વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.25.1
अथ तासां वदन्तीनां परुषं दारुणं बहु।
राक्षसीनामसौम्यानां रुरोद जनकात्मजा ॥ ५.२५.१ ॥
ત્યારે તે રાક્ષસીઓ કઠોર, ભયાનક અને ઘણા ક્રૂર શબ્દો બોલતી હતી, ત્યારે જનકની પુત્રી સીતા રડી પડી.
5.25.2
एवमुक्ता तु वैदेही राक्षसीभिर्मनस्विनी।
उवाच परमत्रस्ता बाष्पगद्गदया गिरा ॥ ५.२५.२ ॥
રાક્ષસીઓએ આમ કહ્યું ત્યારે મનસ્વિની વૈદેહી અત્યંત ભયભીત થઈ આંસુઓથી રૂંધાયેલા સ્વરે બોલી.
5.25.3
न मानुषी राक्षसस्य भार्या भवितुमर्हति।
कामं खादत मां सर्वा न करिष्यामि वो वचः ॥ ५.२५.३ ॥
માનવી સ્ત્રી રાક્ષસની પત્ની થવાને યોગ્ય નથી. તમે બધી ઇચ્છો તો મને ખાઈ જાઓ, પણ હું તમારી વાત નહીં માનું.
5.25.4
सा राक्षसीमध्यगता सीता सुरसुतोपमा।
न शर्म लेभे शोकार्ता रावणेनेव भर्त्सिता ॥ ५.२५.४ ॥
રાક્ષસીઓની વચ્ચે ઘેરાયેલી, દેવકન્યા સમાન સીતા શોકથી પીડિત થઈ કોઈ શાંતિ પામી નહીં; જાણે રાવણે જ તેને ધમકાવી હોય.
5.25.5
वेपते स्माधिकं सीता विशन्तीवांगमात्मनः।
वने यूथपरिभ्रष्टा मृगी कोकैरिवार्दिता ॥ ५.२५.५ ॥
સીતા અત્યંત ધ્રૂજવા લાગી, જાણે પોતાના શરીરમાં જ સમાઈ જવા માગતી હોય; વનમાં ટોળાથી વિખૂટી પડેલી હરણી વરુઓથી પીડાઈને ધ્રૂજે તેમ.
5.25.6
सा त्वशोकस्य विपुलां शाखामालम्ब्य पुष्पिताम्।
चिन्तयामास शोकेन भर्तारं भग्नमानसा ॥ ५.२५.६ ॥
તે પછી તેણે અશોક વૃક્ષની ફૂલોથી ભરેલી વિશાળ ડાળી પકડીને, તૂટેલા મનથી શોકપૂર્વક પોતાના પતિનું ચિંતન કર્યું.
5.25.7
सा स्नापयन्ती विपुलौ स्तनौ नेत्रजलस्रवैः।
चिन्तयन्ती न शोकस्य तदान्तमधिगच्छति ॥ ५.२५.७ ॥
આંસુઓના પ્રવાહથી પોતાના વિશાળ સ્તનોને ભીંજવતી, શોકનો અંત ન જોતી તે ચિંતામાં રહેતી હતી.
5.25.8
सा वेपमाना पतिता प्रवाते कदली यथा।
राक्षसीनां भयत्रस्ता विवर्णवदनाभवत् ॥ ५.२५.८ ॥
પવનથી પડેલા કેળાના છોડની જેમ ધ્રૂજતી તે પડી ગઈ; રાક્ષસીઓના ભયથી ત્રસ્ત થઈ તેનું મુખ ફિક્કું પડ્યું.
5.25.9
तस्याः सा दीर्घबहुला वेपन्त्याः सीतया तदा।
ददृशे कम्पिता वेणी व्यालीव परिसर्पती ॥ ५.२५.९ ॥
ધ્રૂજતી સીતાની એ લાંબી ઘાટી ચોટલી ત્યારે ધ્રૂજતી સાપણની જેમ સરકતી દેખાઈ.
5.25.10
सा निःश्वसन्ती शोकार्ता कोपोपहतचेतना।
आर्ता व्यसृजदश्रूणि मैथिली विललाप च ॥ ५.२५.१० ॥
નિસાસા નાખતી, શોકથી પીડિત, ક્રોધ અને વ્યથાથી હણાયેલા મનવાળી મૈથિલી આંસુ સારતી વિલાપ કરવા લાગી.
5.25.11
हा रामेति च दुःखार्ता हा पुनर्लक्ष्मणेति च।
हा श्वश्रूर्मम कौसल्ये हा सुमित्रेति भामिनी ॥ ५.२५.११ ॥
"હા રામ!" એમ દુઃખથી આર્ત થઈ, ફરી "હા લક્ષ્મણ!" એમ, અને "હા મારી સાસુ કૌસલ્યા! હા સુમિત્રા!" એમ એ ભામિની વિલાપ કરવા લાગી.
5.25.12
लोकप्रवादः सत्योऽयं पण्डितैः समुदाहृतः।
अकाले दुर्लभो मृत्युः स्त्रिया वा पुरुषस्य वा ॥ ५.२५.१२ ॥
"અકાળે મૃત્યુ સ્ત્રીને કે પુરુષને સહેલાઈથી મળતું નથી" એ લોકવાયકા પંડિતોએ સાચી કહી છે.
5.25.13
यत्राहमाभिः क्रूराभी राक्षसीभिरिहार्दिता।
जीवामि हीना रामेण मुहूर्तमपि दुःखिता ॥ ५.२५.१३ ॥
અહીં આ ક્રૂર રાક્ષસીઓથી પીડિત થઈને, રામથી વિખૂટી, દુઃખી એવી હું એક ક્ષણ પણ જીવું છું.
5.25.14
एषाल्पपुण्या कृपणा विनशिष्याम्यनाथवत्।
समुद्रमध्ये नौः पूर्णा वायुवेगैरिवाहता ॥ ५.२५.१४ ॥
અલ્પ પુણ્યવાળી, દીન એવી હું અનાથની જેમ નાશ પામીશ; સમુદ્રની મધ્યમાં પવનના વેગથી અથડાયેલી ભરેલી નાવની જેમ.
5.25.15
भर्तारं तमपश्यन्ती राक्षसीवशमागता।
सीदामि खलु शोकेन कूलं तोयहतं यथा ॥ ५.२५.१५ ॥
તે પતિને ન જોતાં, રાક્ષસીઓના વશમાં આવીને, શોકથી હું ખરેખર ક્ષીણ થાઉં છું; પાણીથી અથડાયેલા કિનારાની જેમ.
5.25.16
तं पद्मदलपत्राक्षं सिंहविक्रान्तगामिनम्।
धन्याः पश्यन्ति मे नाथं कृतज्ञं प्रियवादिनम् ॥ ५.२५.१६ ॥
કમળપત્ર જેવી આંખોવાળા, સિંહ જેવી પરાક્રમી ચાલવાળા, કૃતજ્ઞ અને પ્રિયભાષી મારા એ નાથને તે ભાગ્યશાળીઓ જુએ છે.
5.25.17
सर्वथा तेन हीनाया रामेण विदितात्मना।
तीक्ष्णं विषमिवास्वाद्य दुर्लभं मम जीवनम् ॥ ५.२५.१७ ॥
આત્મજ્ઞ રામથી સર્વથા વિખૂટી પડેલી મને, તીવ્ર ઝેર ચાખ્યા જેવું, મારું જીવન દુર્લભ બન્યું છે.
5.25.18
कीदृशं तु महापापं मया देहान्तरे कृतम्।
तेनेदं प्राप्यते घोरं महादुःखं सुदारुणम् ॥ ५.२५.१८ ॥
પૂર્વ દેહમાં મેં કયું મહાપાપ કર્યું હતું, જેથી આ ઘોર, મહાન, અતિ દારુણ દુઃખ મને મળી રહ્યું છે?
5.25.19
जीवितं त्यक्तुमिच्छामि शोकेन महता वृता।
राक्षसीभिश्च रक्षन्त्या रामो नासाद्यते मया ॥ ५.२५.१९ ॥
મહાન શોકથી ઘેરાયેલી હું જીવન ત્યજવા ઇચ્છું છું; રાક્ષસીઓ દ્વારા રક્ષાતી હું રામને પ્રાપ્ત કરી શકતી નથી.
5.25.20
धिगस्तु खलु मानुष्यं धिगस्तु परवश्यताम्।
न शक्यं यत् परित्यक्तुमात्मच्छन्देन जीवितम् ॥ ५.२५.२० ॥
મનુષ્ય જન્મને ધિક્કાર; પરાધીનતાને ધિક્કાર; પોતાની ઇચ્છાથી જીવન ત્યજવું એ પણ મારા હાથમાં નથી.