Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 5.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.38.1
ततः स कपिशार्दूलस्तेन वाक्येन तोषितः।
सीतामुवाच तच्छ्रुत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ ५.३८.१ ॥
Entonces aquel tigre entre los monos, complacido con aquellas palabras y diestro en el habla, habiéndolas oído, habló a Sītā.
5.38.2
युक्तरूपं त्वया देवि भाषितं शुभदर्शने।
सदृशं स्त्रीस्वभावस्य साध्वीनां विनयस्य च ॥ ५.३८.२ ॥
Oh diosa de auspiciosa apariencia, lo que has dicho es apropiado, conforme a la naturaleza de la mujer y a la modestia de las mujeres virtuosas.
5.38.3
स्त्रीत्वान्न त्वं समर्थासि सागरं व्यतिवर्तितुम्।
मामधिष्ठाय विस्तीर्णं शतयोजनमायतम् ॥ ५.३८.३ ॥
Por ser mujer, no eres capaz de cruzar este océano; pero montando sobre mí, podrías cruzar esta extensión de cien yojanas de ancho y de largo.
5.38.4
द्वितीयं कारणं यच्च ब्रवीषि विनयान्विते।
रामादन्यस्य नार्हामि संसर्गमिति जानकि ॥ ५.३८.४ ॥
Oh Jānakī, dotada de modestia, la segunda razón que has dado, que no soy digna de contacto con nadie más que Rāma, es igualmente apropiada.
5.38.5
एतत् ते देवि सदृशं पत्न्यास्तस्य महात्मनः।
का ह्यन्या त्वामृते देवि ब्रूयाद् वचनमीदृशम् ॥ ५.३८.५ ॥
Oh diosa, esto es apropiado para ti, esposa de aquel de gran alma. ¿Qué otra mujer, salvo tú, diría tales palabras?
5.38.6
श्रोष्यते चैव काकुत्स्थः सर्वं निरवशेषतः।
चेष्टितं यत् त्वया देवि भाषितं च ममाग्रतः ॥ ५.३८.६ ॥
Y Rāma, del linaje de Kākutstha, escuchará todo por completo, oh diosa, cuanto has hecho y dicho en mi presencia.
5.38.7
कारणैर्बहुभिर्देवि रामप्रियचिकीर्षया।
स्नेहप्रस्कन्नमनसा मयैतत् समुदीरितम् ॥ ५.३८.७ ॥
Oh diosa, por muchas razones, deseando complacer a Rāma, con el corazón rebosante de afecto, he dicho esto.
5.38.8
लङ्काया दुष्प्रवेशत्वाद् दुस्तरत्वान्महोदधेः।
सामर्थ्यादात्मनश्चैव मयैतत् समुदीरितम् ॥ ५.३८.८ ॥
Porque Laṅkā es difícil de penetrar, porque el gran océano es difícil de cruzar, y por mi propia capacidad, he dicho esto.
5.38.9
इच्छामि त्वां समानेतुमद्यैव रघुनन्दिना।
गुरुस्नेहेन भक्त्या च नान्यथा तदुदाहृतम् ॥ ५.३८.९ ॥
Deseo llevarte hoy mismo ante Rāma, el deleite de los Raghus. Solo por profundo afecto y devoción he hablado así, y no de otro modo.
5.38.10
यदि नोत्सहसे यातुं मया सार्धमनिन्दिते।
अभिज्ञानं प्रयच्छ त्वं जानीयाद् राघवो हि यत् ॥ ५.३८.१० ॥
Oh intachable, si no estás dispuesta a ir conmigo, entonces dame una señal de reconocimiento para que Rāghava lo sepa.
5.38.11
एवमुक्ता हनुमता सीता सुरसुतोपमा।
उवाच वचनं मन्दं बाष्पप्रग्रथिताक्षरम् ॥ ५.३८.११ ॥
Así interpelada por Hanumān, Sītā, semejante a una hija de los dioses, pronunció estas palabras en voz baja, con sílabas entrecortadas por las lágrimas.
5.38.12
इदं श्रेष्ठमभिज्ञानं ब्रूयास्त्वं तु मम प्रियम्।
शैलस्य चित्रकूटस्य पादे पूर्वोत्तरे पदे ॥ ५.३८.१२ ॥
Dile a mi amado esta excelente señal de reconocimiento: al pie de la montaña Citrakūṭa, en el lugar al este y al norte.
5.38.13
तापसाश्रमवासिन्याः प्राज्यमूलफलोदके।
तस्मिन् सिद्धाश्रिते देशे मन्दाकिन्यविदूरतः ॥ ५.३८.१३ ॥
Mientras vivía en el ermitaño de los ascetas, donde abundan raíces, frutos y agua, en aquel lugar frecuentado por los siddhas, no lejos del río Mandākinī.
5.38.14
तस्योपवनखण्डेषु नानापुष्पसुगन्धिषु।
विहृत्य सलिले क्लिन्नो ममाङ्के समुपाविशः ॥ ५.३८.१४ ॥
En los jardines de aquel lugar, fragantes con muchas flores, jugaste en el agua y, empapado, te sentaste en mi regazo.
5.38.15
ततो मांससमायुक्तो वायसः पर्यतुण्डयत्।
तमहं लोष्टमुद्यम्य वारयामि स्म वायसम् ॥ ५.३८.१५ ॥
Entonces el cuervo, ansioso de carne, me picoteó una y otra vez. Yo levanté un terrón de tierra y ahuyenté a aquel cuervo.
5.38.16
दारयन् स च मां काकस्तत्रैव परिलीयते।
न चाप्युपारमन्मांसाद् भक्षार्थी बलिभोजनः ॥ ५.३८.१६ ॥
Desgarrándome, el cuervo se ocultó allí mismo, y, deseoso de alimento y alimentándose de ofrendas, no cesó de buscar carne.
5.38.17
उत्कर्षन्त्यां च रशनां क्रुद्धायां मयि पक्षिणे।
स्रंसमाने च वसने ततो दृष्टा त्वया ह्यहम् ॥ ५.३८.१७ ॥
Mientras yo estaba airada con aquel pájaro, y mi cinturón era arrastrado y mi vestido resbalaba, entonces me viste.
5.38.18
त्वया विहसिता चाहं क्रुद्धा संलज्जिता तदा।
भक्ष्यगृद्धेन काकेन दारिता त्वामुपागता ॥ ५.३८.१८ ॥
Entonces te burlaste de mí, y yo, airada y avergonzada, me acerqué a ti después de que el cuervo, ávido de alimento, me desgarrara.
5.38.19
ततः श्रान्ताहमुत्सङ्गमासीनस्य तवाविशम्।
क्रुध्यन्तीव प्रहृष्टेन त्वयाहं परिसान्त्विता ॥ ५.३८.१९ ॥
Entonces, fatigada, me recosté en tu regazo mientras estabas sentado; aunque parecía enfadada, tú, alegre, me consolaste.
5.38.20
बाष्पपूर्णमुखी मन्दं चक्षुषी परिमार्जती।
लक्षिताहं त्वया नाथ वायसेन प्रकोपिता ॥ ५.३८.२० ॥
Con el rostro lleno de lágrimas, enjugándome lentamente los ojos, fui notada por ti, oh señor, irritada por el cuervo.
5.38.21
परिश्रमाच्च सुप्ता हे राघवाङ्केऽस्म्यहं चिरम्।
पर्यायेण प्रसुप्तश्च ममाङ्के भरताग्रजः ॥ ५.३८.२१ ॥
Por el cansancio, oh Rāghava, dormí largo rato en tu regazo; y por turnos el hermano mayor de Bharata durmió en mi regazo.
5.38.22
स तत्र पुनरेवाथ वायसः समुपागमत्।
ततः सुप्तप्रबुद्धां मां राघवाङ्कात् समुत्थिताम्।
वायसः सहसागम्य विददार स्तनान्तरे ॥ ५.३८.२२ ॥
Aquel cuervo volvió de nuevo a aquel lugar. Entonces, cuando yo, despertada del sueño, me había levantado del regazo de Rāghava, el cuervo llegó de repente y me desgarró entre los pechos.
5.38.23
पुनः पुनरथोत्पत्य विददार स मां भृशम्।
ततः समुत्थितो रामो मुक्तैः शोणितबिन्दुभिः ॥ ५.३८.२३ ॥
Entonces, volando una y otra vez, me desgarró con violencia. Entonces Rāma se levantó, y de él caían gotas de sangre.
5.38.24
स मां दृष्ट्वा महाबाहुर्वितुन्नां स्तनयोस्तदा।
आशीविष इव क्रुद्धः श्वसन् वाक्यमभाषत ॥ ५.३८.२४ ॥
Al verme herida en los pechos, el de brazos poderosos, airado como una serpiente venenosa y resoplando, pronunció estas palabras.
5.38.25
केन ते नागनासोरु विक्षतं वै स्तनान्तरम्।
कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना ॥ ५.३८.२५ ॥
¡Oh tú, de muslos como trompas de elefante! ¿Quién ha herido el espacio entre tus pechos? ¿Quién juega, lleno de ira, con la serpiente de cinco cabezas?
5.38.26
वीक्षमाणस्ततस्तं वै वायसं समवैक्षत।
नखैः सरुधिरैस्तीक्ष्णैर्मामेवाभिमुखं स्थितम् ॥ ५.३८.२६ ॥
Entonces miró y vio al cuervo, de garras afiladas y ensangrentadas, plantado justo frente a mí.
5.38.27
पुत्रः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः।
धरान्तरं गतः शीघ्रं पवनस्य गतौ समः ॥ ५.३८.२७ ॥
Aquel cuervo, el mejor de las aves, era en verdad hijo de Indra; igual de veloz que el viento, se alejó rápidamente hacia el espacio entre la tierra y el cielo.
5.38.28
ततस्तस्मिन् महाबाहुः कोपसंवर्तितेक्षणः।
वायसे कृतवान् क्रूरां मतिं मतिमतां वरः ॥ ५.३८.२८ ॥
Entonces el de brazos poderosos, el mejor de los sabios, con los ojos encendidos de ira, resolvió un propósito cruel contra el cuervo.
5.38.29
स दर्भसंस्तराद् गृह्य ब्रह्मणोऽस्त्रेण योजयत्।
स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखो द्विजम् ॥ ५.३८.२९ ॥
Tomó una brizna de hierba kuśa del lecho de kuśa y la unió con el arma de Brahmā; ardiendo como el fuego del tiempo, se encendió ante el ave dvija.
5.38.30
स तं प्रदीप्तं चिक्षेप दर्भं तं वायसं प्रति।
ततस्तु वायसं दर्भः सोऽम्बरेऽनुजगाम ह ॥ ५.३८.३० ॥
Lanzó aquella brizna de kuśa encendida contra el cuervo; y entonces la brizna persiguió al cuervo por el cielo.
5.38.31
अनुसृष्टस्तदा काको जगाम विविधां गतिम्।
त्राणकाम इमं लोकं सर्वं वै विचचार ह ॥ ५.३८.३१ ॥
Liberado, el cuervo entonces voló de muchas maneras; buscando protección, vagó por todo este mundo.
5.38.32
स पित्रा च परित्यक्तः सर्वैश्च परमर्षिभिः।
त्रीँल्लोकान् सम्परिक्रम्य तमेव शरणं गतः ॥ ५.३८.३२ ॥
Abandonado por su padre y por todos los grandes sabios, recorrió los tres mundos y finalmente buscó refugio en él.
5.38.33
स तं निपतितं भूमौ शरण्यः शरणागतम्।
वधार्हमपि काकुत्स्थः कृपया पर्यपालयत् ॥ ५.३८.३३ ॥
Rāma, el Kākutstha, digno de dar refugio, protegió con compasión al cuervo caído en tierra y que había venido a refugiarse, aunque merecía la muerte.
5.38.34
परिद्यूनं विवर्णं च पतमानं तमब्रवीत्।
मोघमस्त्रं न शक्यं तु ब्राह्मं कर्तुं तदुच्यताम् ॥ ५.३८.३४ ॥
A él, agotado, pálido y cayendo, Rāma le dijo: 'El arma de Brahmā no puede volverse inútil; por tanto, dime qué debe hacerse.'
5.38.35
ततस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्।
दत्त्वा तु दक्षिणं नेत्रं प्राणेभ्यः परिरक्षितः ॥ ५.३८.३५ ॥
Entonces Rāma hirió el ojo derecho del cuervo; solo entregando su ojo derecho fue salvado para conservar la vida.
5.38.36
स रामाय नमस्कृत्वा राज्ञे दशरथाय च।
विसृष्टस्तेन वीरेण प्रतिपेदे स्वमालयम् ॥ ५.३८.३६ ॥
Habiendo saludado a Rāma y al rey Daśaratha, liberado por aquel héroe, regresó a su propia morada.
5.38.37
मत्कृते काकमात्रेऽपि ब्रह्मास्त्रं समुदीरितम्।
कस्माद् यो माहरत् त्वत्तः क्षमसे तं महीपते ॥ ५.३८.३७ ॥
Por mi causa se lanzó el arma de Brahmā incluso contra un simple cuervo. Oh señor de la tierra, ¿por qué perdonas a quien lo salvó de ti?
5.38.38
स कुरुष्व महोत्साहां कृपां मयि नरर्षभ।
त्वया नाथवती नाथ ह्यनाथा इव दृश्यते ॥ ५.३८.३८ ॥
Muéstrame compasión con gran ardor, oh mejor de los hombres. Oh señor, aunque estoy protegida por ti, parezco una desamparada.
5.38.39
आनृशंस्यं परो धर्मस्त्वत्त एव मया श्रुतम्।
जानामि त्वां महावीर्यं महोत्साहं महाबलम् ॥ ५.३८.३९ ॥
Te he oído decir que la bondad es el mayor dharma. Sé que eres de gran valor, gran energía y gran fuerza.
5.38.40
अपारवारमक्षोभ्यं गाम्भीर्यात् सागरोपमम्।
भर्तारं ससमुद्राया धरण्या वासवोपमम् ॥ ५.३८.४० ॥
Ilimitado, inquebrantable, como el océano en profundidad, señor de la tierra con sus mares, igual a Indra.
5.38.41
एवमस्त्रविदां श्रेष्ठो बलवान् सत्त्ववानपि।
किमर्थमस्त्रं रक्षःसु न योजयसि राघव ॥ ५.३८.४१ ॥
Siendo así el primero entre los diestros en armas, fuerte y valiente, ¿por qué, oh Rāghava, no empleas tu arma contra los rākṣasas?
5.38.42
न नागा नापि गन्धर्वा न सुरा न मरुद्गणाः।
रामस्य समरे वेगं शक्ताः प्रतिसमीहितुम् ॥ ५.३८.४२ ॥
Ni los nāgas, ni los gandharvas, ni los dioses, ni las huestes de los Marut son capaces de resistir el impulso de Rāma en la batalla.
5.38.43
तस्य वीर्यवतः कच्चिद् यद्यस्ति मयि सम्भ्रमः।
किमर्थं न शरैस्तीक्ष्णैः क्षयं नयति राक्षसान् ॥ ५.३८.४३ ॥
Si aquel valiente siente alguna preocupación por mí, ¿por qué no aniquila a los rākṣasas con sus flechas afiladas?
5.38.44
भ्रातुरादेशमादाय लक्ष्मणो वा परंतपः।
कस्य हेतोर्न मां वीरः परित्राति महाबलः ॥ ५.३८.४४ ॥
¿O por qué el héroe Lakṣmaṇa, abrasador de enemigos y de gran fuerza, habiendo recibido la orden de su hermano, no me protege?
5.38.45
यदि तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्विन्द्रसमतेजसौ।
सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः ॥ ५.३८.४५ ॥
Si esos dos tigres entre los hombres, iguales en esplendor a Vāyu e Indra, invencibles incluso para los dioses, me descuidan, ¿por qué lo hacen?
5.38.46
ममैव दुष्कृतं किंचिन्महदस्ति न संशयः।
समर्थावपि तौ यन्मां नावेक्षेते परंतपौ ॥ ५.३८.४६ ॥
Sin duda, alguna gran falta mía debe existir, pues aquellos dos abrasadores de enemigos, aunque capaces, no me miran.
5.38.47
वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रु भाषितम्।
अथाब्रवीन्महातेजा हनूमान् हरियूथपः ॥ ५.३८.४७ ॥
Tras oír las palabras compasivas y llenas de lágrimas de Vaidehī, Hanumān, de gran esplendor y señor de la tropa de monos, habló entonces.
5.38.48
त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे।
रामे दुःखाभिपन्ने तु लक्ष्मणः परितप्यते ॥ ५.३८.४८ ॥
Oh diosa, te juro por la verdad: Rāma, que no es indiferente a tu dolor, está afligido, y cuando Rāma está en pena, Lakṣmaṇa también se atormenta.
5.38.49
कथंचिद् भवती दृष्टा न कालः परिशोचितुम्।
इमं मुहूर्तं दुःखानामन्तं द्रक्ष्यसि शोभने ॥ ५.३८.४९ ॥
De algún modo os he visto; no es tiempo de lamentarse. Oh radiante, en este mismo instante veréis el fin de vuestros dolores.
5.38.50
तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ राजपुत्रौ महाबलौ।
त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लोकान् भस्मीकरिष्यतः ॥ ५.३८.५० ॥
Aquellos dos, tigres entre los hombres, príncipes de gran poder, impacientes por veros, reducirán los mundos a cenizas.
5.38.51
हत्वा च समरक्रूरं रावणं सहबान्धवम्।
राघवस्त्वां विशालाक्षि स्वां पुरीं प्रति नेष्यति ॥ ५.३८.५१ ॥
Oh de anchos ojos, tras matar en batalla al cruel Rāvaṇa junto con sus parientes, Rāghava os llevará de vuelta a vuestra ciudad.
5.38.52
ब्रूहि यद् राघवो वाच्यो लक्ष्मणश्च महाबलः।
सुग्रीवो वापि तेजस्वी हरयो वा समागताः ॥ ५.३८.५२ ॥
Dile a Rāghava lo que debe decirse, y dilo también al poderoso Lakṣmaṇa, al resplandeciente Sugrīva, o a los monos reunidos allí.
5.38.53
इत्युक्तवति तस्मिंश्च सीता पुनरथाब्रवीत्।
कौसल्या लोकभर्तारं सुषुवे यं मनस्विनी ॥ ५.३८.५३ ॥
Cuando él así habló, Sītā volvió a hablar, sobre Kauśalyā, la magnánima que dio a luz al señor de los mundos.
5.38.54
तं ममार्थे सुखं पृच्छ शिरसा चाभिवादय।
स्रजश्च सर्वरत्नानि प्रियायाश्च वराङ्गनाः ॥ ५.३८.५४ ॥
Por mí, pregúntale por su bienestar y salúdalo inclinando la cabeza; y que se le envíen guirnaldas, todas las joyas y las excelentes mujeres de mi amada.
5.38.55
ऐश्वर्यं च विशालायां पृथिव्यामपि दुर्लभम्।
पितरं मातरं चैव सम्मान्याभिप्रसाद्य च ॥ ५.३८.५५ ॥
Lakṣmaṇa renunció a un poder raro incluso en la vasta tierra, tras honrar y complacer a su padre y a su madre.
5.38.56
अनुप्रव्रजितो रामं सुमित्रा येन सुप्रजाः।
आनुकूल्येन धर्मात्मा त्यक्त्वा सुखमनुत्तमम् ॥ ५.३८.५६ ॥
Aquel que siguió a Rāma, por quien Sumitrā tuvo un buen hijo, el de alma justa renunció a la suprema comodidad.
5.38.57
अनुगच्छति काकुत्स्थं भ्रातरं पालयन् वने।
सिंहस्कन्धो महाबाहुर्मनस्वी प्रियदर्शनः ॥ ५.३८.५७ ॥
Protegiendo a su hermano en el bosque, sigue a Rāma de la estirpe de Kakutstha; de hombros de león, de brazos poderosos, de alma elevada, agradable de ver.
5.38.58
पितृवद् वर्तते रामे मातृवन्मां समाचरत्।
ह्रियमाणां तदा वीरो न तु मां वेद लक्ष्मणः ॥ ५.३८.५८ ॥
Se comporta con Rāma como un padre y conmigo como una madre; pero cuando me llevaban raptada, aquel héroe Lakṣmaṇa no me conoció.
5.38.59
वृद्धोपसेवी लक्ष्मीवान् शक्तो न बहुभाषिता।
राजपुत्रप्रियश्रेष्ठः सदृशः श्वशुरस्य मे ॥ ५.३८.५९ ॥
Sirve a los ancianos, es afortunado y capaz, no habla mucho; el más querido de los hijos del rey, semejante a mi suegro.
5.38.60
मत्तः प्रियतरो नित्यं भ्राता रामस्य लक्ष्मणः।
नियुक्तो धुरि यस्यां तु तामुद्वहति वीर्यवान् ॥ ५.३८.६० ॥
El hermano de Rāma, Lakṣmaṇa, me es siempre más querido que yo misma; el valiente lleva la carga a la que ha sido designado.
5.38.61
यं दृष्ट्वा राघवो नैव वृत्तमार्यमनुस्मरत्।
स ममार्थाय कुशलं वक्तव्यो वचनान्मम ॥ ५.३८.६१ ॥
Dile, por mis palabras, mi bienestar en nombre mío, a aquel a quien, al verlo, Rāghava no recordaría ni la conducta noble.
5.38.62
मृदुर्नित्यं शुचिर्दक्षः प्रियो रामस्य लक्ष्मणः।
यथा हि वानरश्रेष्ठ दुःखक्षयकरो भवेत् ॥ ५.३८.६२ ॥
Lakṣmaṇa es siempre gentil, puro, hábil y querido de Rāma; oh mejor de los monos, que sea él quien ponga fin al dolor.
5.38.63
त्वमस्मिन् कार्यनिर्वाहे प्रमाणं हरियूथप।
राघवस्त्वत्समारम्भान्मयि यत्नपरो भवेत् ॥ ५.३८.६३ ॥
Tú, señor de las tropas de monos, eres la autoridad para cumplir esta tarea; que por tu iniciativa Rāghava se esfuerce por mí.
5.38.64
इदं ब्रूयाश्च मे नाथं शूरं रामं पुनः पुनः।
जीवितं धारयिष्यामि मासं दशरथात्मज ॥ ५.३८.६४ ॥
Di esto una y otra vez a Rāma, mi señor, el valiente: oh hijo de Daśaratha, sostendré mi vida solo un mes.
5.38.65
ऊर्ध्वं मासान्न जीवेयं सत्येनाहं ब्रवीमि ते।
रावणेनोपरुद्धां मां निकृत्या पापकर्मणा।
त्रातुमर्हसि वीर त्वं पातालादिव कौशिकीम् ॥ ५.३८.६५ ॥
Más allá de un mes no viviré; te lo digo con verdad. A mí, retenida por el pecador Rāvaṇa mediante engaño, oh héroe, debes rescatarme, como se rescata a Kauśikī del inframundo.
5.38.66
ततो वस्त्रगतं मुक्त्वा दिव्यं चूडामणिं शुभम्।
प्रदेयो राघवायेति सीता हनुमते ददौ ॥ ५.३८.६६ ॥
Entonces, sacando del vestido la divina y auspiciosa joya de la cresta, Sītā se la dio a Hanumān diciendo: «Esto debe entregarse a Rāghava».
5.38.67
प्रतिगृह्य ततो वीरो मणिरत्नमनुत्तमम्।
अङ्गुल्या योजयामास नह्यस्य प्राभवद् भुजः ॥ ५.३८.६७ ॥
Entonces el héroe recibió aquella gema incomparable y se la puso en el dedo, pues su brazo no podía pasar por ella.
5.38.68
मणिरत्नं कपिवरः प्रतिगृह्याभिवाद्य च।
सीतां प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणतः पार्श्वतः स्थितः ॥ ५.३८.६८ ॥
Habiendo recibido la gema y saludado a Sītā con reverencia, el mejor de los monos la rodeó por la derecha y se quedó de pie a su lado, inclinado.
5.38.69
हर्षेण महता युक्तः सीतादर्शनजेन सः।
हृदयेन गतो रामं लक्ष्मणं च सलक्षणम् ॥ ५.३८.६९ ॥
Lleno de gran alegría nacida de haber visto a Sītā, fue en su corazón hacia Rāma y hacia Lakṣmaṇa, junto con él.
5.38.70
मणिवरमुपगृह्य तं महार्हं
जनकनृपात्मजया धृतं प्रभावात्।
गिरिवरपवनावधूतमुक्तः
सुखितमनाः प्रतिसंक्रमं प्रपेदे ॥ ५.३८.७० ॥
Tomando aquella excelente gema de gran valor, que la hija del rey Janaka había llevado por su poder y que, sacudida por el viento de la mejor de las montañas, se había soltado, regresó con el corazón contento.