వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 5.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.38.1
ततः स कपिशार्दूलस्तेन वाक्येन तोषितः।
सीतामुवाच तच्छ्रुत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ ५.३८.१ ॥
అప్పుడు ఆ వానర శార్దూలుడు ఆమె ఆ మాటలకు సంతోషించి, మాటలలో నేర్పరియైన అతడు ఆ మాటను విని సీతతో ఇలా పలికాడు.
5.38.2
युक्तरूपं त्वया देवि भाषितं शुभदर्शने।
सदृशं स्त्रीस्वभावस्य साध्वीनां विनयस्य च ॥ ५.३८.२ ॥
ఓ దేవీ, శుభదర్శనా, నీవు పలికినది తగినది; స్త్రీ స్వభావానికి, సాధ్వులైన స్త్రీల వినయానికి అనుగుణమైనది.
5.38.3
स्त्रीत्वान्न त्वं समर्थासि सागरं व्यतिवर्तितुम्।
मामधिष्ठाय विस्तीर्णं शतयोजनमायतम् ॥ ५.३८.३ ॥
స్త్రీవి కాబట్టి నీవు ఈ సముద్రాన్ని దాటగల సమర్థురాలవు కావు; నూరు యోజనాల విస్తారమైన దీనిని నన్ను ఎక్కి దాటగలవు.
5.38.4
द्वितीयं कारणं यच्च ब्रवीषि विनयान्विते।
रामादन्यस्य नार्हामि संसर्गमिति जानकि ॥ ५.३८.४ ॥
వినయవతీ, జానకీ, రాముడు కాక మరొకరితో సంబంధానికి నేను అర్హురాలను కాను అని నీవు చెప్పిన రెండవ కారణమూ ఇదే.
5.38.5
एतत् ते देवि सदृशं पत्न्यास्तस्य महात्मनः।
का ह्यन्या त्वामृते देवि ब्रूयाद् वचनमीदृशम् ॥ ५.३८.५ ॥
ఓ దేవీ, ఇది ఆ మహాత్ముని భార్యవైన నీకు తగినది. నీవు తప్ప మరెవరు ఇటువంటి మాటలు పలుకగలరు?
5.38.6
श्रोष्यते चैव काकुत्स्थः सर्वं निरवशेषतः।
चेष्टितं यत् त्वया देवि भाषितं च ममाग्रतः ॥ ५.३८.६ ॥
కాకుత్స్థుడైన రాముడు కూడా, ఓ దేవీ, నా ఎదుట నీవు చేసిన పనినీ పలికిన మాటలనూ పూర్తిగా వింటాడు.
5.38.7
कारणैर्बहुभिर्देवि रामप्रियचिकीर्षया।
स्नेहप्रस्कन्नमनसा मयैतत् समुदीरितम् ॥ ५.३८.७ ॥
దేవీ, అనేక కారణాల వల్ల, రాముడికి ప్రియమైనది చేయాలనే కోరికతో, స్నేహంతో కరిగిన మనసుతో నేను ఇది చెప్పాను.
5.38.8
लङ्काया दुष्प्रवेशत्वाद् दुस्तरत्वान्महोदधेः।
सामर्थ्यादात्मनश्चैव मयैतत् समुदीरितम् ॥ ५.३८.८ ॥
లంకలో ప్రవేశించడం కష్టం కావడం వల్ల, మహాసముద్రాన్ని దాటడం కష్టం కావడం వల్ల, నా స్వంత సామర్థ్యం వల్ల నేను ఇది చెప్పాను.
5.38.9
इच्छामि त्वां समानेतुमद्यैव रघुनन्दिना।
गुरुस्नेहेन भक्त्या च नान्यथा तदुदाहृतम् ॥ ५.३८.९ ॥
ఈ రోజే నిన్ను రఘునందనుడి (రాముడి) దగ్గరకు తీసుకెళ్లాలని కోరుతున్నాను. గాఢమైన స్నేహంతో, భక్తితోనే ఇది చెప్పాను, వేరుగా కాదు.
5.38.10
यदि नोत्सहसे यातुं मया सार्धमनिन्दिते।
अभिज्ञानं प्रयच्छ त्वं जानीयाद् राघवो हि यत् ॥ ५.३८.१० ॥
నిర్దోషురాలా, నీవు నాతో వెళ్లడానికి సిద్ధంగా లేకుంటే, రాఘవుడు తెలుసుకునేలా ఒక గుర్తును ఇవ్వు.
5.38.11
एवमुक्ता हनुमता सीता सुरसुतोपमा।
उवाच वचनं मन्दं बाष्पप्रग्रथिताक्षरम् ॥ ५.३८.११ ॥
హనుమంతుడు ఈ విధంగా చెప్పగా, దేవతా కన్యలా ఉన్న సీత మెల్లని స్వరంతో, కన్నీటితో తడబడుతున్న అక్షరాలతో ఈ మాట అన్నది.
5.38.12
इदं श्रेष्ठमभिज्ञानं ब्रूयास्त्वं तु मम प्रियम्।
शैलस्य चित्रकूटस्य पादे पूर्वोत्तरे पदे ॥ ५.३८.१२ ॥
ఈ శ్రేష్ఠమైన గుర్తును నా ప్రియుడితో చెప్పు: చిత్రకూట పర్వత పాదభాగంలో, తూర్పు-ఉత్తర దిశ స్థానంలో.
5.38.13
तापसाश्रमवासिन्याः प्राज्यमूलफलोदके।
तस्मिन् सिद्धाश्रिते देशे मन्दाकिन्यविदूरतः ॥ ५.३८.१३ ॥
తాపసుల ఆశ్రమంలో నివసిస్తూ, వేర్లు, పండ్లు, నీరు సమృద్ధిగా ఉన్న ఆ సిద్ధులు సేవించే ప్రదేశంలో, మందాకినికి సమీపంలో.
5.38.14
तस्योपवनखण्डेषु नानापुष्पसुगन्धिषु।
विहृत्य सलिले क्लिन्नो ममाङ्के समुपाविशः ॥ ५.३८.१४ ॥
ఆ ప్రదేశపు ఉద్యానవనాలలో, నానావిధ పుష్పాల సుగంధాలతో నిండిన చోట, నీటిలో విహరించి తడిసిన నీవు నా ఒడిలో కూర్చున్నావు.
5.38.15
ततो मांससमायुक्तो वायसः पर्यतुण्डयत्।
तमहं लोष्टमुद्यम्य वारयामि स्म वायसम् ॥ ५.३८.१५ ॥
అప్పుడు మాంసాసక్తుడైన ఆ కాకి నన్ను ముక్కుతో పదే పదే పొడిచింది. నేను ఒక మట్టి ముద్దను ఎత్తి ఆ కాకిని తరిమివేశాను.
5.38.16
दारयन् स च मां काकस्तत्रैव परिलीयते।
न चाप्युपारमन्मांसाद् भक्षार्थी बलिभोजनः ॥ ५.३८.१६ ॥
నన్ను చీలుస్తూ ఆ కాకి అక్కడే దాగింది. ఆహారాపేక్షతో, బలి భోజనం చేసేదైనా, మాంసం నుండి విరమించలేదు.
5.38.17
उत्कर्षन्त्यां च रशनां क्रुद्धायां मयि पक्षिणे।
स्रंसमाने च वसने ततो दृष्टा त्वया ह्यहम् ॥ ५.३८.१७ ॥
ఆ పక్షిపై నేను క్రోధంతో ఉండగా, నా మొలనూలు లాగబడి, వస్త్రం జారుతుండగా, అప్పుడు నీవు నన్ను చూశావు.
5.38.18
त्वया विहसिता चाहं क्रुद्धा संलज्जिता तदा।
भक्ष्यगृद्धेन काकेन दारिता त्वामुपागता ॥ ५.३८.१८ ॥
అప్పుడు నీవు నవ్వావు; నేను కోపంతో, సిగ్గుతో ఉన్నాను. ఆహార లోభంతో ఉన్న కాకి నన్ను చీల్చగా, నేను నీ దగ్గరకు వచ్చాను.
5.38.19
ततः श्रान्ताहमुत्सङ्गमासीनस्य तवाविशम्।
क्रुध्यन्तीव प्रहृष्टेन त्वयाहं परिसान्त्विता ॥ ५.३८.१९ ॥
అప్పుడు అలసిపోయిన నేను కూర్చున్న నీ ఒడిలో వాలాను. కోపంగా ఉన్నట్లు ఉన్న నన్ను సంతోషంగా ఉన్న నీవు ఓదార్చావు.
5.38.20
बाष्पपूर्णमुखी मन्दं चक्षुषी परिमार्जती।
लक्षिताहं त्वया नाथ वायसेन प्रकोपिता ॥ ५.३८.२० ॥
కన్నీళ్లతో నిండిన ముఖంతో నెమ్మదిగా కళ్ళు తుడుచుకుంటున్న నన్ను, ఓ నాథా, కాకి కోపం రేపినట్లు నీవు గమనించావు.
5.38.21
परिश्रमाच्च सुप्ता हे राघवाङ्केऽस्म्यहं चिरम्।
पर्यायेण प्रसुप्तश्च ममाङ्के भरताग्रजः ॥ ५.३८.२१ ॥
అలసట వలన నేను ఓ రాఘవా, నీ ఒడిలో చాలాసేపు నిద్రపోయాను. వంతుల వారీగా భరతుని అన్న కూడా నా ఒడిలో నిద్రించాడు.
5.38.22
स तत्र पुनरेवाथ वायसः समुपागमत्।
ततः सुप्तप्रबुद्धां मां राघवाङ्कात् समुत्थिताम्।
वायसः सहसागम्य विददार स्तनान्तरे ॥ ५.३८.२२ ॥
ఆ కాకి మళ్ళీ అక్కడికే వచ్చింది. అప్పుడు నిద్రలేచి రాఘవుని ఒడి నుండి లేచిన నన్ను, కాకి అకస్మాత్తుగా వచ్చి నా స్తనాల మధ్య చీల్చింది.
5.38.23
पुनः पुनरथोत्पत्य विददार स मां भृशम्।
ततः समुत्थितो रामो मुक्तैः शोणितबिन्दुभिः ॥ ५.३८.२३ ॥
అప్పుడు అది పదేపదే ఎగిరివచ్చి నన్ను తీవ్రంగా చీల్చింది. అప్పుడు రాముడు లేచాడు; ఆయన శరీరం నుండి రక్తపు బిందువులు రాలాయి.
5.38.24
स मां दृष्ट्वा महाबाहुर्वितुन्नां स्तनयोस्तदा।
आशीविष इव क्रुद्धः श्वसन् वाक्यमभाषत ॥ ५.३८.२४ ॥
మహాబాహువైన ఆయన నా స్తనాలపై గాయపడిన నన్ను చూశాడు. అప్పుడు విషసర్పంలా కోపించి, నిట్టూర్చుతూ ఈ మాటలు పలికాడు.
5.38.25
केन ते नागनासोरु विक्षतं वै स्तनान्तरम्।
कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना ॥ ५.३८.२५ ॥
ఏనుగు తొండం వంటి తొడలున్న ఓ స్త్రీ, నీ స్తనాల మధ్య ఈ గాయాన్ని ఎవరు చేశారు? కోపంతో ఐదు తలల నాగంతో ఎవరు ఆడుతున్నారు?
5.38.26
वीक्षमाणस्ततस्तं वै वायसं समवैक्षत।
नखैः सरुधिरैस्तीक्ष्णैर्मामेवाभिमुखं स्थितम् ॥ ५.३८.२६ ॥
అప్పుడు అతడు ఆ కాకిని చూశాడు; రక్తంతో తడిసిన తీక్ష్ణమైన గోళ్లతో అది నా ఎదురుగా నిలబడి ఉంది.
5.38.27
पुत्रः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः।
धरान्तरं गतः शीघ्रं पवनस्य गतौ समः ॥ ५.३८.२७ ॥
పక్షులలో శ్రేష్ఠమైన ఆ కాకి ఇంద్రుని కుమారుడు; వాయువు వేగంతో సమానమైన అది వేగంగా ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయింది.
5.38.28
ततस्तस्मिन् महाबाहुः कोपसंवर्तितेक्षणः।
वायसे कृतवान् क्रूरां मतिं मतिमतां वरः ॥ ५.३८.२८ ॥
అప్పుడు బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడైన మహాబాహుడు కోపంతో కళ్లు తిప్పుతూ, ఆ కాకిపై క్రూరమైన నిశ్చయం చేసుకున్నాడు.
5.38.29
स दर्भसंस्तराद् गृह्य ब्रह्मणोऽस्त्रेण योजयत्।
स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखो द्विजम् ॥ ५.३८.२९ ॥
అతడు దర్భ పరుపు నుండి ఒక దర్భను తీసుకొని బ్రహ్మాస్త్రంతో అనుసంధానించాడు; అది కాలాగ్ని వలె ప్రజ్వలించి ఆ ద్విజుని ఎదుట మండింది.
5.38.30
स तं प्रदीप्तं चिक्षेप दर्भं तं वायसं प्रति।
ततस्तु वायसं दर्भः सोऽम्बरेऽनुजगाम ह ॥ ५.३८.३० ॥
అతడు ఆ మండుతున్న దర్భను ఆ కాకి వైపు విసిరాడు; అప్పుడు ఆ దర్భ ఆకాశంలో ఆ కాకిని వెంటాడింది.
5.38.31
अनुसृष्टस्तदा काको जगाम विविधां गतिम्।
त्राणकाम इमं लोकं सर्वं वै विचचार ह ॥ ५.३८.३१ ॥
విడిచిపెట్టబడిన ఆ కాకి అప్పుడు అనేక విధాలుగా ఎగిరింది. రక్షణ కోరుతూ అది ఈ లోకమంతటా తిరిగింది.
5.38.32
स पित्रा च परित्यक्तः सर्वैश्च परमर्षिभिः।
त्रीँल्लोकान् सम्परिक्रम्य तमेव शरणं गतः ॥ ५.३८.३२ ॥
తండ్రిచేతను, మహర్షులందరిచేతను విడిచిపెట్టబడిన అతడు మూడు లోకాలన్నీ తిరిగి చివరకు ఆయన్నే శరణు పొందాడు.
5.38.33
स तं निपतितं भूमौ शरण्यः शरणागतम्।
वधार्हमपि काकुत्स्थः कृपया पर्यपालयत् ॥ ५.३८.३३ ॥
శరణు ఇవ్వదగిన కాకుత్స్థుడు (రాముడు), నేలపై పడి శరణు కోరి వచ్చిన అతడిని, చంపదగినవాడైనప్పటికీ, దయతో పూర్తిగా రక్షించాడు.
5.38.34
परिद्यूनं विवर्णं च पतमानं तमब्रवीत्।
मोघमस्त्रं न शक्यं तु ब्राह्मं कर्तुं तदुच्यताम् ॥ ५.३८.३४ ॥
అలసిపోయి, వివర్ణుడై, పడిపోతున్న అతనితో (రాముడు) ఇలా అన్నాడు: 'బ్రహ్మాస్త్రం వృథాగా పోనీయలేము; కాబట్టి చెప్పు, ఇప్పుడు ఏమి చేయాలో.'
5.38.35
ततस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्।
दत्त्वा तु दक्षिणं नेत्रं प्राणेभ्यः परिरक्षितः ॥ ५.३८.३५ ॥
అప్పుడు (రాముడు) ఆ కాకి కుడి కన్నును దెబ్బతీశాడు. కుడి కన్నును ఇచ్చిన తరువాతనే అతడు ప్రాణాలతో రక్షించబడ్డాడు.
5.38.36
स रामाय नमस्कृत्वा राज्ञे दशरथाय च।
विसृष्टस्तेन वीरेण प्रतिपेदे स्वमालयम् ॥ ५.३८.३६ ॥
రాముడికి, రాజు దశరథుడికి నమస్కరించి, ఆ వీరుడిచేత విడిచిపెట్టబడిన అతడు తన నివాసానికి తిరిగి వెళ్ళాడు.
5.38.37
मत्कृते काकमात्रेऽपि ब्रह्मास्त्रं समुदीरितम्।
कस्माद् यो माहरत् त्वत्तः क्षमसे तं महीपते ॥ ५.३८.३७ ॥
నా కారణంగా ఒక కాకిపైనైనా బ్రహ్మాస్త్రం ప్రయోగించబడింది. ఓ మహీపతీ, నీ నుండి దాని నుండి తప్పించుకున్న వాడిని నువ్వు ఎందుకు క్షమిస్తున్నావు?
5.38.38
स कुरुष्व महोत्साहां कृपां मयि नरर्षभ।
त्वया नाथवती नाथ ह्यनाथा इव दृश्यते ॥ ५.३८.३८ ॥
నరశ్రేష్ఠుడా, నా పట్ల మహోత్సాహంతో కృప చూపుము. ఓ నాథా, నీ వల్ల నేను నాథవతిగా ఉన్నప్పటికీ, అనాథలా కనిపిస్తున్నాను.
5.38.39
आनृशंस्यं परो धर्मस्त्वत्त एव मया श्रुतम्।
जानामि त्वां महावीर्यं महोत्साहं महाबलम् ॥ ५.३८.३९ ॥
దయ పరమ ధర్మమని నీ నుండే నేను విన్నాను. నీవు మహావీర్యుడవు, మహోత్సాహవంతుడవు, మహాబలుడవని నేనెరుగుదును.
5.38.40
अपारवारमक्षोभ्यं गाम्भीर्यात् सागरोपमम्।
भर्तारं ससमुद्राया धरण्या वासवोपमम् ॥ ५.३८.४० ॥
అపారుడు, అక్షోభ్యుడు, గాంభీర్యంలో సాగరంతో సమానుడు, సముద్రాలతో కూడిన భూమికి భర్త, ఇంద్రునితో సమానుడు.
5.38.41
एवमस्त्रविदां श्रेष्ठो बलवान् सत्त्ववानपि।
किमर्थमस्त्रं रक्षःसु न योजयसि राघव ॥ ५.३८.४१ ॥
ఇలా అస్త్రవిదులలో శ్రేష్ఠుడవు, బలవంతుడవు, సత్త్వవంతుడవు అయి ఉన్నా, ఓ రాఘవా, రాక్షసులపై ఎందుకు అస్త్రాన్ని ప్రయోగించవు?
5.38.42
न नागा नापि गन्धर्वा न सुरा न मरुद्गणाः।
रामस्य समरे वेगं शक्ताः प्रतिसमीहितुम् ॥ ५.३८.४२ ॥
నాగులు, గంధర్వులు, దేవతలు, మరుద్గణాలు కూడా యుద్ధంలో రాముని వేగాన్ని ఎదుర్కోలేరు.
5.38.43
तस्य वीर्यवतः कच्चिद् यद्यस्ति मयि सम्भ्रमः।
किमर्थं न शरैस्तीक्ष्णैः क्षयं नयति राक्षसान् ॥ ५.३८.४३ ॥
ఆ పరాక్రమవంతునికి నా పట్ల కొంచెమైనా చింత ఉంటే, పదునైన బాణాలతో రాక్షసులను ఎందుకు నాశనం చేయడం లేదు?
5.38.44
भ्रातुरादेशमादाय लक्ष्मणो वा परंतपः।
कस्य हेतोर्न मां वीरः परित्राति महाबलः ॥ ५.३८.४४ ॥
లేదా శత్రువులను తపింపజేసే వీరుడు లక్ష్మణుడు, అన్నగారి ఆజ్ఞను పొంది కూడా, మహాబలుడై ఉండి నన్ను ఎందుకు రక్షించడు?
5.38.45
यदि तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्विन्द्रसमतेजसौ।
सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः ॥ ५.३८.४५ ॥
వాయువు, ఇంద్రుని తేజస్సుతో సమానులైన, దేవతలకూ జయించరాని ఆ ఇద్దరు పురుషవ్యాఘ్రులు ఉంటే, నన్ను ఎందుకు ఉపేక్షిస్తున్నారు?
5.38.46
ममैव दुष्कृतं किंचिन्महदस्ति न संशयः।
समर्थावपि तौ यन्मां नावेक्षेते परंतपौ ॥ ५.३८.४६ ॥
సందేహం లేదు, నా పూర్వకర్మ వల్ల ఏదో పెద్ద పాపమే ఉంది; శత్రువులను తపింపజేసే ఆ ఇద్దరూ సమర్థులై ఉండీ నన్ను చూడటం లేదు.
5.38.47
वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रु भाषितम्।
अथाब्रवीन्महातेजा हनूमान् हरियूथपः ॥ ५.३८.४७ ॥
వైదేహి యొక్క కరుణతో కూడిన, కన్నీటితో పలికిన మాటలు విని, మహాతేజస్వి అయిన వానరయూథపతి హనుమంతుడు అప్పుడు ఇలా అన్నాడు.
5.38.48
त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे।
रामे दुःखाभिपन्ने तु लक्ष्मणः परितप्यते ॥ ५.३८.४८ ॥
దేవీ, నీ శోకం పట్ల విముఖుడైన రాముని పేరిట సత్యంగా నీకు ప్రమాణం చేస్తున్నాను; రాముడు దుఃఖంలో మునిగి ఉన్నప్పుడు లక్ష్మణుడు కూడా తపిస్తున్నాడు.
5.38.49
कथंचिद् भवती दृष्टा न कालः परिशोचितुम्।
इमं मुहूर्तं दुःखानामन्तं द्रक्ष्यसि शोभने ॥ ५.३८.४९ ॥
ఎలాగో మిమ్మల్ని చూశాను; ఇప్పుడు దుఃఖించే సమయం కాదు. ఓ శోభనా, ఈ క్షణమే దుఃఖాల అంతాన్ని చూస్తావు.
5.38.50
तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ राजपुत्रौ महाबलौ।
त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लोकान् भस्मीकरिष्यतः ॥ ५.३८.५० ॥
ఆ ఇద్దరు, పురుషవ్యాఘ్రులు, రాజకుమారులు, మహాబలులు, మిమ్మల్ని చూడాలనే ఉత్సాహంతో లోకాలను భస్మం చేస్తారు.
5.38.51
हत्वा च समरक्रूरं रावणं सहबान्धवम्।
राघवस्त्वां विशालाक्षि स्वां पुरीं प्रति नेष्यति ॥ ५.३८.५१ ॥
ఓ విశాలాక్షీ, యుద్ధంలో క్రూరుడైన రావణుణ్ణి, అతని బంధువులతో సహా చంపి, రాఘవుడు నిన్ను నీ నగరానికి తీసుకువెళ్తాడు.
5.38.52
ब्रूहि यद् राघवो वाच्यो लक्ष्मणश्च महाबलः।
सुग्रीवो वापि तेजस्वी हरयो वा समागताः ॥ ५.३८.५२ ॥
రాఘవునికి చెప్పవలసినది చెప్పు; మహాబలుడైన లక్ష్మణునికి, తేజస్వి అయిన సుగ్రీవునికి, లేదా అక్కడ సమావేశమైన వానరులకు కూడా చెప్పు.
5.38.53
इत्युक्तवति तस्मिंश्च सीता पुनरथाब्रवीत्।
कौसल्या लोकभर्तारं सुषुवे यं मनस्विनी ॥ ५.३८.५३ ॥
ఆయన ఇలా చెప్పగానే సీత మళ్ళీ అన్నది — లోకాధిపతిని కన్న మనస్విని కౌసల్య గురించి.
5.38.54
तं ममार्थे सुखं पृच्छ शिरसा चाभिवादय।
स्रजश्च सर्वरत्नानि प्रियायाश्च वराङ्गनाः ॥ ५.३८.५४ ॥
నా కోసం ఆయన క్షేమం అడుగు; తల వంచి నమస్కరించు. మాలలు, సర్వ రత్నాలు, ప్రియురాలి శ్రేష్ఠ స్త్రీలు కూడా (పంపాలి).
5.38.55
ऐश्वर्यं च विशालायां पृथिव्यामपि दुर्लभम्।
पितरं मातरं चैव सम्मान्याभिप्रसाद्य च ॥ ५.३८.५५ ॥
విశాలమైన భూమిపై కూడా దుర్లభమైన ఐశ్వర్యాన్ని, తండ్రిని, తల్లిని గౌరవించి, సంతోషపెట్టి (లక్ష్మణుడు వచ్చాడు).
5.38.56
अनुप्रव्रजितो रामं सुमित्रा येन सुप्रजाः।
आनुकूल्येन धर्मात्मा त्यक्त्वा सुखमनुत्तमम् ॥ ५.३८.५६ ॥
రాముని అనుసరించినవాడు; దాని వల్ల సుమిత్ర మంచి కుమారుని కన్నది; ఆ ధర్మాత్ముడు అత్యుత్తమ సుఖాన్ని త్యజించాడు.
5.38.57
अनुगच्छति काकुत्स्थं भ्रातरं पालयन् वने।
सिंहस्कन्धो महाबाहुर्मनस्वी प्रियदर्शनः ॥ ५.३८.५७ ॥
అడవిలో సోదరుడిని రక్షిస్తూ కాకుత్స్థ రాముని అనుసరిస్తాడు; సింహ స్కంధుడు, మహాబాహువు, మనస్వి, చూడముచ్చటైనవాడు.
5.38.58
पितृवद् वर्तते रामे मातृवन्मां समाचरत्।
ह्रियमाणां तदा वीरो न तु मां वेद लक्ष्मणः ॥ ५.३८.५८ ॥
రాముని పట్ల తండ్రిలా, నాపట్ల తల్లిలా ప్రవర్తిస్తాడు; కానీ నన్ను అపహరించినప్పుడు ఆ వీరుడు లక్ష్మణుడు నన్ను గుర్తించలేదు.
5.38.59
वृद्धोपसेवी लक्ष्मीवान् शक्तो न बहुभाषिता।
राजपुत्रप्रियश्रेष्ठः सदृशः श्वशुरस्य मे ॥ ५.३८.५९ ॥
వృద్ధులను సేవించేవాడు, సంపన్నుడు, సమర్థుడు, ఎక్కువగా మాట్లాడనివాడు; రాకుమారులలో అత్యంత ప్రియుడు, నా మామగారికి సమానుడు.
5.38.60
मत्तः प्रियतरो नित्यं भ्राता रामस्य लक्ष्मणः।
नियुक्तो धुरि यस्यां तु तामुद्वहति वीर्यवान् ॥ ५.३८.६० ॥
రాముని సోదరుడు లక్ష్మణుడు ఎల్లప్పుడూ నాకంటే ప్రియుడు; ఏ భారం మీద నియమించబడ్డాడో దానిని ఆ పరాక్రమవంతుడే మోస్తాడు.
5.38.61
यं दृष्ट्वा राघवो नैव वृत्तमार्यमनुस्मरत्।
स ममार्थाय कुशलं वक्तव्यो वचनान्मम ॥ ५.३८.६१ ॥
అతన్ని చూసి రాఘవుడు ఆర్య ప్రవర్తనను కూడా గుర్తుచేసుకోలేడో, అతనికి నా మాట ప్రకారం నా కోసం అతని క్షేమాన్ని తెలియజేయాలి.
5.38.62
मृदुर्नित्यं शुचिर्दक्षः प्रियो रामस्य लक्ष्मणः।
यथा हि वानरश्रेष्ठ दुःखक्षयकरो भवेत् ॥ ५.३८.६२ ॥
లక్ష్మణుడు ఎల్లప్పుడూ మృదువైనవాడు, పవిత్రుడు, సమర్థుడు, రాముడికి ప్రియుడు; వానరశ్రేష్ఠా, అతడే దుఃఖాన్ని నాశనం చేసేవాడవుతాడు.
5.38.63
त्वमस्मिन् कार्यनिर्वाहे प्रमाणं हरियूथप।
राघवस्त्वत्समारम्भान्मयि यत्नपरो भवेत् ॥ ५.३८.६३ ॥
వానర యూథపతీ, ఈ కార్యసిద్ధిలో నువ్వే ప్రమాణం; నీ ప్రారంభం వల్ల రాఘవుడు నా కోసం ప్రయత్నశీలుడవుతాడు.
5.38.64
इदं ब्रूयाश्च मे नाथं शूरं रामं पुनः पुनः।
जीवितं धारयिष्यामि मासं दशरथात्मज ॥ ५.३८.६४ ॥
నా నాథుడూ శూరుడూ అయిన రాముడితో ఈ మాట మళ్ళీ మళ్ళీ చెప్పు: దశరథ పుత్రా, నేను ఒక నెల మాత్రమే ప్రాణం నిలబెట్టుకుంటాను.
5.38.65
ऊर्ध्वं मासान्न जीवेयं सत्येनाहं ब्रवीमि ते।
रावणेनोपरुद्धां मां निकृत्या पापकर्मणा।
त्रातुमर्हसि वीर त्वं पातालादिव कौशिकीम् ॥ ५.३८.६५ ॥
ఒక నెలకు మించి నేను బ్రతకను, ఇది సత్యంగా నీకు చెబుతున్నాను. పాపకర్ముడైన రావణుడు మోసంతో బంధించిన నన్ను, వీరుడా, పాతాళం నుండి కౌశికిని రక్షించినట్లు నువ్వు రక్షించాలి.
5.38.66
ततो वस्त्रगतं मुक्त्वा दिव्यं चूडामणिं शुभम्।
प्रदेयो राघवायेति सीता हनुमते ददौ ॥ ५.३८.६६ ॥
అప్పుడు వస్త్రంలో దాచిన దివ్యమైన, శుభకరమైన చూడామణిని తీసి, "ఇది రాఘవుడికి ఇవ్వాలి" అని సీత హనుమంతుడికి ఇచ్చింది.
5.38.67
प्रतिगृह्य ततो वीरो मणिरत्नमनुत्तमम्।
अङ्गुल्या योजयामास नह्यस्य प्राभवद् भुजः ॥ ५.३८.६७ ॥
అప్పుడు ఆ వీరుడు ఆ అత్యుత్తమ మణిరత్నాన్ని స్వీకరించి వేలికి తొడుక్కున్నాడు; ఎందుకంటే అతని బాహువు దానిలోంచి దూరలేదు.
5.38.68
मणिरत्नं कपिवरः प्रतिगृह्याभिवाद्य च।
सीतां प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणतः पार्श्वतः स्थितः ॥ ५.३८.६८ ॥
ఆ మణిరత్నాన్ని స్వీకరించిన శ్రేష్ఠ కపి సీతకు నమస్కరించి, ప్రదక్షిణం చేసి, వినయంతో ఆమె పక్కన నిలిచాడు.
5.38.69
हर्षेण महता युक्तः सीतादर्शनजेन सः।
हृदयेन गतो रामं लक्ष्मणं च सलक्षणम् ॥ ५.३८.६९ ॥
సీతను చూసిన గొప్ప ఆనందంతో నిండినవాడై, అతడు తన హృదయంతో రాముని వద్దకు, లక్ష్మణునితో కలిసి చేరాడు.
5.38.70
मणिवरमुपगृह्य तं महार्हं
जनकनृपात्मजया धृतं प्रभावात्।
गिरिवरपवनावधूतमुक्तः
सुखितमनाः प्रतिसंक्रमं प्रपेदे ॥ ५.३८.७० ॥
జనకుని కుమార్తె తన ప్రభావంతో ధరించిన ఆ అమూల్య శ్రేష్ఠ మణిని తీసుకొని, పర్వత శ్రేష్ఠ పవనంతో ఊగి విడివడినవాడై, సంతోషమనస్కుడై తిరిగి వెళ్ళాడు.