വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 4.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.8.1
परितुष्टस्तु सुग्रीवस्तेन वाक्येन हर्षितः।
लक्ष्मणस्याग्रजं शूरमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ४.८.१ ॥
ആ വാക്കുകളിൽ അത്യന്തം സന്തുഷ്ടനായ സുഗ്രീവൻ, ലക്ഷ്മണന്റെ ശൂരനായ ജ്യേഷ്ഠനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
4.8.2
सर्वथाहमनुग्राह्यो देवतानां न संशयः।
उपपन्नो गुणोपेतः सखा यस्य भवान् मम ॥ ४.८.२ ॥
ഞാൻ എല്ലാവിധത്തിലും ദേവന്മാരുടെ അനുഗ്രഹത്തിന് പാത്രമാണ്; സംശയമില്ല. ഗുണസമ്പന്നനായ അങ്ങ് എന്റെ സഖാവായിരിക്കുന്നു.
4.8.3
शक्यं खलु भवेद् राम सहायेन त्वयानघ।
सुरराज्यमपि प्राप्तुं स्वराज्यं किमुत प्रभो ॥ ४.८.३ ॥
രാമാ, കുറ്റമറ്റവനേ, അങ്ങയുടെ സഹായത്താൽ ദേവരാജ്യം പോലും നേടാൻ സാധിക്കും; സ്വന്തം രാജ്യം എന്തിനു പറയുന്നു, പ്രഭോ!
4.8.4
सोऽहं सभाज्यो बन्धूनां सुहृदां चैव राघव।
यस्याग्निसाक्षिकं मित्रं लब्धं राघववंशजम् ॥ ४.८.४ ॥
രാഘവാ, ബന്ധുക്കൾക്കിടയിലും സുഹൃത്തുക്കൾക്കിടയിലും ഞാൻ ആദരണീയനാണ്; അഗ്നിസാക്ഷിയായി രഘുവംശജനായ അങ്ങയുടെ സൗഹൃദം എനിക്ക് ലഭിച്ചു.
4.8.5
अहमप्यनुरूपस्ते वयस्यो ज्ञास्यसे शनैः।
न तु वक्तुं समर्थोऽहं त्वयि आत्मगतान् गुणान् ॥ ४.८.५ ॥
ഞാനും അങ്ങേക്ക് യോജിച്ച സഖാവാണെന്ന് അങ്ങ് ക്രമേണ അറിയും. എന്നാൽ എന്നിലുള്ള എന്റെ ഗുണങ്ങൾ ഇപ്പോൾ പറയാൻ ഞാൻ പ്രാപ്തനല്ല.
4.8.6
महात्मनां तु भूयिष्ठं त्वद्विधानां कृतात्मनाम्।
निश्चला भवति प्रीतिर्धैर्यमात्मवतां वर ॥ ४.८.६ ॥
ശ്രേഷ്ഠനേ, അങ്ങയെപ്പോലുള്ള മഹാത്മാക്കളിലും ആത്മസംയമമുള്ളവരിലും സ്നേഹം ഏറെയും സ്ഥിരമായിരിക്കും; ധൈര്യവും സ്ഥിരമായിരിക്കും.
4.8.7
रजतं वा सुवर्णं वा शुभान्याभरणानि च।
अविभक्तानि साधूनामवगच्छन्ति साधवः ॥ ४.८.७ ॥
വെള്ളിയോ സ്വർണ്ണമോ, അല്ലെങ്കിൽ മനോഹരമായ ആഭരണങ്ങളോ ആകട്ടെ, സജ്ജനങ്ങൾ സജ്ജനങ്ങളുടെ സമ്പത്തിനെ പങ്കിട്ട സ്വത്തായി കരുതുന്നു.
4.8.8
आढ्योवापि दरिद्रो वा दुःखितः सुखितोऽपि वा।
निर्दोषश्च सदोषश्च वयस्यः परमा गतिः ॥ ४.८.८ ॥
സമ്പന്നനോ ദരിദ്രനോ, ദുഃഖിതനോ സുഖിയോ, നിർദോഷിയോ ദോഷിയോ ആകട്ടെ, സുഹൃത്തേ പരമമായ ആശ്രയം.
4.8.9
धनत्यागः सुखत्यागो देशत्यागोऽपि वानघ।
वयस्यार्थे प्रवर्तन्ते स्नेहं दृष्ट्वा तथाविधम् ॥ ४.८.९ ॥
നിർമ്മലനേ, സമ്പത്ത് ത്യജിക്കലും, സുഖം ത്യജിക്കലും, സ്വദേശം ത്യജിക്കലും പോലും അത്തരം സ്നേഹം കണ്ട് സുഹൃത്തിനുവേണ്ടി ചെയ്യപ്പെടുന്നു.
4.8.10
तत् तथेत्यब्रवीद् रामः सुग्रीवं प्रियवादिनम्।
लक्ष्मणस्याग्रतो लक्ष्म्या वासवस्येव धीमतः ॥ ४.८.१० ॥
'അങ്ങനെ തന്നെ' എന്ന് പ്രിയം പറയുന്ന സുഗ്രീവനോട് രാമൻ പറഞ്ഞു. ലക്ഷ്മണന്റെ മുന്നിൽ, ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ തേജസ്സോടെ ആ ബുദ്ധിമാൻ നിന്നു.
4.8.11
ततो रामं स्थितं दृष्ट्वा लक्ष्मणं च महाबलम्।
सुग्रीवः सर्वतश्चक्षुर्वने लोलमपातयत् ॥ ४.८.११ ॥
പിന്നെ രാമനും മഹാബലനായ ലക്ഷ്മണനും നിൽക്കുന്നത് കണ്ട്, സുഗ്രീവൻ കാട്ടിൽ എല്ലായിടത്തും തന്റെ ചഞ്ചലമായ കണ്ണുകൾ പായിച്ചു.
4.8.12
स ददर्श ततः सालमविदूरे हरीश्वरः।
सुपुष्पमीषत्पत्राढ्यं भ्रमरैरुपशोभितम् ॥ ४.८.१२ ॥
അപ്പോൾ ആ വാനരരാജൻ അടുത്തുതന്നെ ഒരു സാലവൃക്ഷം കണ്ടു. നല്ല പൂക്കളും അല്പം ഇലകളും നിറഞ്ഞ്, വണ്ടുകളാൽ ശോഭിച്ചിരുന്നു അത്.
4.8.13
तस्यैकां पर्णबहुलां शाखां भङ्क्त्वा सुशोभिताम्।
रामस्यास्तीर्य सुग्रीवो निषसाद सराघवः ॥ ४.८.१३ ॥
ഇലകൾ നിറഞ്ഞ ഒരു മനോഹരമായ ശാഖ ഒടിച്ച്, രാമനുവേണ്ടി വിരിച്ച്, സുഗ്രീവൻ രാഘവനോടൊപ്പം ഇരുന്നു.
4.8.14
तावासीनौ ततो दृष्ट्वा हनूमानपि लक्ष्मणम्।
शालशाखां समुत्पाट्य विनीतमुपवेशयत् ॥ ४.८.१४ ॥
ഇരുവരും ഇരിക്കുന്നത് കണ്ട ഹനുമാൻ ഒരു സാലശാഖ പിഴുതെടുത്ത് വിനയത്തോടെ ലക്ഷ്മണനെ ഇരുത്തി.
4.8.15
सुखोपविष्टं रामं तु प्रसन्नमुदधिं यथा।
सालपुष्पावसंकीर्णे तस्मिन् गिरिवरोत्तमे ॥ ४.८.१५ ॥
സാലപുഷ്പങ്ങൾ വിതറിക്കിടന്ന ആ ശ്രേഷ്ഠ പർവതത്തിൽ, ശാന്തമായ സമുദ്രംപോലെ സുഖമായി ഇരുന്ന രാമൻ.
4.8.16
ततः प्रहृष्टः सुग्रीवः श्लक्ष्णया शुभया गिरा।
उवाच प्रणयाद् रामं हर्षव्याकुलिताक्षरम् ॥ ४.८.१६ ॥
അപ്പോൾ സന്തുഷ്ടനായ സുഗ്രീവൻ മൃദുവും ശുഭവുമായ വാക്കുകളാൽ, സ്നേഹത്തോടെ, സന്തോഷത്താൽ വിറയ്ക്കുന്ന അക്ഷരങ്ങളോടെ രാമനോട് പറഞ്ഞു.
4.8.17
अहं विनिकृतो भ्रात्रा चराम्येष भयार्दितः।
ऋष्यमूकं गिरिवरं हृतभार्यः सुदुःखितः ॥ ४.८.१७ ॥
സഹോദരനാൽ അപമാനിതനായ ഞാൻ, ഭയത്താൽ പീഡിതനായി, ഭാര്യയെ നഷ്ടപ്പെട്ട്, അതിദുഃഖിതനായി ഋശ്യമൂകം എന്ന ശ്രേഷ്ഠ പർവതത്തിൽ അലയുന്നു.
4.8.18
सोऽहं त्रस्तो भये मग्नो वने सम्भ्रान्तचेतनः।
वालिना निकृतो भ्रात्रा कृतवैरश्च राघव ॥ ४.८.१८ ॥
ഭയത്താൽ വിറച്ച്, കാട്ടിൽ ഭീതിയിൽ മുങ്ങി, ഭ്രാന്തമായ മനസ്സോടെ, സഹോദരൻ വാലിയാൽ അപമാനിതനായി, രാഘവാ, അവനുമായി ശത്രുത വെച്ചവനായ ഞാൻ.
4.8.19
वालिनो मे भयार्तस्य सर्वलोकाभयंकर।
ममापि त्वमनाथस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ४.८.१९ ॥
സർവലോകങ്ങൾക്കും ഭയങ്കരനായവനേ, വാലിയാൽ ഭയപീഡിതനായ എന്നോടും, അനാഥനായ എന്നോടും അങ്ങ് അനുഗ്രഹം ചെയ്യാൻ അർഹനാണ്.
4.8.20
एवमुक्तस्तु तेजस्वी धर्मज्ञो धर्मवत्सलः।
प्रत्युवाच स काकुत्स्थः सुग्रीवं प्रहसन्निव ॥ ४.८.२० ॥
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട തേജസ്വിയും ധർമ്മജ്ഞനും ധർമ്മപ്രിയനുമായ ആ കാകുത്സ്ഥൻ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് സുഗ്രീവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
4.8.21
उपकारफलं मित्रमपकारोऽरिलक्षणम्।
अद्यैव तं वधिष्यामि तव भार्यापहारिणम् ॥ ४.८.२१ ॥
ഉപകാരത്തിന്റെ ഫലം മിത്രതയാണ്; അപകാരം ശത്രുവിന്റെ ലക്ഷണമാണ്. നിന്റെ ഭാര്യയെ അപഹരിച്ചവനെ ഇന്നുതന്നെ ഞാൻ വധിക്കും.
4.8.22
इमे हि मे महाभाग पत्रिणस्तिग्मतेजसः।
कार्तिकेयवनोद्भूताः शरा हेमविभूषिताः ॥ ४.८.२२ ॥
ഹേ മഹാഭാഗാ, ഇവ എന്റെ ചിറകുള്ള, തീക്ഷ്ണതേജസ്സുള്ള, കാർത്തികേയന്റെ വനത്തിൽ ജനിച്ച, സ്വർണ്ണാലങ്കൃതമായ അമ്പുകളാണ്.
4.8.23
कङ्कपत्रपरिच्छन्ना महेन्द्राशनिसंनिभाः।
सुपर्वाणः सुतीक्ष्णाग्राः सरोषा भुजगा इव ॥ ४.८.२३ ॥
കങ്കപ്പക്ഷിയുടെ തൂവലുകളാൽ മൂടപ്പെട്ടവ, മഹേന്ദ്രന്റെ വജ്രത്തിന് തുല്യമായവ, നല്ല സന്ധികളുള്ളവ, അതിതീക്ഷ്ണമായ അഗ്രങ്ങളുള്ളവ, കോപിച്ച സർപ്പങ്ങളെപ്പോലുള്ളവ.
4.8.24
वालिसंज्ञममित्रं ते भ्रातरं कृतकिल्बिषम्।
शरैर्विनिहतं पश्य विकीर्णमिव पर्वतम् ॥ ४.८.२४ ॥
വാലി എന്ന നിന്റെ ശത്രുവും, തെറ്റ് ചെയ്ത നിന്റെ സഹോദരനുമായവൻ അമ്പുകളാൽ വധിക്കപ്പെട്ട്, തകർന്നുവീണ പർവതംപോലെ കിടക്കുന്നത് നോക്കൂ.
4.8.25
राघवस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवो वाहिनीपतिः।
प्रहर्षमतुलं लेभे साधु साध्विति चाब्रवीत् ॥ ४.८.२५ ॥
രാഘവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് സേനാപതി സുഗ്രീവൻ അതുല്യമായ സന്തോഷം നേടി, "സാധു! സാധു!" എന്ന് പറഞ്ഞു.
4.8.26
राम शोकाभिभूतोऽहं शोकार्तानां भवान् गतिः।
वयस्य इति कृत्वा हि त्वय्यहं परिदेवये ॥ ४.८.२६ ॥
രാമാ! ഞാൻ ദുഃഖത്താൽ തളർന്നിരിക്കുന്നു. ദുഃഖിതർക്ക് അങ്ങാണ് അഭയം. അങ്ങയെ സുഹൃത്തായി കരുതി ഞാൻ വിലപിക്കുന്നു.
4.8.27
त्वं हि पाणिप्रदानेन वयस्यो मेऽग्निसाक्षिकम्।
कृतः प्राणैर्बहुमतः सत्येन च शपाम्यहम् ॥ ४.८.२७ ॥
അഗ്നിയെ സാക്ഷിയാക്കി പാണിഗ്രഹണ വേളയിൽ അങ്ങ് എന്റെ സുഹൃത്തായി. അങ്ങ് എന്റെ പ്രാണനെപ്പോലെ ഏറെ ആദരണീയനാണ്. സത്യത്തെ സാക്ഷിയാക്കി ഞാൻ ശപഥം ചെയ്യുന്നു.
4.8.28
वयस्य इति कृत्वा च विस्रब्धः प्रवदाम्यहम्।
दुःखमन्तर्गतं तन्मे मनो हरति नित्यशः ॥ ४.८.२८ ॥
അങ്ങയെ സുഹൃത്തായി കരുതി വിശ്വാസത്തോടെ ഞാൻ സംസാരിക്കുന്നു. ഉള്ളിൽ ഒതുങ്ങിയ ആ ദുഃഖം എന്റെ മനസ്സിനെ എപ്പോഴും വേദനിപ്പിക്കുന്നു.
4.8.29
एतावदुक्त्वा वचनं बाष्पदूषितलोचनः।
बाष्पदूषितया वाचा नोच्चैः शक्नोति भाषितुम् ॥ ४.८.२९ ॥
ഇത്രയും പറഞ്ഞ്, കണ്ണീരാൽ മങ്ങിയ കണ്ണുകളോടെ, കണ്ണീരിൽ കുതിർന്ന ശബ്ദത്തിൽ അവന് ഉച്ചത്തിൽ സംസാരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
4.8.30
बाष्पवेगं तु सहसा नदीवेगमिवागतम्।
धारयामास धैर्येण सुग्रीवो रामसंनिधौ ॥ ४.८.३० ॥
പെട്ടെന്ന് ഉയർന്ന കണ്ണീരിന്റെ വേഗത, നദിയുടെ പ്രവാഹം പോലെ, സുഗ്രീവൻ രാമന്റെ സന്നിധിയിൽ ധൈര്യത്തോടെ തടഞ്ഞുനിർത്തി.
4.8.31
स निगृह्य तु तं बाष्पं प्रमृज्य नयने शुभे।
विनिःश्वस्य च तेजस्वी राघवं पुनरूचिवान् ॥ ४.८.३१ ॥
അവൻ ആ കണ്ണുനീർ അടക്കി, സുന്ദരമായ കണ്ണുകൾ തുടച്ച്, ദീർഘനിശ്വാസമെടുത്ത്, തേജസ്വിയായ സുഗ്രീവൻ രാഘവനോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
4.8.32
पुराहं वालिना राम राज्यात् स्वादवरोपितः।
परुषाणि च संश्राव्य निर्धूतोऽस्मि बलीयसा ॥ ४.८.३२ ॥
രാമാ, മുമ്പ് വാലി എന്നെ എന്റെ സ്വന്തം രാജ്യത്തുനിന്ന് താഴെയിറക്കി; കഠിനവാക്കുകൾ കേൾപ്പിച്ച് ബലവാനായ അവൻ എന്നെ പുറത്താക്കി.
4.8.33
हृता भार्या च मे तेन प्राणेभ्योऽपि गरीयसी।
सुहृदश्च मदीया ये संयता बन्धनेषु ते ॥ ४.८.३३ ॥
അവൻ എന്റെ ഭാര്യയെ അപഹരിച്ചു; അവൾ എനിക്ക് ജീവനേക്കാളും പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്. എന്റെ സുഹൃത്തുക്കൾ ബന്ധനങ്ങളിൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
4.8.34
यत्नवांश्च स दुष्टात्मा मद्विनाशाय राघव।
बहुशस्तप्रयुक्ताश्च वानरा निहता मया ॥ ४.८.३४ ॥
രാഘവാ, ആ ദുഷ്ടമനസ്സുള്ളവൻ എന്റെ നാശത്തിനായി ശ്രമിക്കുന്നു; അവൻ അയച്ച പല വാനരന്മാരെയും ഞാൻ കൊന്നിട്ടുണ്ട്.
4.8.35
शङ्कया त्वेतयाहं च दृष्ट्वा त्वामपि राघव।
नोपसर्पाम्यहं भीतो भये सर्वे हि बिभ्यति ॥ ४.८.३५ ॥
രാഘവാ, ഈ സംശയത്താൽ നിന്നെ കണ്ടിട്ടും ഞാൻ നിന്റെ അടുത്തേക്ക് ചെല്ലുന്നില്ല; ഭയന്നിരിക്കുന്ന ഞാൻ ഭയത്തിലാണ്, ഭയത്തിൽ എല്ലാവരും ഭയപ്പെടുന്നു.
4.8.36
केवलं हि सहाया मे हनुमत्प्रमुखास्त्विमे।
अतोऽहं धारयाम्यद्य प्राणान् कृच्छ्रगतोऽपि सन् ॥ ४.८.३६ ॥
ഹനുമാൻ മുതലായ ഇവർ മാത്രമാണ് എന്റെ സഹായികൾ; അതിനാൽ കഷ്ടത്തിലായിരുന്നിട്ടും ഇന്ന് ഞാൻ പ്രാണൻ നിലനിർത്തുന്നു.
4.8.37
एते हि कपयः स्निग्धा मां रक्षन्ति समन्ततः।
सह गच्छन्ति गन्तव्ये नित्यं तिष्ठन्ति चास्थिते ॥ ४.८.३७ ॥
ഈ വാനരന്മാർ സ്നേഹമുള്ളവരാണ്; എല്ലാ വശങ്ങളിൽനിന്നും എന്നെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. ഞാൻ പോകുന്നിടത്തേക്ക് അവർ കൂടെ പോകുന്നു; ഞാൻ ഇരിക്കുമ്പോൾ എപ്പോഴും അരികിൽ നിൽക്കുന്നു.
4.8.38
संक्षेपस्त्वेष मे राम किमुक्त्वा विस्तरं हि ते।
स मे ज्येष्ठो रिपुर्भ्राता वाली विश्रुतपौरुषः ॥ ४.८.३८ ॥
രാമാ, ഇതാണ് എന്റെ ചുരുക്കം; വിസ്തരിച്ച് അങ്ങയോട് എന്ത് പറയാൻ? എന്റെ ജ്യേഷ്ഠൻ വാലി, വീരത്വത്താൽ പ്രസിദ്ധൻ, അവനാണ് എന്റെ ശത്രു.
4.8.39
तद्विनाशेऽपि मे दुःखं प्रमृष्टं स्यादनन्तरम्।
सुखं मे जीवितं चैव तद्विनाशनिबन्धनम् ॥ ४.८.३९ ॥
അവന്റെ നാശത്തിനുശേഷമേ എന്റെ ദുഃഖം തുടച്ചുനീങ്ങൂ; എന്റെ സുഖവും ജീവിതവും അവന്റെ നാശത്തെത്തന്നെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
4.8.40
एष मे राम शोकान्तः शोकार्तेन निवेदितः।
दुःखितः सुखितो वापि सख्युर्नित्यं सखा गतिः ॥ ४.८.४० ॥
രാമാ, ദുഃഖാർത്തനായി ഞാൻ അങ്ങയെ അറിയിച്ച എന്റെ ദുഃഖത്തിന്റെ അവസാനം ഇതാണ്; ദുഃഖിതനായാലും സുഖിതനായാലും സുഹൃത്തിന് എപ്പോഴും സുഹൃത്താണ് ആശ്രയം.
4.8.41
श्रुत्वैतच्च वचो रामः सुग्रीवमिदमब्रवीत्।
किं निमित्तमभूद् वैरं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ ४.८.४१ ॥
ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാമൻ സുഗ്രീവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — "ഈ വൈരത്തിന് കാരണമെന്ത്? യഥാർത്ഥത്തിൽ കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു."
4.8.42
सुखं हि कारणं श्रुत्वा वैरस्य तव वानर।
आनन्तर्याद् विधास्यामि सम्प्रधार्य बलाबलम् ॥ ४.८.४२ ॥
വാനരാ, നിന്റെ വൈരത്തിന്റെ കാരണം കേട്ടശേഷം ബലാബലങ്ങൾ വിചാരിച്ച് ഉടനെ ഞാൻ പ്രവർത്തിക്കും.
4.8.43
बलवान् हि ममामर्षः श्रुत्वा त्वामवमानितम्।
वर्धते हृदयोत्कम्पी प्रावृड्वेग इवाम्भसः ॥ ४.८.४३ ॥
നിന്നെ അപമാനിതനായി കേട്ടതിനാൽ എന്റെ കോപം ശക്തമായി വളരുന്നു; മഴക്കാലത്ത് വെള്ളത്തിന്റെ വേഗം പെരുകുന്നതുപോലെ, അത് എന്റെ ഹൃദയത്തെ വിറപ്പിക്കുന്നു.
4.8.44
हृष्टः कथय विस्रब्धो यावदारोप्यते धनुः।
सृष्टश्च हि मया बाणो निरस्तश्च रिपुस्तव ॥ ४.८.४४ ॥
സന്തോഷത്തോടെ ഭയമില്ലാതെ പറയൂ; ഞാൻ വില്ല് കുലയ്ക്കുന്നതുവരെ. എന്നാൽ എന്റെ അയച്ച അമ്പ് നിന്റെ ശത്രുവിനെ വീഴ്ത്തും.
4.8.45
एवमुक्तस्तु सुग्रीवः काकुत्स्थेन महात्मना।
प्रहर्षमतुलं लेभे चतुर्भिः सह वानरैः ॥ ४.८.४५ ॥
മഹാത്മാവായ കാകുത്സ്ഥൻ (രാമൻ) ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ സുഗ്രീവൻ നാല് വാനരന്മാരോടൊപ്പം അതുല്യമായ സന്തോഷം നേടി.
4.8.46
ततः प्रहृष्टवदनः सुग्रीवो लक्ष्मणाग्रजे।
वैरस्य कारणं तत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ ४.८.४६ ॥
അപ്പോൾ സന്തോഷം തുടിക്കുന്ന മുഖത്തോടെ സുഗ്രീവൻ ലക്ഷ്മണന്റെ ജ്യേഷ്ഠനോട് ആ വൈരത്തിന്റെ കാരണം പറയാൻ തുടങ്ങി.