Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 5.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.37.1
सा सीता वचनं श्रुत्वा पूर्णचन्द्रनिभानना।
हनूमन्तमुवाचेदं धर्मार्थसहितं वचः ॥ ५.३७.१ ॥
Sītā, de rostro semejante a la luna llena, habiendo escuchado esas palabras, dirigió a Hanumān este discurso lleno de dharma y propósito.
5.37.2
अमृतं विषसम्पृक्तं त्वया वानर भाषितम्।
यच्च नान्यमना रामो यच्च शोकपरायणः ॥ ५.३७.२ ॥
Oh mono, lo que has dicho es como néctar mezclado con veneno; y Rāma, con la mente puesta en nada más, está absorto en el dolor.
5.37.3
ऐश्वर्ये वा सुविस्तीर्णे व्यसने वा सुदारुणे।
रज्ज्वेव पुरुषं बद्ध्वा कृतान्तः परिकर्षति ॥ ५.३७.३ ॥
Ya sea en una vasta prosperidad o en una desgracia espantosa, Kṛtānta (la Muerte) arrastra al hombre como si lo hubiera atado con una cuerda.
5.37.4
विधिर्नूनमसंहार्यः प्राणिनां प्लवगोत्तम।
सौमित्रं मां च रामं च व्यसनैः पश्य मोहितान् ॥ ५.३७.४ ॥
Oh mejor de los monos, el designio del destino sobre los seres vivos es sin duda irresistible; mira a Lakṣmaṇa, a mí y a Rāma, aturdidos por las desgracias.
5.37.5
शोकस्यास्य कथं पारं राघवोऽधिगमिष्यति।
प्लवमानः परिक्रान्तो हतनौः सागरे यथा ॥ ५.३७.५ ॥
¿Cómo alcanzará Rāghava la otra orilla de este dolor? Como quien, con su barco hecho añicos, nada y vaga por el mar.
5.37.6
राक्षसानां वधं कृत्वा सूदयित्वा च रावणम्।
लङ्कामुन्मथितां कृत्वा कदा द्रक्ष्यति मां पतिः ॥ ५.३७.६ ॥
Tras dar muerte a los rākṣasas y matar a Rāvaṇa, tras dejar Laṅkā revuelta, ¿cuándo me verá mi esposo?
5.37.7
स वाच्यः संत्वरस्वेति यावदेव न पूर्यते।
अयं संवत्सरः कालस्तावद्धि मम जीवितम् ॥ ५.३७.७ ॥
Dile que se apresure, antes de que este año se cumpla; este tiempo es mi vida.
5.37.8
वर्तते दशमो मासो द्वौ तु शेषौ प्लवङ्गम।
रावणेन नृशंसेन समयो यः कृतो मम ॥ ५.३७.८ ॥
Oh saltador, transcurre el décimo mes y solo quedan dos; este es el plazo que el cruel Rāvaṇa fijó para mí.
5.37.9
विभीषणेन च भ्रात्रा मम निर्यातनं प्रति।
अनुनीतः प्रयत्नेन न च तत् कुरुते मतिम् ॥ ५.३७.९ ॥
Mi cuñado Vibhīṣaṇa también lo instó con empeño sobre mi liberación, y aun así él no se decide a hacerlo.
5.37.10
मम प्रतिप्रदानं हि रावणस्य न रोचते।
रावणं मार्गते संख्ये मृत्युः कालवशंगतम् ॥ ५.३७.१० ॥
A Rāvaṇa no le agrada devolverme; la muerte, que ha caído bajo el poder del tiempo, lo busca en la batalla.
5.37.11
ज्येष्ठा कन्या कला नाम विभीषणसुता कपे।
तया ममैतदाख्यातं मात्रा प्रहितया स्वयम् ॥ ५.३७.११ ॥
Oh mono, Kalā, la hija mayor de Vibhīṣaṇa, me dijo esto; su madre misma la había enviado para decírmelo.
5.37.12
अविन्ध्यो नाम मेधावी विद्वान् राक्षसपुङ्गवः।
धृतिमाञ्छीलवान् वृद्धो रावणस्य सुसम्मतः ॥ ५.३७.१२ ॥
Hay un sabio y erudito, el mejor de los rākṣasas, llamado Avindhya, firme, de buen carácter, anciano y muy estimado por Rāvaṇa.
5.37.13
रामात् क्षयमनुप्राप्तं रक्षसां प्रत्यचोदयत्।
न च तस्य स दुष्टात्मा शृणोति वचनं हितम् ॥ ५.३७.१३ ॥
Por causa de Rāma, advirtió (a Rāvaṇa) sobre la destrucción que se acercaba a los rākṣasas; pero aquel de alma perversa no escuchó sus palabras benéficas.
5.37.14
आशंसेयं हरिश्रेष्ठ क्षिप्रं मां प्राप्स्यते पतिः।
अन्तरात्मा हि मे शुद्धस्तस्मिंश्च बहवो गुणाः ॥ ५.३७.१४ ॥
Mejor de los monos, espero que mi esposo pronto me alcance. Mi ser interior es puro, y en él hay muchas virtudes.
5.37.15
उत्साहः पौरुषं सत्त्वमानृशंस्यं कृतज्ञता।
विक्रमश्च प्रभावश्च सन्ति वानर राघवे ॥ ५.३७.१५ ॥
Mono, en Rāghava (Rāma) hay energía, virilidad, firmeza, bondad, gratitud, valor y poder.
5.37.16
चतुर्दश सहस्राणि राक्षसानां जघान यः।
जनस्थाने विना भ्रात्रा शत्रुः कस्तस्य नोद्विजेत् ॥ ५.३७.१६ ॥
Quien dio muerte a catorce mil rākṣasas en Janasthāna sin su hermano, ¿qué enemigo suyo no temblaría?
5.37.17
न स शक्यस्तुलयितुं व्यसनैः पुरुषर्षभः।
अहं तस्यानुभावज्ञा शक्रस्येव पुलोमजा ॥ ५.३७.१७ ॥
Ese toro entre los hombres no puede ser medido por las desgracias. Así como Pulomajā conoce el poder de Indra, así conozco yo su poder.
5.37.18
शरजालांशुमान् शूरः कपे रामदिवाकरः।
शत्रुरक्षोमयं तोयमुपशोषं नयिष्यति ॥ ५.३७.१८ ॥
Mono, el heroico Rāma, sol cuyos rayos son una red de flechas, llevará el agua formada por los rākṣasas enemigos a una completa desecación.
5.37.19
अश्रुसम्पूर्णवदनामुवाच हनुमान् कपिः ॥ ५.३७.१९ ॥
A Sītā, con el rostro lleno de lágrimas, habló el mono Hanumān.
5.37.20
श्रुत्वैव च वचो मह्यं क्षिप्रमेष्यति राघवः।
चमूं प्रकर्षन् महतीं हर्यृक्षगणसंकुलाम् ॥ ५.३७.२० ॥
Al oír mis palabras, Rāghava vendrá pronto, conduciendo un gran ejército repleto de huestes de monos y osos.
5.37.21
अथवा मोचयिष्यामि त्वामद्यैव सराक्षसात्।
अस्माद् दुःखादुपारोह मम पृष्ठमनिन्दिते ॥ ५.३७.२१ ॥
O bien, oh irreprochable, hoy mismo te libraré de este dolor, junto con los rākṣasas. Súbete a mi espalda.
5.37.22
त्वां तु पृष्ठगतां कृत्वा संतरिष्यामि सागरम्।
शक्तिरस्ति हि मे वोढुं लङ्कामपि सरावणाम् ॥ ५.३७.२२ ॥
Llevándote sobre mi espalda cruzaré el océano; tengo fuerza para cargar incluso Laṅkā con Rāvaṇa.
5.37.23
अहं प्रस्रवणस्थाय राघवायाद्य मैथिलि।
प्रापयिष्यामि शक्राय हव्यं हुतमिवानलः ॥ ५.३७.२३ ॥
Oh Maithilī, hoy mismo llevaré (tu mensaje) a Rāghava, que está en el monte Prasravaṇa, como el fuego lleva la ofrenda a Indra.
5.37.24
द्रक्ष्यस्यद्यैव वैदेहि राघवं सहलक्ष्मणम्।
व्यवसायसमायुक्तं विष्णुं दैत्यवधे यथा ॥ ५.३७.२४ ॥
Oh Vaidehī, hoy mismo verás a Rāghava con Lakṣmaṇa, firme en su propósito, como Viṣṇu cuando dio muerte a los demonios.
5.37.25
त्वद्दर्शनकृतोत्साहमाश्रमस्थं महाबलम्।
पुरंदरमिवासीनं नगराजस्य मूर्धनि ॥ ५.३७.२५ ॥
Resuelto por verte, el de gran fuerza que habita en el ermitaño es como Purandara sentado en la cima del rey de las montañas.
5.37.26
पृष्ठमारोह मे देवि मा विकाङ्क्षस्व शोभने।
योगमन्विच्छ रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी ॥ ५.३७.२६ ॥
Oh diosa, súbete a mi espalda; no vaciles, oh radiante. Busca la unión con Rāma, como Rohiṇī con la luna.
5.37.27
कथयन्तीव शशिना संगमिष्यसि रोहिणी।
मत्पृष्ठमधिरोह त्वं तराकाशं महार्णवम् ॥ ५.३७.२७ ॥
Como Rohiṇī, hablando como con la luna, se unirá a ella, así te unirás. Súbete a mi espalda y cruzaremos el cielo y el gran océano.
5.37.28
नहि मे सम्प्रयातस्य त्वामितो नयतोऽङ्गने।
अनुगन्तुं गतिं शक्ताः सर्वे लङ्कानिवासिनः ॥ ५.३७.२८ ॥
Oh dama, al llevarte lejos de aquí, ninguno de los habitantes de Laṅkā podrá seguir mi curso.
5.37.29
यथैवाहमिह प्राप्तस्तथैवाहमसंशयम्।
यास्यामि पश्य वैदेहि त्वामुद्यम्य विहायसम् ॥ ५.३७.२९ ॥
Así como llegué aquí, sin duda me iré. Mira, oh Vaidehī, alzándote por el cielo.
5.37.30
मैथिली तु हरिश्रेष्ठाच्छ्रुत्वा वचनमद्भुतम्।
हर्षविस्मितसर्वाङ्गी हनूमन्तमथाब्रवीत् ॥ ५.३७.३० ॥
Pero Maithilī, al oír las palabras maravillosas del mejor de los monos, con todo el cuerpo estremecido de alegría y asombro, habló a Hanumān.
5.37.31
हनूमन् दूरमध्वानं कथं मां नेतुमिच्छसि।
तदेव खलु ते मन्ये कपित्वं हरियूथप ॥ ५.३७.३१ ॥
Hanumān, ¿cómo deseas llevarme por un camino tan largo? Creo que eso es, sin duda, tu naturaleza de mono, oh señor de las tropas de monos.
5.37.32
कथं चाल्पशरीरस्त्वं मामितो नेतुमिच्छसि।
सकाशं मानवेन्द्रस्य भर्तुर्मे प्लवगर्षभ ॥ ५.३७.३२ ॥
Y tú, de cuerpo pequeño, ¿cómo deseas llevarme desde aquí a la presencia de mi esposo, el señor de los hombres, oh mejor de los monos?
5.37.33
सीतायास्तु वचः श्रुत्वा हनूमान् मारुतात्मजः।
चिन्तयामास लक्ष्मीवान् नवं परिभवं कृतम् ॥ ५.३७.३३ ॥
Al oír las palabras de Sītā, Hanumān, hijo del Viento, glorioso, reflexionó que se le había infligido una nueva afrenta.
5.37.34
न मे जानाति सत्त्वं वा प्रभावं वासितेक्षणा।
तस्मात् पश्यतु वैदेही यद् रूपं मम कामतः ॥ ५.३७.३४ ॥
La de ojos oscuros no conoce mi fuerza ni mi poder. Por eso, que la Vaidehī vea la forma que tomo a voluntad.
5.37.35
दर्शयामास सीतायाः स्वरूपमरिमर्दनः ॥ ५.३७.३५ ॥
El aplastador de enemigos mostró a Sītā su propia forma verdadera.
5.37.36
स तस्मात् पादपाद् धीमानाप्लुत्य प्लवगर्षभः।
ततो वर्धितुमारेभे सीताप्रत्ययकारणात् ॥ ५.३७.३६ ॥
Entonces el sabio mejor de los monos saltó de aquel árbol y comenzó a agrandar su cuerpo, para dar confianza a Sītā.
5.37.37
मेरुमन्दरसंकाशो बभौ दीप्तानलप्रभः।
अग्रतो व्यवतस्थे च सीताया वानरर्षभः ॥ ५.३७.३७ ॥
De la talla del Meru y el Mandara, resplandeciente como un fuego ardiente, el mejor de los monos se alzó ante Sītā.
5.37.38
हरिः पर्वतसंकाशस्ताम्रवक्त्रो महाबलः।
वज्रदंष्ट्रनखो भीमो वैदेहीमिदमब्रवीत् ॥ ५.३७.३८ ॥
Aquel mono, grande como una montaña, de rostro cobrizo, de gran fuerza, temible, con dientes y garras como rayos, habló así a Vaidehī.
5.37.39
सपर्वतवनोद्देशां साट्टप्राकारतोरणाम्।
लङ्कामिमां सनाथां वा नयितुं शक्तिरस्ति मे ॥ ५.३७.३९ ॥
Tengo poder para llevarme esta Laṅkā, con sus montañas y regiones de bosque, sus torres, murallas y puertas, incluso con su señor.
5.37.40
तदवस्थाप्यतां बुद्धिरलं देवि विकाङ्क्षया।
विशोकं कुरु वैदेहि राघवं सहलक्ष्मणम् ॥ ५.३७.४० ॥
Así pues, mantén firme tu resolución. Oh diosa, basta de dudas. Oh Vaidehī, libra de dolor a Rāghava junto con Lakṣmaṇa.
5.37.41
तं दृष्ट्वाचलसंकाशमुवाच जनकात्मजा।
पद्मपत्रविशालाक्षी मारुतस्यौरसं सुतम् ॥ ५.३७.४१ ॥
Al verlo, semejante a una montaña, la hija de Janaka, de ojos grandes como pétalos de loto, habló al verdadero hijo del dios del Viento.
5.37.42
तव सत्त्वं बलं चैव विजानामि महाकपे।
वायोरिव गतिश्चापि तेजश्चाग्नेरिवाद्भुतम् ॥ ५.३७.४२ ॥
Oh gran mono, conozco tu valor y tu fuerza. Tu velocidad es como la del Viento, y tu resplandor es asombroso como el del fuego.
5.37.43
प्राकृतोऽन्यः कथं चेमां भूमिमागन्तुमर्हति।
उदधेरप्रमेयस्य पारं वानरयूथप ॥ ५.३७.४३ ॥
¿Cómo podría un ser ordinario llegar a esta tierra, al otro lado del océano inconmensurable, oh señor de las tropas de monos?
5.37.44
जानामि गमने शक्तिं नयने चापि ते मम।
अवश्यं सम्प्रधार्याशु कार्यसिद्धिरिवात्मनः ॥ ५.३७.४४ ॥
Sé que tienes poder para ir, y que también has visto mi situación con tus ojos. Pero decide con firmeza y rapidez, como si fuera tu propia empresa.
5.37.45
अयुक्तं तु कपिश्रेष्ठ मया गन्तुं त्वया सह।
वायुवेगसवेगस्य वेगो मां मोहयेत् तव ॥ ५.३७.४५ ॥
Pero, mejor de los monos, no me conviene ir contigo. Tu velocidad, igual a la del viento, me desconcertaría.
5.37.46
अहमाकाशमासक्ता उपर्युपरि सागरम्।
प्रपतेयं हि ते पृष्ठाद् भूयो वेगेन गच्छतः ॥ ५.३७.४६ ॥
Aferrada al cielo, muy por encima del océano, caería de tu espalda de nuevo mientras tú avanzas a toda velocidad.
5.37.47
पतिता सागरे चाहं तिमिनक्रझषाकुले।
भवेयमाशु विवशा यादसामन्नमुत्तमम् ॥ ५.३७.४७ ॥
Caída en el océano, lleno de tiburones, cocodrilos y peces, pronto quedaría indefensa y sería el mejor alimento de las criaturas del mar.
5.37.48
न च शक्ष्ये त्वया सार्धं गन्तुं शत्रुविनाशन।
कलत्रवति संदेहस्त्वयि स्यादप्यसंशयम् ॥ ५.३७.४८ ॥
No puedo ir contigo, oh destructor de enemigos. Sin duda surgiría la sospecha también sobre ti, que tienes esposa.
5.37.49
ह्रियमाणां तु मां दृष्ट्वा राक्षसा भीमविक्रमाः।
अनुगच्छेयुरादिष्टा रावणेन दुरात्मना ॥ ५.३७.४९ ॥
Al verme llevar, los demonios de terrible valor, por orden del malvado Rāvaṇa, irían tras de mí.
5.37.50
तैस्त्वं परिवृतः शूरैः शूलमुद्गरपाणिभिः।
भवेस्त्वं संशयं प्राप्तो मया वीर कलत्रवान् ॥ ५.३७.५० ॥
Rodeado por aquellos héroes con lanzas y mazas en mano, tú, oh héroe con esposa, caerías en peligro por mi causa.
5.37.51
सायुधा बहवो व्योम्नि राक्षसास्त्वं निरायुधः।
कथं शक्ष्यसि संयातुं मां चैव परिरक्षितुम् ॥ ५.३७.५१ ॥
En el cielo hay muchos demonios armados, y tú estás desarmado; ¿cómo podrás avanzar y también protegerme?
5.37.52
युध्यमानस्य रक्षोभिस्ततस्तैः क्रूरकर्मभिः।
प्रपतेयं हि ते पृष्ठाद् भयार्ता कपिसत्तम ॥ ५.३७.५२ ॥
Entonces, oh mejor de los monos, mientras luchas con aquellos demonios de obras crueles, yo caería seguramente de tu espalda, afligida por el miedo.
5.37.53
अथ रक्षांसि भीमानि महान्ति बलवन्ति च।
कथंचित् साम्पराये त्वां जयेयुः कपिसत्तम ॥ ५.३७.५३ ॥
Entonces los demonios terribles, grandes y fuertes podrían de algún modo vencerte en batalla, oh mejor de los monos.
5.37.54
अथवा युध्यमानस्य पतेयं विमुखस्य ते।
पतितां च गृहीत्वा मां नयेयुः पापराक्षसाः ॥ ५.३७.५४ ॥
O bien, cuando tú, luchando, hayas apartado tu rostro, yo caería; y los demonios pecadores, tomándome caída, me llevarían.
5.37.55
मां वा हरेयुस्त्वद्धस्ताद् विशसेयुरथापि वा।
अनवस्थौ हि दृश्येते युद्धे जयपराजयौ ॥ ५.३७.५५ ॥
O bien podrían arrebatarme de tu mano, o matarme; pues en la batalla la victoria y la derrota se ven inciertas.
5.37.56
अहं वापि विपद्येयं रक्षोभिरभितर्जिता।
त्वत्प्रयत्नो हरिश्रेष्ठ भवेन्निष्फल एव तु ॥ ५.३७.५६ ॥
O yo misma, amenazada por los rakṣasas, podría perecer; y entonces, mejor de los monos, tu esfuerzo sería en verdad vano.
5.37.57
कामं त्वमपि पर्याप्तो निहन्तुं सर्वराक्षसान्।
राघवस्य यशो हीयेत् त्वया शस्तैस्तु राक्षसैः ॥ ५.३७.५७ ॥
Ciertamente tú también eres capaz de matar a todos los rākṣasas; pero si los rākṣasas fueran abatidos por ti, la gloria de Rāghava se vería disminuida.
5.37.58
अथवाऽऽदाय रक्षांसि न्यसेयुः संवृते हि माम्।
यत्र ते नाभिजानीयुर्हरयो नापि राघवः ॥ ५.३७.५८ ॥
O bien los rākṣasas, llevándome, podrían ponerme en algún lugar oculto donde los monos no me reconocerían, ni siquiera Rāghava.
5.37.59
आरम्भस्तु मदर्थोऽयं ततस्तव निरर्थकः।
त्वया हि सह रामस्य महानागमने गुणः ॥ ५.३७.५९ ॥
Esta empresa es solo por mi causa; entonces tu esfuerzo sería inútil. Pues la venida de Rāma junto contigo es en sí una gran ventaja.
5.37.60
मयि जीवितमायत्तं राघवस्यामितौजसः।
भ्रातॄणां च महाबाहो तव राजकुलस्य च ॥ ५.३७.६० ॥
De mí depende la vida de Rāghava, de inmensa fuerza, oh de brazos poderosos, y la de sus hermanos, y también la de tu casa real.
5.37.61
तौ निराशौ मदर्थं च शोकसंतापकर्शितौ।
सह सर्वर्क्षहरिभिस्त्यक्ष्यतः प्राणसंग्रहम् ॥ ५.३७.६१ ॥
Por mi causa, ambos, desesperados y consumidos por el dolor y la angustia, abandonarán sus vidas junto con todos los osos y monos.
5.37.62
भर्तुर्भक्तिं पुरस्कृत्य रामादन्यस्य वानर।
नाहं स्प्रष्टुं स्वतो गात्रमिच्छेयं वानरोत्तम ॥ ५.३७.६२ ॥
Oh mono, teniendo ante mí la devoción a mi esposo, no desearía por mi propia voluntad que otro que no sea Rāma toque mi cuerpo, oh mejor de los monos.
5.37.63
यदहं गात्रसंस्पर्शं रावणस्य गता बलात्।
अनीशा किं करिष्यामि विनाथा विवशा सती ॥ ५.३७.६३ ॥
Como he sido llevada por la fuerza al contacto del cuerpo de Rāvaṇa, impotente, sin protector y desvalida, ¿qué puedo hacer yo, la casta?
5.37.64
यदि रामो दशग्रीवमिह हत्वा सराक्षसम्।
मामितो गृह्य गच्छेत तत् तस्य सदृशं भवेत् ॥ ५.३७.६४ ॥
Si Rāma, habiendo matado aquí al de diez cuellos junto con sus rākṣasas, me llevara desde aquí, eso sería digno de él.
5.37.65
श्रुताश्च दृष्टा हि मया पराक्रमा
महात्मनस्तस्य रणावमर्दिनः।
न देवगन्धर्वभुजङ्गराक्षसा
भवन्ति रामेण समा हि संयुगे ॥ ५.३७.६५ ॥
He oído y también visto las proezas de aquel magnánimo Rāma, aplastador de enemigos en la batalla. En el combate, dioses, gandharvas, serpientes y rākṣasas no son iguales a Rāma.
5.37.66
समीक्ष्य तं संयति चित्रकार्मुकं
महाबलं वासवतुल्यविक्रमम्।
सलक्ष्मणं को विषहेत राघवं
हुताशनं दीप्तमिवानिलेरितम् ॥ ५.३७.६६ ॥
¿Quién podría resistir a Rāghava, que empuña un arco maravilloso en la batalla, de gran fuerza y valor igual al de Indra, junto a Lakṣmaṇa, como un fuego ardiente impulsado por el viento?
5.37.67
सलक्ष्मणं राघवमाजिमर्दनं
दिशागजं मत्तमिव व्यवस्थितम्।
सहेत को वानरमुख्य संयुगे
युगान्तसूर्यप्रतिमं शरार्चिषम् ॥ ५.३७.६७ ॥
Rāghava, junto a Lakṣmaṇa, aplastador de ejércitos, se mantiene firme como un elefante de las direcciones en celo. Oh, príncipe de los monos, ¿quién podría resistirlo en batalla, resplandeciente como el sol al final de una edad, con la llama de sus flechas?
5.37.68
स मे कपिश्रेष्ठ सलक्ष्मणं प्रियं
सयूथपं क्षिप्रमिहोपपादय।
चिराय रामं प्रति शोककर्शितां
कुरुष्व मां वानरवीर हर्षिताम् ॥ ५.३७.६८ ॥
Oh, el mejor de los monos, tráelo aquí pronto, a ese amado, junto con Lakṣmaṇa y sus jefes de tropa. Oh, héroe de los monos, alegra a mí, que desde hace tiempo estoy consumida por el dolor por Rāma.