वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.25.1
अथ तासां वदन्तीनां परुषं दारुणं बहु।
राक्षसीनामसौम्यानां रुरोद जनकात्मजा ॥ ५.२५.१ ॥
तेव्हा त्या राक्षसींनी कठोर, भयानक आणि पुष्कळ क्रूर शब्द उच्चारले, तेव्हा जनकाची कन्या सीता रडू लागली.
5.25.2
एवमुक्ता तु वैदेही राक्षसीभिर्मनस्विनी।
उवाच परमत्रस्ता बाष्पगद्गदया गिरा ॥ ५.२५.२ ॥
राक्षसींनी असे म्हटल्यावर मनस्विनी वैदेही अत्यंत घाबरून अश्रूंनी दाटलेल्या स्वरात बोलली.
5.25.3
न मानुषी राक्षसस्य भार्या भवितुमर्हति।
कामं खादत मां सर्वा न करिष्यामि वो वचः ॥ ५.२५.३ ॥
मानवी स्त्री राक्षसाची पत्नी होण्यास योग्य नाही. तुम्हा सर्वांची इच्छा असेल तर मला खा, पण मी तुमचे म्हणणे ऐकणार नाही.
5.25.4
सा राक्षसीमध्यगता सीता सुरसुतोपमा।
न शर्म लेभे शोकार्ता रावणेनेव भर्त्सिता ॥ ५.२५.४ ॥
राक्षसींमध्ये सापडलेली, देवकन्येसारखी सीता शोकाने व्याकुळ झाली; तिला जणू रावणानेच धमकावले आहे असे वाटले, पण तिला कोणतेही सांत्वन मिळाले नाही.
5.25.5
वेपते स्माधिकं सीता विशन्तीवांगमात्मनः।
वने यूथपरिभ्रष्टा मृगी कोकैरिवार्दिता ॥ ५.२५.५ ॥
सीता अत्यंत थरथरू लागली, जणू स्वतःच्याच शरीरात शिरू पाहत असावी; वनात कळपापासून दूर पडलेली हरिणी कोल्ह्यांनी पिडल्यासारखी.
5.25.6
सा त्वशोकस्य विपुलां शाखामालम्ब्य पुष्पिताम्।
चिन्तयामास शोकेन भर्तारं भग्नमानसा ॥ ५.२५.६ ॥
मग तिने पुष्पांनी भरलेली अशोकवृक्षाची विशाल फांदी धरून, भग्न मनाने शोकाने पतीचे चिंतन केले.
5.25.7
सा स्नापयन्ती विपुलौ स्तनौ नेत्रजलस्रवैः।
चिन्तयन्ती न शोकस्य तदान्तमधिगच्छति ॥ ५.२५.७ ॥
डोळ्यांतील अश्रूंच्या प्रवाहाने आपले विशाल स्तन भिजवत, शोकाचा अंत न दिसल्याने ती विचार करीत होती.
5.25.8
सा वेपमाना पतिता प्रवाते कदली यथा।
राक्षसीनां भयत्रस्ता विवर्णवदनाभवत् ॥ ५.२५.८ ॥
वाऱ्यात पडलेल्या केळीसारखी थरथरत ती कोसळली; राक्षसींच्या भयाने घाबरून तिचा चेहरा निस्तेज झाला.
5.25.9
तस्याः सा दीर्घबहुला वेपन्त्याः सीतया तदा।
ददृशे कम्पिता वेणी व्यालीव परिसर्पती ॥ ५.२५.९ ॥
थरथरणाऱ्या सीतेची ती लांब दाट वेणी तेव्हा कंपित होऊन सर्पिणीसारखी सरपटताना दिसली.
5.25.10
सा निःश्वसन्ती शोकार्ता कोपोपहतचेतना।
आर्ता व्यसृजदश्रूणि मैथिली विललाप च ॥ ५.२५.१० ॥
उसासे टाकत, शोकाने व्याकुळ होऊन, क्रोध व व्यथेने मन आहत झालेली मैथिली अश्रू ढाळत विलाप करू लागली.
5.25.11
हा रामेति च दुःखार्ता हा पुनर्लक्ष्मणेति च।
हा श्वश्रूर्मम कौसल्ये हा सुमित्रेति भामिनी ॥ ५.२५.११ ॥
"हा राम!" असे दुःखाने आर्त होऊन, पुन्हा "हा लक्ष्मणा!" असे, आणि "हा माझ्या सासू कौसल्ये! हा सुमित्रे!" असे म्हणत ती भामिनी विलाप करू लागली.
5.25.12
लोकप्रवादः सत्योऽयं पण्डितैः समुदाहृतः।
अकाले दुर्लभो मृत्युः स्त्रिया वा पुरुषस्य वा ॥ ५.२५.१२ ॥
"अकाली मृत्यू स्त्रीला किंवा पुरुषाला सहज मिळत नाही" ही लोकोक्ती पंडितांनी सत्य म्हटली आहे.
5.25.13
यत्राहमाभिः क्रूराभी राक्षसीभिरिहार्दिता।
जीवामि हीना रामेण मुहूर्तमपि दुःखिता ॥ ५.२५.१३ ॥
येथे या क्रूर राक्षसींकडून पीडित होऊन, रामापासून वियुक्त, दुःखी अशी मी एक क्षणभरही जगत आहे.
5.25.14
एषाल्पपुण्या कृपणा विनशिष्याम्यनाथवत्।
समुद्रमध्ये नौः पूर्णा वायुवेगैरिवाहता ॥ ५.२५.१४ ॥
अल्प पुण्य असलेली, दीन मी अनाथासारखी नष्ट होईन; समुद्राच्या मध्यभागी वाऱ्याच्या वेगाने आदळलेल्या भरलेल्या नावेसारखी.
5.25.15
भर्तारं तमपश्यन्ती राक्षसीवशमागता।
सीदामि खलु शोकेन कूलं तोयहतं यथा ॥ ५.२५.१५ ॥
त्या पतीला न पाहता, राक्षसींच्या वशात सापडून, शोकाने मी खरोखर खचत आहे; पाण्याने आदळलेल्या काठासारखी.
5.25.16
तं पद्मदलपत्राक्षं सिंहविक्रान्तगामिनम्।
धन्याः पश्यन्ति मे नाथं कृतज्ञं प्रियवादिनम् ॥ ५.२५.१६ ॥
कमलदलासारखे डोळे असलेल्या, सिंहासारख्या पराक्रमी चालीच्या, कृतज्ञ आणि प्रियभाषी माझ्या त्या नाथाला ते भाग्यवान पाहतात.
5.25.17
सर्वथा तेन हीनाया रामेण विदितात्मना।
तीक्ष्णं विषमिवास्वाद्य दुर्लभं मम जीवनम् ॥ ५.२५.१७ ॥
आत्मज्ञ रामापासून पूर्णपणे वियुक्त झालेल्या मला, तीव्र विष चाखल्यासारखे, माझे जीवन दुर्लभ झाले आहे.
5.25.18
कीदृशं तु महापापं मया देहान्तरे कृतम्।
तेनेदं प्राप्यते घोरं महादुःखं सुदारुणम् ॥ ५.२५.१८ ॥
मागील देहात मी कोणते महापाप केले, ज्यामुळे हे घोर, महान, अति दारुण दुःख मला प्राप्त होत आहे?
5.25.19
जीवितं त्यक्तुमिच्छामि शोकेन महता वृता।
राक्षसीभिश्च रक्षन्त्या रामो नासाद्यते मया ॥ ५.२५.१९ ॥
महाशोकाने वेढलेली मी जीवन त्यागू इच्छिते; राक्षसींनी पहारा दिलेली मी रामाला मिळवू शकत नाही.
5.25.20
धिगस्तु खलु मानुष्यं धिगस्तु परवश्यताम्।
न शक्यं यत् परित्यक्तुमात्मच्छन्देन जीवितम् ॥ ५.२५.२० ॥
मनुष्यजन्माला धिक्कार असो; परावलंबित्वाला धिक्कार असो; स्वेच्छेने जीवन त्यागणेही माझ्या हाती नाही.