বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 5.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.12.1
स तस्य मध्ये भवनस्य संस्थितो
लतागृहांश्चित्रगृहान् निशागृहान्।
जगाम सीतां प्रतिदर्शनोत्सुको
न चैव तां पश्यति चारुदर्शनाम् ॥ ५.१२.१ ॥
তিনি সেই প্রাসাদের মাঝে অবস্থিত লতাগৃহ, চিত্রগৃহ ও রাত্রিগৃহে গেলেন, সীতাকে আবার দেখতে উৎসুক হয়ে; কিন্তু সেই সুন্দরদর্শনা সীতাকে তিনি দেখতে পেলেন না।
5.12.2
स चिन्तयामास ततो महाकपिः
प्रियामपश्यन् रघुनन्दनस्य ताम्।
ध्रुवं न सीता ध्रियते यथा न मे
विचिन्वतो दर्शनमेति मैथिली ॥ ५.१२.२ ॥
তখন সেই মহাকপি ভাবলেন — রঘুনন্দনের প্রিয়াকে না দেখে; নিশ্চয় সীতা জীবিত নেই, কারণ খুঁজতে খুঁজতেও মৈথিলীর দর্শন মিলছে না।
5.12.3
सा राक्षसानां प्रवरेण जानकी
स्वशीलसंरक्षणतत्परा सती।
अनेन नूनं प्रति दुष्टकर्मणा
हता भवेदार्यपथे परे स्थिता ॥ ५.१२.३ ॥
রাক্ষসশ্রেষ্ঠের থেকে নিজ শীল রক্ষায় তৎপর সতী জানকী, আর্যপথে স্থিত — নিশ্চয় এই দুষ্টকর্মার দ্বারা তিনি নিহত হয়েছেন।
5.12.4
विरूपरूपा विकृता विवर्चसो
महानना दीर्घविरूपदर्शनाः।
समीक्ष्य ता राक्षसराजयोषितो
भयाद् विनष्टा जनकेश्वरात्मजा ॥ ५.१२.४ ॥
বিকৃতরূপা, বিকৃতদেহা, তেজোহীনা, বৃহৎমুখী, দীর্ঘ ও ভয়ংকরদর্শনা — রাক্ষসরাজের সেই নারীদের দেখে ভয়ে জনকেশ্বরের কন্যা বিনষ্ট হয়েছেন।
5.12.5
सीतामदृष्ट्वा ह्यनवाप्य पौरुषं
विहृत्य कालं सह वानरैश्चिरम्।
न मेऽस्ति सुग्रीवसमीपगा गतिः
सुतीक्ष्णदण्डो बलवांश्च वानरः ॥ ५.१२.५ ॥
সীতাকে না দেখে, পৌরুষের ফল না পেয়ে, বানরদের সঙ্গে দীর্ঘকাল কাটিয়ে, এখন সুগ্রীবের কাছে যাওয়ার পথ আমার নেই; সুগ্রীব কঠোর দণ্ডদাতা, বলবান বানর।
5.12.6
दृष्टमन्तःपुरं सर्वं दृष्टा रावणयोषितः।
न सीता दृश्यते साध्वी वृथा जातो मम श्रमः ॥ ५.१२.६ ॥
অন্তঃপুরের সবকিছু দেখলাম, রাবণের সকল নারীদেরও দেখলাম। কিন্তু সাধ্বী সীতাকে দেখা গেল না; আমার পরিশ্রম বৃথা হলো।
5.12.7
किं नु मां वानराः सर्वे गतं वक्ष्यन्ति संगताः।
गत्वा तत्र त्वया वीर किं कृतं तद् वदस्व नः ॥ ५.१२.७ ॥
হে বীর, সেখানে গিয়ে তুমি কী করেছ? সমবেত সব বানর আমাকে জিজ্ঞাসা করবে, 'তা আমাদের বলো।'
5.12.8
अदृष्ट्वा किं प्रवक्ष्यामि तामहं जनकात्मजाम्।
ध्रुवं प्रायमुपासिष्ये कालस्य व्यतिवर्तने ॥ ५.१२.८ ॥
জনকতনয়া সীতাকে না দেখে আমি তাঁর কাছে কী বলব? নিশ্চয়ই সময় কাটাতে আমি প্রায়োপবেশন করব।
5.12.9
किं वा वक्ष्यति वृद्धश्च जाम्बवानंगदश्च सः।
गतं पारं समुद्रस्य वानराश्च समागताः ॥ ५.१२.९ ॥
বৃদ্ধ জাম্ববান ও অঙ্গদ কী বলবেন? সমুদ্রের পারে যাওয়া হয়েছে, বানরেরাও সমবেত হয়েছে।
5.12.10
अनिर्वेदः श्रियो मूलमनिर्वेदः परं सुखम्।
भूयस्तत्र विचेष्यामि न यत्र विचयः कृतः ॥ ५.१२.१० ॥
হতাশা না হওয়াই সমৃদ্ধির মূল; হতাশাহীনতাই পরম সুখ। যেখানে অনুসন্ধান হয়নি, সেখানে আমি আবার অনুসন্ধান করব।
5.12.11
अनिर्वेदो हि सततं सर्वार्थेषु प्रवर्तकः।
करोति सफलं जन्तोः कर्म यच्च करोति सः ॥ ५.१२.११ ॥
হতাশাহীনতাই সর্বদা সকল উদ্দেশ্যের প্রবর্তক। তা জীবের কৃত কর্মকে সফল করে তোলে।
5.12.12
तस्मादनिर्वेदकरं यत्नं चेष्टेऽहमुत्तमम्।
अदृष्टांश्च विचेष्यामि देशान् रावणपालितान् ॥ ५.१२.१२ ॥
তাই হতাশা না জাগায় এমন উত্তম প্রচেষ্টা আমি করব; রাবণের রক্ষিত, এখনও না-দেখা স্থানগুলিতে আমি খুঁজব।
5.12.13
आपानशाला विचितास्तथा पुष्पगृहाणि च।
चित्रशालाश्च विचिता भूयः क्रीडागृहाणि च ॥ ५.१२.१३ ॥
মদ্যশালা, পুষ্পগৃহ ও চিত্রশালাগুলি খুঁজেছি; আবার ক্রীড়াগৃহগুলিও খুঁজেছি।
5.12.15
निष्कुटान्तररथ्याश्च विमानानि च सर्वशः।
भूमीगृहांश्चैत्यगृहान् गृहातिगृहकानपि।
उत्पतन् निपतंश्चापि तिष्ठन् गच्छन् पुनः क्वचित् ॥ ५.१२.१५ ॥
উদ্যানের ভিতরের পথ, বিমানসমূহ সর্বত্র; ভূগর্ভগৃহ, চৈত্যগৃহ, গৃহের উপর গৃহ; লাফিয়ে উঠে, নেমে, কখনও দাঁড়িয়ে, আবার চলতে চলতে (খুঁজেছি)।
5.12.16
अपवृण्वंश्च द्वाराणि कपाटान्यवघट्टयन्।
प्रविशन् निष्पतंश्चापि प्रपतन्नुत्पतन्निव ॥ ५.१२.१६ ॥
দরজা খুলে, কপাট ঠেলে, প্রবেশ করে ও বেরিয়ে, যেন পড়ছি ও উঠছি—এমনভাবে।
5.12.17
सर्वमप्यवकाशं स विचचार महाकपिः।
चतुरंगुलमात्रोऽपि नावकाशः स विद्यते।
रावणान्तःपुरे तस्मिन् यं कपिर्न जगाम सः ॥ ५.१२.१७ ॥
সেই মহাবানর সব স্থান খুঁজল; চার আঙুল পরিমাণ স্থানও বাদ দিল না, রাবণের অন্তঃপুরে এমন কোনও স্থান নেই যেখানে বানর যায়নি।
5.12.18
प्राकारान्तरवीथ्यश्च वेदिकाश्चैत्यसंश्रयाः।
श्वभ्राश्च पुष्करिण्यश्च सर्वं तेनावलोकितम् ॥ ५.१२.१८ ॥
প্রাকারের মাঝের পথ, বেদি, চৈত্যাশ্রয়, গর্ত ও পদ্মপুকুর — সবই সে দেখল।
5.12.19
राक्षस्यो विविधाकारा विरूपा विकृतास्तथा।
दृष्टा हनुमता तत्र न तु सा जनकात्मजा ॥ ५.१२.१९ ॥
সেখানে হনুমান বিবিধ আকৃতির, কুৎসিত ও বিকৃত রাক্ষসীদের দেখলেন, কিন্তু জনকনন্দিনীকে সেখানে দেখলেন না।
5.12.20
रूपेणाप्रतिमा लोके परा विद्याधरस्त्रियः।
दृष्टा हनुमता तत्र न तु राघवनन्दिनी ॥ ५.१२.२० ॥
সেখানে হনুমান বিশ্বে রূপে অতুলনীয়, শ্রেষ্ঠ বিদ্যাধর-নারীদের দেখলেন; কিন্তু রাঘবের প্রিয়তমাকে সেখানে দেখলেন না।
5.12.21
नागकन्या वरारोहाः पूर्णचन्द्रनिभाननाः।
दृष्टा हनुमता तत्र न तु सा जनकात्मजा ॥ ५.१२.२१ ॥
সেখানে হনুমান পূর্ণচন্দ্রসদৃশ মুখ ও সুন্দর কটিদেশবিশিষ্ট নাগকন্যাদের দেখলেন, কিন্তু জনকনন্দিনীকে সেখানে দেখলেন না।
5.12.22
प्रमथ्य राक्षसेन्द्रेण नागकन्या बलाद्धृताः।
दृष्टा हनुमता तत्र न सा जनकनन्दिनी ॥ ५.१२.२२ ॥
সেখানে হনুমান রাক্ষসরাজের দ্বারা বলপূর্বক হরণ করে আনা নাগকন্যাদের দেখলেন; জনকনন্দিনীকে সেখানে দেখলেন না।
5.12.23
सोऽपश्यंस्तां महाबाहुः पश्यंश्चान्या वरस्त्रियः।
विषसाद महाबाहुर्हनूमान् मारुतात्मजः ॥ ५.१२.२३ ॥
তাঁকে না দেখে এবং অন্য শ্রেষ্ঠ নারীদের দেখেও সেই মহাবাহু বায়ুপুত্র হনুমান বিষণ্ণ হলেন।
5.12.24
उद्योगं वानरेन्द्राणां प्लवनं सागरस्य च।
व्यर्थं वीक्ष्यानिलसुतश्चिन्तां पुनरुपागतः ॥ ५.१२.२४ ॥
বানরশ্রেষ্ঠদের উদ্যোগ ও সাগর-লঙ্ঘন ব্যর্থ দেখে বায়ুপুত্র হনুমান আবার চিন্তায় পড়লেন।
5.12.25
अवतीर्य विमानाच्च हनूमान् मारुतात्मजः।
चिन्तामुपजगामाथ शोकोपहतचेतनः ॥ ५.१२.२५ ॥
বিমান থেকে নেমে বায়ুপুত্র হনুমান শোকে আহত চেতনায় গভীর চিন্তায় মগ্ন হলেন।