వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 4.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.66.1
अनेकशतसाहस्रीं विषण्णां हरिवाहिनीम्।
जाम्बवान् समुदीक्ष्यैवं हनूमन्तमथाब्रवीत् ॥ ४.६६.१ ॥
లక్షలాదిగా ఉన్న వానర సైన్యం విషాదంలో మునిగి ఉండటం చూసి జాంబవంతుడు హనుమంతునితో ఇలా అన్నాడు.
4.66.2
वीर वानरलोकस्य सर्वशास्त्रविदां वर।
तूष्णीमेकान्तमाश्रित्य हनूमन् किं न जल्पसि ॥ ४.६६.२ ॥
ఓ వీరుడా! వానర లోకంలో సర్వశాస్త్రవేత్తలలో శ్రేష్ఠుడా! హనుమంతుడా! ఏకాంతంలో మౌనంగా ఉండి ఎందుకు మాట్లాడవు?
4.66.3
हनूमन् हरिराजस्य सुग्रीवस्य समो ह्यसि।
रामलक्ष्मणयोश्चापि तेजसा च बलेन च ॥ ४.६६.३ ॥
హనుమంతుడా! నీవు వానర రాజు సుగ్రీవునితో సమానుడవే; తేజస్సులోను బలంలోను రాముడికీ లక్ష్మణుడికీ కూడా సమానుడవే.
4.66.4
अरिष्टनेमिनः पुत्रो वैनतेयो महाबलः।
गरुत्मानिव विख्यात उत्तमः सर्वपक्षिणाम् ॥ ४.६६.४ ॥
అరిష్టనేమి కుమారుడు, వినతా సుతుడు, మహాబలుడైన గరుత్మంతుడు సర్వపక్షులలో ఉత్తముడిగా ప్రసిద్ధుడు.
4.66.5
बहुशो हि मया दृष्टः सागरे स महाबलः।
भुजङ्गानुद्धरन् पक्षी महाबाहुर्महाबलः ॥ ४.६६.५ ॥
సముద్రంలో ఆ మహాబలుడిని నేను అనేకసార్లు చూశాను; పాములను ఎత్తుతున్న ఆ పక్షి, మహాబాహువు, మహాబలుడు.
4.66.6
पक्षयोर्यद् बलं तस्य भुजवीर्यबलं तव।
विक्रमश्चापि वेगश्च न ते तेनापहीयते ॥ ४.६६.६ ॥
అతని రెక్కలలోని బలం నీ భుజాల వీర్యబలంతో సమానం; నీ పరాక్రమం, వేగం కూడా దానికంటే తక్కువ కావు.
4.66.7
बलं बुद्धिश्च तेजश्च सत्त्वं च हरिपुङ्गव।
विशिष्टं सर्वभूतेषु किमात्मानं न सज्जसे ॥ ४.६६.७ ॥
హరిపుంగవా, బలం, బుద్ధి, తేజస్సు, సత్త్వం — సర్వ ప్రాణులలోనూ విశిష్టమైనవి. నీవు నిన్ను ఎందుకు ఉపయోగించుకోవడం లేదు?
4.66.8
अप्सराऽप्सरसां श्रेष्ठा विख्याता पुञ्जिकस्थला।
अञ्जनेति परिख्याता पत्नी केसरिणो हरेः ॥ ४.६६.८ ॥
అప్సరసలలో శ్రేష్ఠురాలు, ప్రసిద్ధురాలైన పుంజికస్థల — అంజన అని ప్రసిద్ధి చెందినది — వానరుడు కేసరి భార్య.
4.66.9
विख्याता त्रिषु लोकेषु रूपेणाप्रतिमा भुवि।
अभिशापादभूत् तात कपित्वे कामरूपिणी ॥ ४.६६.९ ॥
మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధురాలు, భూమిపై అందంలో సాటిలేనిది — ఓ తాతా, శాపం వల్ల ఆమె వానర స్వరూపంలో ఇష్టరూపిణి అయ్యింది.
4.66.10
दुहिता वानरेन्द्रस्य कुञ्जरस्य महात्मनः।
मानुषं विग्रहं कृत्वा रूपयौवनशालिनी ॥ ४.६६.१० ॥
ఆమె మహాత్ముడైన వానరేంద్రుడు కుంజరుని కుమార్తె; మానుష దేహం ధరించి, రూప యౌవనాలతో శోభిల్లింది.
4.66.11
विचित्रमाल्याभरणा कदाचित् क्षौमधारिणी।
अचरत् पर्वतस्याग्रे प्रावृडम्बुदसंनिभे ॥ ४.६६.११ ॥
విచిత్రమైన పూలమాలలు, ఆభరణాలతో అలంకరించుకుని, ఒకసారి పట్టువస్త్రం ధరించి, వర్షాకాల మేఘంలా ఉన్న పర్వత శిఖరంపై ఆమె సంచరించింది.
4.66.12
तस्या वस्त्रं विशालाक्ष्याः पीतं रक्तदशं शुभम्।
स्थितायाः पर्वतस्याग्रे मारुतोऽपाहरच्छनैः ॥ ४.६६.१२ ॥
పర్వత శిఖరంపై నిలబడి ఉన్న ఆ విశాలాక్షి యొక్క ఎర్రటి అంచులు గల పసుపు రంగు అందమైన వస్త్రాన్ని వాయువు నెమ్మదిగా అపహరించెను.
4.66.13
स ददर्श ततस्तस्या वृत्तावूरू सुसंहतौ।
स्तनौ च पीनौ सहितौ सुजातं चारु चाननम् ॥ ४.६६.१३ ॥
అప్పుడు అతడు ఆమె గుండ్రని, చక్కగా కూడిన తొడలను చూశాడు; నిండైన, కలిసి ఉన్న స్తనాలను చూశాడు; చక్కగా ఏర్పడిన అందమైన ముఖాన్ని చూశాడు.
4.66.14
तां बलादायतश्रोणीं तनुमध्यां यशस्विनीम्।
दृष्ट्वैव शुभसर्वाङ्गीं पवनः काममोहितः ॥ ४.६६.१४ ॥
విశాలమైన తుంటి, సన్నని నడుము కలిగిన, కీర్తివంతురాలైన, అన్ని అవయవాలలోనూ శుభమైన ఆమెను చూడగానే, వాయుదేవుడు కామంతో మోహితుడయ్యాడు.
4.66.15
स तां भुजाभ्यां दीर्घाभ्यां पर्यष्वजत मारुतः।
मन्मथाविष्टसर्वाङ्गो गतात्मा तामनिन्दिताम् ॥ ४.६६.१५ ॥
వాయుదేవుడు పొడవైన రెండు భుజాలతో ఆమెను కౌగిలించుకున్నాడు; మన్మథుని ఆవేశంతో అన్ని అవయవాలూ ఆవహించబడి, మనస్సు కోల్పోయి, ఆ నిందారహితురాలిని అతడు కౌగిలించాడు.
4.66.16
सा तु तत्रैव सम्भ्रान्ता सुव्रता वाक्यमब्रवीत्।
एकपत्नीव्रतमिदं को नाशयितुमिच्छति ॥ ४.६६.१६ ॥
కానీ ఆమె అక్కడే ఎంతో కలవరపడి, మంచి వ్రతం కలిగిన ఆమె ఇలా అన్నది: "ఏకపత్నీవ్రతాన్ని ఇలా నాశనం చేయాలని కోరేవాడెవడు?"
4.66.17
अञ्जनाया वचः श्रुत्वा मारुतः प्रत्यभाषत।
न त्वां हिंसामि सुश्रोणि मा भूत् ते मनसो भयम् ॥ ४.६६.१७ ॥
అంజన మాటలు విని వాయుదేవుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: "సుందర కటి కలదానా, నేను నిన్ను హింసించను; నీ మనస్సులో భయం ఉండకూడదు."
4.66.18
मनसास्मि गतो यत् त्वां परिष्वज्य यशस्विनि।
वीर्यवान् बुद्धिसम्पन्नस्तव पुत्रो भविष्यति ॥ ४.६६.१८ ॥
"కీర్తివంతురాలా, నేను మనస్సుతో నిన్ను కౌగిలించుకున్నాను; కాబట్టి నీ కుమారుడు బలవంతుడు, బుద్ధిమంతుడు అవుతాడు."
4.66.19
महासत्त्वो महातेजा महाबलपराक्रमः।
लङ्घने प्लवने चैव भविष्यति मया समः ॥ ४.६६.१९ ॥
మహాసత్త్వుడు, మహాతేజస్సు కలవాడు, మహాబల-పరాక్రమాలు కలవాడు అయిన అతడు లంఘనంలో, ప్లవనంలో నాతో సమానుడై ఉంటాడు.
4.66.20
एवमुक्ता ततस्तुष्टा जननी ते महाकपे।
गुहायां त्वां महाबाहो प्रजज्ञे प्लवगर्षभ ॥ ४.६६.२० ॥
ఇలా చెప్పబడి సంతోషించిన నీ తల్లి, ఓ మహాకపీ, గుహలో, ఓ మహాబాహూ, ఓ వానరశ్రేష్ఠా, నిన్ను కన్నది.
4.66.21
अभ्युत्थितं ततः सूर्यं बालो दृष्ट्वा महावने।
फलं चेति जिघृक्षुस्त्वमुत्प्लुत्याभ्युत्पतो दिवम् ॥ ४.६६.२१ ॥
అప్పుడు మహావనంలో ఉదయించిన సూర్యుడిని చూసి, బాలుడవైన నీవు 'ఇది ఫలం' అని భావించి దానిని పట్టుకోవాలనే కోరికతో ఎగిరి ఆకాశంలోకి పైకి లేచావు.
4.66.22
शतानि त्रीणि गत्वाथ योजनानां महाकपे।
तेजसा तस्य निर्धूतो न विषादं गतस्ततः ॥ ४.६६.२२ ॥
ఓ మహాకపీ, మూడు వందల యోజనాలు వెళ్లి, అతని తేజస్సుతో విసిరివేయబడినా నీవు విషాదాన్ని పొందలేదు.
4.66.23
त्वामप्युपगतं तूर्णमन्तरिक्षं महाकपे।
क्षिप्तमिन्द्रेण ते वज्रं कोपाविष्टेन तेजसा ॥ ४.६६.२३ ॥
ఓ మహాకపీ, ఆకాశంలో నీవు వేగంగా సమీపించగా, కోపంతో నిండిన ఇంద్రుడు తన తేజస్సుతో నీపై వజ్రాన్ని విసిరాడు.
4.66.24
तदा शैलाग्रशिखरे वामो हनुरभज्यत।
ततो हि नामधेयं ते हनुमानिति कीर्तितम् ॥ ४.६६.२४ ॥
అప్పుడు పర్వత శిఖరాగ్రంపై నీ ఎడమ దవడ విరిగింది; అందుచేత నీకు 'హనుమానుడు' అనే పేరు చెప్పబడింది.
4.66.25
ततस्त्वां निहतं दृष्ट्वा वायुर्गन्धवहः स्वयम्।
त्रैलोक्यं भृशसंक्रुद्धो न ववौ वै प्रभञ्जनः ॥ ४.६६.२५ ॥
అప్పుడు నీవు హతమయ్యావని చూసి, సుగంధాన్ని మోసే వాయువు స్వయంగా అత్యంత కోపించి, మూడు లోకాలలో వీయడం మానివేసెను.
4.66.26
सम्भ्रान्ताश्च सुराः सर्वे त्रैलोक्ये क्षुभिते सति।
प्रसादयन्ति संक्रुद्धं मारुतं भुवनेश्वराः ॥ ४.६६.२६ ॥
మూడు లోకాలు కలతచెందగా, దేవతలందరూ భయభ్రాంతులై, లోకాధిపతులు కోపించిన మారుతుణ్ణి ప్రసన్నం చేయసాగిరి.
4.66.27
प्रसादिते च पवने ब्रह्मा तुभ्यं वरं ददौ।
अशस्त्रवध्यतां तात समरे सत्यविक्रम ॥ ४.६६.२७ ॥
వాయువు ప్రసన్నుడైనప్పుడు బ్రహ్మ నీకు వరం ఇచ్చాడు: ఓ వత్సా, సత్యపరాక్రమా, యుద్ధంలో ఆయుధాలచే నీవు వధింపబడవు.
4.66.28
वज्रस्य च निपातेन विरुजं त्वां समीक्ष्य च।
सहस्रनेत्रः प्रीतात्मा ददौ ते वरमुत्तमम् ॥ ४.६६.२८ ॥
వజ్రాఘాతానికి కూడా నీవు గాయపడకుండా ఉండటం చూసి, సహస్రనేత్రుడైన ఇంద్రుడు ప్రసన్నహృదయుడై నీకు ఉత్తమమైన వరం ఇచ్చాడు.
4.66.29
स्वच्छन्दतश्च मरणं तव स्यादिति वै प्रभो।
स त्वं केसरिणः पुत्रः क्षेत्रजो भीमविक्रमः ॥ ४.६६.२९ ॥
ఓ ప్రభూ, నీ మరణం నీ ఇష్టానుసారమే కలుగుతుందని కూడా వరం ఇచ్చారు. నీవు కేసరి పుత్రుడవు, క్షేత్రజుడవు, భీకర పరాక్రమశాలివి.
4.66.30
मारुतस्यौरसः पुत्रस्तेजसा चापि तत्समः।
त्वं हि वायुसुतो वत्स प्लवने चापि तत्समः ॥ ४.६६.३० ॥
నీవు మారుతుని ఔరసపుత్రుడవు, తేజస్సులోనూ ఆయనతో సమానుడవు. ఓ వత్సా, నీవు వాయుపుత్రుడవు, దూకడంలోనూ ఆయనతో సమానుడవు.
4.66.31
वयमद्य गतप्राणा भवानस्मासु साम्प्रतम्।
दाक्ष्यविक्रमसम्पन्नः कपिराज इवापरः ॥ ४.६६.३१ ॥
ఈ రోజు మేము ప్రాణములేని వారిలా అయ్యాము; ఇప్పుడు మా మధ్య మీరే ఉన్నారు, నైపుణ్యమూ పరాక్రమమూ కలిగినవారై, మరో కపిరాజులా.
4.66.32
त्रिविक्रमे मया तात सशैलवनकानना।
त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवी परिक्रान्ता प्रदक्षिणम् ॥ ४.६६.३२ ॥
ప్రియ వత్సా! త్రివిక్రమ కాలంలో నేను పర్వతాలు, అడవులు, వనములతో కూడిన భూమిని ఇరవై ఒక్కసార్లు ప్రదక్షిణ చేశాను.
4.66.33
तथा चौषधयोऽस्माभिः संचिता देवशासनात्।
निर्मथ्यममृतं याभिस्तदानीं नो महद्बलम् ॥ ४.६६.३३ ॥
దేవతల ఆజ్ఞ ప్రకారం మేము ఔషధాలను సమకూర్చాము; వాటి వల్ల అమృతం మథించినప్పుడు మాకు గొప్ప బలం ఉండెను.
4.66.34
स इदानीमहं वृद्धः परिहीनपराक्रमः।
साम्प्रतं कालमस्माकं भवान् सर्वगुणान्वितः ॥ ४.६६.३४ ॥
ఇప్పుడు నేను వృద్ధుడనయ్యాను, నా పరాక్రమం తగ్గిపోయింది; ఇప్పుడు మన కాలానికి సర్వగుణ సంపన్నులు మీరే.
4.66.35
तद् विजृम्भस्व विक्रान्त प्लवतामुत्तमो ह्यसि।
त्वद्वीर्यं द्रष्टुकामा हि सर्वा वानरवाहिनी ॥ ४.६६.३५ ॥
కాబట్టి ఓ పరాక్రమశాలీ! నీ బలాన్ని ప్రదర్శించు; దూకేవారిలో నీవే ఉత్తముడవు; వానరసేన అంతా నీ పరాక్రమాన్ని చూడాలనుకుంటోంది.
4.66.36
उत्तिष्ठ हरिशार्दूल लङ्घयस्व महार्णवम्।
परा हि सर्वभूतानां हनुमन् या गतिस्तव ॥ ४.६६.३६ ॥
లే, ఓ వానరసింహమా! మహాసముద్రాన్ని దాటు; ఓ హనుమా, నీ గతి సర్వప్రాణులకన్నా మించినది.
4.66.37
विषण्णा हरयः सर्वे हनुमन् किमुपेक्षसे।
विक्रमस्व महावेग विष्णुस्त्रीन् विक्रमानिव ॥ ४.६६.३७ ॥
వానరులంతా దుఃఖంతో ఉన్నారు. హనుమంతుడా, ఎందుకు ఉపేక్షిస్తున్నావు? మహావేగశాలీ, విష్ణువు మూడు అడుగులు వేసినట్లు నీ పరాక్రమం చూపు.
4.66.38
ततः कपीनामृषभेण चोदितः
प्रतीतवेगः पवनात्मजः कपिः।
प्रहर्षयंस्तां हरिवीरवाहिनीं
चकार रूपं महदात्मनस्तदा ॥ ४.६६.३८ ॥
అప్పుడు వానరులలో శ్రేష్ఠుడు ప్రేరేపించగా, ప్రసిద్ధ వేగం గల వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు వానర వీరుల ఆ సేనను సంతోషపెడుతూ తన మహారూపాన్ని ధరించాడు.