વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.38.1
ततः स कपिशार्दूलस्तेन वाक्येन तोषितः।
सीतामुवाच तच्छ्रुत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ ५.३८.१ ॥
ત્યારે તે કપિશાર્દૂલ તેના એ વચનથી પ્રસન્ન થયા, વાણીમાં નિપુણ તેમણે તે સાંભળીને સીતાને કહ્યું.
5.38.2
युक्तरूपं त्वया देवि भाषितं शुभदर्शने।
सदृशं स्त्रीस्वभावस्य साध्वीनां विनयस्य च ॥ ५.३८.२ ॥
હે દેવી, શુભદર્શના, તેં કહ્યું તે યોગ્ય છે; સ્ત્રીસ્વભાવ અને સાધ્વી સ્ત્રીઓની વિનયશીલતાને અનુરૂપ છે.
5.38.3
स्त्रीत्वान्न त्वं समर्थासि सागरं व्यतिवर्तितुम्।
मामधिष्ठाय विस्तीर्णं शतयोजनमायतम् ॥ ५.३८.३ ॥
સ્ત્રી હોવાથી તું આ સાગર ઓળંગવા સમર્થ નથી; સો યોજન પહોળા અને લાંબા આ સાગરને મારા પર ચઢીને તું ઓળંગી શકે.
5.38.4
द्वितीयं कारणं यच्च ब्रवीषि विनयान्विते।
रामादन्यस्य नार्हामि संसर्गमिति जानकि ॥ ५.३८.४ ॥
હે વિનયવતી જાનકી, રામ સિવાય બીજા કોઈના સંસર્ગને હું યોગ્ય નથી, એવું તેં કહેલું બીજું કારણ પણ એ જ છે.
5.38.5
एतत् ते देवि सदृशं पत्न्यास्तस्य महात्मनः।
का ह्यन्या त्वामृते देवि ब्रूयाद् वचनमीदृशम् ॥ ५.३८.५ ॥
હે દેવી, આ તે મહાત્માની પત્ની એવી તને અનુરૂપ છે. તારા સિવાય બીજી કઈ સ્ત્રી આવાં વચન બોલે?
5.38.6
श्रोष्यते चैव काकुत्स्थः सर्वं निरवशेषतः।
चेष्टितं यत् त्वया देवि भाषितं च ममाग्रतः ॥ ५.३८.६ ॥
કાકુત્સ્થ રામ પણ, હે દેવી, તેં મારી સામે જે આચરણ કર્યું અને જે કહ્યું તે સર્વ સંપૂર્ણપણે સાંભળશે.
5.38.7
कारणैर्बहुभिर्देवि रामप्रियचिकीर्षया।
स्नेहप्रस्कन्नमनसा मयैतत् समुदीरितम् ॥ ५.३८.७ ॥
હે દેવી, ઘણાં કારણોસર, રામને પ્રિય કરવાની ઇચ્છાથી, સ્નેહથી ભીંજાયેલા મનથી મેં આ કહ્યું છે.
5.38.8
लङ्काया दुष्प्रवेशत्वाद् दुस्तरत्वान्महोदधेः।
सामर्थ्यादात्मनश्चैव मयैतत् समुदीरितम् ॥ ५.३८.८ ॥
લંકામાં પ્રવેશ મુશ્કેલ હોવાથી, મહાસાગર પાર કરવો દુસ્તર હોવાથી, અને મારા પોતાના સામર્થ્યને લીધે મેં આ કહ્યું છે.
5.38.9
इच्छामि त्वां समानेतुमद्यैव रघुनन्दिना।
गुरुस्नेहेन भक्त्या च नान्यथा तदुदाहृतम् ॥ ५.३८.९ ॥
આજે જ તને રઘુનંદન (રામ) પાસે લઈ જવાની ઇચ્છા રાખું છું. ઊંડા સ્નેહ અને ભક્તિથી જ મેં આ કહ્યું છે, બીજા કોઈ કારણે નહીં.
5.38.10
यदि नोत्सहसे यातुं मया सार्धमनिन्दिते।
अभिज्ञानं प्रयच्छ त्वं जानीयाद् राघवो हि यत् ॥ ५.३८.१० ॥
હે નિર્દોષ, જો તું મારી સાથે જવા તૈયાર ન હોય, તો રાઘવ જાણી શકે એવું એક ઓળખચિહ્ન આપ.
5.38.11
एवमुक्ता हनुमता सीता सुरसुतोपमा।
उवाच वचनं मन्दं बाष्पप्रग्रथिताक्षरम् ॥ ५.३८.११ ॥
હનુમાનના આમ કહેવાથી, દેવકન્યા સમાન સીતા ધીમા સ્વરે, આંસુથી અટકતા અક્ષરો સાથે આ વચન બોલી.
5.38.12
इदं श्रेष्ठमभिज्ञानं ब्रूयास्त्वं तु मम प्रियम्।
शैलस्य चित्रकूटस्य पादे पूर्वोत्तरे पदे ॥ ५.३८.१२ ॥
આ શ્રેષ્ઠ ઓળખચિહ્ન તું મારા પ્રિયને કહેજે: ચિત્રકૂટ પર્વતના પગથિયે, પૂર્વ-ઉત્તર દિશાના સ્થાને.
5.38.13
तापसाश्रमवासिन्याः प्राज्यमूलफलोदके।
तस्मिन् सिद्धाश्रिते देशे मन्दाकिन्यविदूरतः ॥ ५.३८.१३ ॥
તપસ્વીઓના આશ્રમમાં વસતાં, મૂળ, ફળ અને જળથી સમૃદ્ધ, સિદ્ધો સેવિત તે પ્રદેશમાં, મંદાકિનીની નજીક.
5.38.14
तस्योपवनखण्डेषु नानापुष्पसुगन्धिषु।
विहृत्य सलिले क्लिन्नो ममाङ्के समुपाविशः ॥ ५.३८.१४ ॥
તે સ્થાનના ઉપવનોમાં, નાના પ્રકારના ફૂલોની સુગંધવાળા સ્થળે, પાણીમાં રમીને ભીંજાયેલા તું મારા ખોળામાં આવીને બેઠો.
5.38.15
ततो मांससमायुक्तो वायसः पर्यतुण्डयत्।
तमहं लोष्टमुद्यम्य वारयामि स्म वायसम् ॥ ५.३८.१५ ॥
ત્યારે માંસના લોભે ભરેલા તે કાગડાએ મને ચાંચથી વારંવાર ઠોક્યું. મેં માટીનું ઢેફું ઉપાડીને તે કાગડાને ભગાડ્યો.
5.38.16
दारयन् स च मां काकस्तत्रैव परिलीयते।
न चाप्युपारमन्मांसाद् भक्षार्थी बलिभोजनः ॥ ५.३८.१६ ॥
મને ફાડતાં તે કાગડો ત્યાં જ સંતાઈ ગયો. ખોરાકની ઈચ્છાથી, બલિભોજી હોવા છતાં તે માંસથી અટક્યો નહિ.
5.38.17
उत्कर्षन्त्यां च रशनां क्रुद्धायां मयि पक्षिणे।
स्रंसमाने च वसने ततो दृष्टा त्वया ह्यहम् ॥ ५.३८.१७ ॥
તે પક્ષી પર હું ક્રોધિત હતી ત્યારે, મારી કમરપટ્ટી ખેંચાતી હતી અને વસ્ત્ર સરકી રહ્યું હતું, ત્યારે તેં મને જોઈ.
5.38.18
त्वया विहसिता चाहं क्रुद्धा संलज्जिता तदा।
भक्ष्यगृद्धेन काकेन दारिता त्वामुपागता ॥ ५.३८.१८ ॥
ત્યારે તેં મારા પર હસ્યો; હું ક્રોધિત અને શરમિંદી થઈ. ખોરાકના લોભી કાગડાએ મને ફાડી નાખી, એટલે હું તારી પાસે આવી.
5.38.19
ततः श्रान्ताहमुत्सङ्गमासीनस्य तवाविशम्।
क्रुध्यन्तीव प्रहृष्टेन त्वयाहं परिसान्त्विता ॥ ५.३८.१९ ॥
ત્યારે થાકેલી હું બેઠેલા તમારા ખોળામાં સૂઈ ગઈ. ગુસ્સે હોય તેમ લાગતી મને પ્રસન્ન એવા તમે શાંત કરી.
5.38.20
बाष्पपूर्णमुखी मन्दं चक्षुषी परिमार्जती।
लक्षिताहं त्वया नाथ वायसेन प्रकोपिता ॥ ५.३८.२० ॥
આંસુથી ભરેલા મુખે ધીમે ધીમે આંખો લૂછતી મને, હે નાથ, કાગડાએ ગુસ્સે કરેલી તમે જોઈ.
5.38.21
परिश्रमाच्च सुप्ता हे राघवाङ्केऽस्म्यहं चिरम्।
पर्यायेण प्रसुप्तश्च ममाङ्के भरताग्रजः ॥ ५.३८.२१ ॥
થાકને કારણે હે રાઘવ, તમારા ખોળામાં હું લાંબો સમય સૂતી. વારાફરતી ભરતના મોટા ભાઈ પણ મારા ખોળામાં સૂતા.
5.38.22
स तत्र पुनरेवाथ वायसः समुपागमत्।
ततः सुप्तप्रबुद्धां मां राघवाङ्कात् समुत्थिताम्।
वायसः सहसागम्य विददार स्तनान्तरे ॥ ५.३८.२२ ॥
તે કાગડો ફરી ત્યાં જ આવ્યો. ત્યારે ઊંઘમાંથી જાગીને રાઘવના ખોળામાંથી ઊભેલી મને કાગડાએ અચાનક આવીને મારા સ્તનો વચ્ચે ચીરી નાખી.
5.38.23
पुनः पुनरथोत्पत्य विददार स मां भृशम्।
ततः समुत्थितो रामो मुक्तैः शोणितबिन्दुभिः ॥ ५.३८.२३ ॥
પછી તે વારંવાર ઊડીને મને ભારે ઘાયલ કરતો રહ્યો. ત્યારે રામ ઊઠ્યા; તેમના શરીરમાંથી લોહીના ટીપાં ટપકતા હતા.
5.38.24
स मां दृष्ट्वा महाबाहुर्वितुन्नां स्तनयोस्तदा।
आशीविष इव क्रुद्धः श्वसन् वाक्यमभाषत ॥ ५.३८.२४ ॥
મહાબાહુએ મને સ્તનો પર ઘાયલ જોઈ. ત્યારે ઝેરી સાપની જેમ ગુસ્સે થઈ નિસાસા નાખતા તેમણે આ વચનો કહ્યાં.
5.38.25
केन ते नागनासोरु विक्षतं वै स्तनान्तरम्।
कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना ॥ ५.३८.२५ ॥
હાથીની સૂંઢ જેવી જાંઘોવાળી, તારા સ્તનો વચ્ચેનો આ ઘા કોણે કર્યો? ક્રોધથી પાંચ મુખવાળા સાપ સાથે કોણ રમી રહ્યું છે?
5.38.26
वीक्षमाणस्ततस्तं वै वायसं समवैक्षत।
नखैः सरुधिरैस्तीक्ष्णैर्मामेवाभिमुखं स्थितम् ॥ ५.३८.२६ ॥
પછી તેણે તે કાગડાને જોયો; લોહીથી ખરડાયેલા તીક્ષ્ણ નખ સાથે તે મારી સામે જ ઊભો હતો.
5.38.27
पुत्रः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः।
धरान्तरं गतः शीघ्रं पवनस्य गतौ समः ॥ ५.३८.२७ ॥
પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ તે કાગડો ઇન્દ્રનો પુત્ર હતો; પવનના વેગ સમાન તે ઝડપથી આકાશમાં ઊડી ગયો.
5.38.28
ततस्तस्मिन् महाबाहुः कोपसंवर्तितेक्षणः।
वायसे कृतवान् क्रूरां मतिं मतिमतां वरः ॥ ५.३८.२८ ॥
પછી બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ મહાબાહુએ ક્રોધથી આંખો ફેરવી તે કાગડા પર ક્રૂર નિર્ણય કર્યો.
5.38.29
स दर्भसंस्तराद् गृह्य ब्रह्मणोऽस्त्रेण योजयत्।
स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखो द्विजम् ॥ ५.३८.२९ ॥
તેણે દર્ભની પથારીમાંથી એક દર્ભ લીધો અને બ્રહ્માસ્ત્ર સાથે જોડ્યો; તે કાળાગ્નિ સમાન પ્રજ્વલિત થઈ તે દ્વિજની સામે બળી ઊઠ્યો.
5.38.30
स तं प्रदीप्तं चिक्षेप दर्भं तं वायसं प्रति।
ततस्तु वायसं दर्भः सोऽम्बरेऽनुजगाम ह ॥ ५.३८.३० ॥
તેણે તે બળતો દર્ભ કાગડા તરફ ફેંક્યો; ત્યારે તે દર્ભ આકાશમાં કાગડાની પાછળ ગયો.
5.38.31
अनुसृष्टस्तदा काको जगाम विविधां गतिम्।
त्राणकाम इमं लोकं सर्वं वै विचचार ह ॥ ५.३८.३१ ॥
છોડાયેલો તે કાગડો ત્યારે અનેક રીતે ઊડ્યો. રક્ષણ ઇચ્છીને તે આખા જગતમાં ફરતો રહ્યો.
5.38.32
स पित्रा च परित्यक्तः सर्वैश्च परमर्षिभिः।
त्रीँल्लोकान् सम्परिक्रम्य तमेव शरणं गतः ॥ ५.३८.३२ ॥
પિતા અને બધા મહાન ઋષિઓ દ્વારા ત્યજાયેલો તે ત્રણે લોકમાં ફરીને છેવટે તેમને જ શરણે ગયો.
5.38.33
स तं निपतितं भूमौ शरण्यः शरणागतम्।
वधार्हमपि काकुत्स्थः कृपया पर्यपालयत् ॥ ५.३८.३३ ॥
શરણ આપવા યોગ્ય કાકુત્સ્થ (રામે) જમીન પર પડેલા, શરણે આવેલા તે કાગડાને, વધને યોગ્ય હોવા છતાં, કરુણાથી પૂર્ણ રીતે રક્ષ્યો.
5.38.34
परिद्यूनं विवर्णं च पतमानं तमब्रवीत्।
मोघमस्त्रं न शक्यं तु ब्राह्मं कर्तुं तदुच्यताम् ॥ ५.३८.३४ ॥
થાકેલા, ફિક્કા પડેલા અને પડતા તેને (રામે) કહ્યું: 'બ્રહ્માસ્ત્ર નિષ્ફળ કરી શકાય નહીં; તેથી કહે, હવે શું કરવું.'
5.38.35
ततस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्।
दत्त्वा तु दक्षिणं नेत्रं प्राणेभ्यः परिरक्षितः ॥ ५.३८.३५ ॥
પછી (રામે) તે કાગડાની જમણી આંખને ઘાયલ કરી. જમણી આંખ આપીને જ તે પ્રાણથી બચ્યો.
5.38.36
स रामाय नमस्कृत्वा राज्ञे दशरथाय च।
विसृष्टस्तेन वीरेण प्रतिपेदे स्वमालयम् ॥ ५.३८.३६ ॥
રામ અને રાજા દશરથને નમસ્કાર કરીને, તે વીર દ્વારા છોડાઈને તે પોતાના નિવાસે પાછો ફર્યો.
5.38.37
मत्कृते काकमात्रेऽपि ब्रह्मास्त्रं समुदीरितम्।
कस्माद् यो माहरत् त्वत्तः क्षमसे तं महीपते ॥ ५.३८.३७ ॥
મારા કારણે એક કાગડા પર પણ બ્રહ્માસ્ત્ર છોડવામાં આવ્યું હતું. હે મહીપતિ, જેણે તારા પાસેથી તેને બચાવ્યો, તેને તું કેમ ક્ષમા કરે છે?
5.38.38
स कुरुष्व महोत्साहां कृपां मयि नरर्षभ।
त्वया नाथवती नाथ ह्यनाथा इव दृश्यते ॥ ५.३८.३८ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, મારા પ્રત્યે મહાન ઉત્સાહથી કૃપા કરો. હે નાથ, તમારા કારણે હું સનાથ હોવા છતાં અનાથ જેવી દેખાઉં છું.
5.38.39
आनृशंस्यं परो धर्मस्त्वत्त एव मया श्रुतम्।
जानामि त्वां महावीर्यं महोत्साहं महाबलम् ॥ ५.३८.३९ ॥
દયા જ પરમ ધર્મ છે, એ મેં તમારી પાસેથી જ સાંભળ્યું છે. તમે મહાપરાક્રમી, મહોત્સાહી અને મહાબલવાન છો, એ હું જાણું છું.
5.38.40
अपारवारमक्षोभ्यं गाम्भीर्यात् सागरोपमम्।
भर्तारं ससमुद्राया धरण्या वासवोपमम् ॥ ५.३८.४० ॥
જે અપાર અને અક્ષોભ્ય છે, ગાંભીર્યમાં સાગર સમાન છે, સમુદ્રો સહિત પૃથ્વીનો સ્વામી અને ઇન્દ્ર સમાન છે.
5.38.41
एवमस्त्रविदां श्रेष्ठो बलवान् सत्त्ववानपि।
किमर्थमस्त्रं रक्षःसु न योजयसि राघव ॥ ५.३८.४१ ॥
આ રીતે અસ્ત્રવિદ્યામાં શ્રેષ્ઠ, બળવાન અને સત્ત્વવાન હોવા છતાં, હે રાઘવ, તમે રાક્ષસો પર અસ્ત્ર કેમ નથી ચલાવતા?
5.38.42
न नागा नापि गन्धर्वा न सुरा न मरुद्गणाः।
रामस्य समरे वेगं शक्ताः प्रतिसमीहितुम् ॥ ५.३८.४२ ॥
નાગ, ગંધર્વ, દેવતાઓ કે મરુદ્ગણો પણ યુદ્ધમાં રામના વેગને રોકવા સમર્થ નથી.
5.38.43
तस्य वीर्यवतः कच्चिद् यद्यस्ति मयि सम्भ्रमः।
किमर्थं न शरैस्तीक्ष्णैः क्षयं नयति राक्षसान् ॥ ५.३८.४३ ॥
તે પરાક્રમીને જો મારા વિશે થોડી પણ ચિંતા હોય, તો તીક્ષ્ણ બાણોથી રાક્ષસોનો વિનાશ કેમ કરતો નથી?
5.38.44
भ्रातुरादेशमादाय लक्ष्मणो वा परंतपः।
कस्य हेतोर्न मां वीरः परित्राति महाबलः ॥ ५.३८.४४ ॥
અથવા શત્રુઓને તપાવનાર વીર લક્ષ્મણ, ભાઈનો આદેશ મેળવીને પણ, મહાબળવાન હોવા છતાં મારું રક્ષણ કેમ કરતો નથી?
5.38.45
यदि तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्विन्द्रसमतेजसौ।
सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः ॥ ५.३८.४५ ॥
જો તે બંને પુરુષવ્યાઘ્ર, વાયુ અને ઇન્દ્ર સમાન તેજસ્વી, દેવતાઓને પણ દુર્ધર્ષ છે, તો મારી ઉપેક્ષા કેમ કરે છે?
5.38.46
ममैव दुष्कृतं किंचिन्महदस्ति न संशयः।
समर्थावपि तौ यन्मां नावेक्षेते परंतपौ ॥ ५.३८.४६ ॥
કોઈ શંકા નથી, મારું જ કોઈ મોટું દુષ્કર્મ હશે; શત્રુઓને તપાવનાર તે બંને સમર્થ હોવા છતાં મારી સામે જોતા નથી.
5.38.47
वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रु भाषितम्।
अथाब्रवीन्महातेजा हनूमान् हरियूथपः ॥ ५.३८.४७ ॥
વૈદેહીના કરુણ અને અશ્રુભીનાં વચનો સાંભળી મહાતેજસ્વી વાનરયૂથપતિ હનુમાન ત્યારે બોલ્યા.
5.38.48
त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे।
रामे दुःखाभिपन्ने तु लक्ष्मणः परितप्यते ॥ ५.३८.४८ ॥
દેવી, તારા શોકથી વિમુખ રહેનાર રામના સોગંદ સત્ય તરીકે હું તને લઉં છું; રામ દુઃખમાં ડૂબેલા હોય ત્યારે લક્ષ્મણ પણ સંતપ્ત રહે છે.
5.38.49
कथंचिद् भवती दृष्टा न कालः परिशोचितुम्।
इमं मुहूर्तं दुःखानामन्तं द्रक्ष्यसि शोभने ॥ ५.३८.४९ ॥
કોઈ રીતે તમને જોયાં; હવે શોક કરવાનો સમય નથી. હે શોભને, આ જ ક્ષણે દુઃખોનો અંત જોશો.
5.38.50
तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ राजपुत्रौ महाबलौ।
त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लोकान् भस्मीकरिष्यतः ॥ ५.३८.५० ॥
તે બંને, પુરુષવ્યાઘ્ર, રાજકુમારો, મહાબલી, તમને જોવાના ઉત્સાહથી લોકોને ભસ્મ કરશે.
5.38.51
हत्वा च समरक्रूरं रावणं सहबान्धवम्।
राघवस्त्वां विशालाक्षि स्वां पुरीं प्रति नेष्यति ॥ ५.३८.५१ ॥
હે વિશાલાક્ષી, યુદ્ધમાં ક્રૂર રાવણને તેના બંધુઓ સહિત મારીને રાઘવ તમને પોતાની નગરી તરફ લઈ જશે.
5.38.52
ब्रूहि यद् राघवो वाच्यो लक्ष्मणश्च महाबलः।
सुग्रीवो वापि तेजस्वी हरयो वा समागताः ॥ ५.३८.५२ ॥
રાઘવને જે કહેવાનું છે તે કહો; મહાબલી લક્ષ્મણને, તેજસ્વી સુગ્રીવને, અથવા ત્યાં ભેગા થયેલા વાનરોને પણ કહો.
5.38.53
इत्युक्तवति तस्मिंश्च सीता पुनरथाब्रवीत्।
कौसल्या लोकभर्तारं सुषुवे यं मनस्विनी ॥ ५.३८.५३ ॥
તે આમ કહ્યા પછી સીતા ફરી બોલી — જે મનસ્વિની કૌસલ્યાએ લોકસ્વામીને જન્મ આપ્યો, તેમના વિશે.
5.38.54
तं ममार्थे सुखं पृच्छ शिरसा चाभिवादय।
स्रजश्च सर्वरत्नानि प्रियायाश्च वराङ्गनाः ॥ ५.३८.५४ ॥
મારા માટે તેમની ખુશી પૂછજે અને માથું નમાવીને પ્રણામ કરજે; અને માળાઓ, સર્વ રત્નો, પ્રિયાની શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ (તેમના માટે).
5.38.55
ऐश्वर्यं च विशालायां पृथिव्यामपि दुर्लभम्।
पितरं मातरं चैव सम्मान्याभिप्रसाद्य च ॥ ५.३८.५५ ॥
વિશાળ પૃથ્વી પર પણ દુર્લભ ઐશ્વર્ય, પિતા અને માતાનું સન્માન કરી અને તેમને પ્રસન્ન કરીને (લક્ષ્મણ આવ્યો).
5.38.56
अनुप्रव्रजितो रामं सुमित्रा येन सुप्रजाः।
आनुकूल्येन धर्मात्मा त्यक्त्वा सुखमनुत्तमम् ॥ ५.३८.५६ ॥
જેણે રામનું અનુસરણ કર્યું, જેથી સુમિત્રા સુપુત્રવાળી થઈ, તે ધર્મામાએ પરમ સુખ ત્યજ્યું.
5.38.57
अनुगच्छति काकुत्स्थं भ्रातरं पालयन् वने।
सिंहस्कन्धो महाबाहुर्मनस्वी प्रियदर्शनः ॥ ५.३८.५७ ॥
વનમાં ભાઈનું રક્ષણ કરતાં કાકુત્સ્થ રામનું અનુસરણ કરે છે; સિંહ જેવા ખભાવાળો, મહાબાહુ, મનસ્વી, જોવામાં પ્રિય.
5.38.58
पितृवद् वर्तते रामे मातृवन्मां समाचरत्।
ह्रियमाणां तदा वीरो न तु मां वेद लक्ष्मणः ॥ ५.३८.५८ ॥
રામ પ્રત્યે પિતા જેવો અને મારી પ્રત્યે માતા જેવો વર્તે છે; પણ જ્યારે હું હરાઈ રહી હતી ત્યારે તે વીર લક્ષ્મણ મને ઓળખતો ન હતો.
5.38.59
वृद्धोपसेवी लक्ष्मीवान् शक्तो न बहुभाषिता।
राजपुत्रप्रियश्रेष्ठः सदृशः श्वशुरस्य मे ॥ ५.३८.५९ ॥
વૃદ્ધોની સેવા કરનાર, શ્રીમાન, સમર્થ, ઘણું બોલતો નથી; રાજપુત્રોમાં સૌથી પ્રિય, મારા સસરા જેવો.
5.38.60
मत्तः प्रियतरो नित्यं भ्राता रामस्य लक्ष्मणः।
नियुक्तो धुरि यस्यां तु तामुद्वहति वीर्यवान् ॥ ५.३८.६० ॥
રામનો ભાઈ લક્ષ્મણ હંમેશાં મારા કરતાં પણ વધુ પ્રિય છે; જે ધુરા પર તે નિયુક્ત છે, તે વીર્યવાન જ વહન કરે છે.
5.38.61
यं दृष्ट्वा राघवो नैव वृत्तमार्यमनुस्मरत्।
स ममार्थाय कुशलं वक्तव्यो वचनान्मम ॥ ५.३८.६१ ॥
જેને જોઈને રાઘવ આર્ય આચરણનું સ્મરણ પણ ન કરતા, તેને મારા વચન પ્રમાણે મારા વતી તેમના કુશળ સમાચાર કહેવા.
5.38.62
मृदुर्नित्यं शुचिर्दक्षः प्रियो रामस्य लक्ष्मणः।
यथा हि वानरश्रेष्ठ दुःखक्षयकरो भवेत् ॥ ५.३८.६२ ॥
લક્ષ્મણ સદા કોમળ, શુદ્ધ, દક્ષ અને રામને પ્રિય છે; હે વાનરશ્રેષ્ઠ, તે જ દુઃખનો નાશ કરનાર થાય.
5.38.63
त्वमस्मिन् कार्यनिर्वाहे प्रमाणं हरियूथप।
राघवस्त्वत्समारम्भान्मयि यत्नपरो भवेत् ॥ ५.३८.६३ ॥
હે વાનરયૂથપતિ, આ કાર્યની સિદ્ધિમાં તું જ પ્રમાણ છે; તારા આરંભથી રાઘવ મારા માટે પ્રયત્નશીલ થાય.
5.38.64
इदं ब्रूयाश्च मे नाथं शूरं रामं पुनः पुनः।
जीवितं धारयिष्यामि मासं दशरथात्मज ॥ ५.३८.६४ ॥
મારા નાથ, શૂર રામને આ વારંવાર કહેજે: હે દશરથપુત્ર, હું એક માસ સુધી જ જીવન ટકાવીશ.
5.38.65
ऊर्ध्वं मासान्न जीवेयं सत्येनाहं ब्रवीमि ते।
रावणेनोपरुद्धां मां निकृत्या पापकर्मणा।
त्रातुमर्हसि वीर त्वं पातालादिव कौशिकीम् ॥ ५.३८.६५ ॥
એક માસથી વધુ હું જીવીશ નહીં, આ સત્ય તને કહું છું. પાપી રાવણે છળથી બંદી બનાવેલી મને, હે વીર, પાતાળમાંથી કૌશિકીને છોડાવી હતી તેમ તું છોડાવ.
5.38.66
ततो वस्त्रगतं मुक्त्वा दिव्यं चूडामणिं शुभम्।
प्रदेयो राघवायेति सीता हनुमते ददौ ॥ ५.३८.६६ ॥
પછી વસ્ત્રમાં છુપાવેલ દિવ્ય, શુભ ચૂડામણિ કાઢીને, "આ રાઘવને આપવો" એમ કહીને સીતાએ હનુમાનને આપ્યો.
5.38.67
प्रतिगृह्य ततो वीरो मणिरत्नमनुत्तमम्।
अङ्गुल्या योजयामास नह्यस्य प्राभवद् भुजः ॥ ५.३८.६७ ॥
પછી તે વીરે તે અનુત્તમ મણિરત્ન લઈને આંગળીમાં પહેરાવ્યું, કારણ કે તેમનો હાથ તેમાંથી પસાર થઈ શક્યો નહીં.
5.38.68
मणिरत्नं कपिवरः प्रतिगृह्याभिवाद्य च।
सीतां प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणतः पार्श्वतः स्थितः ॥ ५.३८.६८ ॥
તે મણિરત્ન લઈને શ્રેષ્ઠ કપિએ સીતાને અભિવાદન કર્યું, પ્રદક્ષિણા કરી અને નમ્રતાથી તેમની બાજુમાં ઊભા રહ્યા.
5.38.69
हर्षेण महता युक्तः सीतादर्शनजेन सः।
हृदयेन गतो रामं लक्ष्मणं च सलक्षणम् ॥ ५.३८.६९ ॥
સીતાના દર્શનથી ઉત્પન્ન મહાન હર્ષથી ભરેલા તેઓ હૃદયથી રામ અને લક્ષ્મણ પાસે પહોંચ્યા.
5.38.70
मणिवरमुपगृह्य तं महार्हं
जनकनृपात्मजया धृतं प्रभावात्।
गिरिवरपवनावधूतमुक्तः
सुखितमनाः प्रतिसंक्रमं प्रपेदे ॥ ५.३८.७० ॥
જનકરાજની પુત્રીએ પોતાના પ્રભાવથી ધારણ કરેલો તે મહાર્ઘ શ્રેષ્ઠ મણિ લઈને, પર્વતશ્રેષ્ઠના પવનથી હલીને મુક્ત થયેલા તેઓ સુખી મનથી પાછા ફર્યા.