वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.30.1
हनुमानपि विक्रान्तः सर्वं शुश्राव तत्त्वतः।
सीतायास्त्रिजटायाश्च राक्षसीनां च तर्जितम् ॥ ५.३०.१ ॥
पराक्रमी हनुमानानेही सीता, त्रिजटा आणि राक्षसींनी केलेली सर्व धमक्या व निर्भर्त्सना यथार्थपणे ऐकली.
5.30.2
अवेक्षमाणस्तां देवीं देवतामिव नन्दने।
ततो बहुविधां चिन्तां चिन्तयामास वानरः ॥ ५.३०.२ ॥
नंदनवनात एखाद्या देवतेप्रमाणे त्या देवी सीतेकडे पाहत असलेला तो वानर मग अनेक प्रकारचे विचार करू लागला.
5.30.3
यां कपीनां सहस्राणि सुबहून्ययुतानि च।
दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते सेयमासादिता मया ॥ ५.३०.३ ॥
ज्या सीतेला हजारो व अनेक अयुते वानर सर्व दिशांना शोधत आहेत, तीच ही मला सापडली आहे.
5.30.4
चारेण तु सुयुक्तेन शत्रोः शक्तिमवेक्षता।
गूढेन चरता तावदवेक्षितमिदं मया ॥ ५.३०.४ ॥
शत्रूचे सामर्थ्य पाहणाऱ्या, चांगल्या रीतीने नेमलेल्या गुप्तहेराप्रमाणे गुप्तपणे फिरत मी आतापर्यंत हे सर्व पाहिले आहे.
5.30.5
राक्षसानां विशेषश्च पुरी चेयं निरीक्षिता।
राक्षसाधिपतेरस्य प्रभावो रावणस्य च ॥ ५.३०.५ ॥
राक्षसांची वैशिष्ट्ये आणि ही नगरीही मी पाहिली आहे; राक्षसाधिपती रावणाचा प्रभावही पाहिला आहे.
5.30.6
यथा तस्याप्रमेयस्य सर्वसत्त्वदयावतः।
समाश्वासयितुं भार्यां पतिदर्शनकांक्षिणीम् ॥ ५.३०.६ ॥
अप्रमेय आणि सर्व प्राण्यांवर दया करणाऱ्या त्यांच्या पत्नीला, पतीदर्शनाची इच्छा धरणाऱ्या तिला धीर देण्यासाठी (योग्य आहे).
5.30.7
अहमाश्वासयाम्येनां पूर्णचन्द्रनिभाननाम्।
अदृष्टदुःखां दुःखस्य न ह्यन्तमधिगच्छतीम् ॥ ५.३०.७ ॥
पूर्णचंद्रासारखे मुख असलेल्या हिला मी धीर देईन; दुःखाचा अंत न पाहिलेल्या, दुःखाचा शेवट न गाठलेल्या हिला.
5.30.8
यदि ह्यहं सतीमेनां शोकोपहतचेतनाम्।
अनाश्वास्य गमिष्यामि दोषवद् गमनं भवेत् ॥ ५.३०.८ ॥
शोकाने चेतना आहत झालेल्या या सतीला धीर न देता मी गेलो तर ते गमन दोषपूर्ण होईल.
5.30.9
गते हि मयि तत्रेयं राजपुत्री यशस्विनी।
परित्राणमपश्यन्ती जानकी जीवितं त्यजेत् ॥ ५.३०.९ ॥
मी तिथून गेलो तर ही यशस्विनी राजकन्या जानकी रक्षण न दिसल्याने प्राण त्यागेल.
5.30.10
यथा च स महाबाहुः पूर्णचन्द्रनिभाननः।
समाश्वासयितुं न्याय्यः सीतादर्शनलालसः ॥ ५.३०.१० ॥
पूर्णचंद्रासारखे मुख असलेले ते महाबाहु सीतादर्शनाच्या लालसेने आहेत, त्यांना पूर्णपणे धीर देणे योग्य आहे.
5.30.11
निशाचरीणां प्रत्यक्षमक्षमं चाभिभाषितम्।
कथं नु खलु कर्तव्यमिदं कृच्छ्रगतो ह्यहम् ॥ ५.३०.११ ॥
राक्षसींसमोर बोललेल्या असह्य शब्दांमुळे मी संकटात आहे; आता हे कसे करावे?
5.30.12
अनेन रात्रिशेषेण यदि नाश्वास्यते मया।
सर्वथा नास्ति संदेहः परित्यक्ष्यति जीवितम् ॥ ५.३०.१२ ॥
या रात्रीच्या उर्वरित भागात मी तिला धीर दिला नाही, तर ती प्राण त्यागेल यात संशय नाही.
5.30.13
रामस्तु यदि पृच्छेन्मां किं मां सीताब्रवीद्वचः।
किमहं तं प्रतिब्रूयामसम्भाष्य सुमध्यमाम् ॥ ५.३०.१३ ॥
राम मला विचारतील की सीतेने माझ्याशी कोणते शब्द बोलले, तर त्या सुमध्यमेशी न बोलता मी त्यांना काय उत्तर देऊ?
5.30.14
सीतासंदेशरहितं मामितस्त्वरया गतम्।
निर्दहेदपि काकुत्स्थः क्रोधतीव्रेण चक्षुषा ॥ ५.३०.१४ ॥
सीतेच्या संदेशाशिवाय येथून घाईने पाठवलेल्या मला, क्रोधाच्या तीव्र दृष्टीने काकुत्स्थ राम जाळूनही टाकतील.
5.30.15
यदि वोद्योजयिष्यामि भर्तारं रामकारणात्।
व्यर्थमागमनं तस्य ससैन्यस्य भविष्यति ॥ ५.३०.१५ ॥
किंवा रामासाठी मी स्वामींना (सुग्रीवाला) युद्धासाठी प्रवृत्त केले, तर सैन्यासह त्यांचे येणे व्यर्थ ठरेल.
5.30.16
अन्तरं त्वहमासाद्य राक्षसीनामवस्थितः।
शनैराश्वासयाम्यद्य संतापबहुलामिमाम् ॥ ५.३०.१६ ॥
परंतु राक्षसींमध्ये संधी मिळताच मी उभा राहून आता हळूहळू या अत्यंत संतप्त झालेल्या सीतेला धीर देईन.
5.30.17
अहं ह्यतितनुश्चैव वानरश्च विशेषतः।
वाचं चोदाहरिष्यामि मानुषीमिह संस्कृताम् ॥ ५.३०.१७ ॥
मी तर अत्यंत लहान देहाचा आहे, आणि विशेषतः वानर आहे; म्हणून येथे मानवी, संस्कृत वाणीने बोलेन.
5.30.18
यदि वाचं प्रदास्यामि द्विजातिरिव संस्कृताम्।
रावणं मन्यमाना मां सीता भीता भविष्यति ॥ ५.३०.१८ ॥
मी द्विजाप्रमाणे संस्कृत वाणी बोललो, तर मला रावण समजून सीता भयभीत होईल.
5.30.19
अवश्यमेव वक्तव्यं मानुषं वाक्यमर्थवत्।
मया सान्त्वयितुं शक्या नान्यथेयमनिन्दिता ॥ ५.३०.१९ ॥
या निर्दोष देवीला धीर देण्यासाठी मला अवश्य माणसांच्या भाषेत अर्थपूर्ण शब्द बोलले पाहिजेत; दुसऱ्या प्रकारे हिला समजावता येणार नाही.
5.30.20
सेयमालोक्य मे रूपं जानकी भाषितं तथा।
रक्षोभिस्त्रासिता पूर्वं भूयस्त्रासमुपैष्यति ॥ ५.३०.२० ॥
माझे रूप आणि बोलणे पाहून, पूर्वी राक्षसांनी भयभीत केलेली ही जानकी पुन्हा भयाला सामोरी जाईल.
5.30.21
ततो जातपरित्रासा शब्दं कुर्यान्मनस्विनी।
जानाना मां विशालाक्षी रावणं कामरूपिणम् ॥ ५.३०.२१ ॥
तेव्हा भयभीत झालेली ती मनस्विनी, विशाल नेत्रांची सीता, मला आणि इच्छेनुसार रूप धारण करणाऱ्या रावणाला ओळखून आवाज करील.
5.30.22
सीतया च कृते शब्दे सहसा राक्षसीगणः।
नानाप्रहरणो घोरः समेयादन्तकोपमः ॥ ५.३०.२२ ॥
सीतेने आवाज केल्यावर अचानक विविध शस्त्रे धारण केलेला, यमासारखा भयंकर राक्षसींचा समूह तेथे एकत्र येईल.
5.30.23
ततो मां सम्परिक्षिप्य सर्वतो विकृताननाः।
वधे च ग्रहणे चैव कुर्युर्यत्नं महाबलाः ॥ ५.३०.२३ ॥
तेव्हा विकृत मुखांच्या त्या महाबलवान राक्षसी मला सर्व बाजूंनी वेढून मला मारण्याचा व पकडण्याचा प्रयत्न करतील.
5.30.24
तं मां शाखाः प्रशाखाश्च स्कन्धांश्चोत्तमशाखिनाम्।
दृष्ट्वा च परिधावन्तं भवेयुः परिशङ्किताः ॥ ५.३०.२४ ॥
उत्तम वृक्षांच्या फांद्या, उपफांद्या व खोडांवरून मला धावताना पाहून त्या शंकित होतील.
5.30.25
मम रूपं च सम्प्रेक्ष्य वने विचरतो महत्।
राक्षस्यो भयवित्रस्ता भवेयुर्विकृतस्वराः ॥ ५.३०.२५ ॥
वनात फिरणारे माझे हे महान रूप पाहून राक्षसी भयाने थरथरून विकृत स्वराच्या होतील.
5.30.26
ततः कुर्युः समाह्वानं राक्षस्यो रक्षसामपि।
राक्षसेन्द्रनियुक्तानां राक्षसेन्द्रनिवेशने ॥ ५.३०.२६ ॥
तेव्हा राक्षसी आणि राक्षसही राक्षसराजाच्या निवासस्थानी, राक्षसराजाने नेमलेल्यांना बोलावणे पाठवतील.
5.30.27
ते शूलशरनिस्त्रिंशविविधायुधपाणयः।
आपतेयुर्विमर्देऽस्मिन् वेगेनोद्वेगकारणात् ॥ ५.३०.२७ ॥
शूल, बाण, तलवार आणि विविध आयुधे हाती घेऊन ते या संघर्षात, उद्वेगामुळे वेगाने धावून येतील.
5.30.28
संरुद्धस्तैस्तु परितो विधमे राक्षसं बलम्।
शक्नुयां न तु सम्प्राप्तुं परं पारं महोदधेः ॥ ५.३०.२८ ॥
त्यांनी सर्व बाजूंनी वेढले जाऊन, राक्षससेनेला विखुरले तरी मला महासागराच्या पलीकडच्या तीरावर पोहोचता येणार नाही.
5.30.29
मां वा गृह्णीयुरावृत्य बहवः शीघ्रकारिणः।
स्यादियं चागृहीतार्था मम च ग्रहणं भवेत् ॥ ५.३०.२९ ॥
किंवा वेगाने कृती करणारे पुष्कळजण मला वेढून धरतील; तेव्हा हे कार्य अपूर्ण राहील आणि माझे बंदीवान होणेही घडेल.
5.30.30
हिंसाभिरुचयो हिंस्युरिमां वा जनकात्मजाम्।
विपन्नं स्यात् ततः कार्यं रामसुग्रीवयोरिदम् ॥ ५.३०.३० ॥
हिंसेची आवड असलेले लोक या जनकाच्या कन्येला हानी पोहोचवतील; तेव्हा राम-सुग्रीवांचे हे कार्य नष्ट होईल.
5.30.31
उद्देशे नष्टमार्गेऽस्मिन् राक्षसैः परिवारिते।
सागरेण परिक्षिप्ते गुप्ते वसति जानकी ॥ ५.३०.३१ ॥
मार्ग हरवलेल्या या ठिकाणी, राक्षसांनी वेढलेली, समुद्राने चहूबाजूंनी वेढलेली, संरक्षित अशी जानकी वास करते.
5.30.32
विशस्ते वा गृहीते वा रक्षोभिर्मयि संयुगे।
नान्यं पश्यामि रामस्य सहायं कार्यसाधने ॥ ५.३०.३२ ॥
युद्धात राक्षसांनी मला ठार मारले किंवा पकडले, तर रामाचे कार्य साधण्यासाठी दुसरा सहाय्यक मला दिसत नाही.
5.30.33
विमृशंश्च न पश्यामि यो हते मयि वानरः।
शतयोजनविस्तीर्णं लङ्घयेत महोदधिम् ॥ ५.३०.३३ ॥
विचार करूनही, माझा वध झाल्यास शंभर योजने विस्तीर्ण महासागर ओलांडू शकेल असा एकही वानर मला दिसत नाही.
5.30.34
कामं हन्तुं समर्थोऽस्मि सहस्राण्यपि रक्षसाम्।
न तु शक्ष्याम्यहं प्राप्तुं परं पारं महोदधेः ॥ ५.३०.३४ ॥
हजारो राक्षसांना ठार मारण्यास मी निश्चितच समर्थ आहे; परंतु महासागराच्या पलीकडच्या तीरावर पोहोचण्यास मी समर्थ होणार नाही.
5.30.36
एष दोषो महान् हि स्यान्मम सीताभिभाषणे।
प्राणत्यागश्च वैदेह्या भवेदनभिभाषणे ॥ ५.३०.३६ ॥
सीतेशी बोलण्यात हा माझ्याकडून मोठा दोष होईल; न बोलल्यास वैदेहीचा प्राणत्याग होईल.
5.30.37
भूताश्चार्था विरुध्यन्त देशकालविरोधिताः।
विक्लवं दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा ॥ ५.३०.३७ ॥
घडलेली कार्ये देश-काळाच्या विरोधाने अडथळ्यात सापडली की दूत गोंधळून जातो, सूर्योदयाच्या वेळी अंधार जसा.
5.30.38
अर्थानर्थान्तरे बुद्धिर्निश्चितापि न शोभते।
घातयन्ति हि कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः ॥ ५.३०.३८ ॥
लाभ आणि हानी यांच्या दरम्यान बुद्धी निश्चित असली तरी ती शोभत नाही. स्वतःला पंडित समजणारे दूतच कार्ये बिघडवतात.
5.30.39
न विनश्येत् कथं कार्यं वैक्लव्यं न कथं मम।
लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न वृथा भवेत् ॥ ५.३०.३९ ॥
माझे कार्य कसे नष्ट होणार नाही, माझ्यात व्याकुळता कशी येणार नाही? समुद्र ओलांडणेही कसे व्यर्थ होणार नाही?
5.30.41
कथं नु खलु वाक्यं मे शृणुयान्नोद्विजेत च।
राममक्लिष्टकर्माणं सुबन्धुमनुकीर्तयन्।
नैनामुद्वेजयिष्यामि तद्बन्धुगतचेतनाम् ॥ ५.३०.४१ ॥
माझे बोलणे ती कशी ऐकेल आणि घाबरणार नाही? सहज कर्म करणाऱ्या रामाचे, तिच्या प्रिय बंधूचे स्मरण करून, जिचे मन त्याच्यात लागले आहे, तिला मी घाबरवणार नाही.
5.30.42
इक्ष्वाकूणां वरिष्ठस्य रामस्य विदितात्मनः।
शुभानि धर्मयुक्तानि वचनानि समर्पयन् ॥ ५.३०.४२ ॥
इक्ष्वाकू वंशातील श्रेष्ठ, आत्मज्ञानी रामाचे शुभ आणि धर्मयुक्त शब्द सांगत.
5.30.43
श्रावयिष्यामि सर्वाणि मधुरां प्रब्रुवन् गिरम्।
श्रद्धास्यति यथा सीता तथा सर्वं समादधे ॥ ५.३०.४३ ॥
गोड वाणीने मी सर्व ऐकवीन. सीतेचा विश्वास बसेल अशा रीतीने सर्व मांडीन.
5.30.44
जगतिपतेः प्रमदामवेक्षमाणः।
मधुरमवितथं जगाद वाक्यं
द्रुमविटपान्तरमास्थितो हनूमान् ॥ ५.३०.४४ ॥
पृथ्वीपतीच्या प्रिय स्त्रीकडे पाहत, वृक्षाच्या फांद्यांमध्ये बसलेला हनुमान मधुर आणि सत्य वचन बोलला.