वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.28.1
सा राक्षसेन्द्रस्य वचो निशम्य
तद् रावणस्याप्रियमप्रियार्ता।
सीता वितत्रास यथा वनान्ते
सिंहाभिपन्ना गजराजकन्या ॥ ५.२८.१ ॥
राक्षसराजाचे ते अप्रिय शब्द ऐकून दुःखी झालेली सीता, वनाच्या कडेला सिंहाच्या तावडीत सापडलेल्या गजराजकन्येसारखी थरथरली.
5.28.2
सा राक्षसीमध्यगता च भीरु-
र्वाग्भिर्भृशं रावणतर्जिता च।
कान्तारमध्ये विजने विसृष्टा
बालेव कन्या विललाप सीता ॥ ५.२८.२ ॥
राक्षसींमध्ये वेढलेली, रावणाच्या कठोर शब्दांनी अत्यंत धमकावलेली ती भित्री सीता, निर्जन वनात सोडून दिलेल्या बालिकेप्रमाणे विलाप करू लागली.
5.28.3
सत्यं बतेदं प्रवदन्ति लोके
नाकालमृत्युर्भवतीति सन्तः।
यत्राहमेवं परिभर्त्स्यमाना
जीवामि यस्मात् क्षणमप्यपुण्या ॥ ५.२८.३ ॥
जगात सज्जन खरोखर म्हणतात, अकाली मृत्यू होत नाही. अशी निंदा होऊनही दुर्दैवी मी क्षणभरही जिवंत आहे.
5.28.4
सुखाद् विहीनं बहुदुःखपूर्ण-
मिदं तु नूनं हृदयं स्थिरं मे।
विदीर्यते यन्न सहस्रधाद्य
वज्राहतं शृंगमिवाचलस्य ॥ ५.२८.४ ॥
सुखावाचून, अतिशय दुःखाने भरलेले माझे हे हृदय निश्चितच कठोर आहे. वज्राने आघात झालेल्या पर्वतशिखराप्रमाणे आज ते हजार तुकड्यांत फुटत नाही.
5.28.5
नैवास्ति नूनं मम दोषमत्र
वध्याहमस्याप्रियदर्शनस्य।
भावं न चास्याहमनुप्रदातु-
मलं द्विजो मन्त्रमिवाद्विजाय ॥ ५.२८.५ ॥
निश्चितच यात माझा दोष नाही. तरीही या अप्रिय दर्शनी पुरुषासाठी मी वध्य आहे. द्विज जसा अद्विजाला मंत्र देऊ शकत नाही, तसा मी त्याला अनुकूल भाव देऊ शकत नाही.
5.28.6
तस्मिन्ननागच्छति लोकनाथे
गर्भस्थजन्तोरिव शल्यकृन्तः।
नूनं ममांगान्यचिरादनार्यः
शस्त्रैः शितैश्छेत्स्यति राक्षसेन्द्रः ॥ ५.२८.६ ॥
लोकनाथ येण्यापूर्वीच गर्भातील जिवाला छेदणाऱ्या काट्याप्रमाणे, तो अनार्य राक्षसराज तीक्ष्ण शस्त्रांनी लवकरच माझे अवयव तोडून टाकील.
5.28.7
दुःखं बतेदं ननु दुःखिताया
मासौ चिरायाभिगमिष्यतो द्वौ।
बद्धस्य वध्यस्य यथा निशान्ते
राजोपरोधादिव तस्करस्य ॥ ५.२८.७ ॥
अरेरे, हे दुःख! दुःखी अशा माझ्याकडे ते दोघे बराच वेळ येत नाहीत, जसा रात्र संपताना राजाच्या कैदेत बांधलेला वधार्ह चोर.
5.28.8
हा राम हा लक्ष्मण हा सुमित्रे
हा राममातः सह मे जनन्यः।
एषा विपद्याम्यहमल्पभाग्या
महार्णवे नौरिव मूढवाता ॥ ५.२८.८ ॥
अरेरे रामा! अरेरे लक्ष्मणा! अरेरे सुमित्रे! अरेरे रामाच्या माते, माझ्या इतर मातांसह! अल्पभाग्य मी या संकटात महासागरात वारा चुकलेल्या नावेसारखी नष्ट होत आहे.
5.28.9
तरस्विनौ धारयता मृगस्य
सत्त्वेन रूपं मनुजेन्द्रपुत्रौ।
नूनं विशस्तौ मम कारणात् तौ
सिंहर्षभौ द्वाविव वैद्युतेन ॥ ५.२८.९ ॥
हरिणरूप धारण केलेल्या त्याच्यामुळे, मनुष्यराजाचे ते दोन वीर पुत्र माझ्या कारणाने निश्चितच नष्ट झाले, विजेने आदळलेल्या दोन सिंहांप्रमाणे किंवा दोन वृषभांप्रमाणे.
5.28.10
नूनं स कालो मृगरूपधारी
मामल्पभाग्यां लुलुभे तदानीम्।
यत्रार्यपुत्रौ विससर्ज मूढा
रामानुजं लक्ष्मणपूर्वजं च ॥ ५.२८.१० ॥
निश्चितच तो कालच, हरिणरूप धारण करून, त्यावेळी अल्पभाग्य अशा मला भुलवून गेला, जेव्हा मूर्ख मी आर्यपुत्रांना पाठवले—रामाच्या धाकट्या बंधूला आणि लक्ष्मणाच्या थोरल्या बंधूला.
5.28.11
हा राम सत्यव्रत दीर्घबाहो
हा पूर्णचन्द्रप्रतिमानवक्त्र।
हा जीवलोकस्य हितः प्रियश्च
वध्यां न मां वेत्सि हि राक्षसानाम् ॥ ५.२८.११ ॥
अरेरे राम, सत्यव्रता, दीर्घबाहो! अरेरे, पूर्णचंद्रासारखे मुख असलेल्या! अरेरे, जीवलोकाचा हितकर्ता आणि प्रिय! राक्षस मला मारतील हे तुला ठाऊक नाही.
5.28.12
अनन्यदेवत्वमियं क्षमा च
भूमौ च शय्या नियमश्च धर्मे।
पतिव्रतात्वं विफलं ममेदं
कृतं कृतघ्नेष्विव मानुषाणाम् ॥ ५.२८.१२ ॥
अनन्य दैवतभाव, ही क्षमा, भूमीवर शयन, धर्मातील नियम—माझे हे पतिव्रतत्व कृतघ्न माणसांवर केलेल्या उपकारासारखे व्यर्थ ठरले.
5.28.13
मोघो हि धर्मश्चरितो ममायं
तथैकपत्नीत्वमिदं निरर्थकम्।
या त्वां न पश्यामि कृशा विवर्णा
हीना त्वया संगमने निराशा ॥ ५.२८.१३ ॥
माझा हा धर्म व्यर्थ ठरला; एकपत्नीव्रतही निरर्थक ठरले. कारण मी तुला पाहत नाही—कृश, निस्तेज, तुझ्या संगमापासून वंचित आणि निराश झालेली.
5.28.14
पितुर्निदेशं नियमेन कृत्वा
वनान्निवृत्तश्चरितव्रतश्च।
स्त्रीभिस्तु मन्ये विपुलेक्षणाभिः
संरंस्यसे वीतभयः कृतार्थः ॥ ५.२८.१४ ॥
पित्याची आज्ञा नियमाने पाळून, व्रत पूर्ण करून तू वनातून परत येशील; भयरहित आणि कृतार्थ होऊन विशाल नेत्रांच्या स्त्रियांसोबत तू रमशील असे मला वाटते.
5.28.15
अहं तु राम त्वयि जातकामा
चिरं विनाशाय निबद्धभावा।
मोघं चरित्वाथ तपो व्रतं च
त्यक्ष्यामि धिग्जीवितमल्पभाग्याम् ॥ ५.२८.१५ ॥
पण राम, तुझ्यावर जन्मलेल्या कामनेने बद्ध झालेली मी, दीर्घकाळ माझ्या नाशासाठीच व्यर्थ तप आणि व्रत करून, आता अल्पभाग्य अशा या जीवनाचा त्याग करीन—या जीवनाला धिक्कार असो.
5.28.16
संजीवितं क्षिप्रमहं त्यजेयं
विषेण शस्त्रेण शितेन वापि।
विषस्य दाता न तु मेऽस्ति कश्चि-
च्छस्त्रस्य वा वेश्मनि राक्षसस्य ॥ ५.२८.१६ ॥
मी लवकरच हे जीवन विषाने किंवा तीक्ष्ण शस्त्राने सोडीन. पण या राक्षसाच्या घरात मला विष देणारा किंवा शस्त्र देणारा कोणीही नाही.
5.28.17
शोकाभितप्ता बहुधा विचिन्त्य
सीताथ वेणीग्रथनं गृहीत्वा।
उद्बद्ध्य वेण्युद्ग्रथनेन शीघ्र-
महं गमिष्यामि यमस्य मूलम् ॥ ५.२८.१७ ॥
शोकाने पीडित झालेली सीता अनेक प्रकारे विचार करून मग आपली वेणी धरते. वेणीच्या गाठीने गळफास लावून मी लवकरच यमाच्या घरी जाईन.
5.28.18
उपस्थिता सा मृदुसर्वगात्री
शाखां गृहीत्वा च नगस्य तस्य।
तस्यास्तु रामं परिचिन्तयन्त्या
रामानुजं स्वं च कुलं शुभांग्याः ॥ ५.२८.१८ ॥
ती कोमल अवयवांची सीता त्या वृक्षाची फांदी धरून तिथे उभी राहिली. राम, रामाचा अनुज आणि आपले कुल यांचे चिंतन करणाऱ्या त्या शुभांगीची स्थिती अशी झाली.
5.28.19
तस्या विशोकानि तदा बहूनि
धैर्यार्जितानि प्रवराणि लोके।
प्रादुर्निमित्तानि तदा बभूवुः
पुरापि सिद्धान्युपलक्षितानि ॥ ५.२८.१९ ॥
तेव्हा तिच्यासाठी शोक दूर करणारी, धैर्याने मिळवलेली, जगात श्रेष्ठ अशी अनेक शुभ चिन्हे प्रकट झाली. आधीही सिद्ध आणि लक्षात आलेली ती चिन्हे तेव्हा दिसू लागली.