वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.7.1
एवमुक्तस्तु सुग्रीवो रामेणार्तेन वानरः।
अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यं सबाष्पं बाष्पगद्गदः ॥ ४.७.१ ॥
रामाने असे सांगितल्यावर दुःखी वानर सुग्रीवाने हात जोडून, अश्रूंसह, गद्गद स्वरात हे शब्द म्हटले.
4.7.2
न जाने निलयं तस्य सर्वथा पापरक्षसः।
सामर्थ्यं विक्रमं वापि दौष्कुलेयस्य वा कुलम् ॥ ४.७.२ ॥
त्या पापी राक्षसाचे निवासस्थान, त्याचे सामर्थ्य, पराक्रम किंवा त्या नीचकुलात जन्मलेल्याचा वंश मला अजिबात माहीत नाही.
4.7.3
सत्यं तु प्रतिजानामि त्यज शोकमरिंदम।
करिष्यामि तथा यत्नं यथा प्राप्स्यसि मैथिलीम् ॥ ४.७.३ ॥
खरोखर मी प्रतिज्ञा करतो. हे शत्रुदमना, शोक सोड. तुला मैथिली मिळेल असा प्रयत्न मी करीन.
4.7.4
रावणं सगणं हत्वा परितोष्यात्मपौरुषम्।
तथास्मि कर्ता नचिराद् यथा प्रीतो भविष्यसि ॥ ४.७.४ ॥
रावणाला त्याच्या गणांसह ठार मारून, तुमच्या स्वतःच्या पौरुषाला संतुष्ट करून, लवकरच मी असे करीन की तुम्ही प्रसन्न व्हाल.
4.7.5
अलं वैक्लव्यमालम्ब्य धैर्यमात्मगतं स्मर।
त्वद्विधानां न सदृशमीदृशं बुद्धिलाघवम् ॥ ४.७.५ ॥
पुरे झाले व्याकुळपण; आपल्या अंतरातील धैर्य स्मरा. तुमच्यासारख्यांना अशी बुद्धीची चंचलता शोभत नाही.
4.7.6
मयापि व्यसनं प्राप्तं भार्याविरहजं महत्।
नाहमेवं हि शोचामि धैर्यं न च परित्यजे ॥ ४.७.६ ॥
पत्नीवियोगामुळे उद्भवलेले मोठे संकट माझ्यावरही आले आहे. तरीही मी असा शोक करत नाही आणि धैर्य सोडत नाही.
4.7.7
नाहं तामनुशोचामि प्राकृतो वानरोऽपि सन्।
महात्मा च विनीतश्च किं पुनर्धृतिमान् महान् ॥ ४.७.७ ॥
मी सामान्य वानर असलो तरी तिच्यासाठी शोक करत नाही. महात्मा, विनम्र आणि महान धैर्यवान पुरुषाने तर किती?
4.7.8
बाष्पमापतितं धैर्यान्निग्रहीतुं त्वमर्हसि।
मर्यादां सत्त्वयुक्तानां धृतिं नोत्स्रष्टुमर्हसि ॥ ४.७.८ ॥
उसळणारे अश्रू धैर्याने रोखणे तुला योग्य आहे. सत्त्वशील लोकांची मर्यादा म्हणजे धैर्य न सोडणे.
4.7.9
व्यसने वार्थकृच्छ्रे वा भये वा जीवितान्तगे।
विमृशंश्च स्वयाबुद्ध्या धृतिमान् नावसीदति ॥ ४.७.९ ॥
संकटात, आर्थिक अडचणीत, भयात किंवा जीवनाच्या अंतिम क्षणीही स्वतःच्या बुद्धीने विचार करणारा धैर्यवान माणूस खचत नाही.
4.7.10
बालिशस्तु नरो नित्यं वैक्लव्यं योऽनुवर्तते।
स मज्जत्यवशः शोके भाराक्रान्तेव नौर्जले ॥ ४.७.१० ॥
पण जो माणूस नेहमी दुर्बलतेचे अनुसरण करतो तो मूर्ख आहे. तो शोकात असहाय्य होऊन बुडतो, ओझ्याने भरलेली नाव पाण्यात बुडते तसा.
4.7.11
एषोऽञ्जलिर्मया बद्धः प्रणयात् त्वां प्रसादये।
पौरुषं श्रय शोकस्य नान्तरं दातुमर्हसि ॥ ४.७.११ ॥
प्रेमाने हात जोडून मी तुला विनवतो. पौरुषाचा आश्रय घे; शोकाला जागा देऊ नकोस.
4.7.12
ये शोकमनुवर्तन्ते न तेषां विद्यते सुखम्।
तेजश्च क्षीयते तेषां न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ४.७.१२ ॥
जे लोक शोकाच्या मागे जातात त्यांना सुख नसते आणि त्यांचे तेजही क्षीण होते. तुला शोक करणे योग्य नाही.
4.7.13
शोकेनाभिप्रपन्नस्य जीविते चापि संशयः।
स शोकं त्यज राजेन्द्र धैर्यमाश्रय केवलम् ॥ ४.७.१३ ॥
शोकात बुडालेल्या माणसाच्या जीवनातही संशय असतो. म्हणून हे राजेंद्रा, शोक सोड आणि केवळ धैर्याचा आश्रय घे.
4.7.14
हितं वयस्यभावेन ब्रूहि नोपदिशामि ते।
वयस्यतां पूजयन्मे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ४.७.१४ ॥
मैत्रीच्या भावनेने हितकारक बोलतो आहे; तुला उपदेश करत नाही. माझ्या मैत्रीचा मान राखून तू शोक करणे योग्य नाही.
4.7.15
मधुरं सान्त्वितस्तेन सुग्रीवेण स राघवः।
मुखमश्रुपरिक्लिन्नं वस्त्रान्तेन प्रमार्जयत् ॥ ४.७.१५ ॥
सुग्रीवाच्या मधुर शब्दांनी सांत्वन मिळालेल्या त्या राघवाने अश्रूंनी ओले झालेले मुख वस्त्राच्या टोकाने पुसले.
4.7.16
प्रकृतिस्थस्तु काकुत्स्थः सुग्रीवचनात् प्रभुः।
सम्परिष्वज्य सुग्रीवमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ४.७.१६ ॥
सुग्रीवाच्या शब्दांनी मन स्थिर झालेल्या प्रभू काकुत्स्थाने सुग्रीवाला आलिंगन देऊन हे वचन म्हटले.
4.7.17
कर्तव्यं यद् वयस्येन स्निग्धेन च हितेन च।
अनुरूपं च युक्तं च कृतं सुग्रीव तत् त्वया ॥ ४.७.१७ ॥
हे सुग्रीवा, स्नेही आणि हितैषी मित्राने जे करायचे ते तू योग्य आणि उचितपणे केले आहेस.
4.7.18
एष च प्रकृतिस्थोऽहमनुनीतस्त्वया सखे।
दुर्लभो हीदृशो बन्धुरस्मिन् काले विशेषतः ॥ ४.७.१८ ॥
हे मित्रा, तुझ्या समजुतीने मी आता स्वस्थ झालो आहे. असा बंधू, विशेषतः या काळात, दुर्मीळ असतो.
4.7.19
किं तु यत्नस्त्वया कार्यो मैथिल्याः परिमार्गणे।
राक्षसस्य च रौद्रस्य रावणस्य दुरात्मनः ॥ ४.७.१९ ॥
परंतु मैथिलीच्या शोधात तुम्ही प्रयत्न करावा, आणि त्या क्रूर राक्षस दुरात्मा रावणाबाबतही (दक्ष रहावे).
4.7.20
मया च यदनुष्ठेयं विस्रब्धेन तदुच्यताम्।
वर्षास्विव च सुक्षेत्रे सर्वं सम्पद्यते तव ॥ ४.७.२० ॥
माझ्याकडून जे करायचे आहे ते विश्वासाने सांगा; चांगल्या शेतात पावसाळ्यात जसे सर्व पिकते, तसेच तुमचे सर्व साध्य होईल.
4.7.21
मया च यदिदं वाक्यमभिमानात् समीरितम्।
तत्त्वया हरिशार्दूल तत्त्वमित्युपधार्यताम् ॥ ४.७.२१ ॥
मी अभिमानाने जे हे वचन बोललो, हे हरिश्रेष्ठा, ते तसेच आहे असे तुम्ही समजा.
4.7.22
अनृतं नोक्तपूर्वं मे न च वक्ष्ये कदाचन।
एतत्ते प्रतिजानामि सत्येनैव शपाम्यहम् ॥ ४.७.२२ ॥
मी पूर्वी कधी असत्य बोललो नाही आणि कधी बोलणारही नाही. हे मी तुम्हाला वचन देतो; सत्याचीच शपथ घेतो.
4.7.23
ततः प्रहृष्टः सुग्रीवो वानरैः सचिवैः सह।
राघवस्य वचः श्रुत्वा प्रतिज्ञातं विशेषतः ॥ ४.७.२३ ॥
तेव्हा राघवाचे शब्द ऐकून, विशेषतः त्यांनी दिलेले वचन ऐकून, सुग्रीव वानर आणि मंत्र्यांसह अत्यंत आनंदित झाला.
4.7.24
एवमेकान्तसम्पृक्तौ ततस्तौ नरवानरौ।
उभावन्योन्यसदृशं सुखं दुःखमभाषताम् ॥ ४.७.२४ ॥
अशा प्रकारे एकांतात एकत्र आलेले ते दोघे, नर आणि वानर, एकमेकांना साजेसे सुख-दुःखाचे बोलले.
4.7.25
महानुभावस्य वचो निशम्य
हरिर्नृपाणामधिपस्य तस्य।
कृतं स मेने हरिवीरमुख्य-
स्तदा च कार्यं हृदयेन विद्वान् ॥ ४.७.२५ ॥
महानुभाव त्या राजाधिपतीचे वचन ऐकून, वानरवीरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या हरीने (सुग्रीवाने) तेव्हा ते कार्य सिद्ध झाले असे मनात मानले.