વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.8.1
परितुष्टस्तु सुग्रीवस्तेन वाक्येन हर्षितः।
लक्ष्मणस्याग्रजं शूरमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ४.८.१ ॥
એ વચનોથી અત્યંત પ્રસન્ન થયેલા સુગ્રીવે લક્ષ્મણના એ શૂરવીર મોટા ભાઈને આ વચન કહ્યું.
4.8.2
सर्वथाहमनुग्राह्यो देवतानां न संशयः।
उपपन्नो गुणोपेतः सखा यस्य भवान् मम ॥ ४.८.२ ॥
હું સર્વ રીતે દેવતાઓની કૃપાને પાત્ર છું, એમાં સંશય નથી; ગુણસંપન્ન આપ મારા મિત્ર બન્યા છો.
4.8.3
शक्यं खलु भवेद् राम सहायेन त्वयानघ।
सुरराज्यमपि प्राप्तुं स्वराज्यं किमुत प्रभो ॥ ४.८.३ ॥
હે રામ, હે નિર્દોષ, આપની સહાયથી દેવોનું રાજ્ય પણ મેળવવું શક્ય છે; તો પોતાનું રાજ્ય મેળવવાની તો વાત જ શી, હે પ્રભુ!
4.8.4
सोऽहं सभाज्यो बन्धूनां सुहृदां चैव राघव।
यस्याग्निसाक्षिकं मित्रं लब्धं राघववंशजम् ॥ ४.८.४ ॥
હે રાઘવ, સગાંઓ અને મિત્રોમાં હું સન્માનને પાત્ર છું; અગ્નિને સાક્ષી રાખીને રઘુવંશી આપની મિત્રતા મને પ્રાપ્ત થઈ છે.
4.8.5
अहमप्यनुरूपस्ते वयस्यो ज्ञास्यसे शनैः।
न तु वक्तुं समर्थोऽहं त्वयि आत्मगतान् गुणान् ॥ ४.८.५ ॥
હું પણ આપને યોગ્ય મિત્ર છું, એ આપ ધીમે ધીમે જાણશો. પરંતુ મારામાં રહેલા મારા ગુણો હું અત્યારે કહેવા સમર્થ નથી.
4.8.6
महात्मनां तु भूयिष्ठं त्वद्विधानां कृतात्मनाम्।
निश्चला भवति प्रीतिर्धैर्यमात्मवतां वर ॥ ४.८.६ ॥
હે શ્રેષ્ઠ, આપના જેવા મહાત્માઓ અને કૃતાત્માઓમાં પ્રેમ મોટે ભાગે સ્થિર રહે છે; આત્મસંયમી લોકોની ધીરજ પણ સ્થિર હોય છે.
4.8.7
रजतं वा सुवर्णं वा शुभान्याभरणानि च।
अविभक्तानि साधूनामवगच्छन्ति साधवः ॥ ४.८.७ ॥
ચાંદી હોય કે સોનું, અથવા સુંદર આભૂષણો, સજ્જનો સજ્જનોની સંપત્તિને સહિયારી ગણે છે.
4.8.8
आढ्योवापि दरिद्रो वा दुःखितः सुखितोऽपि वा।
निर्दोषश्च सदोषश्च वयस्यः परमा गतिः ॥ ४.८.८ ॥
ધનવાન હોય કે ગરીબ, દુઃખી હોય કે સુખી, નિર્દોષ હોય કે દોષી, મિત્ર જ પરમ આશ્રય છે.
4.8.9
धनत्यागः सुखत्यागो देशत्यागोऽपि वानघ।
वयस्यार्थे प्रवर्तन्ते स्नेहं दृष्ट्वा तथाविधम् ॥ ४.८.९ ॥
હે નિષ્પાપ, ધનત્યાગ, સુખત્યાગ, કે દેશત્યાગ પણ આવો સ્નેહ જોઈને મિત્ર માટે કરવામાં આવે છે.
4.8.10
तत् तथेत्यब्रवीद् रामः सुग्रीवं प्रियवादिनम्।
लक्ष्मणस्याग्रतो लक्ष्म्या वासवस्येव धीमतः ॥ ४.८.१० ॥
'એમ જ થાઓ' એમ પ્રિયભાષી સુગ્રીવને રામે કહ્યું. લક્ષ્મણની સામે, ઇન્દ્ર સમાન તેજસ્વી તે બુદ્ધિમાન ઊભા હતા.
4.8.11
ततो रामं स्थितं दृष्ट्वा लक्ष्मणं च महाबलम्।
सुग्रीवः सर्वतश्चक्षुर्वने लोलमपातयत् ॥ ४.८.११ ॥
પછી રામ અને મહાબલી લક્ષ્મણને ઊભેલા જોઈને, સુગ્રીવે વનમાં ચારે બાજુ પોતાની ચંચળ નજર ફેરવી.
4.8.12
स ददर्श ततः सालमविदूरे हरीश्वरः।
सुपुष्पमीषत्पत्राढ्यं भ्रमरैरुपशोभितम् ॥ ४.८.१२ ॥
પછી તે વાનરરાજે નજીકમાં એક સાલ વૃક્ષ જોયું, જે સુંદર ફૂલો અને થોડાં પાંદડાંથી ભરેલું તથા ભમરાઓથી શોભતું હતું.
4.8.13
तस्यैकां पर्णबहुलां शाखां भङ्क्त्वा सुशोभिताम्।
रामस्यास्तीर्य सुग्रीवो निषसाद सराघवः ॥ ४.८.१३ ॥
તેની પાંદડાંથી ભરેલી એક સુંદર ડાળી તોડીને રામ માટે પાથરી, અને સુગ્રીવ રાઘવ સાથે બેઠો.
4.8.14
तावासीनौ ततो दृष्ट्वा हनूमानपि लक्ष्मणम्।
शालशाखां समुत्पाट्य विनीतमुपवेशयत् ॥ ४.८.१४ ॥
બંનેને બેઠેલા જોઈને હનુમાને પણ શાલની એક ડાળી ઉખેડીને વિનયપૂર્વક લક્ષ્મણને બેસાડ્યા.
4.8.15
सुखोपविष्टं रामं तु प्रसन्नमुदधिं यथा।
सालपुष्पावसंकीर्णे तस्मिन् गिरिवरोत्तमे ॥ ४.८.१५ ॥
શાલ ફૂલોથી છવાયેલા એ શ્રેષ્ઠ પર્વત પર, શાંત સમુદ્રની જેમ સુખપૂર્વક બેઠેલા રામ.
4.8.16
ततः प्रहृष्टः सुग्रीवः श्लक्ष्णया शुभया गिरा।
उवाच प्रणयाद् रामं हर्षव्याकुलिताक्षरम् ॥ ४.८.१६ ॥
ત્યારે હર્ષિત સુગ્રીવે કોમળ અને શુભ વાણીમાં, પ્રેમથી, હર્ષથી ગૂંચવાતા અક્ષરોમાં રામને કહ્યું.
4.8.17
अहं विनिकृतो भ्रात्रा चराम्येष भयार्दितः।
ऋष्यमूकं गिरिवरं हृतभार्यः सुदुःखितः ॥ ४.८.१७ ॥
ભાઈ દ્વારા અપમાનિત હું, ભયથી પીડિત, પત્ની ગુમાવીને, અતિ દુઃખી થઈ આ ઋષ્યમૂક શ્રેષ્ઠ પર્વત પર ભટકું છું.
4.8.18
सोऽहं त्रस्तो भये मग्नो वने सम्भ्रान्तचेतनः।
वालिना निकृतो भ्रात्रा कृतवैरश्च राघव ॥ ४.८.१८ ॥
તે હું, ભયથી ત્રસ્ત, વનમાં ભયમાં ડૂબેલો, વિહ્વળ ચિત્તવાળો, ભાઈ વાલી દ્વારા અપમાનિત, અને હે રાઘવ, તેની સાથે વૈર બાંધેલો.
4.8.19
वालिनो मे भयार्तस्य सर्वलोकाभयंकर।
ममापि त्वमनाथस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ४.८.१९ ॥
હે સર્વલોકને ભયંકર, વાલીથી ભયપીડિત એવા મારા પર અને અનાથ એવા મારા પર પણ આપે કૃપા કરવી યોગ્ય છે.
4.8.20
एवमुक्तस्तु तेजस्वी धर्मज्ञो धर्मवत्सलः।
प्रत्युवाच स काकुत्स्थः सुग्रीवं प्रहसन्निव ॥ ४.८.२० ॥
આમ કહેવાયા પછી તેજસ્વી, ધર્મજ્ઞ અને ધર્મપ્રિય એવા તે કાકુત્સ્થ રામે હસતાં હસતાં સુગ્રીવને ઉત્તર આપ્યો.
4.8.21
उपकारफलं मित्रमपकारोऽरिलक्षणम्।
अद्यैव तं वधिष्यामि तव भार्यापहारिणम् ॥ ४.८.२१ ॥
ઉપકારનું ફળ મિત્રતા છે, અપકાર એ શત્રુનું લક્ષણ છે. તારી પત્નીનું હરણ કરનારને હું આજે જ મારી નાખીશ.
4.8.22
इमे हि मे महाभाग पत्रिणस्तिग्मतेजसः।
कार्तिकेयवनोद्भूताः शरा हेमविभूषिताः ॥ ४.८.२२ ॥
હે મહાભાગ, આ મારા પાંખવાળા, તીક્ષ્ણ તેજવાળા, કાર્તિકેયના વનમાં ઉત્પન્ન થયેલા, સુવર્ણથી શોભિત બાણો છે.
4.8.23
कङ्कपत्रपरिच्छन्ना महेन्द्राशनिसंनिभाः।
सुपर्वाणः सुतीक्ष्णाग्राः सरोषा भुजगा इव ॥ ४.८.२३ ॥
કંક પક્ષીનાં પીંછાંથી ઢંકાયેલાં, મહેન્દ્રના વજ્ર જેવાં, સુંદર ગાંઠોવાળાં, અતિ તીક્ષ્ણ અણીવાળાં, ક્રોધિત સર્પો જેવાં આ બાણો છે.
4.8.24
वालिसंज्ञममित्रं ते भ्रातरं कृतकिल्बिषम्।
शरैर्विनिहतं पश्य विकीर्णमिव पर्वतम् ॥ ४.८.२४ ॥
વાલી નામનો તારો શત્રુ, અપરાધી ભાઈ, બાણોથી હણાયેલો, વિખરાયેલા પર્વત જેવો પડેલો જો.
4.8.25
राघवस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवो वाहिनीपतिः।
प्रहर्षमतुलं लेभे साधु साध्विति चाब्रवीत् ॥ ४.८.२५ ॥
રાઘવના વચન સાંભળીને સેનાપતિ સુગ્રીવને અતુલ હર્ષ થયો અને તેમણે કહ્યું, "સાધુ! સાધુ!"
4.8.26
राम शोकाभिभूतोऽहं शोकार्तानां भवान् गतिः।
वयस्य इति कृत्वा हि त्वय्यहं परिदेवये ॥ ४.८.२६ ॥
હે રામ! હું શોકથી અભિભૂત છું. શોકગ્રસ્તોના આશ્રય તમે જ છો. તમને મિત્ર માનીને હું તમારી આગળ વિલાપ કરું છું.
4.8.27
त्वं हि पाणिप्रदानेन वयस्यो मेऽग्निसाक्षिकम्।
कृतः प्राणैर्बहुमतः सत्येन च शपाम्यहम् ॥ ४.८.२७ ॥
અગ્નિને સાક્ષી રાખીને પાણિગ્રહણ વખતે તમે મારા મિત્ર બન્યા છો. તમે મારા પ્રાણ જેવા પ્રિય અને અત્યંત માનનીય છો. સત્યના સોગંદ લઈને હું કહું છું.
4.8.28
वयस्य इति कृत्वा च विस्रब्धः प्रवदाम्यहम्।
दुःखमन्तर्गतं तन्मे मनो हरति नित्यशः ॥ ४.८.२८ ॥
તમને મિત્ર માનીને વિશ્વાસથી હું બોલું છું. મારા અંતરમાં રહેલું તે દુઃખ મારા મનને સતત વ્યથિત કરે છે.
4.8.29
एतावदुक्त्वा वचनं बाष्पदूषितलोचनः।
बाष्पदूषितया वाचा नोच्चैः शक्नोति भाषितुम् ॥ ४.८.२९ ॥
આટલું કહીને, આંસુથી ધૂંધળી આંખો સાથે, આંસુથી રૂંધાયેલા અવાજે તે મોટેથી બોલી શકતો ન હતો.
4.8.30
बाष्पवेगं तु सहसा नदीवेगमिवागतम्।
धारयामास धैर्येण सुग्रीवो रामसंनिधौ ॥ ४.८.३० ॥
પરંતુ અચાનક ઉભરાયેલા આંસુના વેગને, નદીના પ્રવાહની જેમ, સુગ્રીવે રામની સમક્ષ ધીરજથી રોકી રાખ્યો.
4.8.31
स निगृह्य तु तं बाष्पं प्रमृज्य नयने शुभे।
विनिःश्वस्य च तेजस्वी राघवं पुनरूचिवान् ॥ ४.८.३१ ॥
તેમણે એ આંસુ રોકીને, સુંદર આંખો લૂછીને, નિસાસો નાખીને, તેજસ્વી સુગ્રીવે રાઘવને ફરી કહ્યું.
4.8.32
पुराहं वालिना राम राज्यात् स्वादवरोपितः।
परुषाणि च संश्राव्य निर्धूतोऽस्मि बलीयसा ॥ ४.८.३२ ॥
હે રામ, પહેલાં વાલીએ મને મારા જ રાજ્યમાંથી નીચે ઉતાર્યો; કઠોર વચનો સંભળાવીને બળવાન વાલીએ મને કાઢી મૂક્યો.
4.8.33
हृता भार्या च मे तेन प्राणेभ्योऽपि गरीयसी।
सुहृदश्च मदीया ये संयता बन्धनेषु ते ॥ ४.८.३३ ॥
તેણે મારી પત્નીનું હરણ કર્યું; તે મને પ્રાણ કરતાં પણ વધુ પ્રિય છે. મારા જે મિત્રો હતા તેઓ બંધનોમાં બંધાયેલા છે.
4.8.34
यत्नवांश्च स दुष्टात्मा मद्विनाशाय राघव।
बहुशस्तप्रयुक्ताश्च वानरा निहता मया ॥ ४.८.३४ ॥
હે રાઘવ, તે દુષ્ટાત્મા મારા વિનાશ માટે પ્રયત્નશીલ છે; તેણે મોકલેલા ઘણા વાનરો મેં માર્યા છે.
4.8.35
शङ्कया त्वेतयाहं च दृष्ट्वा त्वामपि राघव।
नोपसर्पाम्यहं भीतो भये सर्वे हि बिभ्यति ॥ ४.८.३५ ॥
હે રાઘવ, આ શંકાને કારણે તને જોઈને પણ હું તારી પાસે જતો નથી; ભયભીત થયેલો હું ભયમાં છું, કારણ કે ભયમાં સૌ ડરે છે.
4.8.36
केवलं हि सहाया मे हनुमत्प्रमुखास्त्विमे।
अतोऽहं धारयाम्यद्य प्राणान् कृच्छ्रगतोऽपि सन् ॥ ४.८.३६ ॥
હનુમાન વગેરે આ જ મારા સહાયક છે; તેથી સંકટમાં પડ્યો હોવા છતાં આજે હું પ્રાણ ધારણ કરું છું.
4.8.37
एते हि कपयः स्निग्धा मां रक्षन्ति समन्ततः।
सह गच्छन्ति गन्तव्ये नित्यं तिष्ठन्ति चास्थिते ॥ ४.८.३७ ॥
આ વાનરો સ્નેહાળ છે; ચારે બાજુથી મારું રક્ષણ કરે છે. હું જ્યાં જાઉં ત્યાં તેઓ સાથે જાય છે, અને હું બેઠો હોઉં ત્યારે હંમેશા મારી પાસે ઊભા રહે છે.
4.8.38
संक्षेपस्त्वेष मे राम किमुक्त्वा विस्तरं हि ते।
स मे ज्येष्ठो रिपुर्भ्राता वाली विश्रुतपौरुषः ॥ ४.८.३८ ॥
રામ, આ મારો સંક્ષિપ્ત વૃત્તાંત છે; વિસ્તારથી તમને શું કહું? મારો મોટો ભાઈ વાલી, જે પરાક્રમ માટે પ્રસિદ્ધ છે, તે જ મારો શત્રુ છે.
4.8.39
तद्विनाशेऽपि मे दुःखं प्रमृष्टं स्यादनन्तरम्।
सुखं मे जीवितं चैव तद्विनाशनिबन्धनम् ॥ ४.८.३९ ॥
તેના વિનાશ પછી જ મારું દુઃખ લુછાશે; મારું સુખ અને મારું જીવન પણ તેના વિનાશ પર આધારિત છે.
4.8.40
एष मे राम शोकान्तः शोकार्तेन निवेदितः।
दुःखितः सुखितो वापि सख्युर्नित्यं सखा गतिः ॥ ४.८.४० ॥
રામ, શોકથી પીડિત થઈને મેં તમને નિવેદન કરેલા મારા શોકનો અંત આ જ છે; દુઃખી હોય કે સુખી, મિત્ર માટે મિત્ર જ સદા આશ્રય છે.
4.8.41
श्रुत्वैतच्च वचो रामः सुग्रीवमिदमब्रवीत्।
किं निमित्तमभूद् वैरं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ ४.८.४१ ॥
આ વચન સાંભળીને રામે સુગ્રીવને કહ્યું — "આ વૈરનું કારણ શું હતું? હું તે યથાર્થ રીતે સાંભળવા ઇચ્છું છું."
4.8.42
सुखं हि कारणं श्रुत्वा वैरस्य तव वानर।
आनन्तर्याद् विधास्यामि सम्प्रधार्य बलाबलम् ॥ ४.८.४२ ॥
હે વાનર, તારા વૈરનું કારણ સાંભળ્યા પછી બળાબળનો વિચાર કરીને હું તરત જ પગલાં ભરીશ.
4.8.43
बलवान् हि ममामर्षः श्रुत्वा त्वामवमानितम्।
वर्धते हृदयोत्कम्पी प्रावृड्वेग इवाम्भसः ॥ ४.८.४३ ॥
તને અપમાનિત થયેલો સાંભળીને મારો ક્રોધ બળપૂર્વક વધી રહ્યો છે; વર્ષાઋતુમાં પાણીનો વેગ વધે તેમ, તે મારા હૃદયને કંપાવી રહ્યો છે.
4.8.44
हृष्टः कथय विस्रब्धो यावदारोप्यते धनुः।
सृष्टश्च हि मया बाणो निरस्तश्च रिपुस्तव ॥ ४.८.४४ ॥
પ્રસન્ન થઈ નિર્ભયપણે કહે, ત્યાં સુધી હું ધનુષ્ય ચડાવું છું; મારો છોડેલો બાણ જ તારા શત્રુને પાડી દેશે.
4.8.45
एवमुक्तस्तु सुग्रीवः काकुत्स्थेन महात्मना।
प्रहर्षमतुलं लेभे चतुर्भिः सह वानरैः ॥ ४.८.४५ ॥
મહાત્મા કાકુત્સ્થ (રામ) આમ કહેતાં, સુગ્રીવે ચાર વાનરો સાથે અતુલ્ય હર્ષ પ્રાપ્ત કર્યો.
4.8.46
ततः प्रहृष्टवदनः सुग्रीवो लक्ष्मणाग्रजे।
वैरस्य कारणं तत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ ४.८.४६ ॥
ત્યારે પ્રસન્ન મુખે સુગ્રીવ લક્ષ્મણના મોટાભાઈને તે વૈરનું કારણ કહેવા લાગ્યો.