ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 5.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.38.1
ततः स कपिशार्दूलस्तेन वाक्येन तोषितः।
सीतामुवाच तच्छ्रुत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ ५.३८.१ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਕਪੀਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
5.38.2
युक्तरूपं त्वया देवि भाषितं शुभदर्शने।
सदृशं स्त्रीस्वभावस्य साध्वीनां विनयस्य च ॥ ५.३८.२ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸ਼ੁਭ ਦਰਸ਼ਨਾ, ਤੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਉਹ ਯੋਗ ਹੈ; ਇਸਤਰੀ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਸਾਧਵੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ।
5.38.3
स्त्रीत्वान्न त्वं समर्थासि सागरं व्यतिवर्तितुम्।
मामधिष्ठाय विस्तीर्णं शतयोजनमायतम् ॥ ५.३८.३ ॥
ਇਸਤਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਇਸ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੈਂ; ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਇਸ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ।
5.38.4
द्वितीयं कारणं यच्च ब्रवीषि विनयान्विते।
रामादन्यस्य नार्हामि संसर्गमिति जानकि ॥ ५.३८.४ ॥
ਹੇ ਵਿਨੀਤ ਜਾਨਕੀ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਸੰਸਰਗ ਦੀ ਮੈਂ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਜੋ ਦੂਜਾ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਠੀਕ ਹੈ।
5.38.5
एतत् ते देवि सदृशं पत्न्यास्तस्य महात्मनः।
का ह्यन्या त्वामृते देवि ब्रूयाद् वचनमीदृशम् ॥ ५.३८.५ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਯੋਗ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕਿਹੜੀ ਇਸਤਰੀ ਅਜਿਹੇ ਬਚਨ ਬੋਲਦੀ?
5.38.6
श्रोष्यते चैव काकुत्स्थः सर्वं निरवशेषतः।
चेष्टितं यत् त्वया देवि भाषितं च ममाग्रतः ॥ ५.३८.६ ॥
ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣੇਗਾ।
5.38.7
कारणैर्बहुभिर्देवि रामप्रियचिकीर्षया।
स्नेहप्रस्कन्नमनसा मयैतत् समुदीरितम् ॥ ५.३८.७ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਮਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਆਖਿਆ ਹੈ।
5.38.8
लङ्काया दुष्प्रवेशत्वाद् दुस्तरत्वान्महोदधेः।
सामर्थ्यादात्मनश्चैव मयैतत् समुदीरितम् ॥ ५.३८.८ ॥
ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣਾ ਔਖਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਸਾਗਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਆਖਿਆ ਹੈ।
5.38.9
इच्छामि त्वां समानेतुमद्यैव रघुनन्दिना।
गुरुस्नेहेन भक्त्या च नान्यथा तदुदाहृतम् ॥ ५.३८.९ ॥
ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਰਘੁਨੰਦਨ (ਰਾਮ) ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਡੂੰਘੇ ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਕਾਰਨ ਹੀ ਮੈਂ ਇਹ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।
5.38.10
यदि नोत्सहसे यातुं मया सार्धमनिन्दिते।
अभिज्ञानं प्रयच्छ त्वं जानीयाद् राघवो हि यत् ॥ ५.३८.१० ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਰਾਘਵ ਜਾਣ ਸਕਣ ਲਈ ਕੋਈ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇ।
5.38.11
एवमुक्ता हनुमता सीता सुरसुतोपमा।
उवाच वचनं मन्दं बाष्पप्रग्रथिताक्षरम् ॥ ५.३८.११ ॥
ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਦੇਵਕੰਨਿਆ ਵਰਗੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਮੱਧਮ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਅਟਕਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ।
5.38.12
इदं श्रेष्ठमभिज्ञानं ब्रूयास्त्वं तु मम प्रियम्।
शैलस्य चित्रकूटस्य पादे पूर्वोत्तरे पदे ॥ ५.३८.१२ ॥
ਇਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਦੱਸੀਂ: ਚਿੱਤਰਕੂਟ ਪਰਬਤ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੂਰਬ-ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਥਾਂ 'ਤੇ।
5.38.13
तापसाश्रमवासिन्याः प्राज्यमूलफलोदके।
तस्मिन् सिद्धाश्रिते देशे मन्दाकिन्यविदूरतः ॥ ५.३८.१३ ॥
ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸਿਆ ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇ ਨੇੜੇ।
5.38.14
तस्योपवनखण्डेषु नानापुष्पसुगन्धिषु।
विहृत्य सलिले क्लिन्नो ममाङ्के समुपाविशः ॥ ५.३८.१४ ॥
ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਬਾਗ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਨੇਕ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਕੇ ਭਿੱਜਿਆ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆ ਬੈਠਾ।
5.38.15
ततो मांससमायुक्तो वायसः पर्यतुण्डयत्।
तमहं लोष्टमुद्यम्य वारयामि स्म वायसम् ॥ ५.३८.१५ ॥
ਫਿਰ ਮਾਸ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਾਲੇ ਉਸ ਕਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਚੁੰਝ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਠੂੰਗੇ ਮਾਰੇ। ਮੈਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਢੇਲਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਕਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ।
5.38.16
दारयन् स च मां काकस्तत्रैव परिलीयते।
न चाप्युपारमन्मांसाद् भक्षार्थी बलिभोजनः ॥ ५.३८.१६ ॥
ਮੈਨੂੰ ਪਾੜਦਿਆਂ ਉਹ ਕਾਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਭੋਜਨ ਦੀ ਚਾਹ ਵਿੱਚ, ਬਲੀ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਾਸ ਤੋਂ ਰੁਕਿਆ ਨਹੀਂ।
5.38.17
उत्कर्षन्त्यां च रशनां क्रुद्धायां मयि पक्षिणे।
स्रंसमाने च वसने ततो दृष्टा त्वया ह्यहम् ॥ ५.३८.१७ ॥
ਉਸ ਪੰਛੀ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਸੀ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਕਮਰਬੰਦੀ ਖਿੱਚੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵਸਤਰ ਖਿਸਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
5.38.18
त्वया विहसिता चाहं क्रुद्धा संलज्जिता तदा।
भक्ष्यगृद्धेन काकेन दारिता त्वामुपागता ॥ ५.३८.१८ ॥
ਤਦ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੱਸਿਆ; ਮੈਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦੀ ਹੋਈ। ਭੋਜਨ ਦੇ ਲਾਲਚੀ ਕਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਾੜਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ।
5.38.19
ततः श्रान्ताहमुत्सङ्गमासीनस्य तवाविशम्।
क्रुध्यन्तीव प्रहृष्टेन त्वयाहं परिसान्त्विता ॥ ५.३८.१९ ॥
ਫਿਰ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਮੈਂ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਤੇਰੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਜਾ ਲੇਟੀ। ਗੁੱਸੇ ਵਾਂਗ ਜਾਪਦੀ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਤੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ।
5.38.20
बाष्पपूर्णमुखी मन्दं चक्षुषी परिमार्जती।
लक्षिताहं त्वया नाथ वायसेन प्रकोपिता ॥ ५.३८.२० ॥
ਅੱਖਾਂ ਭਰੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝਦੀ ਮੈਨੂੰ, ਹੇ ਨਾਥ, ਕਾਂ ਨੇ ਗੁੱਸਾ ਦਿਵਾਇਆ, ਇਹ ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ।
5.38.21
परिश्रमाच्च सुप्ता हे राघवाङ्केऽस्म्यहं चिरम्।
पर्यायेण प्रसुप्तश्च ममाङ्के भरताग्रजः ॥ ५.३८.२१ ॥
ਥਕਾਵਟ ਕਾਰਨ ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਤੱਕ ਸੁੱਤੀ ਰਹੀ। ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਭਰਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਵੀ ਮੇਰੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ।
5.38.22
स तत्र पुनरेवाथ वायसः समुपागमत्।
ततः सुप्तप्रबुद्धां मां राघवाङ्कात् समुत्थिताम्।
वायसः सहसागम्य विददार स्तनान्तरे ॥ ५.३८.२२ ॥
ਉਹ ਕਾਂ ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗ ਕੇ ਰਾਘਵ ਦੀ ਗੋਦ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਮੈਨੂੰ ਕਾਂ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਆ ਕੇ ਮੇਰੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।
5.38.23
पुनः पुनरथोत्पत्य विददार स मां भृशम्।
ततः समुत्थितो रामो मुक्तैः शोणितबिन्दुभिः ॥ ५.३८.२३ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉੱਡ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਤਦ ਰਾਮ ਉੱਠੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਡਿੱਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
5.38.24
स मां दृष्ट्वा महाबाहुर्वितुन्नां स्तनयोस्तदा।
आशीविष इव क्रुद्धः श्वसन् वाक्यमभाषत ॥ ५.३८.२४ ॥
ਮਹਾਬਾਹੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਛਾਤੀਆਂ 'ਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਵੇਖਿਆ। ਤਦ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਿਆਂ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
5.38.25
केन ते नागनासोरु विक्षतं वै स्तनान्तरम्।
कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना ॥ ५.३८.२५ ॥
ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਵਰਗੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਤੇਰੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਜ਼ਖ਼ਮ ਕਿਸਨੇ ਕੀਤਾ? ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਪੰਜ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਨਾਲ ਕੌਣ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ?
5.38.26
वीक्षमाणस्ततस्तं वै वायसं समवैक्षत।
नखैः सरुधिरैस्तीक्ष्णैर्मामेवाभिमुखं स्थितम् ॥ ५.३८.२६ ॥
ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਉਸ ਕਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ; ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ ਤਿੱਖੇ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।
5.38.27
पुत्रः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः।
धरान्तरं गतः शीघ्रं पवनस्य गतौ समः ॥ ५.३८.२७ ॥
ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਕਾਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਹਵਾ ਦੀ ਗਤੀ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਗਿਆ।
5.38.28
ततस्तस्मिन् महाबाहुः कोपसंवर्तितेक्षणः।
वायसे कृतवान् क्रूरां मतिं मतिमतां वरः ॥ ५.३८.२८ ॥
ਫਿਰ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਾਬਾਹੂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਘੁਮਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੂਰ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ।
5.38.29
स दर्भसंस्तराद् गृह्य ब्रह्मणोऽस्त्रेण योजयत्।
स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखो द्विजम् ॥ ५.३८.२९ ॥
ਉਸਨੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਬਿਸਤਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ; ਉਹ ਕਾਲਾਗਨੀ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਕੇ ਉਸ ਪੰਛੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਲ ਉੱਠਿਆ।
5.38.30
स तं प्रदीप्तं चिक्षेप दर्भं तं वायसं प्रति।
ततस्तु वायसं दर्भः सोऽम्बरेऽनुजगाम ह ॥ ५.३८.३० ॥
ਉਸਨੇ ਉਸ ਬਲਦੇ ਕੁਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਸ ਕਾਂ ਵੱਲ ਸੁੱਟਿਆ; ਤਦ ਉਹ ਕੁਸ਼ਾ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
5.38.31
अनुसृष्टस्तदा काको जगाम विविधां गतिम्।
त्राणकाम इमं लोकं सर्वं वै विचचार ह ॥ ५.३८.३१ ॥
ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਕਾਂ ਉਦੋਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡਿਆ। ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ।
5.38.32
स पित्रा च परित्यक्तः सर्वैश्च परमर्षिभिः।
त्रीँल्लोकान् सम्परिक्रम्य तमेव शरणं गतः ॥ ५.३८.३२ ॥
ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਘੁੰਮ ਕੇ ਅਖੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।
5.38.33
स तं निपतितं भूमौ शरण्यः शरणागतम्।
वधार्हमपि काकुत्स्थः कृपया पर्यपालयत् ॥ ५.३८.३३ ॥
ਸ਼ਰਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਕਾਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਉਸ ਕਾਂ ਨੂੰ, ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਯੋਗ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ।
5.38.34
परिद्यूनं विवर्णं च पतमानं तमब्रवीत्।
मोघमस्त्रं न शक्यं तु ब्राह्मं कर्तुं तदुच्यताम् ॥ ५.३८.३४ ॥
ਥੱਕੇ, ਫਿੱਕੇ ਪਏ ਅਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ (ਰਾਮ) ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਬ੍ਰਹਮਾਸਤ੍ਰ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਦੱਸ, ਹੁਣ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।'
5.38.35
ततस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्।
दत्त्वा तु दक्षिणं नेत्रं प्राणेभ्यः परिरक्षितः ॥ ५.३८.३५ ॥
ਫਿਰ (ਰਾਮ) ਨੇ ਉਸ ਕਾਂ ਦੀ ਸੱਜੀ ਅੱਖ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਸੱਜੀ ਅੱਖ ਦੇ ਕੇ ਹੀ ਉਹ ਜਾਨ ਬਚਾ ਸਕਿਆ।
5.38.36
स रामाय नमस्कृत्वा राज्ञे दशरथाय च।
विसृष्टस्तेन वीरेण प्रतिपेदे स्वमालयम् ॥ ५.३८.३६ ॥
ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਵੀਰ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਿਆ।
5.38.37
मत्कृते काकमात्रेऽपि ब्रह्मास्त्रं समुदीरितम्।
कस्माद् यो माहरत् त्वत्तः क्षमसे तं महीपते ॥ ५.३८.३७ ॥
ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਕਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੇ ਮਹੀਪਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾਇਆ, ਉਸਨੂੰ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਮਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
5.38.38
स कुरुष्व महोत्साहां कृपां मयि नरर्षभ।
त्वया नाथवती नाथ ह्यनाथा इव दृश्यते ॥ ५.३८.३८ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਹੇ ਨਾਥ, ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਸਨਾਥ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਨਾਥ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹਾਂ।
5.38.39
आनृशंस्यं परो धर्मस्त्वत्त एव मया श्रुतम्।
जानामि त्वां महावीर्यं महोत्साहं महाबलम् ॥ ५.३८.३९ ॥
ਦਇਆ ਹੀ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਮਹਾਵੀਰਜ, ਮਹਾਉਤਸਾਹੀ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹੈਂ, ਇਹ ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ।
5.38.40
अपारवारमक्षोभ्यं गाम्भीर्यात् सागरोपमम्।
भर्तारं ससमुद्राया धरण्या वासवोपमम् ॥ ५.३८.४० ॥
ਜੋ ਅਪਾਰ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ੋਭ੍ਯ ਹੈ, ਗੰਭੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸਾਗਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਹੈ।
5.38.41
एवमस्त्रविदां श्रेष्ठो बलवान् सत्त्ववानपि।
किमर्थमस्त्रं रक्षःसु न योजयसि राघव ॥ ५.३८.४१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਸਤ੍ਵਵਾਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸਤ੍ਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਚਲਾਉਂਦਾ?
5.38.42
न नागा नापि गन्धर्वा न सुरा न मरुद्गणाः।
रामस्य समरे वेगं शक्ताः प्रतिसमीहितुम् ॥ ५.३८.४२ ॥
ਨਾਗ, ਗੰਧਰਵ, ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਮਰੁਤ-ਗਣ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਵੇਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹਨ।
5.38.43
तस्य वीर्यवतः कच्चिद् यद्यस्ति मयि सम्भ्रमः।
किमर्थं न शरैस्तीक्ष्णैः क्षयं नयति राक्षसान् ॥ ५.३८.४३ ॥
ਉਸ ਵੀਰਜਵਾਨ ਨੂੰ ਜੇ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਫ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?
5.38.44
भ्रातुरादेशमादाय लक्ष्मणो वा परंतपः।
कस्य हेतोर्न मां वीरः परित्राति महाबलः ॥ ५.३८.४४ ॥
ਜਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਭਰਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਲੈ ਕੇ ਵੀ, ਮਹਾਬਲੀ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?
5.38.45
यदि तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्विन्द्रसमतेजसौ।
सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः ॥ ५.३८.४५ ॥
ਜੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਵਾਯੂ ਤੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜਿੱਤ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹਨ?
5.38.46
ममैव दुष्कृतं किंचिन्महदस्ति न संशयः।
समर्थावपि तौ यन्मां नावेक्षेते परंतपौ ॥ ५.३८.४६ ॥
ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਮੇਰਾ ਹੀ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ; ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ।
5.38.47
वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रु भाषितम्।
अथाब्रवीन्महातेजा हनूमान् हरियूथपः ॥ ५.३८.४७ ॥
ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਕਰੁਣਾ ਭਰੇ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਬੋਲੇ ਹੋਏ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਾਨਰ-ਯੂਥਪਤੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ।
5.38.48
त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे।
रामे दुःखाभिपन्ने तु लक्ष्मणः परितप्यते ॥ ५.३८.४८ ॥
ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਸੋਗ ਤੋਂ ਵਿਮੁਖ ਰਾਮ ਦੀ ਸਚਾਈ ਦੀ ਸਹੁੰ ਤੈਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹਾਂ; ਰਾਮ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਤਪਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
5.38.49
कथंचिद् भवती दृष्टा न कालः परिशोचितुम्।
इमं मुहूर्तं दुःखानामन्तं द्रक्ष्यसि शोभने ॥ ५.३८.४९ ॥
ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਹੁਣ ਸੋਗ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ, ਇਸੇ ਪਲ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਵੇਖੋਗੇ।
5.38.50
तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ राजपुत्रौ महाबलौ।
त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लोकान् भस्मीकरिष्यतः ॥ ५.३८.५० ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮਹਾਬਲੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦੇਣਗੇ।
5.38.51
हत्वा च समरक्रूरं रावणं सहबान्धवम्।
राघवस्त्वां विशालाक्षि स्वां पुरीं प्रति नेष्यति ॥ ५.३८.५१ ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕਸ਼ੀ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕਰੂਰ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਬੰਧੂਆਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਕੇ ਰਾਘਵ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਲੈ ਜਾਣਗੇ।
5.38.52
ब्रूहि यद् राघवो वाच्यो लक्ष्मणश्च महाबलः।
सुग्रीवो वापि तेजस्वी हरयो वा समागताः ॥ ५.३८.५२ ॥
ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਜੋ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਉਹ ਕਹੋ; ਮਹਾਬਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਤੇਜਸਵੀ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਹੋ।
5.38.53
इत्युक्तवति तस्मिंश्च सीता पुनरथाब्रवीत्।
कौसल्या लोकभर्तारं सुषुवे यं मनस्विनी ॥ ५.३८.५३ ॥
ਉਹ ਇਹ ਕਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਫਿਰ ਬੋਲੀ — ਜਿਸ ਮਨਸਵਿਨੀ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਬਾਰੇ।
5.38.54
तं ममार्थे सुखं पृच्छ शिरसा चाभिवादय।
स्रजश्च सर्वरत्नानि प्रियायाश्च वराङ्गनाः ॥ ५.३८.५४ ॥
ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀਂ ਅਤੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀਂ; ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸਾਰੇ ਰਤਨ, ਪਿਆਰੀ ਦੀਆਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਸਤਰੀਆਂ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ)।
5.38.55
ऐश्वर्यं च विशालायां पृथिव्यामपि दुर्लभम्।
पितरं मातरं चैव सम्मान्याभिप्रसाद्य च ॥ ५.३८.५५ ॥
ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦੁਰਲੱਭ ਐਸ਼ਵਰਜ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ (ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਇਆ)।
5.38.56
अनुप्रव्रजितो रामं सुमित्रा येन सुप्रजाः।
आनुकूल्येन धर्मात्मा त्यक्त्वा सुखमनुत्तमम् ॥ ५.३८.५६ ॥
ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲੀ ਹੋਈ; ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਉੱਤਮ ਸੁਖ ਤਿਆਗਿਆ।
5.38.57
अनुगच्छति काकुत्स्थं भ्रातरं पालयन् वने।
सिंहस्कन्धो महाबाहुर्मनस्वी प्रियदर्शनः ॥ ५.३८.५७ ॥
ਬਨ ਵਿੱਚ ਭਰਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਬਾਹੂ, ਮਨਸਵੀ, ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ।
5.38.58
पितृवद् वर्तते रामे मातृवन्मां समाचरत्।
ह्रियमाणां तदा वीरो न तु मां वेद लक्ष्मणः ॥ ५.३८.५८ ॥
ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮਾਤਾ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਹਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਵੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਿਆ।
5.38.59
वृद्धोपसेवी लक्ष्मीवान् शक्तो न बहुभाषिता।
राजपुत्रप्रियश्रेष्ठः सदृशः श्वशुरस्य मे ॥ ५.३८.५९ ॥
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ੍ਰੀਮਾਨ, ਸਮਰੱਥ, ਬਹੁਤਾ ਨਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ; ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ, ਮੇਰੇ ਸਹੁਰੇ ਵਰਗਾ।
5.38.60
मत्तः प्रियतरो नित्यं भ्राता रामस्य लक्ष्मणः।
नियुक्तो धुरि यस्यां तु तामुद्वहति वीर्यवान् ॥ ५.३८.६० ॥
ਰਾਮ ਦਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਦਾ ਮੈਥੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਉਹ ਨਿਯੁਕਤ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਵੀਰਜਵਾਨ ਹੀ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ।
5.38.61
यं दृष्ट्वा राघवो नैव वृत्तमार्यमनुस्मरत्।
स ममार्थाय कुशलं वक्तव्यो वचनान्मम ॥ ५.३८.६१ ॥
ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਘਵ ਆਰਿਆ ਆਚਰਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਸ਼ਲ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
5.38.62
मृदुर्नित्यं शुचिर्दक्षः प्रियो रामस्य लक्ष्मणः।
यथा हि वानरश्रेष्ठ दुःखक्षयकरो भवेत् ॥ ५.३८.६२ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਦਾ ਕੋਮਲ, ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਹੇ ਵਾਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।
5.38.63
त्वमस्मिन् कार्यनिर्वाहे प्रमाणं हरियूथप।
राघवस्त्वत्समारम्भान्मयि यत्नपरो भवेत् ॥ ५.३८.६३ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰ-ਯੂਥਪਤੀ, ਇਸ ਕੰਮ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਆਰੰਭ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਮੇਰੇ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੋਣ।
5.38.64
इदं ब्रूयाश्च मे नाथं शूरं रामं पुनः पुनः।
जीवितं धारयिष्यामि मासं दशरथात्मज ॥ ५.३८.६४ ॥
ਮੇਰੇ ਨਾਥ, ਸੂਰਮੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਹਿਣਾ: ਹੇ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਧਾਰਾਂਗੀ।
5.38.65
ऊर्ध्वं मासान्न जीवेयं सत्येनाहं ब्रवीमि ते।
रावणेनोपरुद्धां मां निकृत्या पापकर्मणा।
त्रातुमर्हसि वीर त्वं पातालादिव कौशिकीम् ॥ ५.३८.६५ ॥
ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜੀਵਾਂਗੀ, ਇਹ ਸੱਚ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਪਾਪੀ ਰਾਵਣ ਨੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਬੰਦੀ ਬਣਾਈ ਮੈਨੂੰ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਛੁਡਾਉਣਾ।
5.38.66
ततो वस्त्रगतं मुक्त्वा दिव्यं चूडामणिं शुभम्।
प्रदेयो राघवायेति सीता हनुमते ददौ ॥ ५.३८.६६ ॥
ਫਿਰ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾਈ ਦਿਵ੍ਯ, ਸ਼ੁਭ ਚੂੜਾਮਣੀ ਕੱਢ ਕੇ, "ਇਹ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਹੈ" ਕਹਿ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ।
5.38.67
प्रतिगृह्य ततो वीरो मणिरत्नमनुत्तमम्।
अङ्गुल्या योजयामास नह्यस्य प्राभवद् भुजः ॥ ५.३८.६७ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਉਸ ਅਨੁੱਤਮ ਮਣੀਰਤਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਂਗਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਬਾਂਹ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਨਾ ਸਕੀ।
5.38.68
मणिरत्नं कपिवरः प्रतिगृह्याभिवाद्य च।
सीतां प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणतः पार्श्वतः स्थितः ॥ ५.३८.६८ ॥
ਉਸ ਮਣੀਰਤਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਪੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
5.38.69
हर्षेण महता युक्तः सीतादर्शनजेन सः।
हृदयेन गतो रामं लक्ष्मणं च सलक्षणम् ॥ ५.३८.६९ ॥
ਸੀਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਮਹਾਨ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
5.38.70
मणिवरमुपगृह्य तं महार्हं
जनकनृपात्मजया धृतं प्रभावात्।
गिरिवरपवनावधूतमुक्तः
सुखितमनाः प्रतिसंक्रमं प्रपेदे ॥ ५.३८.७० ॥
ਜਨਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਉਹ ਅਨਮੋਲ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਪਰਬਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿੱਲ ਕੇ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜਿਆ।