વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.30.1
हनुमानपि विक्रान्तः सर्वं शुश्राव तत्त्वतः।
सीतायास्त्रिजटायाश्च राक्षसीनां च तर्जितम् ॥ ५.३०.१ ॥
પરાક્રમી હનુમાને પણ સીતા, ત્રિજટા અને રાક્ષસીઓએ કરેલી બધી ધમકીઓ અને નિંદા યથાર્થ રીતે સાંભળી.
5.30.2
अवेक्षमाणस्तां देवीं देवतामिव नन्दने।
ततो बहुविधां चिन्तां चिन्तयामास वानरः ॥ ५.३०.२ ॥
નંદનવનમાં કોઈ દેવતાની જેમ તે દેવી સીતાને જોતાં, પછી તે વાનરે અનેક પ્રકારના વિચારો કર્યા.
5.30.3
यां कपीनां सहस्राणि सुबहून्ययुतानि च।
दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते सेयमासादिता मया ॥ ५.३०.३ ॥
જેને હજારો અને અનેક હજારો વાનરો બધી દિશાઓમાં શોધી રહ્યા છે, એ જ આ મને મળી ગઈ છે.
5.30.4
चारेण तु सुयुक्तेन शत्रोः शक्तिमवेक्षता।
गूढेन चरता तावदवेक्षितमिदं मया ॥ ५.३०.४ ॥
શત્રુની શક્તિ જોનાર, સારી રીતે નિયુક્ત ગુપ્તચર તરીકે છૂપી રીતે ફરતાં મેં અત્યાર સુધી આ બધું જોયું છે.
5.30.5
राक्षसानां विशेषश्च पुरी चेयं निरीक्षिता।
राक्षसाधिपतेरस्य प्रभावो रावणस्य च ॥ ५.३०.५ ॥
રાક્ષસોની વિશેષતાઓ અને આ નગરી પણ મેં નિહાળી છે; રાક્ષસાધિપતિ રાવણનો પ્રભાવ પણ જોયો છે.
5.30.6
यथा तस्याप्रमेयस्य सर्वसत्त्वदयावतः।
समाश्वासयितुं भार्यां पतिदर्शनकांक्षिणीम् ॥ ५.३०.६ ॥
અપ્રમેય અને સર્વ પ્રાણીઓ પર દયાળુ એવા તેમની પત્ની, પતિનાં દર્શનની ઇચ્છા રાખનારીને આશ્વાસન આપવા માટે (યોગ્ય છે).
5.30.7
अहमाश्वासयाम्येनां पूर्णचन्द्रनिभाननाम्।
अदृष्टदुःखां दुःखस्य न ह्यन्तमधिगच्छतीम् ॥ ५.३०.७ ॥
પૂર્ણચંદ્ર જેવા મુખવાળી આને હું આશ્વાસન આપીશ; દુઃખનો અંત જોયો નથી તેવી, દુઃખના અંતને પામતી નથી તેવી આને.
5.30.8
यदि ह्यहं सतीमेनां शोकोपहतचेतनाम्।
अनाश्वास्य गमिष्यामि दोषवद् गमनं भवेत् ॥ ५.३०.८ ॥
શોકથી ચેતના ઘવાયેલી આ સતીને આશ્વાસન આપ્યા વિના જો હું જઈશ, તો તે ગમન દોષયુક્ત થશે.
5.30.9
गते हि मयि तत्रेयं राजपुत्री यशस्विनी।
परित्राणमपश्यन्ती जानकी जीवितं त्यजेत् ॥ ५.३०.९ ॥
હું ત્યાંથી ચાલ્યો જાઉં તો આ યશસ્વિની રાજપુત્રી જાનકી રક્ષણ ન જોઈને જીવન ત્યાગી દેશે.
5.30.10
यथा च स महाबाहुः पूर्णचन्द्रनिभाननः।
समाश्वासयितुं न्याय्यः सीतादर्शनलालसः ॥ ५.३०.१० ॥
પૂર્ણચંદ્ર જેવા મુખવાળા તે મહાબાહુ સીતાદર્શનની ઝંખનામાં છે, તેમને સંપૂર્ણપણે આશ્વાસન આપવું યોગ્ય છે.
5.30.11
निशाचरीणां प्रत्यक्षमक्षमं चाभिभाषितम्।
कथं नु खलु कर्तव्यमिदं कृच्छ्रगतो ह्यहम् ॥ ५.३०.११ ॥
રાક્ષસીઓની સામે કહેવાયેલા અસહ્ય વચનોથી હું સંકટમાં છું; હવે આ કેવી રીતે કરવું?
5.30.12
अनेन रात्रिशेषेण यदि नाश्वास्यते मया।
सर्वथा नास्ति संदेहः परित्यक्ष्यति जीवितम् ॥ ५.३०.१२ ॥
આ રાતના બાકી ભાગમાં જો હું તેને આશ્વાસન નહીં આપું, તો તે જીવન ત્યાગી દેશે એમાં કોઈ શંકા નથી.
5.30.13
रामस्तु यदि पृच्छेन्मां किं मां सीताब्रवीद्वचः।
किमहं तं प्रतिब्रूयामसम्भाष्य सुमध्यमाम् ॥ ५.३०.१३ ॥
જો રામ મને પૂછે કે સીતાએ મને કયા શબ્દો કહ્યા, તો એ સુમધ્યમા સાથે વાત કર્યા વિના હું તેમને શું જવાબ આપું?
5.30.14
सीतासंदेशरहितं मामितस्त्वरया गतम्।
निर्दहेदपि काकुत्स्थः क्रोधतीव्रेण चक्षुषा ॥ ५.३०.१४ ॥
સીતાના સંદેશ વિના અહીંથી ઉતાવળે મોકલાયેલા મને, ક્રોધની તીવ્ર દૃષ્ટિથી કાકુત્સ્થ રામ બાળી પણ નાખે.
5.30.15
यदि वोद्योजयिष्यामि भर्तारं रामकारणात्।
व्यर्थमागमनं तस्य ससैन्यस्य भविष्यति ॥ ५.३०.१५ ॥
અથવા રામ માટે મારા સ્વામી (સુગ્રીવ)ને યુદ્ધ માટે ઉશ્કેરું, તો સૈન્ય સહિત તેમનું આવવું વ્યર્થ થઈ જશે.
5.30.16
अन्तरं त्वहमासाद्य राक्षसीनामवस्थितः।
शनैराश्वासयाम्यद्य संतापबहुलामिमाम् ॥ ५.३०.१६ ॥
પરંતુ રાક્ષસીઓ વચ્ચે તક મળતાં હું ઊભો રહીને હવે ધીમે ધીમે આ અતિ સંતપ્ત સીતાને આશ્વાસન આપીશ.
5.30.17
अहं ह्यतितनुश्चैव वानरश्च विशेषतः।
वाचं चोदाहरिष्यामि मानुषीमिह संस्कृताम् ॥ ५.३०.१७ ॥
હું તો અતિ નાના દેહવાળો છું, અને વિશેષ કરીને વાનર પણ છું; તેથી અહીં માનવી, સંસ્કૃત વાણીમાં બોલીશ.
5.30.18
यदि वाचं प्रदास्यामि द्विजातिरिव संस्कृताम्।
रावणं मन्यमाना मां सीता भीता भविष्यति ॥ ५.३०.१८ ॥
જો હું દ્વિજની જેમ સંસ્કૃત વાણી બોલું, તો મને રાવણ માની સીતા ભયભીત થશે.
5.30.19
अवश्यमेव वक्तव्यं मानुषं वाक्यमर्थवत्।
मया सान्त्वयितुं शक्या नान्यथेयमनिन्दिता ॥ ५.३०.१९ ॥
આ નિર્દોષ દેવીને આશ્વાસન આપવા માટે મારે અવશ્ય મનુષ્યોની ભાષામાં અર્થસભર શબ્દો બોલવા જોઈએ; બીજી રીતે એને શાંત કરી શકાય નહીં.
5.30.20
सेयमालोक्य मे रूपं जानकी भाषितं तथा।
रक्षोभिस्त्रासिता पूर्वं भूयस्त्रासमुपैष्यति ॥ ५.३०.२० ॥
મારું રૂપ અને મારી વાણી જોઈને, પૂર્વે રાક્ષસો દ્વારા ડરાવાયેલી આ જાનકી ફરી ભયને પામશે.
5.30.21
ततो जातपरित्रासा शब्दं कुर्यान्मनस्विनी।
जानाना मां विशालाक्षी रावणं कामरूपिणम् ॥ ५.३०.२१ ॥
પછી ભયભીત થયેલી એ મનસ્વિની, વિશાળ નેત્રોવાળી સીતા, મને અને ઇચ્છાનુસાર રૂપ ધારણ કરનાર રાવણને ઓળખીને અવાજ કરશે.
5.30.22
सीतया च कृते शब्दे सहसा राक्षसीगणः।
नानाप्रहरणो घोरः समेयादन्तकोपमः ॥ ५.३०.२२ ॥
સીતાના અવાજ પછી અચાનક વિવિધ શસ્ત્રો ધારણ કરેલો, યમ સમાન ભયંકર રાક્ષસીઓનો સમૂહ ત્યાં એકઠો થશે.
5.30.23
ततो मां सम्परिक्षिप्य सर्वतो विकृताननाः।
वधे च ग्रहणे चैव कुर्युर्यत्नं महाबलाः ॥ ५.३०.२३ ॥
પછી વિકૃત મુખવાળી એ મહાબલવાન રાક્ષસીઓ મને ચારેબાજુથી ઘેરી લઈ, મને મારવા અને પકડવાનો પ્રયત્ન કરશે.
5.30.24
तं मां शाखाः प्रशाखाश्च स्कन्धांश्चोत्तमशाखिनाम्।
दृष्ट्वा च परिधावन्तं भवेयुः परिशङ्किताः ॥ ५.३०.२४ ॥
શ્રેષ્ઠ વૃક્ષોની ડાળીઓ, પેટા-ડાળીઓ અને થડ પર મને દોડતો જોઈને તેઓ શંકાગ્રસ્ત થશે.
5.30.25
मम रूपं च सम्प्रेक्ष्य वने विचरतो महत्।
राक्षस्यो भयवित्रस्ता भवेयुर्विकृतस्वराः ॥ ५.३०.२५ ॥
વનમાં ભટકતા મારા આ વિશાળ રૂપને જોઈને રાક્ષસીઓ ભયથી ત્રસ્ત થઈ વિકૃત સ્વરવાળી થઈ જશે.
5.30.26
ततः कुर्युः समाह्वानं राक्षस्यो रक्षसामपि।
राक्षसेन्द्रनियुक्तानां राक्षसेन्द्रनिवेशने ॥ ५.३०.२६ ॥
પછી રાક્ષસીઓ અને રાક્ષસો પણ રાક્ષસરાજના નિવાસમાં, રાક્ષસરાજે નિયુક્ત કરેલાઓને બોલાવશે.
5.30.27
ते शूलशरनिस्त्रिंशविविधायुधपाणयः।
आपतेयुर्विमर्देऽस्मिन् वेगेनोद्वेगकारणात् ॥ ५.३०.२७ ॥
શૂળ, બાણ, તલવાર અને વિવિધ આયુધો હાથમાં લઈને તેઓ આ સંઘર્ષમાં, ઉદ્વેગના કારણે વેગથી ધસી આવશે.
5.30.28
संरुद्धस्तैस्तु परितो विधमे राक्षसं बलम्।
शक्नुयां न तु सम्प्राप्तुं परं पारं महोदधेः ॥ ५.३०.२८ ॥
તેમના દ્વારા ચારે બાજુથી ઘેરાઈને, રાક્ષસસેનાને વિખેરી નાખ્યા છતાં પણ હું મહાસાગરના સામા કિનારે પહોંચી શકું નહીં.
5.30.29
मां वा गृह्णीयुरावृत्य बहवः शीघ्रकारिणः।
स्यादियं चागृहीतार्था मम च ग्रहणं भवेत् ॥ ५.३०.२९ ॥
અથવા ઝડપથી કામ કરનારા ઘણા લોકો મને ઘેરીને પકડી લેશે; ત્યારે આ કાર્ય અધૂરું રહી જશે અને મારું બંદી થવું પણ થશે.
5.30.30
हिंसाभिरुचयो हिंस्युरिमां वा जनकात्मजाम्।
विपन्नं स्यात् ततः कार्यं रामसुग्रीवयोरिदम् ॥ ५.३०.३० ॥
હિંસા ગમતા લોકો આ જનકપુત્રીને હાનિ પહોંચાડી શકે; ત્યારે રામ અને સુગ્રીવનું આ કાર્ય વિનષ્ટ થઈ જશે.
5.30.31
उद्देशे नष्टमार्गेऽस्मिन् राक्षसैः परिवारिते।
सागरेण परिक्षिप्ते गुप्ते वसति जानकी ॥ ५.३०.३१ ॥
માર્ગ ખોવાયેલા આ સ્થાને, રાક્ષસોથી ઘેરાયેલી, સમુદ્રથી ચોતરફ વીંટળાયેલી, રક્ષિત જાનકી વસે છે.
5.30.32
विशस्ते वा गृहीते वा रक्षोभिर्मयि संयुगे।
नान्यं पश्यामि रामस्य सहायं कार्यसाधने ॥ ५.३०.३२ ॥
યુદ્ધમાં રાક્ષસો દ્વારા હું મરાયો કે પકડાયો, તો રામના કાર્ય સાધવામાં મને બીજો કોઈ સહાયક દેખાતો નથી.
5.30.33
विमृशंश्च न पश्यामि यो हते मयि वानरः।
शतयोजनविस्तीर्णं लङ्घयेत महोदधिम् ॥ ५.३०.३३ ॥
વિચાર્યા છતાં, મારા મરાયા પછી સો યોજન વિસ્તારવાળા મહાસાગરને ઓળંગી શકે એવો કોઈ વાનર મને દેખાતો નથી.
5.30.34
कामं हन्तुं समर्थोऽस्मि सहस्राण्यपि रक्षसाम्।
न तु शक्ष्याम्यहं प्राप्तुं परं पारं महोदधेः ॥ ५.३०.३४ ॥
હજારો રાક્ષસોને મારવા હું અવશ્ય સમર્થ છું; પણ મહાસાગરના પેલા કિનારે પહોંચવા હું સમર્થ નહીં થઈ શકું.
5.30.36
एष दोषो महान् हि स्यान्मम सीताभिभाषणे।
प्राणत्यागश्च वैदेह्या भवेदनभिभाषणे ॥ ५.३०.३६ ॥
સીતા સાથે બોલવામાં આ મારો મોટો દોષ થશે; ન બોલું તો વૈદેહીનો પ્રાણત્યાગ થશે.
5.30.37
भूताश्चार्था विरुध्यन्त देशकालविरोधिताः।
विक्लवं दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा ॥ ५.३०.३७ ॥
થયેલા કાર્યો દેશ-કાળના વિરોધથી અવરોધાય ત્યારે દૂત વ્યાકુળ થાય છે, સૂર્યોદય સમયે અંધકારની જેમ.
5.30.38
अर्थानर्थान्तरे बुद्धिर्निश्चितापि न शोभते।
घातयन्ति हि कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः ॥ ५.३०.३८ ॥
લાભ અને હાનિ વચ્ચે બુદ્ધિ નિશ્ચિત હોય તોપણ તે શોભતી નથી. પોતાને પંડિત માનનારા દૂતો જ કાર્યોનો નાશ કરે છે.
5.30.39
न विनश्येत् कथं कार्यं वैक्लव्यं न कथं मम।
लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न वृथा भवेत् ॥ ५.३०.३९ ॥
મારું કાર્ય કેમ નાશ ન પામે, મારામાં વ્યાકુળતા કેમ ન આવે? સમુદ્રનું ઓળંગવું પણ કેમ વ્યર્થ ન થાય?
5.30.41
कथं नु खलु वाक्यं मे शृणुयान्नोद्विजेत च।
राममक्लिष्टकर्माणं सुबन्धुमनुकीर्तयन्।
नैनामुद्वेजयिष्यामि तद्बन्धुगतचेतनाम् ॥ ५.३०.४१ ॥
મારી વાત તે કેવી રીતે સાંભળશે, ભયભીત નહીં થાય? અનાયાસ કર્મ કરનાર રામનું, તેના પ્રિય બંધુનું સ્મરણ કરીને, જેનું ચિત્ત તેના બંધુમાં લાગેલું છે, તેને હું ડરાવીશ નહીં.
5.30.42
इक्ष्वाकूणां वरिष्ठस्य रामस्य विदितात्मनः।
शुभानि धर्मयुक्तानि वचनानि समर्पयन् ॥ ५.३०.४२ ॥
ઇક્ષ્વાકુ વંશના શ્રેષ્ઠ, આત્મજ્ઞાની રામના શુભ અને ધર્મયુક્ત વચનો સંભળાવતાં.
5.30.43
श्रावयिष्यामि सर्वाणि मधुरां प्रब्रुवन् गिरम्।
श्रद्धास्यति यथा सीता तथा सर्वं समादधे ॥ ५.३०.४३ ॥
મધુર વાણીથી હું બધું સંભળાવીશ. સીતા વિશ્વાસ કરે તે રીતે બધું ગોઠવીશ.
5.30.44
जगतिपतेः प्रमदामवेक्षमाणः।
मधुरमवितथं जगाद वाक्यं
द्रुमविटपान्तरमास्थितो हनूमान् ॥ ५.३०.४४ ॥
પૃથ્વીપતિની પ્રિય સ્ત્રીને જોતાં, વૃક્ષની ડાળીઓ વચ્ચે બેઠેલા હનુમાને મધુર અને સત્ય વચન કહ્યું.