Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 4.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.8.1
परितुष्टस्तु सुग्रीवस्तेन वाक्येन हर्षितः।
लक्ष्मणस्याग्रजं शूरमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ४.८.१ ॥
Muy complacido y alegre por aquellas palabras, Sugrīva habló estas palabras al heroico hermano mayor de Lakṣmaṇa.
4.8.2
सर्वथाहमनुग्राह्यो देवतानां न संशयः।
उपपन्नो गुणोपेतः सखा यस्य भवान् मम ॥ ४.८.२ ॥
En todo sentido soy favorecido por los dioses, no hay duda, pues usted, dotado de virtudes, se ha convertido en mi amigo.
4.8.3
शक्यं खलु भवेद् राम सहायेन त्वयानघ।
सुरराज्यमपि प्राप्तुं स्वराज्यं किमुत प्रभो ॥ ४.८.३ ॥
¡Oh Rāma, sin falta!, con tu ayuda sería ciertamente posible obtener incluso el reino de los dioses; cuánto más mi propio reino, ¡oh señor!
4.8.4
सोऽहं सभाज्यो बन्धूनां सुहृदां चैव राघव।
यस्याग्निसाक्षिकं मित्रं लब्धं राघववंशजम् ॥ ४.८.४ ॥
Oh Rāghava, soy honrado entre parientes y amigos, pues he obtenido la amistad tuya, nacido del linaje de Rāghava, sellada con el fuego por testigo.
4.8.5
अहमप्यनुरूपस्ते वयस्यो ज्ञास्यसे शनैः।
न तु वक्तुं समर्थोऽहं त्वयि आत्मगतान् गुणान् ॥ ४.८.५ ॥
Yo también soy un compañero digno de ti; lo sabrás poco a poco. Pero no soy capaz de hablar ahora de las cualidades que habitan en mí.
4.8.6
महात्मनां तु भूयिष्ठं त्वद्विधानां कृतात्मनाम्।
निश्चला भवति प्रीतिर्धैर्यमात्मवतां वर ॥ ४.८.६ ॥
Oh mejor de los hombres, entre los magnánimos y perfectos como tú, el afecto suele permanecer firme, y la constancia de los dominados por sí mismos es inquebrantable.
4.8.7
रजतं वा सुवर्णं वा शुभान्याभरणानि च।
अविभक्तानि साधूनामवगच्छन्ति साधवः ॥ ४.८.७ ॥
Plata u oro, o adornos hermosos: los buenos consideran los bienes de los buenos como de uso común.
4.8.8
आढ्योवापि दरिद्रो वा दुःखितः सुखितोऽपि वा।
निर्दोषश्च सदोषश्च वयस्यः परमा गतिः ॥ ४.८.८ ॥
Rico o pobre, afligido o feliz, sin culpa o culpable: el amigo es el supremo refugio.
4.8.9
धनत्यागः सुखत्यागो देशत्यागोऽपि वानघ।
वयस्यार्थे प्रवर्तन्ते स्नेहं दृष्ट्वा तथाविधम् ॥ ४.८.९ ॥
Oh sin mancha, el renunciar a la riqueza, al placer e incluso a la tierra natal se emprende por un amigo cuando se ve tal afecto.
4.8.10
तत् तथेत्यब्रवीद् रामः सुग्रीवं प्रियवादिनम्।
लक्ष्मणस्याग्रतो लक्ष्म्या वासवस्येव धीमतः ॥ ४.८.१० ॥
Rāma dijo al dulce Sugrīva: «Así sea.» Ante Lakṣmaṇa, resplandeciente como Indra, estaba el sabio.
4.8.11
ततो रामं स्थितं दृष्ट्वा लक्ष्मणं च महाबलम्।
सुग्रीवः सर्वतश्चक्षुर्वने लोलमपातयत् ॥ ४.८.११ ॥
Entonces, viendo a Rāma de pie y al poderoso Lakṣmaṇa, Sugrīva lanzó sus ojos inquietos hacia todos lados en el bosque.
4.8.12
स ददर्श ततः सालमविदूरे हरीश्वरः।
सुपुष्पमीषत्पत्राढ्यं भ्रमरैरुपशोभितम् ॥ ४.८.१२ ॥
Entonces el señor de los monos vio, no lejos, un árbol sāla, lleno de bellas flores y algo frondoso, adornado de abejorros.
4.8.13
तस्यैकां पर्णबहुलां शाखां भङ्क्त्वा सुशोभिताम्।
रामस्यास्तीर्य सुग्रीवो निषसाद सराघवः ॥ ४.८.१३ ॥
Tras romper una rama frondosa y hermosa de aquel árbol y extenderla para Rāma, Sugrīva se sentó junto al Rāghava.
4.8.14
तावासीनौ ततो दृष्ट्वा हनूमानपि लक्ष्मणम्।
शालशाखां समुत्पाट्य विनीतमुपवेशयत् ॥ ४.८.१४ ॥
Al ver a aquellos dos sentados, Hanumān también arrancó una rama de sāla e hizo sentar respetuosamente a Lakṣmaṇa.
4.8.15
सुखोपविष्टं रामं तु प्रसन्नमुदधिं यथा।
सालपुष्पावसंकीर्णे तस्मिन् गिरिवरोत्तमे ॥ ४.८.१५ ॥
Rāma, sentado cómodamente en aquella excelente montaña cubierta de flores de sāla, sereno como el océano.
4.8.16
ततः प्रहृष्टः सुग्रीवः श्लक्ष्णया शुभया गिरा।
उवाच प्रणयाद् रामं हर्षव्याकुलिताक्षरम् ॥ ४.८.१६ ॥
Entonces Sugrīva, lleno de alegría, habló a Rāma con afecto, con voz suave y auspiciosa, sus sílabas temblando de gozo.
4.8.17
अहं विनिकृतो भ्रात्रा चराम्येष भयार्दितः।
ऋष्यमूकं गिरिवरं हृतभार्यः सुदुःखितः ॥ ४.८.१७ ॥
Agraviado por mi hermano, atormentado por el miedo, habiendo perdido a mi esposa y profundamente afligido, vago aquí por el excelente monte Ṛṣyamūka.
4.8.18
सोऽहं त्रस्तो भये मग्नो वने सम्भ्रान्तचेतनः।
वालिना निकृतो भ्रात्रा कृतवैरश्च राघव ॥ ४.८.१८ ॥
Yo, aterrado y hundido en el miedo en el bosque, con la mente desconcertada, agraviado por mi hermano Vāli, y, oh Rāghava, habiéndome hecho enemigo suyo.
4.8.19
वालिनो मे भयार्तस्य सर्वलोकाभयंकर।
ममापि त्वमनाथस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ४.८.१९ ॥
Oh terror de todos los mundos, también tú debes mostrar tu favor hacia mí, atormentado por el temor a Vāli, y hacia mí, que no tengo protector.
4.8.20
एवमुक्तस्तु तेजस्वी धर्मज्ञो धर्मवत्सलः।
प्रत्युवाच स काकुत्स्थः सुग्रीवं प्रहसन्निव ॥ ४.८.२० ॥
Así interpelado, el resplandeciente Rāma, conocedor y amante del dharma, el Kākutstha, respondió a Sugrīva sonriendo, por así decirlo.
4.8.21
उपकारफलं मित्रमपकारोऽरिलक्षणम्।
अद्यैव तं वधिष्यामि तव भार्यापहारिणम् ॥ ४.८.२१ ॥
El fruto de un favor es la amistad; el daño es la marca del enemigo. Hoy mismo daré muerte a quien raptó a tu esposa.
4.8.22
इमे हि मे महाभाग पत्रिणस्तिग्मतेजसः।
कार्तिकेयवनोद्भूताः शरा हेमविभूषिताः ॥ ४.८.२२ ॥
Oh tú, de gran fortuna, estas son mis flechas emplumadas, de brillo agudo, nacidas en el bosque de Kārtikeya, adornadas con oro.
4.8.23
कङ्कपत्रपरिच्छन्ना महेन्द्राशनिसंनिभाः।
सुपर्वाणः सुतीक्ष्णाग्राः सरोषा भुजगा इव ॥ ४.८.२३ ॥
Cubiertas con plumas de garza, semejantes al gran rayo de Indra, bien ensambladas, de puntas muy afiladas, iracundas como serpientes.
4.8.24
वालिसंज्ञममित्रं ते भ्रातरं कृतकिल्बिषम्।
शरैर्विनिहतं पश्य विकीर्णमिव पर्वतम् ॥ ४.८.२४ ॥
Mira a tu enemigo, tu hermano llamado Vāli, culpable de agravio, muerto por las flechas y esparcido como una montaña.
4.8.25
राघवस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवो वाहिनीपतिः।
प्रहर्षमतुलं लेभे साधु साध्विति चाब्रवीत् ॥ ४.८.२५ ॥
Al oír las palabras de Rāghava, Sugrīva, señor del ejército, sintió una alegría incomparable y dijo: "¡Bien dicho! ¡Bien dicho!"
4.8.26
राम शोकाभिभूतोऽहं शोकार्तानां भवान् गतिः।
वयस्य इति कृत्वा हि त्वय्यहं परिदेवये ॥ ४.८.२६ ॥
¡Oh Rāma! Estoy abrumado por el dolor. Tú eres el refugio de los afligidos. Considerándote amigo, me lamento ante ti.
4.8.27
त्वं हि पाणिप्रदानेन वयस्यो मेऽग्निसाक्षिकम्।
कृतः प्राणैर्बहुमतः सत्येन च शपाम्यहम् ॥ ४.८.२७ ॥
Tú te convertiste en mi amigo en la unión de las manos, con el Fuego como testigo; eres querido para mi propia vida y muy honrado. Lo juro por la verdad.
4.8.28
वयस्य इति कृत्वा च विस्रब्धः प्रवदाम्यहम्।
दुःखमन्तर्गतं तन्मे मनो हरति नित्यशः ॥ ४.८.२८ ॥
Considerándote amigo, hablo con confianza. Ese dolor oculto en mi interior arrebata constantemente mi mente.
4.8.29
एतावदुक्त्वा वचनं बाष्पदूषितलोचनः।
बाष्पदूषितया वाचा नोच्चैः शक्नोति भाषितुम् ॥ ४.८.२९ ॥
Habiendo dicho esto, con los ojos empañados por las lágrimas y la voz quebrada por el llanto, no podía hablar en voz alta.
4.8.30
बाष्पवेगं तु सहसा नदीवेगमिवागतम्।
धारयामास धैर्येण सुग्रीवो रामसंनिधौ ॥ ४.८.३० ॥
Pero de pronto el torrente de lágrimas, como la corriente de un río, Sugrīva lo contuvo con firmeza en presencia de Rāma.
4.8.31
स निगृह्य तु तं बाष्पं प्रमृज्य नयने शुभे।
विनिःश्वस्य च तेजस्वी राघवं पुनरूचिवान् ॥ ४.८.३१ ॥
Tras contener aquellas lágrimas, enjugarse los hermosos ojos y suspirar hondamente, el resplandeciente Sugrīva volvió a hablar a Rāghava.
4.8.32
पुराहं वालिना राम राज्यात् स्वादवरोपितः।
परुषाणि च संश्राव्य निर्धूतोऽस्मि बलीयसा ॥ ४.८.३२ ॥
Oh Rāma, antes fui derribado de mi propio reino por Vālin; tras hacerme oír palabras duras, fui expulsado por el poderoso.
4.8.33
हृता भार्या च मे तेन प्राणेभ्योऽपि गरीयसी।
सुहृदश्च मदीया ये संयता बन्धनेषु ते ॥ ४.८.३३ ॥
Me ha arrebatado a mi esposa, que me es más querida que la vida; y mis amigos, que eran míos, han sido encadenados.
4.8.34
यत्नवांश्च स दुष्टात्मा मद्विनाशाय राघव।
बहुशस्तप्रयुक्ताश्च वानरा निहता मया ॥ ४.८.३४ ॥
Oh Rāghava, aquel de alma perversa se esfuerza por mi destrucción; muchos monos enviados por él han sido abatidos por mí.
4.8.35
शङ्कया त्वेतयाहं च दृष्ट्वा त्वामपि राघव।
नोपसर्पाम्यहं भीतो भये सर्वे हि बिभ्यति ॥ ४.८.३५ ॥
Oh Rāghava, por esta misma sospecha, aunque te veo, no me acerco a ti; temeroso, estoy en el miedo, pues en el peligro todos temen.
4.8.36
केवलं हि सहाया मे हनुमत्प्रमुखास्त्विमे।
अतोऽहं धारयाम्यद्य प्राणान् कृच्छ्रगतोऽपि सन् ॥ ४.८.३६ ॥
Solo estos compañeros míos, encabezados por Hanumān, son mi apoyo; por eso, aunque caído en la aflicción, hoy sostengo la vida.
4.8.37
एते हि कपयः स्निग्धा मां रक्षन्ति समन्ततः।
सह गच्छन्ति गन्तव्ये नित्यं तिष्ठन्ति चास्थिते ॥ ४.८.३७ ॥
Estos monos son afectuosos; me protegen por todos lados. Adondequiera que voy, me acompañan, y cuando me siento, siempre permanecen de pie a mi lado.
4.8.38
संक्षेपस्त्वेष मे राम किमुक्त्वा विस्तरं हि ते।
स मे ज्येष्ठो रिपुर्भ्राता वाली विश्रुतपौरुषः ॥ ४.८.३८ ॥
Rāma, este es mi breve relato; ¿para qué contártelo extensamente? Mi hermano mayor Vālī, famoso por su valor, es mi enemigo.
4.8.39
तद्विनाशेऽपि मे दुःखं प्रमृष्टं स्यादनन्तरम्।
सुखं मे जीवितं चैव तद्विनाशनिबन्धनम् ॥ ४.८.३९ ॥
Solo después de su destrucción se disiparía mi dolor; mi felicidad y mi propia vida dependen de su destrucción.
4.8.40
एष मे राम शोकान्तः शोकार्तेन निवेदितः।
दुःखितः सुखितो वापि सख्युर्नित्यं सखा गतिः ॥ ४.८.४० ॥
Rāma, este es el fin de mi pena, que te he confiado afligido por el dolor. Ya sea en tristeza o en alegría, un amigo es siempre refugio de su amigo.
4.8.41
श्रुत्वैतच्च वचो रामः सुग्रीवमिदमब्रवीत्।
किं निमित्तमभूद् वैरं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ ४.८.४१ ॥
Al oír estas palabras, Rāma dijo a Sugrīva: "¿Cuál fue la causa de esta enemistad? Deseo oírla con verdad."
4.8.42
सुखं हि कारणं श्रुत्वा वैरस्य तव वानर।
आनन्तर्याद् विधास्यामि सम्प्रधार्य बलाबलम् ॥ ४.८.४२ ॥
Oh mono, tras oír la causa de tu enemistad, actuaré de inmediato, tras sopesar fuerzas y debilidades.
4.8.43
बलवान् हि ममामर्षः श्रुत्वा त्वामवमानितम्।
वर्धते हृदयोत्कम्पी प्रावृड्वेग इवाम्भसः ॥ ४.८.४३ ॥
Al oír que has sido humillado, mi ira crece con fuerza, como la crecida de las aguas en la estación de lluvias, y hace temblar mi corazón.
4.8.44
हृष्टः कथय विस्रब्धो यावदारोप्यते धनुः।
सृष्टश्च हि मया बाणो निरस्तश्च रिपुस्तव ॥ ४.८.४४ ॥
Habla alegre y sin temor, mientras tenso el arco; la flecha que yo suelte derribará a tu enemigo.
4.8.45
एवमुक्तस्तु सुग्रीवः काकुत्स्थेन महात्मना।
प्रहर्षमतुलं लेभे चतुर्भिः सह वानरैः ॥ ४.८.४५ ॥
Cuando el magnánimo Kākutstha (Rāma) así le habló, Sugrīva, junto con los cuatro monos, sintió una alegría incomparable.
4.8.46
ततः प्रहृष्टवदनः सुग्रीवो लक्ष्मणाग्रजे।
वैरस्य कारणं तत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ ४.८.४६ ॥
Entonces Sugrīva, con el rostro alegre, comenzó a contar al hermano mayor de Lakṣmaṇa la causa de aquella enemistad.