥ ४.६६.१४ ॥
વિશાળ નિતંબ અને પાતળી કમરવાળી, યશસ્વિની, સર્વ અંગોથી સુંદર એવી તેને જોતાં જ વાયુદેવ કામથી મોહિત થયા.
4.66.15
स तां भुजाभ्यां दीर्घाभ्यां पर्यष्वजत मारुतः।
मन्मथाविष्टसर्वाङ्गो गतात्मा तामनिन्दिताम् ॥ ४.६६.१५ ॥
વાયુદેવે લાંબી બે ભુજાઓથી તેને આલિંગન કર્યું; મન્મથથી સર્વ અંગો આવિષ્ટ, મન ગુમાવી બેઠેલા તેણે તે નિર્દોષ સ્ત્રીને ભેટી લીધી.
4.66.16
सा तु तत्रैव सम्भ्रान्ता सुव्रता वाक्यमब्रवीत्।
एकपत्नीव्रतमिदं को नाशयितुमिच्छति ॥ ४.६६.१६ ॥
પણ તે ત્યાં જ અતિશય ગભરાઈ, સારા વ્રતવાળી એ બોલી — "આ એકપત્નીવ્રતને કોણ નષ્ટ કરવા ઇચ્છે છે?"
4.66.17
अञ्जनाया वचः श्रुत्वा मारुतः प्रत्यभाषत।
न त्वां हिंसामि सुश्रोणि मा भूत् ते मनसो भयम् ॥ ४.६६.१७ ॥
અંજનાના વચન સાંભળી વાયુદેવે ઉત્તર આપ્યો — "હે સુંદર કટિવાળી, હું તને હાનિ નહીં કરું; તારા મનમાં ભય ન રહે."
4.66.18
मनसास्मि गतो यत् त्वां परिष्वज्य यशस्विनि।
वीर्यवान् बुद्धिसम्पन्नस्तव पुत्रो भविष्यति ॥ ४.६६.१८ ॥
"હે યશસ્વિની, મેં મનથી જ તને આલિંગન કર્યું છે; તેથી તારો પુત્ર વીર્યવાન અને બુદ્ધિમાન થશે."
4.66.19
महासत्त्वो महातेजा महाबलपराक्रमः।
लङ्घने प्लवने चैव भविष्यति मया समः ॥ ४.६६.१९ ॥
મહાસત્ત્વ, મહાતેજ અને મહાબળ-પરાક્રમવાળો તે લંઘન અને પ્લવનમાં મારા સમાન થશે.
4.66.20
एवमुक्ता ततस्तुष्टा जननी ते महाकपे।
गुहायां त्वां महाबाहो प्रजज्ञे प्लवगर्षभ ॥ ४.६६.२० ॥
આમ કહેવાતાં સંતુષ્ટ થયેલી તારી માતાએ, હે મહાકપિ, ગુફામાં, હે મહાબાહુ, હે વાનરશ્રેષ્ઠ, તને જન્મ આપ્યો.
4.66.21
अभ्युत्थितं ततः सूर्यं बालो दृष्ट्वा महावने।
फलं चेति जिघृक्षुस्त्वमुत्प्लुत्याभ्युत्पतो दिवम् ॥ ४.६६.२१ ॥
ત્યારે મહાવનમાં ઊગેલા સૂર્યને જોઈને, બાળક એવો તું 'આ ફળ છે' એમ વિચારીને તેને પકડવાની ઇચ્છાથી કૂદીને આકાશ તરફ ઊડ્યો.
4.66.22
शतानि त्रीणि गत्वाथ योजनानां महाकपे।
तेजसा तस्य निर्धूतो न विषादं गतस्ततः ॥ ४.६६.२२ ॥
હે મહાકપિ, ત્રણસો યોજન જઈને તેના તેજથી પાછો ધકેલાયો છતાં તું વિષાદમાં ન પડ્યો.
4.66.23
त्वामप्युपगतं तूर्णमन्तरिक्षं महाकपे।
क्षिप्तमिन्द्रेण ते वज्रं कोपाविष्टेन तेजसा ॥ ४.६६.२३ ॥
હે મહાકપિ, આકાશમાં તું ઝડપથી નજીક આવ્યો ત્યારે ક્રોધથી ભરેલા ઇન્દ્રે પોતાના તેજથી તારા પર વજ્ર ફેંક્યું.
4.66.24
तदा शैलाग्रशिखरे वामो हनुरभज्यत।
ततो हि नामधेयं ते हनुमानिति कीर्तितम् ॥ ४.६६.२४ ॥
ત્યારે પર્વતશિખરની ટોચ પર તારી ડાબી હનુ ભાંગી ગઈ; તેથી તારું નામ 'હનુમાન' કહેવાયું.
4.66.25
ततस्त्वां निहतं दृष्ट्वा वायुर्गन्धवहः स्वयम्।
त्रैलोक्यं भृशसंक्रुद्धो न ववौ वै प्रभञ्जनः ॥ ४.६६.२५ ॥
ત્યારે તને હણાયેલો જોઈને સુગંધ વહન કરનાર વાયુ સ્વયં અત્યંત ક્રોધે ભરાયો અને ત્રણે લોકમાં વાયુ વહેવો બંધ થયો.
4.66.26
सम्भ्रान्ताश्च सुराः सर्वे त्रैलोक्ये क्षुभिते सति।
प्रसादयन्ति संक्रुद्धं मारुतं भुवनेश्वराः ॥ ४.६६.२६ ॥
ત્રણે લોક ક્ષુબ્ધ થતાં સર્વ દેવો ગભરાઈ ગયા, અને ભુવનેશ્વરો ક્રુદ્ધ મારુતને પ્રસન્ન કરવા લાગ્યા.
4.66.27
प्रसादिते च पवने ब्रह्मा तुभ्यं वरं ददौ।
अशस्त्रवध्यतां तात समरे सत्यविक्रम ॥ ४.६६.२७ ॥
પવન પ્રસન્ન થતાં બ્રહ્માએ તને વરદાન આપ્યું: હે વત્સ, સત્યપરાક્રમી, યુદ્ધમાં શસ્ત્રોથી તારો વધ નહીં થાય.
4.66.28
वज्रस्य च निपातेन विरुजं त्वां समीक्ष्य च।
सहस्रनेत्रः प्रीतात्मा ददौ ते वरमुत्तमम् ॥ ४.६६.२८ ॥
વજ્રના પ્રહાર છતાં તને ઘાવ વગરનો જોઈને સહસ્રનેત્ર ઇન્દ્ર પ્રસન્ન થયા અને તને ઉત્તમ વરદાન આપ્યું.
4.66.29
स्वच्छन्दतश्च मरणं तव स्यादिति वै प्रभो।
स त्वं केसरिणः पुत्रः क्षेत्रजो भीमविक्रमः ॥ ४.६६.२९ ॥
હે પ્રભુ, તારું મૃત્યુ તારી ઇચ્છાથી જ થશે એવું પણ વરદાન આપ્યું. તું કેસરીનો પુત્ર, ક્ષેત્રજ, ભયંકર પરાક્રમી છે.
4.66.30
मारुतस्यौरसः पुत्रस्तेजसा चापि तत्समः।
त्वं हि वायुसुतो वत्स प्लवने चापि तत्समः ॥ ४.६६.३० ॥
તું મારુતનો ઔરસ પુત્ર છે, તેજમાં પણ તેના જેવો જ છે. હે વત્સ, તું વાયુપુત્ર છે, કૂદકામાં પણ તેના સમાન છે.
4.66.31
वयमद्य गतप्राणा भवानस्मासु साम्प्रतम्।
दाक्ष्यविक्रमसम्पन्नः कपिराज इवापरः ॥ ४.६६.३१ ॥
આજે અમે પ્રાણ વિનાના જેવા થઈ ગયા છીએ; હવે તમે જ અમારી વચ્ચે છો, કુશળતા અને પરાક્રમથી સંપન્ન, જાણે બીજા કપિરાજ.
4.66.32
त्रिविक्रमे मया तात सशैलवनकानना।
त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवी परिक्रान्ता प्रदक्षिणम् ॥ ४.६६.३२ ॥
હે વત્સ! ત્રિવિક્રમ સમયે મેં પર્વતો, વનો અને અરણ્યો સહિત પૃથ્વીની એકવીસ વાર પ્રદક્ષિણા કરી હતી.
4.66.33
तथा चौषधयोऽस्माभिः संचिता देवशासनात्।
निर्मथ्यममृतं याभिस्तदानीं नो महद्बलम् ॥ ४.६६.३३ ॥
દેવોની આજ્ઞાથી અમે ઔષધિઓ એકઠી કરી હતી; તેમના વડે અમૃત મંથન સમયે અમારું મહાબળ હતું.
4.66.34
स इदानीमहं वृद्धः परिहीनपराक्रमः।
साम्प्रतं कालमस्माकं भवान् सर्वगुणान्वितः ॥ ४.६६.३४ ॥
હવે હું વૃદ્ધ થયો છું, મારો પરાક્રમ ઘટી ગયો છે; હવે આપણા આ સમયે સર્વગુણસંપન્ન તમે જ છો.
4.66.35
तद् विजृम्भस्व विक्रान्त प्लवतामुत्तमो ह्यसि।
त्वद्वीर्यं द्रष्टुकामा हि सर्वा वानरवाहिनी ॥ ४.६६.३५ ॥
તેથી હે પરાક્રમી! તારું બળ પ્રગટ કર; કૂદનારાઓમાં તું જ શ્રેષ્ઠ છે; સમગ્ર વાનરસેના તારું પરાક્રમ જોવા ઇચ્છે છે.
4.66.36
उत्तिष्ठ हरिशार्दूल लङ्घयस्व महार्णवम्।
परा हि सर्वभूतानां हनुमन् या गतिस्तव ॥ ४.६६.३६ ॥
ઊઠ, હે વાનરશ્રેષ્ઠ! મહાસાગર ઓળંગ; હે હનુમાન, તારી ગતિ સર્વ પ્રાણીઓથી પરે છે.
4.66.37
विषण्णा हरयः सर्वे हनुमन् किमुपेक्षसे।
विक्रमस्व महावेग विष्णुस्त्रीन् विक्रमानिव ॥ ४.६६.३७ ॥
બધા વાનરો શોકગ્રસ્ત છે. હનુમાન, તું કેમ ઉપેક્ષા કરે છે? હે મહાવેગ, વિષ્ણુએ જેમ ત્રણ ડગલાં ભર્યાં તેમ પરાક્રમ બતાવ.
4.66.38
ततः कपीनामृषभेण चोदितः
प्रतीतवेगः पवनात्मजः कपिः।
प्रहर्षयंस्तां हरिवीरवाहिनीं
चकार रूपं महदात्मनस्तदा ॥ ४.६६.३८ ॥
ત્યારે વાનરશ્રેષ્ઠ દ્વારા પ્રેરિત થયેલા, જાણીતા વેગવાળા પવનપુત્ર હનુમાને વાનરવીરોની તે સેનાને હર્ષ પમાડતાં પોતાનું મહાન રૂપ ધારણ કર્યું.