વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.22.1
सीताया वचनं श्रुत्वा परुषं राक्षसेश्वरः।
प्रत्युवाच ततः सीतां विप्रियं प्रियदर्शनाम् ॥ ५.२२.१ ॥
સીતાનાં કઠોર વચન સાંભળીને રાક્ષસેશ્વરે, જોવામાં પ્રિય એવી સીતાને અપ્રિય વચન કહ્યું.
5.22.2
यथा यथा सान्त्वयिता वश्यः स्त्रीणां तथा तथा।
यथा यथा प्रियं वक्ता परिभूतस्तथा तथा ॥ ५.२२.२ ॥
સ્ત્રીઓને જેમ જેમ સાંત્વન આપવામાં આવે તેમ તેમ તે વશ થાય છે; અને જે જેમ જેમ પ્રિય વચન બોલે તેમ તેમ તે તિરસ્કૃત થાય છે.
5.22.3
संनियच्छति मे क्रोधं त्वयि कामः समुत्थितः।
द्रवतो मार्गमासाद्य हयानिव सुसारथिः ॥ ५.२२.३ ॥
કુશળ સારથિ દોડતા ઘોડાઓને માર્ગમાં રોકે તેમ, તારા પ્રત્યે ઉત્પન્ન થયેલી મારી કામના મારા ક્રોધને રોકી રહી છે.
5.22.4
वामः कामो मनुष्याणां यस्मिन् किल निबध्यते।
जने तस्मिंस्त्वनुक्रोशः स्नेहश्च किल जायते ॥ ५.२२.४ ॥
મનુષ્યોની કામના વાંકી છે; જેના પર તે બંધાય છે તેના પ્રત્યે કરુણા અને સ્નેહ પણ ઉત્પન્ન થાય છે.
5.22.5
एतस्मात् कारणान्न त्वां घातयामि वरानने।
वधार्हामवमानार्हां मिथ्या प्रव्रजने रताम् ॥ ५.२२.५ ॥
આ કારણે, હે સુંદર મુખવાળી, હું તને મારતો નથી; તું વધને યોગ્ય છે, અપમાનને યોગ્ય છે, મિથ્યા સંન્યાસી જીવનમાં રત છે.
5.22.6
परुषाणि हि वाक्यानि यानि यानि ब्रवीषि माम्।
तेषु तेषु वधो युक्तस्तव मैथिलि दारुणः ॥ ५.२२.६ ॥
હે મૈથિલી, તું મને જે જે કઠોર વચન કહે છે, તે દરેક માટે તારે માટે ભયંકર વધ જ યોગ્ય છે.
5.22.7
एवमुक्त्वा तु वैदेहीं रावणो राक्षसाधिपः।
क्रोधसंरम्भसंयुक्तः सीतामुत्तरमब्रवीत् ॥ ५.२२.७ ॥
આ પ્રમાણે વૈદેહીને કહીને, રાક્ષસાધિપતિ રાવણ ક્રોધ અને આવેશથી ભરાઈને સીતાને ઉત્તરમાં બોલ્યો.
5.22.8
द्वौ मासौ रक्षितव्यौ मे योऽवधिस्ते मया कृतः।
ततः शयनमारोह मम त्वं वरवर्णिनि ॥ ५.२२.८ ॥
મેં તારા માટે નક્કી કરેલી મુદત, એ બે મહિના મારે સહન કરવા પડશે. પછી, હે સુંદર વર્ણવાળી, તું મારી શય્યા પર ચઢજે.
5.22.9
द्वाभ्यामूर्ध्वं तु मासाभ्यां भर्तारं मामनिच्छतीम्।
मम त्वां प्रातराशार्थे सूदाश्छेत्स्यन्ति खण्डशः ॥ ५.२२.९ ॥
બે મહિના પછી પણ જો તું મને પતિ તરીકે ઇચ્છીશ નહીં, તો મારા રસોઈયા સવારના ભોજન માટે તને ટુકડાઓમાં કાપી નાખશે.
5.22.10
तां भर्त्स्यमानां सम्प्रेक्ष्य राक्षसेन्द्रेण जानकीम्।
देवगन्धर्वकन्यास्ता विषेदुर्विकृतेक्षणाः ॥ ५.२२.१० ॥
રાક્ષસેન્દ્ર દ્વારા ધમકાવાતી જાનકીને જોઈને, ભયથી વિકૃત નેત્રોવાળી તે દેવ-ગંધર્વ કન્યાઓ દુઃખી થઈ ગઈ.
5.22.11
ओष्ठप्रकारैरपरा नेत्रैर्वक्त्रैस्तथापराः।
सीतामाश्वासयामासुस्तर्जितां तेन रक्षसा ॥ ५.२२.११ ॥
કેટલીકે હોઠના ઈશારાથી, કેટલીકે આંખોથી, અને બીજીકે ચહેરાના સંકેતોથી, તે રાક્ષસ દ્વારા ધમકાવાયેલી સીતાને આશ્વાસન આપ્યું.
5.22.12
ताभिराश्वासिता सीता रावणं राक्षसाधिपम्।
उवाचात्महितं वाक्यं वृत्तशौटीर्यगर्वितम् ॥ ५.२२.१२ ॥
તેમનાથી આશ્વાસન પામેલી સીતાએ, પોતાના ચારિત્ર્ય અને શૌર્યનો ગર્વ રાખીને, રાક્ષસાધિપતિ રાવણને પોતાના હિતની વાત કહી.
5.22.13
नूनं न ते जनः कश्चिदस्मिन्निःश्रेयसि स्थितः।
निवारयति यो न त्वां कर्मणोऽस्माद् विगर्हितात् ॥ ५.२२.१३ ॥
ચોક્કસ તારું કલ્યાણ ઇચ્છનાર એવો કોઈ તારી પાસે નથી, જે આ નિંદનીય કર્મથી તને રોકે.
5.22.14
मां हि धर्मात्मनः पत्नीं शचीमिव शचीपतेः।
त्वदन्यस्त्रिषु लोकेषु प्रार्थयेन्मनसापि कः ॥ ५.२२.१४ ॥
ધર્માત્મા રામની પત્ની, ઇન્દ્રની પત્ની શચી જેવી મને, તારા સિવાય ત્રણે લોકમાં મનથી પણ કોણ ઇચ્છે?
5.22.15
राक्षसाधम रामस्य भार्याममिततेजसः।
उक्तवानसि यत् पापं क्व गतस्तस्य मोक्ष्यसे ॥ ५.२२.१५ ॥
હે રાક્ષસાધમ! અમિત તેજસ્વી રામની પત્ની વિશે તેં પાપી વચનો કહ્યાં; તેમનાથી તું ક્યાં છૂટીશ?
5.22.16
यथा दृप्तश्च मातंगः शशश्च सहितौ वने।
तथा द्विरदवद् रामस्त्वं नीच शशवत् स्मृतः ॥ ५.२२.१६ ॥
વનમાં મદોન્મત્ત હાથી અને સસલું સાથે હોય તેમ, રામ હાથી સમાન છે અને હે નીચ, તું સસલા સમાન ગણાયો છે.
5.22.17
स त्वमिक्ष्वाकुनाथं वै क्षिपन्निह न लज्जसे।
चक्षुषो विषये तस्य न यावदुपगच्छसि ॥ ५.२२.१७ ॥
અહીં ઇક્ષ્વાકુ વંશના સ્વામી રામની નિંદા કરતા તને લાજ નથી આવતી? તેમની દૃષ્ટિની મર્યાદામાં તું ન આવે ત્યાં સુધી જ આ છે.
5.22.18
इमे ते नयने क्रूरे विकृते कृष्णपिंगले।
क्षितौ न पतिते कस्मान्मामनार्य निरीक्षतः ॥ ५.२२.१८ ॥
તારી આ ક્રૂર, વિકૃત, કાળી-પીળી આંખો, હે અનાર્ય, મને જોતાં જમીન પર કેમ ન પડી ગઈ?
5.22.19
तस्य धर्मात्मनः पत्नी स्नुषा दशरथस्य च।
कथं व्याहरतो मां ते न जिह्वा पाप शीर्यति ॥ ५.२२.१९ ॥
તે ધર્માત્મા રામની પત્ની અને દશરથની પુત્રવધૂ એવી મારી સાથે આ રીતે બોલતાં, પાપી, તારી જીભ કેમ ખરી પડતી નથી?
5.22.20
असंदेशात्तु रामस्य तपसश्चानुपालनात्।
न त्वां कुर्मि दशग्रीव भस्म भस्मार्हतेजसा ॥ ५.२२.२० ॥
રામની આજ્ઞા વિના અને મારી તપસ્યાનું પાલન કરવા માટે, હે દશગ્રીવ, હું મારા તેજથી તને ભસ્મ કરી દેતી નથી.
5.22.21
नापहर्तुमहं शक्या तस्य रामस्य धीमतः।
विधिस्तव वधार्थाय विहितो नात्र संशयः ॥ ५.२२.२१ ॥
તે બુદ્ધિમાન રામની પત્નીને કોઈ હરી શકે નહીં. તારા વધ માટે જ વિધિ રચાયેલો છે, એમાં કોઈ સંશય નથી.
5.22.22
शूरेण धनदभ्रात्रा बलैः समुदितेन च।
अपोह्य रामं कस्माच्चिद् दारचौर्यं त्वया कृतम् ॥ ५.२२.२२ ॥
તું શૂરવીર છે, ધનદ કુબેરનો ભાઈ છે, સેનાબળથી સંપન્ન છે; તો પણ રામને છોડીને તેં પત્નીની ચોરી કેમ કરી?
5.22.23
सीताया वचनं श्रुत्वा रावणो राक्षसाधिपः।
विवृत्य नयने क्रूरे जानकीमन्ववैक्षत ॥ ५.२२.२३ ॥
સીતાના વચન સાંભળીને રાક્ષસાધિપતિ રાવણે પોતાની ક્રૂર આંખો પહોળી કરીને જાનકી તરફ જોયું.
5.22.24
नीलजीमूतसंकाशो महाभुजशिरोधरः।
सिंहसत्त्वगतिः श्रीमान् दीप्तजिह्वोग्रलोचनः ॥ ५.२२.२४ ॥
નીલ મેઘ જેવો, વિશાળ ભુજાઓ અને ગળાવાળો, સિંહ જેવી ગતિ અને સત્ત્વવાળો, તેજસ્વી રાવણ બળતી જીભ અને ભયંકર નેત્રો સાથે દેખાયો.
5.22.25
चलाग्रमुकुटप्रांशुश्चित्रमाल्यानुलेपनः।
रक्तमाल्याम्बरधरस्तप्तांगदविभूषणः ॥ ५.२२.२५ ॥
ચંચળ અગ્રભાગવાળા મુકુટથી ઊંચો, વિચિત્ર માળાઓ અને અનુલેપનથી શોભતો, લાલ માળા અને વસ્ત્ર ધારણ કરેલો, તપાવેલા સોનાના અંગદોથી વિભૂષિત.
5.22.26
श्रोणीसूत्रेण महता मेचकेन सुसंवृतः।
अमृतोत्पादने नद्धो भुजंगेनेव मन्दरः ॥ ५.२२.२६ ॥
કાળા મોટા કટિસૂત્રથી સારી રીતે વીંટળાયેલો, અમૃત-મંથન સમયે સર્પથી બાંધેલા મંદર પર્વત સમાન.
5.22.27
ताभ्यां स परिपूर्णाभ्यां भुजाभ्यां राक्षसेश्वरः।
शुशुभेऽचलसंकाशः शृंगाभ्यामिव मन्दरः ॥ ५.२२.२७ ॥
તે બે પુષ્ટ ભુજાઓથી એ રાક્ષસરાજ પર્વત સમાન શોભ્યો, બે શિખરોથી મંદર સમાન.
5.22.28
तरुणादित्यवर्णाभ्यां कुण्डलाभ्यां विभूषितः।
रक्तपल्लवपुष्पाभ्यामशोकाभ्यामिवाचलः ॥ ५.२२.२८ ॥
નવા સૂર્યના વર્ણવાળા કુંડળોથી વિભૂષિત, લાલ પલ્લવ અને પુષ્પોવાળા અશોક વૃક્ષોથી યુક્ત પર્વત સમાન.
5.22.29
स कल्पवृक्षप्रतिमो वसन्त इव मूर्तिमान्।
श्मशानचैत्यप्रतिमो भूषितोऽपि भयंकरः ॥ ५.२२.२९ ॥
તે કલ્પવૃક્ષ સમાન, સાક્ષાત વસંત સમાન, સ્મશાનના ચૈત્ય સમાન — શણગારેલો હોવા છતાં ભયંકર.
5.22.30
अवेक्षमाणो वैदेहीं कोपसंरक्तलोचनः।
उवाच रावणः सीतां भुजंग इव निःश्वसन् ॥ ५.२२.३० ॥
વૈદેહીને જોતાં, ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળો રાવણ, સાપની જેમ નિસાસા નાખતો સીતાને બોલ્યો.
5.22.31
अनयेनाभिसम्पन्नमर्थहीनमनुव्रते।
नाशयाम्यहमद्य त्वां सूर्यः संध्यामिवौजसा ॥ ५.२२.३१ ॥
અન્યાયથી યુક્ત, અર્થહીન, મને અનુસરનારી! સૂર્ય પોતાના તેજથી સંધ્યાનો નાશ કરે તેમ આજે હું તને નષ્ટ કરીશ.
5.22.32
इत्युक्त्वा मैथिलीं राजा रावणः शत्रुरावणः।
संददर्श ततः सर्वा राक्षसीर्घोरदर्शनाः ॥ ५.२२.३२ ॥
મૈથિલીને આમ કહીને શત્રુઓને ભયભીત કરનાર રાજા રાવણે ત્યાંની ભયાનક દેખાતી સર્વ રાક્ષસીઓ તરફ જોયું.
5.22.33
एकाक्षीमेककर्णां च कर्णप्रावरणां तथा।
गोकर्णीं हस्तिकर्णीं च लम्बकर्णीमकर्णिकाम् ॥ ५.२२.३३ ॥
એક આંખવાળી, એક કાનવાળી, કાનને જ ઓઢણી બનાવનારી, ગાયના કાનવાળી, હાથીના કાનવાળી, લાંબા કાનવાળી અને કાન વગરની.
5.22.34
हस्तिपद्यश्वपद्यौ च गोपदीं पादचूलिकाम्।
एकाक्षीमेकपादीं च पृथुपादीमपादिकाम् ॥ ५.२२.३४ ॥
હાથીના પગવાળી, ઘોડાના પગવાળી, ગાયના પગવાળી, નાના પગવાળી, એક પગવાળી, પહોળા પગવાળી અને પગ વગરની.
5.22.35
अतिमात्रशिरोग्रीवामतिमात्रकुचोदरीम्।
अतिमात्रास्यनेत्रां च दीर्घजिह्वानखामपि ॥ ५.२२.३५ ॥
અતિશય મોટા માથા અને ગરદનવાળી, અતિશય મોટા સ્તન અને પેટવાળી, અતિશય મોટા મોં અને આંખોવાળી, તથા લાંબી જીભ અને નખવાળી.
5.22.36
अनासिकां सिंहमुखीं गोमुखीं सूकरीमुखीम्।
यथा मद्वशगा सीता क्षिप्रं भवति जानकी ॥ ५.२२.३६ ॥
નાક વગરની, સિંહમુખી, ગાયના મુખવાળી, ભૂંડના મુખવાળી — જેથી જાનકી સીતા જલદી મારા વશમાં આવે.
5.22.37
तथा कुरुत राक्षस्यः सर्वाः क्षिप्रं समेत्य वा।
प्रतिलोमानुलोमैश्च सामदानादिभेदनैः ॥ ५.२२.३७ ॥
એ રીતે, હે રાક્ષસીઓ, તમે સર્વ ઝડપથી એકત્ર થઈને, અનુકૂળ અને પ્રતિકૂળ ઉપાયો વડે, સામ, દાન વગેરે તથા ભેદ નીતિ દ્વારા (સીતાને વશ કરવાનો) પ્રયત્ન કરો.
5.22.39
आवर्जयत वैदेहीं दण्डस्योद्यमनेन च।
काममन्युपरीतात्मा जानकीं प्रति गर्जत।
उपगम्य ततः क्षिप्रं राक्षसी धान्यमालिनी ॥ ५.२२.३९ ॥
દંડ ઉગામીને ભય બતાવી વૈદેહીને વશ કરો. કામ અને ક્રોધથી ભરેલા મનથી જાનકી તરફ ગર્જના કરો. ત્યારે ધાન્યમાલિની નામની રાક્ષસી ઝડપથી પાસે આવીને (બોલી).
5.22.40
परिष्वज्य दशग्रीवमिदं वचनमब्रवीत्।
मया क्रीड महाराज सीतया किं तवानया ॥ ५.२२.४० ॥
દશગ્રીવને આલિંગન આપીને તેણે આ વચનો કહ્યાં: "હે મહારાજ, મારી સાથે ક્રીડા કરો; આ સીતાથી તમારે શું કામ છે?"
5.22.41
विवर्णया कृपणया मानुष्या राक्षसेश्वर।
नूनमस्यां महाराज न देवा भोगसत्तमान् ॥ ५.२२.४१ ॥
હે રાક્ષસેશ્વર, આ નિસ્તેજ, દીન માનુષી છે. હે મહારાજ, ખરેખર એનામાં એવું કંઈ નથી કે જેથી દેવતાઓ ઉત્તમ ભોગો આપે.
5.22.42
विदधत्यमरश्रेष्ठास्तव बाहुबलार्जितान्।
अकामां कामयानस्य शरीरमुपतप्यते ॥ ५.२२.४२ ॥
દેવોમાં શ્રેષ્ઠ તમારા બાહુબળથી મેળવેલા ભોગો આના દ્વારા આપતા નથી. જે અનિચ્છુક સ્ત્રીની કામના કરે છે તેનું શરીર સંતાપ પામે છે.
5.22.43
इच्छतीं कामयानस्य प्रीतिर्भवति शोभना।
एवमुक्तस्तु राक्षस्या समुत्क्षिप्तस्ततो बली।
प्रहसन् मेघसंकाशो राक्षसः स न्यवर्तत ॥ ५.२२.४३ ॥
જે ઇચ્છુક છે તેની કામના કરનારને જ સુંદર પ્રીતિ થાય છે. રાક્ષસીએ આમ કહેતાં, એ બળવાન રાક્ષસ મેઘ જેવો હસતો તેને ઊંચકીને પાછો ફર્યો.
5.22.44
प्रस्थितः स दशग्रीवः कम्पयन्निव मेदिनीम्।
ज्वलद्भास्करसंकाशं प्रविवेश निवेशनम् ॥ ५.२२.४४ ॥
દશગ્રીવ પ્રસ્થાન કરીને, જાણે પૃથ્વીને કંપાવતો હોય તેમ, બળતા સૂર્ય સમાન પોતાના નિવાસમાં પ્રવેશ્યો.
5.22.45
देवगन्धर्वकन्याश्च नागकन्याश्च तास्ततः।
परिवार्य दशग्रीवं प्रविशुस्ता गृहोत्तमम् ॥ ५.२२.४५ ॥
દેવ-ગંધર્વ કન્યાઓ અને નાગ કન્યાઓ પણ પછી દશગ્રીવને ઘેરીને તે ઉત્તમ ગૃહમાં પ્રવેશી.
5.22.46
स मैथिलीं धर्मपरामवस्थितां
प्रवेपमानां परिभर्त्स्य रावणः।
विहाय सीतां मदनेन मोहितः
स्वमेव वेश्म प्रविवेश रावणः ॥ ५.२२.४६ ॥
કામથી મોહિત થયેલો રાવણ, ધર્મપરાયણ અને કાંપતી મૈથિલીને ઠપકો આપીને, સીતાને છોડીને પોતાના જ મહેલમાં પ્રવેશ્યો.