वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.38.1
ततः स कपिशार्दूलस्तेन वाक्येन तोषितः।
सीतामुवाच तच्छ्रुत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ ५.३८.१ ॥
तेव्हा त्या कपिश्रेष्ठाने तिच्या त्या वचनाने संतुष्ट होऊन, वाक्यकुशल असलेल्या त्याने ते ऐकून सीतेला म्हटले.
5.38.2
युक्तरूपं त्वया देवि भाषितं शुभदर्शने।
सदृशं स्त्रीस्वभावस्य साध्वीनां विनयस्य च ॥ ५.३८.२ ॥
हे देवी, शुभदर्शने, तू जे बोललीस ते योग्यच आहे; स्त्रीस्वभावाला आणि साध्वी स्त्रियांच्या विनयाला अनुरूप आहे.
5.38.3
स्त्रीत्वान्न त्वं समर्थासि सागरं व्यतिवर्तितुम्।
मामधिष्ठाय विस्तीर्णं शतयोजनमायतम् ॥ ५.३८.३ ॥
स्त्री असल्यामुळे तू हा सागर ओलांडण्यास समर्थ नाहीस; शंभर योजने विस्तृत व लांब असलेला हा सागर माझ्यावर बसून तू ओलांडू शकली असतीस.
5.38.4
द्वितीयं कारणं यच्च ब्रवीषि विनयान्विते।
रामादन्यस्य नार्हामि संसर्गमिति जानकि ॥ ५.३८.४ ॥
हे विनयशीले जानकी, रामाखेरीज दुसऱ्या कोणाच्याही संसर्गास मी पात्र नाही, असे तू जे दुसरे कारण सांगितलेस तेही असेच आहे.
5.38.5
एतत् ते देवि सदृशं पत्न्यास्तस्य महात्मनः।
का ह्यन्या त्वामृते देवि ब्रूयाद् वचनमीदृशम् ॥ ५.३८.५ ॥
हे देवी, हे त्या महात्म्याच्या पत्नीला, म्हणजे तुला अनुरूप आहे. तुझ्याखेरीज दुसरी कोण स्त्री असे वचन बोलली असती?
5.38.6
श्रोष्यते चैव काकुत्स्थः सर्वं निरवशेषतः।
चेष्टितं यत् त्वया देवि भाषितं च ममाग्रतः ॥ ५.३८.६ ॥
काकुत्स्थ रामसुद्धा, हे देवी, तू माझ्यासमोर जे आचरण केलेस आणि जे बोललीस ते सर्व पूर्णपणे ऐकेल.
5.38.7
कारणैर्बहुभिर्देवि रामप्रियचिकीर्षया।
स्नेहप्रस्कन्नमनसा मयैतत् समुदीरितम् ॥ ५.३८.७ ॥
हे देवी, अनेक कारणांमुळे, रामाला प्रिय करण्याच्या इच्छेने, स्नेहाने द्रवलेल्या मनाने मी हे सांगितले.
5.38.8
लङ्काया दुष्प्रवेशत्वाद् दुस्तरत्वान्महोदधेः।
सामर्थ्यादात्मनश्चैव मयैतत् समुदीरितम् ॥ ५.३८.८ ॥
लंकेत प्रवेश करणे कठीण असल्यामुळे, महासागर पार करणे दुस्तर असल्यामुळे, आणि माझ्या स्वतःच्या सामर्थ्यामुळे मी हे सांगितले.
5.38.9
इच्छामि त्वां समानेतुमद्यैव रघुनन्दिना।
गुरुस्नेहेन भक्त्या च नान्यथा तदुदाहृतम् ॥ ५.३८.९ ॥
आजच तुला रघुनंदन रामाकडे नेऊ इच्छितो. गाढ स्नेह आणि भक्तीमुळेच मी हे सांगितले, अन्यथा नाही.
5.38.10
यदि नोत्सहसे यातुं मया सार्धमनिन्दिते।
अभिज्ञानं प्रयच्छ त्वं जानीयाद् राघवो हि यत् ॥ ५.३८.१० ॥
हे निर्दोष स्त्री, जर तू माझ्यासोबत जाण्यास तयार नसशील, तर राघवाला कळावे म्हणून एखादी ओळखीची खूण दे.
5.38.11
एवमुक्ता हनुमता सीता सुरसुतोपमा।
उवाच वचनं मन्दं बाष्पप्रग्रथिताक्षरम् ॥ ५.३८.११ ॥
हनुमानाने असे म्हटल्यावर, देवकन्येसारखी सीता हळू आवाजात, अश्रूंनी अडखळत्या अक्षरांसह हे वचन बोलली.
5.38.12
इदं श्रेष्ठमभिज्ञानं ब्रूयास्त्वं तु मम प्रियम्।
शैलस्य चित्रकूटस्य पादे पूर्वोत्तरे पदे ॥ ५.३८.१२ ॥
ही उत्तम ओळखीची खूण तू माझ्या प्रियकराला सांग: चित्रकूट पर्वताच्या पायथ्याशी, पूर्व-उत्तर दिशेच्या ठिकाणी.
5.38.13
तापसाश्रमवासिन्याः प्राज्यमूलफलोदके।
तस्मिन् सिद्धाश्रिते देशे मन्दाकिन्यविदूरतः ॥ ५.३८.१३ ॥
तापसांच्या आश्रमात राहत असताना, कंद, फळे आणि पाणी विपुल असलेल्या, सिद्धांनी वसलेल्या त्या प्रदेशात, मंदाकिनीच्या जवळ.
5.38.14
तस्योपवनखण्डेषु नानापुष्पसुगन्धिषु।
विहृत्य सलिले क्लिन्नो ममाङ्के समुपाविशः ॥ ५.३८.१४ ॥
त्या ठिकाणच्या उपवनांत, नाना फुलांच्या सुगंधात, पाण्यात खेळून भिजलेला तू माझ्या मांडीवर येऊन बसलास.
5.38.15
ततो मांससमायुक्तो वायसः पर्यतुण्डयत्।
तमहं लोष्टमुद्यम्य वारयामि स्म वायसम् ॥ ५.३८.१५ ॥
तेव्हा मांसाच्या लोभाने युक्त त्या कावळ्याने मला चोचीने वारंवार टोचले. मी एक मातीचा ढेकूळ उचलून त्या कावळ्याला हाकलून दिले.
5.38.16
दारयन् स च मां काकस्तत्रैव परिलीयते।
न चाप्युपारमन्मांसाद् भक्षार्थी बलिभोजनः ॥ ५.३८.१६ ॥
मला फाडत असताना तो कावळा तेथेच लपला. भक्ष्याच्या इच्छेने बलिभोजी असलेला तो मांसापासून थांबला नाही.
5.38.17
उत्कर्षन्त्यां च रशनां क्रुद्धायां मयि पक्षिणे।
स्रंसमाने च वसने ततो दृष्टा त्वया ह्यहम् ॥ ५.३८.१७ ॥
त्या पक्ष्यावर मी रागावलेली असताना, माझी मेखला ओढली जात असता आणि वस्त्र सरकत असता, तेव्हा तू मला पाहिलेस.
5.38.18
त्वया विहसिता चाहं क्रुद्धा संलज्जिता तदा।
भक्ष्यगृद्धेन काकेन दारिता त्वामुपागता ॥ ५.३८.१८ ॥
तेव्हा तू माझ्यावर हसलास; मी रागावले व लज्जित झाले. भक्ष्यलोभी कावळ्याने मला फाडल्यामुळे मी तुझ्याजवळ आले.
5.38.19
ततः श्रान्ताहमुत्सङ्गमासीनस्य तवाविशम्।
क्रुध्यन्तीव प्रहृष्टेन त्वयाहं परिसान्त्विता ॥ ५.३८.१९ ॥
तेव्हा थकलेली मी बसलेल्या तुझ्या मांडीवर विसावले. रागावल्यासारखी असलेल्या मला आनंदी अशा तू समजावलेस.
5.38.20
बाष्पपूर्णमुखी मन्दं चक्षुषी परिमार्जती।
लक्षिताहं त्वया नाथ वायसेन प्रकोपिता ॥ ५.३८.२० ॥
अश्रूंनी भरलेल्या मुखाने हळूहळू डोळे पुसत असलेली मी, हे नाथा, कावळ्याने चिडवलेली तू पाहिलेस.
5.38.21
परिश्रमाच्च सुप्ता हे राघवाङ्केऽस्म्यहं चिरम्।
पर्यायेण प्रसुप्तश्च ममाङ्के भरताग्रजः ॥ ५.३८.२१ ॥
थकव्यामुळे हे राघवा, तुझ्या मांडीवर मी बराच वेळ झोपले. आळीपाळीने भरताचा थोरला भाऊही माझ्या मांडीवर झोपला.
5.38.22
स तत्र पुनरेवाथ वायसः समुपागमत्।
ततः सुप्तप्रबुद्धां मां राघवाङ्कात् समुत्थिताम्।
वायसः सहसागम्य विददार स्तनान्तरे ॥ ५.३८.२२ ॥
तो कावळा पुन्हा तिथेच आला. मग झोपेतून जागी होऊन रामाच्या मांडीवरून उठलेल्या मला कावळ्याने अचानक येऊन स्तनांच्या मध्ये चोच मारली.
5.38.23
पुनः पुनरथोत्पत्य विददार स मां भृशम्।
ततः समुत्थितो रामो मुक्तैः शोणितबिन्दुभिः ॥ ५.३८.२३ ॥
मग तो वारंवार उडून येऊन मला अतिशय जखमी करत राहिला. तेव्हा राम उठला; त्याच्या अंगावरून रक्ताचे थेंब गळत होते.
5.38.24
स मां दृष्ट्वा महाबाहुर्वितुन्नां स्तनयोस्तदा।
आशीविष इव क्रुद्धः श्वसन् वाक्यमभाषत ॥ ५.३८.२४ ॥
महाबाहू त्याने माझी स्तनांवर जखम झालेली पाहिली. तेव्हा विषारी सापाप्रमाणे क्रुद्ध होऊन उसासे टाकत तो हे शब्द बोलला.
5.38.25
केन ते नागनासोरु विक्षतं वै स्तनान्तरम्।
कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना ॥ ५.३८.२५ ॥
हत्तीच्या सोंडेसारख्या मांड्या असलेल्या, तुझ्या स्तनांमधील ही जखम कोणी केली? रागाने पाच तोंडांच्या सापाशी कोण खेळत आहे?
5.38.26
वीक्षमाणस्ततस्तं वै वायसं समवैक्षत।
नखैः सरुधिरैस्तीक्ष्णैर्मामेवाभिमुखं स्थितम् ॥ ५.३८.२६ ॥
मग त्याने त्या कावळ्याकडे पाहिले; रक्ताने माखलेल्या तीक्ष्ण नखांसह तो माझ्यासमोरच उभा होता.
5.38.27
पुत्रः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः।
धरान्तरं गतः शीघ्रं पवनस्य गतौ समः ॥ ५.३८.२७ ॥
पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेला तो कावळा इंद्राचा पुत्र होता; वायूच्या वेगाइतक्या वेगाने तो आकाशात झपाट्याने निघून गेला.
5.38.28
ततस्तस्मिन् महाबाहुः कोपसंवर्तितेक्षणः।
वायसे कृतवान् क्रूरां मतिं मतिमतां वरः ॥ ५.३८.२८ ॥
मग बुद्धिमानांत श्रेष्ठ असलेल्या महाबाहूने रागाने डोळे फिरवत त्या कावळ्यावर क्रूर निर्णय घेतला.
5.38.29
स दर्भसंस्तराद् गृह्य ब्रह्मणोऽस्त्रेण योजयत्।
स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखो द्विजम् ॥ ५.३८.२९ ॥
त्याने दर्भाच्या अंथरुणातून एक दर्भ घेतला आणि ब्रह्मास्त्राने तो योजला; तो कालाग्नीसारखा प्रज्वलित होऊन त्या द्विजासमोर पेटला.
5.38.30
स तं प्रदीप्तं चिक्षेप दर्भं तं वायसं प्रति।
ततस्तु वायसं दर्भः सोऽम्बरेऽनुजगाम ह ॥ ५.३८.३० ॥
त्याने तो पेटलेला दर्भ त्या कावळ्याच्या दिशेने फेकला; तेव्हा तो दर्भ आकाशात त्या कावळ्यामागे धावला.
5.38.31
अनुसृष्टस्तदा काको जगाम विविधां गतिम्।
त्राणकाम इमं लोकं सर्वं वै विचचार ह ॥ ५.३८.३१ ॥
सोडल्यावर तो कावळा तेव्हा विविध मार्गांनी गेला. रक्षण हवे असल्याने तो हे सर्व जग फिरत राहिला.
5.38.32
स पित्रा च परित्यक्तः सर्वैश्च परमर्षिभिः।
त्रीँल्लोकान् सम्परिक्रम्य तमेव शरणं गतः ॥ ५.३८.३२ ॥
पित्याने आणि सर्व महर्षींनी त्याग केलेला तो तीन लोक पूर्ण फिरून शेवटी त्यांनाच शरण गेला.
5.38.33
स तं निपतितं भूमौ शरण्यः शरणागतम्।
वधार्हमपि काकुत्स्थः कृपया पर्यपालयत् ॥ ५.३८.३३ ॥
आश्रय देण्यास योग्य काकुत्स्थ (राम) जमिनीवर पडलेल्या, शरण आलेल्या त्या कावळ्याला, वधास पात्र असूनही, करुणेने पूर्णपणे सांभाळले.
5.38.34
परिद्यूनं विवर्णं च पतमानं तमब्रवीत्।
मोघमस्त्रं न शक्यं तु ब्राह्मं कर्तुं तदुच्यताम् ॥ ५.३८.३४ ॥
थकलेल्या, फिकट पडलेल्या आणि पडत असलेल्या त्याला (राम) म्हणाला: 'ब्रह्मास्त्र निष्फळ करता येत नाही; म्हणून सांग, आता काय करावे ते.'
5.38.35
ततस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्।
दत्त्वा तु दक्षिणं नेत्रं प्राणेभ्यः परिरक्षितः ॥ ५.३८.३५ ॥
मग (रामाने) त्या कावळ्याचा उजवा डोळा फोडला. उजवा डोळा देऊनच तो प्राणांनी वाचला.
5.38.36
स रामाय नमस्कृत्वा राज्ञे दशरथाय च।
विसृष्टस्तेन वीरेण प्रतिपेदे स्वमालयम् ॥ ५.३८.३६ ॥
राम आणि राजा दशरथ यांना नमस्कार करून, त्या वीराने सोडल्यावर तो आपल्या निवासस्थानी परत गेला.
5.38.37
मत्कृते काकमात्रेऽपि ब्रह्मास्त्रं समुदीरितम्।
कस्माद् यो माहरत् त्वत्तः क्षमसे तं महीपते ॥ ५.३८.३७ ॥
माझ्यासाठी एका साध्या कावळ्यावरही ब्रह्मास्त्र सोडले गेले. हे महीपते, ज्याने तुझ्याकडून त्याला वाचवले, त्याला तू का क्षमा करतोस?
5.38.38
स कुरुष्व महोत्साहां कृपां मयि नरर्षभ।
त्वया नाथवती नाथ ह्यनाथा इव दृश्यते ॥ ५.३८.३८ ॥
हे नरश्रेष्ठा, माझ्यावर महान उत्साहाने कृपा कर. हे नाथा, तुझ्यामुळे मी सनाथ असूनही अनाथेसारखी दिसते.
5.38.39
आनृशंस्यं परो धर्मस्त्वत्त एव मया श्रुतम्।
जानामि त्वां महावीर्यं महोत्साहं महाबलम् ॥ ५.३८.३९ ॥
दयाच परम धर्म आहे, हे मी तुझ्याकडूनच ऐकले आहे. तू महापराक्रमी, महोत्साही आणि महाबलवान आहेस, हे मी जाणते.
5.38.40
अपारवारमक्षोभ्यं गाम्भीर्यात् सागरोपमम्।
भर्तारं ससमुद्राया धरण्या वासवोपमम् ॥ ५.३८.४० ॥
जो अपार व अक्षोभ्य आहे, गांभीर्यात सागरासारखा आहे, समुद्रांसह पृथ्वीचा स्वामी आणि इंद्रासारखा आहे.
5.38.41
एवमस्त्रविदां श्रेष्ठो बलवान् सत्त्ववानपि।
किमर्थमस्त्रं रक्षःसु न योजयसि राघव ॥ ५.३८.४१ ॥
असा अस्त्रविद्यांमध्ये श्रेष्ठ, बलवान व सत्त्ववान असूनही, हे राघवा, तू राक्षसांवर अस्त्र का चालवत नाहीस?
5.38.42
न नागा नापि गन्धर्वा न सुरा न मरुद्गणाः।
रामस्य समरे वेगं शक्ताः प्रतिसमीहितुम् ॥ ५.३८.४२ ॥
नाग, गंधर्व, देव किंवा मरुद्गण हेही युद्धात रामाच्या वेगाला रोखण्यास समर्थ नाहीत.
5.38.43
तस्य वीर्यवतः कच्चिद् यद्यस्ति मयि सम्भ्रमः।
किमर्थं न शरैस्तीक्ष्णैः क्षयं नयति राक्षसान् ॥ ५.३८.४३ ॥
त्या पराक्रमी वीराला माझ्याविषयी जर काही काळजी असेल, तर तीक्ष्ण बाणांनी राक्षसांचा नाश का करत नाही?
5.38.44
भ्रातुरादेशमादाय लक्ष्मणो वा परंतपः।
कस्य हेतोर्न मां वीरः परित्राति महाबलः ॥ ५.३८.४४ ॥
किंवा शत्रूंना तापविणारा वीर लक्ष्मण, भावाची आज्ञा मिळूनही, महाबलवान असूनही माझे रक्षण का करत नाही?
5.38.45
यदि तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्विन्द्रसमतेजसौ।
सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः ॥ ५.३८.४५ ॥
जर ते दोन पुरुषव्याघ्र, वायू व इंद्रासमान तेजस्वी, देवांनाही दुर्धर्ष आहेत, तर माझी उपेक्षा का करत आहेत?
5.38.46
ममैव दुष्कृतं किंचिन्महदस्ति न संशयः।
समर्थावपि तौ यन्मां नावेक्षेते परंतपौ ॥ ५.३८.४६ ॥
यात शंका नाही, माझेच काहीतरी मोठे दुष्कृत्य असावे; शत्रूंना तापविणारे ते दोघे समर्थ असूनही माझ्याकडे पाहत नाहीत.
5.38.47
वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रु भाषितम्।
अथाब्रवीन्महातेजा हनूमान् हरियूथपः ॥ ५.३८.४७ ॥
वैदेहीचे करुण व अश्रूसह बोलले शब्द ऐकून महातेजस्वी वानरयूथपती हनुमान तेव्हा म्हणाला.
5.38.48
त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे।
रामे दुःखाभिपन्ने तु लक्ष्मणः परितप्यते ॥ ५.३८.४८ ॥
देवी, तुझ्या शोकाविषयी उदासीन नसलेल्या रामाची सत्याने शपथ तुला घेतो; राम दुःखात बुडालेला असताना लक्ष्मणही संतप्त होतो.
5.38.49
कथंचिद् भवती दृष्टा न कालः परिशोचितुम्।
इमं मुहूर्तं दुःखानामन्तं द्रक्ष्यसि शोभने ॥ ५.३८.४९ ॥
कसेबसे आपल्याला पाहिले; आता शोक करण्याची वेळ नाही. हे शोभने, या क्षणीच दुःखांचा अंत पाहाल.
5.38.50
तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ राजपुत्रौ महाबलौ।
त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लोकान् भस्मीकरिष्यतः ॥ ५.३८.५० ॥
ते दोघे, पुरुषांमधील व्याघ्र, राजपुत्र, महाबली, आपल्याला पाहण्याच्या उत्साहाने जगांना भस्म करतील.
5.38.51
हत्वा च समरक्रूरं रावणं सहबान्धवम्।
राघवस्त्वां विशालाक्षि स्वां पुरीं प्रति नेष्यति ॥ ५.३८.५१ ॥
हे विशालाक्षी, युद्धात क्रूर रावणाला बांधवांसह ठार मारून राघव तुम्हाला आपल्या नगरीकडे घेऊन जातील.
5.38.52
ब्रूहि यद् राघवो वाच्यो लक्ष्मणश्च महाबलः।
सुग्रीवो वापि तेजस्वी हरयो वा समागताः ॥ ५.३८.५२ ॥
राघवाला जे सांगायचे ते सांग; महाबली लक्ष्मणाला, तेजस्वी सुग्रीवाला, किंवा जमलेल्या वानरांनाही सांग.
5.38.53
इत्युक्तवति तस्मिंश्च सीता पुनरथाब्रवीत्।
कौसल्या लोकभर्तारं सुषुवे यं मनस्विनी ॥ ५.३८.५३ ॥
तो असे बोलल्यावर सीता पुन्हा म्हणाली — ज्या मनस्विनी कौसल्येने लोकस्वामीला जन्म दिला, तिच्याविषयी.
5.38.54
तं ममार्थे सुखं पृच्छ शिरसा चाभिवादय।
स्रजश्च सर्वरत्नानि प्रियायाश्च वराङ्गनाः ॥ ५.३८.५४ ॥
माझ्यासाठी त्यांची खुशाली विचार आणि मस्तक नमवून वंदन कर; आणि माळा, सर्व रत्ने, प्रियेच्या श्रेष्ठ स्त्रिया (त्यांच्यासाठी).
5.38.55
ऐश्वर्यं च विशालायां पृथिव्यामपि दुर्लभम्।
पितरं मातरं चैव सम्मान्याभिप्रसाद्य च ॥ ५.३८.५५ ॥
विशाल पृथ्वीवरही दुर्लभ असलेले ऐश्वर्य, पिता व माता यांचा सन्मान करून व त्यांना प्रसन्न करून (लक्ष्मण आला).
5.38.56
अनुप्रव्रजितो रामं सुमित्रा येन सुप्रजाः।
आनुकूल्येन धर्मात्मा त्यक्त्वा सुखमनुत्तमम् ॥ ५.३८.५६ ॥
ज्याने रामाचा अनुगमन केला, ज्यामुळे सुमित्रा सुपुत्रवती झाली, त्या धर्मात्म्याने उत्तम सुख त्यागले.
5.38.57
अनुगच्छति काकुत्स्थं भ्रातरं पालयन् वने।
सिंहस्कन्धो महाबाहुर्मनस्वी प्रियदर्शनः ॥ ५.३८.५७ ॥
वनात बंधूचे रक्षण करीत काकुत्स्थ रामाचा अनुगमन करतो; सिंहासारखे खांदे असलेला, महाबाहू, मनस्वी, दर्शनीय.
5.38.58
पितृवद् वर्तते रामे मातृवन्मां समाचरत्।
ह्रियमाणां तदा वीरो न तु मां वेद लक्ष्मणः ॥ ५.३८.५८ ॥
रामाशी तो पित्यासारखा वागतो आणि माझ्याशी मातेसारखा वागतो; पण मी हरण केली जात असताना त्या वीर लक्ष्मणाने मला ओळखले नाही.
5.38.59
वृद्धोपसेवी लक्ष्मीवान् शक्तो न बहुभाषिता।
राजपुत्रप्रियश्रेष्ठः सदृशः श्वशुरस्य मे ॥ ५.३८.५९ ॥
वृद्धांची सेवा करणारा, श्रीमंत, समर्थ, फार बोलत नाही; राजपुत्रांमध्ये सर्वात प्रिय, माझ्या सासर्‍यासारखा.
5.38.60
मत्तः प्रियतरो नित्यं भ्राता रामस्य लक्ष्मणः।
नियुक्तो धुरि यस्यां तु तामुद्वहति वीर्यवान् ॥ ५.३८.६० ॥
रामाचा बंधू लक्ष्मण नेहमी माझ्यापेक्षाही प्रिय आहे; ज्या धुरेवर तो नियुक्त आहे, ती धुरा तो वीर्यवान वाहतो.
5.38.61
यं दृष्ट्वा राघवो नैव वृत्तमार्यमनुस्मरत्।
स ममार्थाय कुशलं वक्तव्यो वचनान्मम ॥ ५.३८.६१ ॥
ज्याला पाहून राघव आर्य वर्तनाचे स्मरणही करत नसे, त्याला माझ्या वचनानुसार माझ्यासाठी त्यांचे कुशल सांगावे.
5.38.62
मृदुर्नित्यं शुचिर्दक्षः प्रियो रामस्य लक्ष्मणः।
यथा हि वानरश्रेष्ठ दुःखक्षयकरो भवेत् ॥ ५.३८.६२ ॥
लक्ष्मण नेहमी मृदू, शुद्ध, दक्ष आणि रामाला प्रिय आहे; हे वानरश्रेष्ठा, तोच दुःखाचा नाश करणारा होवो.
5.38.63
त्वमस्मिन् कार्यनिर्वाहे प्रमाणं हरियूथप।
राघवस्त्वत्समारम्भान्मयि यत्नपरो भवेत् ॥ ५.३८.६३ ॥
हे वानरयूथपती, या कार्यसिद्धीत तूच प्रमाण आहेस; तुझ्या आरंभाने राघव माझ्यासाठी प्रयत्नशील होवो.
5.38.64
इदं ब्रूयाश्च मे नाथं शूरं रामं पुनः पुनः।
जीवितं धारयिष्यामि मासं दशरथात्मज ॥ ५.३८.६४ ॥
माझे नाथ, शूर राम यांना हे पुन्हा पुन्हा सांग: हे दशरथपुत्रा, मी केवळ एक महिना जीव धरून राहीन.
5.38.65
ऊर्ध्वं मासान्न जीवेयं सत्येनाहं ब्रवीमि ते।
रावणेनोपरुद्धां मां निकृत्या पापकर्मणा।
त्रातुमर्हसि वीर त्वं पातालादिव कौशिकीम् ॥ ५.३८.६५ ॥
एका महिन्याहून अधिक मी जगणार नाही, हे सत्य सांगते. पापी रावणाने कपटाने बंदी केलेल्या मला, हे वीरा, पाताळातून कौशिकीला सोडवलेस तसे तूच सोडवावेस.
5.38.66
ततो वस्त्रगतं मुक्त्वा दिव्यं चूडामणिं शुभम्।
प्रदेयो राघवायेति सीता हनुमते ददौ ॥ ५.३८.६६ ॥
मग वस्त्रात लपवलेली दिव्य, शुभ चूडामणी काढून, "हे राघवाला द्यावे" असे म्हणून सीतेने हनुमंताला दिली.
5.38.67
प्रतिगृह्य ततो वीरो मणिरत्नमनुत्तमम्।
अङ्गुल्या योजयामास नह्यस्य प्राभवद् भुजः ॥ ५.३८.६७ ॥
नंतर त्या वीराने तो अनुत्तम मणिरत्न स्वीकारून बोटात घातला, कारण त्याच्या हाताला तो आत जाईना.
5.38.68
मणिरत्नं कपिवरः प्रतिगृह्याभिवाद्य च।
सीतां प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणतः पार्श्वतः स्थितः ॥ ५.३८.६८ ॥
ते मणिरत्न घेऊन श्रेष्ठ कपीने सीतेला अभिवादन केले, तिला प्रदक्षिणा घातली आणि नम्रपणे तिच्या बाजूला उभा राहिला.
5.38.69
हर्षेण महता युक्तः सीतादर्शनजेन सः।
हृदयेन गतो रामं लक्ष्मणं च सलक्षणम् ॥ ५.३८.६९ ॥
सीतेच्या दर्शनाने उद्भवलेल्या महान आनंदाने भरलेला तो, मनाने रामाकडे आणि लक्ष्मणासह गेला.
5.38.70
मणिवरमुपगृह्य तं महार्हं
जनकनृपात्मजया धृतं प्रभावात्।
गिरिवरपवनावधूतमुक्तः
सुखितमनाः प्रतिसंक्रमं प्रपेदे ॥ ५.३८.७० ॥
जनकराजाच्या कन्येने आपल्या प्रभावाने धारण केलेला तो मौल्यवान उत्तम मणी घेऊन, पर्वतश्रेष्ठाच्या वार्‍याने हलवून मुक्त झालेला तो सुखी मनाने परतला.