वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.12.1
स तस्य मध्ये भवनस्य संस्थितो
लतागृहांश्चित्रगृहान् निशागृहान्।
जगाम सीतां प्रतिदर्शनोत्सुको
न चैव तां पश्यति चारुदर्शनाम् ॥ ५.१२.१ ॥
तो त्या राजवाड्याच्या मध्यभागी असलेल्या लतागृहांत, चित्रगृहांत आणि रात्रिगृहांत गेला; सीतेला पुन्हा पाहण्यास उत्सुक होता. पण त्या सुंदर दिसणाऱ्या सीतेला त्याला दिसली नाही.
5.12.2
स चिन्तयामास ततो महाकपिः
प्रियामपश्यन् रघुनन्दनस्य ताम्।
ध्रुवं न सीता ध्रियते यथा न मे
विचिन्वतो दर्शनमेति मैथिली ॥ ५.१२.२ ॥
मग त्या महाकपीने विचार केला — रघुनंदनाची प्रिया दिसत नसल्याने; निश्चितच सीता जिवंत नाही, कारण शोधूनही मैथिलीचे दर्शन मला होत नाही.
5.12.3
सा राक्षसानां प्रवरेण जानकी
स्वशीलसंरक्षणतत्परा सती।
अनेन नूनं प्रति दुष्टकर्मणा
हता भवेदार्यपथे परे स्थिता ॥ ५.१२.३ ॥
राक्षसांच्या प्रमुखापासून आपल्या शीलाच्या रक्षणात तत्पर असलेली सती जानकी, आर्यमार्गावर स्थिर राहिलेली — निश्चितच या दुष्कर्म्याने तिला ठार मारले असावे.
5.12.4
विरूपरूपा विकृता विवर्चसो
महानना दीर्घविरूपदर्शनाः।
समीक्ष्य ता राक्षसराजयोषितो
भयाद् विनष्टा जनकेश्वरात्मजा ॥ ५.१२.४ ॥
विकृत रूप, विकृत शरीर, तेजोहीन, मोठ्या तोंडाच्या, लांब आणि भयंकर दिसणाऱ्या — राक्षसराजाच्या त्या स्त्रिया पाहून भीतीने जनकाची कन्या नष्ट झाली असावी.
5.12.5
सीतामदृष्ट्वा ह्यनवाप्य पौरुषं
विहृत्य कालं सह वानरैश्चिरम्।
न मेऽस्ति सुग्रीवसमीपगा गतिः
सुतीक्ष्णदण्डो बलवांश्च वानरः ॥ ५.१२.५ ॥
सीतेला न पाहता, पौरुषाचे फळ न मिळवता, वानरांसह दीर्घकाळ घालवून, आता सुग्रीवाजवळ जाण्याचा मार्ग माझ्यासाठी नाही; सुग्रीव कठोर दंड देणारा, बलवान वानर आहे.
5.12.6
दृष्टमन्तःपुरं सर्वं दृष्टा रावणयोषितः।
न सीता दृश्यते साध्वी वृथा जातो मम श्रमः ॥ ५.१२.६ ॥
अंतःपुरातील सर्व काही पाहिले, रावणाच्या सर्व स्त्रियाही पाहिल्या. पण साध्वी सीता दिसली नाही; माझे श्रम व्यर्थ गेले.
5.12.7
किं नु मां वानराः सर्वे गतं वक्ष्यन्ति संगताः।
गत्वा तत्र त्वया वीर किं कृतं तद् वदस्व नः ॥ ५.१२.७ ॥
हे वीरा, तिथे जाऊन तू काय केलेस? जमलेले सर्व वानर मला विचारतील, 'ते आम्हाला सांग.'
5.12.8
अदृष्ट्वा किं प्रवक्ष्यामि तामहं जनकात्मजाम्।
ध्रुवं प्रायमुपासिष्ये कालस्य व्यतिवर्तने ॥ ५.१२.८ ॥
जनकपुत्री सीतेला न पाहता मी तिला काय सांगू? निश्चितच काळ घालवण्यासाठी मी प्रायोपवेशन करीन.
5.12.9
किं वा वक्ष्यति वृद्धश्च जाम्बवानंगदश्च सः।
गतं पारं समुद्रस्य वानराश्च समागताः ॥ ५.१२.९ ॥
वृद्ध जांबवान आणि अंगद काय म्हणतील? समुद्राचा पैलतीर गाठला गेला आहे, वानरही जमले आहेत.
5.12.10
अनिर्वेदः श्रियो मूलमनिर्वेदः परं सुखम्।
भूयस्तत्र विचेष्यामि न यत्र विचयः कृतः ॥ ५.१२.१० ॥
निराश न होणे हेच ऐश्वर्याचे मूळ आहे; निराश न होणे हेच परम सुख आहे. जिथे शोध घेतला गेला नाही, तिथे मी पुन्हा शोधीन.
5.12.11
अनिर्वेदो हि सततं सर्वार्थेषु प्रवर्तकः।
करोति सफलं जन्तोः कर्म यच्च करोति सः ॥ ५.१२.११ ॥
निराश न होणेच सदैव सर्व उद्दिष्टांना पुढे नेणारे आहे. ते जीवाच्या कर्माला फलदायी करते.
5.12.12
तस्मादनिर्वेदकरं यत्नं चेष्टेऽहमुत्तमम्।
अदृष्टांश्च विचेष्यामि देशान् रावणपालितान् ॥ ५.१२.१२ ॥
म्हणून निराशा न आणणारा उत्तम प्रयत्न मी करीन; रावणाने रक्षिलेल्या, अद्याप न पाहिलेल्या स्थळांचा शोध घेईन.
5.12.13
आपानशाला विचितास्तथा पुष्पगृहाणि च।
चित्रशालाश्च विचिता भूयः क्रीडागृहाणि च ॥ ५.१२.१३ ॥
मद्यशाळा, पुष्पगृहे व चित्रशाळा मी शोधल्या; पुन्हा क्रीडागृहेही शोधली.
5.12.15
निष्कुटान्तररथ्याश्च विमानानि च सर्वशः।
भूमीगृहांश्चैत्यगृहान् गृहातिगृहकानपि।
उत्पतन् निपतंश्चापि तिष्ठन् गच्छन् पुनः क्वचित् ॥ ५.१२.१५ ॥
उद्यानांतील आतील मार्ग, विमाने सर्वत्र; भूमिगृहे, चैत्यगृहे, घरांहूनही मोठी घरे; उडी मारत, खाली उतरत, कधी उभा राहत, पुन्हा चालत (मी शोधले).
5.12.16
अपवृण्वंश्च द्वाराणि कपाटान्यवघट्टयन्।
प्रविशन् निष्पतंश्चापि प्रपतन्नुत्पतन्निव ॥ ५.१२.१६ ॥
दारे उघडत, कपाटे ठोठावत, आत शिरत व बाहेर पडत, जणू पडत व उडत असल्यासारखा.
5.12.17
सर्वमप्यवकाशं स विचचार महाकपिः।
चतुरंगुलमात्रोऽपि नावकाशः स विद्यते।
रावणान्तःपुरे तस्मिन् यं कपिर्न जगाम सः ॥ ५.१२.१७ ॥
त्या महाकपीने प्रत्येक जागा शोधली; चार बोटे रुंदीचीही जागा सोडली नाही, रावणाच्या अंतःपुरात असे कोणतेही स्थान नाही जेथे कपी गेला नाही.
5.12.18
प्राकारान्तरवीथ्यश्च वेदिकाश्चैत्यसंश्रयाः।
श्वभ्राश्च पुष्करिण्यश्च सर्वं तेनावलोकितम् ॥ ५.१२.१८ ॥
तटबंदींमधील मार्ग, वेदिका, चैत्याश्रय, खळगे व कमळ-सरोवरे — सर्व त्याने पाहिले.
5.12.19
राक्षस्यो विविधाकारा विरूपा विकृतास्तथा।
दृष्टा हनुमता तत्र न तु सा जनकात्मजा ॥ ५.१२.१९ ॥
तेथे हनुमानाने विविध आकारांच्या, कुरूप आणि विकृत राक्षसींना पाहिले; परंतु जनकाची कन्या तेथे दिसली नाही.
5.12.20
रूपेणाप्रतिमा लोके परा विद्याधरस्त्रियः।
दृष्टा हनुमता तत्र न तु राघवनन्दिनी ॥ ५.१२.२० ॥
तेथे हनुमानाने जगात रूपाने अतुलनीय, श्रेष्ठ विद्याधर स्त्रिया पाहिल्या; परंतु राघवाची लाडकी कन्या तेथे दिसली नाही.
5.12.21
नागकन्या वरारोहाः पूर्णचन्द्रनिभाननाः।
दृष्टा हनुमता तत्र न तु सा जनकात्मजा ॥ ५.१२.२१ ॥
तेथे हनुमानाने पूर्ण चंद्रासारखी मुखे व सुंदर कंबर असलेल्या नागकन्या पाहिल्या; परंतु जनकाची कन्या तेथे दिसली नाही.
5.12.22
प्रमथ्य राक्षसेन्द्रेण नागकन्या बलाद्धृताः।
दृष्टा हनुमता तत्र न सा जनकनन्दिनी ॥ ५.१२.२२ ॥
तेथे हनुमानाने राक्षसराजाने बळजबरीने हरण करून आणलेल्या नागकन्या पाहिल्या; जनकाची कन्या तेथे दिसली नाही.
5.12.23
सोऽपश्यंस्तां महाबाहुः पश्यंश्चान्या वरस्त्रियः।
विषसाद महाबाहुर्हनूमान् मारुतात्मजः ॥ ५.१२.२३ ॥
तिला न पाहता, इतर श्रेष्ठ स्त्रियांना पाहत असूनही, त्या महाबाहू वायुपुत्र हनुमान खिन्न झाले.
5.12.24
उद्योगं वानरेन्द्राणां प्लवनं सागरस्य च।
व्यर्थं वीक्ष्यानिलसुतश्चिन्तां पुनरुपागतः ॥ ५.१२.२४ ॥
वानरश्रेष्ठांचा उद्योग आणि सागर-उड्डाण व्यर्थ झाले पाहून वायुपुत्र हनुमान पुन्हा चिंतेत पडले.
5.12.25
अवतीर्य विमानाच्च हनूमान् मारुतात्मजः।
चिन्तामुपजगामाथ शोकोपहतचेतनः ॥ ५.१२.२५ ॥
विमानातून उतरून मारुतीपुत्र हनुमान शोकाने आहत चेतनेने चिंतेत बुडाले.