વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.28.1
सा राक्षसेन्द्रस्य वचो निशम्य
तद् रावणस्याप्रियमप्रियार्ता।
सीता वितत्रास यथा वनान्ते
सिंहाभिपन्ना गजराजकन्या ॥ ५.२८.१ ॥
રાક્ષસરાજના એ અપ્રિય વચનો સાંભળીને દુઃખી સીતા, વનના કિનારે સિંહના પંજામાં ફસાયેલી ગજરાજની કન્યાની જેમ કાંપી ઊઠી.
5.28.2
सा राक्षसीमध्यगता च भीरु-
र्वाग्भिर्भृशं रावणतर्जिता च।
कान्तारमध्ये विजने विसृष्टा
बालेव कन्या विललाप सीता ॥ ५.२८.२ ॥
રાક્ષસીઓની વચ્ચે ઘેરાયેલી, રાવણના કઠોર વચનોથી અત્યંત ડરાવાયેલી તે ભીરુ સીતા, નિર્જન વનમાં છોડી દેવાયેલી બાળકીની જેમ વિલાપ કરવા લાગી.
5.28.3
सत्यं बतेदं प्रवदन्ति लोके
नाकालमृत्युर्भवतीति सन्तः।
यत्राहमेवं परिभर्त्स्यमाना
जीवामि यस्मात् क्षणमप्यपुण्या ॥ ५.२८.३ ॥
જગતમાં સજ્જનો સાચે જ કહે છે કે અકાળ મૃત્યુ થતું નથી. આવી નિંદા પામીને પણ અભાગી હું ક્ષણભર જીવું છું.
5.28.4
सुखाद् विहीनं बहुदुःखपूर्ण-
मिदं तु नूनं हृदयं स्थिरं मे।
विदीर्यते यन्न सहस्रधाद्य
वज्राहतं शृंगमिवाचलस्य ॥ ५.२८.४ ॥
સુખ વિનાનું, ઘણા દુઃખથી ભરેલું મારું આ હૃદય ચોક્કસ કઠોર છે. વજ્રથી પ્રહાર પામેલા પર્વતશિખરની જેમ આજે તે હજાર ટુકડા થઈને ફાટતું નથી.
5.28.5
नैवास्ति नूनं मम दोषमत्र
वध्याहमस्याप्रियदर्शनस्य।
भावं न चास्याहमनुप्रदातु-
मलं द्विजो मन्त्रमिवाद्विजाय ॥ ५.२८.५ ॥
ચોક્કસ અહીં મારો કોઈ દોષ નથી, છતાં આ અપ્રિય દર્શનવાળા માટે હું વધ્ય છું. જેમ દ્વિજ અદ્વિજને મંત્ર આપી શકે નહીં, તેમ હું તેને અનુકૂળ ભાવ આપી શકતી નથી.
5.28.6
तस्मिन्ननागच्छति लोकनाथे
गर्भस्थजन्तोरिव शल्यकृन्तः।
नूनं ममांगान्यचिरादनार्यः
शस्त्रैः शितैश्छेत्स्यति राक्षसेन्द्रः ॥ ५.२८.६ ॥
લોકનાથ આવે તે પહેલાં, ગર્ભમાંના જીવને કાપનાર કાંટાની જેમ, એ અનાર્ય રાક્ષસેન્દ્ર તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોથી મારાં અંગો શીઘ્ર કાપી નાખશે.
5.28.7
दुःखं बतेदं ननु दुःखिताया
मासौ चिरायाभिगमिष्यतो द्वौ।
बद्धस्य वध्यस्य यथा निशान्ते
राजोपरोधादिव तस्करस्य ॥ ५.२८.७ ॥
અરે, આ દુઃખ છે! દુઃખી એવી મારી પાસે તે બન્ને લાંબા સમયથી આવતા નથી, જેમ રાત્રિના અંતે રાજાના કેદમાં બંધાયેલો વધ્ય ચોર.
5.28.8
हा राम हा लक्ष्मण हा सुमित्रे
हा राममातः सह मे जनन्यः।
एषा विपद्याम्यहमल्पभाग्या
महार्णवे नौरिव मूढवाता ॥ ५.२८.८ ॥
અરે રામ! અરે લક્ષ્મણ! અરે સુમિત્રા! અરે રામની માતા, મારી બીજી માતાઓ સાથે! અલ્પભાગ્યા હું આ વિપત્તિમાં મહાસાગરમાં પવન ભૂલેલી નાવની જેમ નાશ પામું છું.
5.28.9
तरस्विनौ धारयता मृगस्य
सत्त्वेन रूपं मनुजेन्द्रपुत्रौ।
नूनं विशस्तौ मम कारणात् तौ
सिंहर्षभौ द्वाविव वैद्युतेन ॥ ५.२८.९ ॥
મૃગરૂપ ધારણ કરનારના કારણે, મનુષ્યરાજના એ બન્ને વીર પુત્રો મારા કારણે નિશ્ચિત નાશ પામ્યા, વીજળીથી આઘાત પામેલા બે સિંહ કે બે બળદની જેમ.
5.28.10
नूनं स कालो मृगरूपधारी
मामल्पभाग्यां लुलुभे तदानीम्।
यत्रार्यपुत्रौ विससर्ज मूढा
रामानुजं लक्ष्मणपूर्वजं च ॥ ५.२८.१० ॥
નિશ્ચિત એ કાળ જ, મૃગરૂપ ધારણ કરીને, ત્યારે અલ્પભાગ્યા એવી મને લલચાવી ગયો, જ્યારે મૂઢ એવી મેં આર્યપુત્રોને મોકલ્યા—રામના નાના ભાઈને અને લક્ષ્મણના મોટા ભાઈને.
5.28.11
हा राम सत्यव्रत दीर्घबाहो
हा पूर्णचन्द्रप्रतिमानवक्त्र।
हा जीवलोकस्य हितः प्रियश्च
वध्यां न मां वेत्सि हि राक्षसानाम् ॥ ५.२८.११ ॥
અરે રામ, સત્યવ્રત, દીર્ઘબાહુ! અરે, પૂર્ણચંદ્ર સમાન મુખવાળા! અરે, જીવલોકના હિતકારી અને પ્રિય! રાક્ષસો મને વધ કરશે એ તું જાણતો નથી.
5.28.12
अनन्यदेवत्वमियं क्षमा च
भूमौ च शय्या नियमश्च धर्मे।
पतिव्रतात्वं विफलं ममेदं
कृतं कृतघ्नेष्विव मानुषाणाम् ॥ ५.२८.१२ ॥
અનન્ય દૈવતભાવ, આ ક્ષમા, ભૂમિ પર શયન, ધર્મમાં નિયમ—મારું આ પતિવ્રતપણું કૃતઘ્ન મનુષ્યો પર કરેલા ઉપકાર જેવું વ્યર્થ થયું.
5.28.13
मोघो हि धर्मश्चरितो ममायं
तथैकपत्नीत्वमिदं निरर्थकम्।
या त्वां न पश्यामि कृशा विवर्णा
हीना त्वया संगमने निराशा ॥ ५.२८.१३ ॥
મારો આ ધર્મ વ્યર્થ આચરાયો; એકપત્નીવ્રત પણ નિરર્થક થયું. કારણ કે હું તને જોતી નથી—કૃશ, વિવર્ણ, તારા સંગમથી વંચિત અને નિરાશ.
5.28.14
पितुर्निदेशं नियमेन कृत्वा
वनान्निवृत्तश्चरितव्रतश्च।
स्त्रीभिस्तु मन्ये विपुलेक्षणाभिः
संरंस्यसे वीतभयः कृतार्थः ॥ ५.२८.१४ ॥
પિતાની આજ્ઞા નિયમપૂર્વક પાળીને, વ્રત પૂરું કરીને તું વનમાંથી પાછો ફરીશ; નિર્ભય અને કૃતાર્થ થઈ વિશાળ નયનોવાળી સ્ત્રીઓ સાથે તું આનંદ માણીશ એવું હું માનું છું.
5.28.15
अहं तु राम त्वयि जातकामा
चिरं विनाशाय निबद्धभावा।
मोघं चरित्वाथ तपो व्रतं च
त्यक्ष्यामि धिग्जीवितमल्पभाग्याम् ॥ ५.२८.१५ ॥
પરંતુ હે રામ, તારા પ્રત્યે જન્મેલી કામનાથી બંધાયેલી હું, લાંબો સમય મારા જ વિનાશ માટે વ્યર્થ તપ અને વ્રત કરીને, હવે અલ્પભાગ્યા આ જીવનનો ત્યાગ કરીશ—આ જીવનને ધિક્કાર.
5.28.16
संजीवितं क्षिप्रमहं त्यजेयं
विषेण शस्त्रेण शितेन वापि।
विषस्य दाता न तु मेऽस्ति कश्चि-
च्छस्त्रस्य वा वेश्मनि राक्षसस्य ॥ ५.२८.१६ ॥
હું ઝડપથી આ જીવન ઝેરથી અથવા તીક્ષ્ણ શસ્ત્રથી ત્યજી દઈશ. પરંતુ આ રાક્ષસના ઘરમાં મને ઝેર આપનાર કે શસ્ત્ર આપનાર કોઈ નથી.
5.28.17
शोकाभितप्ता बहुधा विचिन्त्य
सीताथ वेणीग्रथनं गृहीत्वा।
उद्बद्ध्य वेण्युद्ग्रथनेन शीघ्र-
महं गमिष्यामि यमस्य मूलम् ॥ ५.२८.१७ ॥
શોકથી પીડિત સીતાએ અનેક રીતે વિચારીને પછી પોતાની ચોટી પકડી. ચોટીની ગાંઠથી ફાંસો ખાઈને હું ઝડપથી યમના ધામમાં જઈશ.
5.28.18
उपस्थिता सा मृदुसर्वगात्री
शाखां गृहीत्वा च नगस्य तस्य।
तस्यास्तु रामं परिचिन्तयन्त्या
रामानुजं स्वं च कुलं शुभांग्याः ॥ ५.२८.१८ ॥
તે કોમળ અંગોવાળી સીતા તે વૃક્ષની ડાળી પકડીને ત્યાં ઊભી રહી. રામ, રામના નાના ભાઈ અને પોતાના કુળનું ચિંતન કરતી તે શુભાંગીની સ્થિતિ આવી થઈ.
5.28.19
तस्या विशोकानि तदा बहूनि
धैर्यार्जितानि प्रवराणि लोके।
प्रादुर्निमित्तानि तदा बभूवुः
पुरापि सिद्धान्युपलक्षितानि ॥ ५.२८.१९ ॥
ત્યારે તેના માટે શોક દૂર કરનારા, ધૈર્યથી મેળવેલા, જગતમાં શ્રેષ્ઠ એવા અનેક શુભ શકુન પ્રગટ થયા. પહેલાંથી સિદ્ધ અને ઓળખાયેલા તે શકુન ત્યારે દેખાવા લાગ્યા.