વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.42.1
ततः पक्षिनिनादेन वृक्षभङ्गस्वनेन च।
बभूवुस्त्राससम्भ्रान्ताः सर्वे लङ्कानिवासिनः ॥ ५.४२.१ ॥
ત્યારે પક્ષીઓની ચીસો અને વૃક્ષો ભાંગવાના અવાજથી લંકાના સર્વ રહેવાસીઓ ભયથી ગભરાઈ ગયા.
5.42.2
विद्रुताश्च भयत्रस्ता विनेदुर्मृगपक्षिणः।
रक्षसां च निमित्तानि क्रूराणि प्रतिपेदिरे ॥ ५.४२.२ ॥
ભયથી ત્રસ્ત થઈ ભાગતાં મૃગો અને પક્ષીઓ ચીસો પાડવા લાગ્યાં; રાક્ષસોએ ભયંકર અપશુકન જોયા.
5.42.3
ततो गतायां निद्रायां राक्षस्यो विकृताननाः।
तद् वनं ददृशुर्भग्नं तं च वीरं महाकपिम् ॥ ५.४२.३ ॥
પછી નિદ્રા જતાં વિકૃત મુખવાળી રાક્ષસીઓએ તે વન ભાંગેલું જોયું, અને તે વીર મહાકપિને પણ જોયો.
5.42.4
स ता दृष्ट्वा महाबाहुर्महासत्त्वो महाबलः।
चकार सुमहद्रूपं राक्षसीनां भयावहम् ॥ ५.४२.४ ॥
તેમને જોઈને તે મહાબાહુ, મહાસત્ત્વ અને મહાબળવાન રાક્ષસીઓને ભય પમાડે એવું અતિ વિશાળ રૂપ ધારણ કર્યું.
5.42.5
ततस्तु गिरिसंकाशमतिकायं महाबलम्।
राक्षस्यो वानरं दृष्ट्वा पप्रच्छुर्जनकात्मजाम् ॥ ५.४२.५ ॥
ત્યારે પર્વત સમાન વિશાળ શરીર અને મહાબળવાળા તે વાનરને જોઈને રાક્ષસીઓએ જનકપુત્રીને પૂછ્યું.
5.42.6
कोऽयं कस्य कुतो वायं किंनिमित्तमिहागतः।
कथं त्वया सहानेन संवादः कृत इत्युत ॥ ५.४२.६ ॥
આ કોણ છે? આ કોનો છે? ક્યાંથી અને શા કારણે અહીં આવ્યો છે? તેં આની સાથે કેવી રીતે વાત કરી?
5.42.7
आचक्ष्व नो विशालाक्षि मा भूत्ते सुभगे भयम्।
संवादमसितापाङ्गि त्वया किं कृतवानयम् ॥ ५.४२.७ ॥
હે વિશાળ નેત્રોવાળી, અમને કહે. હે સૌભાગ્યવતી, તને ભય ન હો. હે કાળા કટાક્ષવાળી, આણે તારી સાથે શો સંવાદ કર્યો?
5.42.8
अथाब्रवीत् तदा साध्वी सीता सर्वाङ्गशोभना।
रक्षसां कामरूपाणां विज्ञाने का गतिर्मम ॥ ५.४२.८ ॥
ત્યારે સર્વાંગસુંદર સાધ્વી સીતાએ કહ્યું: ઇચ્છારૂપ ધારણ કરનારા રાક્ષસોને જાણવાનો મારી પાસે શો માર્ગ છે?
5.42.9
यूयमेवास्य जानीत योऽयं यद् वा करिष्यति।
अहिरेव ह्यहेः पादान् विजानाति न संशयः ॥ ५.४२.९ ॥
આ કોણ છે અને શું કરશે, તે તમે જ જાણો. સાપ જ સાપના પગલાં જાણે છે; એમાં શંકા નથી.
5.42.10
अहमप्यतिभीतास्मि नैव जानामि को ह्ययम्।
वेद्मि राक्षसमेवैनं कामरूपिणमागतम् ॥ ५.४२.१० ॥
હું પણ અત્યંત ભયભીત છું; આ કોણ છે તે મને ખબર નથી. ઇચ્છારૂપ ધરનારો એક રાક્ષસ અહીં આવ્યો છે, એટલું જ હું જાણું છું.
5.42.11
वैदेह्या वचनं श्रुत्वा राक्षस्यो विद्रुता द्रुतम्।
स्थिताः काश्चिद्गताः काश्चिद् रावणाय निवेदितुम् ॥ ५.४२.११ ॥
વૈદેહીના વચન સાંભળીને રાક્ષસીઓ ઝડપથી ભાગી ગઈ; કેટલીક ત્યાં જ ઊભી રહી, કેટલીક રાવણને જણાવવા ગઈ.
5.42.12
रावणस्य समीपे तु राक्षस्यो विकृताननाः।
विरूपं वानरं भीमं रावणाय न्यवेदिषुः ॥ ५.४२.१२ ॥
પરંતુ રાવણ પાસે, વિકૃત મુખવાળી રાક્ષસીઓએ રાવણને તે ભયંકર, કુરૂપ વાનરની વાત જણાવી.
5.42.13
अशोकवनिकामध्ये राजन् भीमवपुः कपिः।
सीतया कृतसंवादस्तिष्ठत्यमितविक्रमः ॥ ५.४२.१३ ॥
હે રાજન્! અશોકવનની વચ્ચે ભયંકર દેહવાળો તે વાનર, અમિત પરાક્રમી, સીતા સાથે વાતચીત કરીને ત્યાં ઊભો છે.
5.42.14
न च तं जानकी सीता हरिं हरिणलोचना।
अस्माभिर्बहुधा पृष्टा निवेदयितुमिच्छति ॥ ५.४२.१४ ॥
હરણ જેવા નેત્રોવાળી જાનકી સીતા અમે ઘણી વાર પૂછ્યા છતાં તે વાનર વિશે કહેવા ઇચ્છતી નથી.
5.42.15
वासवस्य भवेद् दूतो दूतो वैश्रवणस्य वा।
प्रेषितो वापि रामेण सीतान्वेषणकाङ्क्षया ॥ ५.४२.१५ ॥
તે ઇન્દ્રનો દૂત હોઈ શકે, અથવા કુબેરનો દૂત; અથવા સીતાને શોધવાની ઇચ્છાથી રામે જ મોકલેલો દૂત હોઈ શકે.
5.42.16
तेनैवाद्भुतरूपेण यत्तत्तव मनोहरम्।
नानामृगगणाकीर्णं प्रमृष्टं प्रमदावनम् ॥ ५.४२.१६ ॥
તે અદ્ભુત રૂપવાળાએ જ તારું મનોહર પ્રમદાવન, અનેક મૃગ-સમૂહોથી ભરેલું, સંપૂર્ણ વિનાશ કર્યું છે.
5.42.17
न तत्र कश्चिदुद्देशो यस्तेन न विनाशितः।
यत्र सा जानकी देवी स तेन न विनाशितः ॥ ५.४२.१७ ॥
ત્યાં એવો કોઈ ભાગ નથી જે તેણે નષ્ટ ન કર્યો હોય; જ્યાં દેવી જાનકી છે, માત્ર તે જ સ્થાન તેણે નષ્ટ કર્યું નથી.
5.42.18
जानकीरक्षणार्थं वा श्रमाद् वा नोपलक्ष्यते।
अथवा कः श्रमस्तस्य सैव तेनाभिरक्षिता ॥ ५.४२.१८ ॥
જાનકીના રક્ષણ માટે, અથવા થાકને કારણે આ દેખાતું નથી; અથવા તેને કેવો થાક? તે જ તેના દ્વારા રક્ષાયેલી છે.
5.42.19
चारुपल्लवपत्राढ्यं यं सीता स्वयमास्थिता।
प्रवृद्धः शिंशपावृक्षः स च तेनाभिरक्षितः ॥ ५.४२.१९ ॥
સુંદર કૂંપળો અને પાંદડાંથી ભરેલું, જેની નીચે સીતા પોતે બેઠાં હતાં એવું મોટું શિંશપા વૃક્ષ; તેણે તેનું રક્ષણ કર્યું.
5.42.20
तस्योग्ररूपस्योग्रं त्वं दण्डमाज्ञातुमर्हसि।
सीता सम्भाषिता येन वनं तेन विनाशितम् ॥ ५.४२.२० ॥
તે ઉગ્ર રૂપવાળાને તારે કઠોર દંડનો આદેશ આપવો જોઈએ; જેણે સીતા સાથે વાત કરી અને વન નષ્ટ કર્યું, તેણે જ એ કર્યું.
5.42.21
मनःपरिगृहीतां तां तव रक्षोगणेश्वर।
कः सीतामभिभाषेत यो न स्यात् त्यक्तजीवितः ॥ ५.४२.२१ ॥
હે રાક્ષસગણોના સ્વામી! તારા મને જેને અપનાવી છે તે સીતા સાથે, જીવન ત્યજ્યા વિના કોણ વાત કરી શકે?
5.42.22
राक्षसीनां वचः श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः।
चिताग्निरिव जज्वाल कोपसंवर्तितेक्षणः ॥ ५.४२.२२ ॥
રાક્ષસીઓના વચન સાંભળીને રાક્ષસેશ્વર રાવણ ચિતાની અગ્નિ જેમ સળગી ઊઠ્યો; ક્રોધથી તેની આંખો ફરી ગઈ.
5.42.23
तस्य क्रुद्धस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः।
दीप्ताभ्यामिव दीपाभ्यां सार्चिषः स्नेहबिन्दवः ॥ ५.४२.२३ ॥
ક્રોધિત તેની આંખોમાંથી આંસુનાં બિંદુઓ ટપક્યાં; બળતા બે દીવાઓમાંથી જ્વાળા સાથે તેલનાં બિંદુઓ ટપકે તેમ.
5.42.24
आत्मनः सदृशान् वीरान् किंकरान्नाम राक्षसान्।
व्यादिदेश महातेजा निग्रहार्थं हनूमतः ॥ ५.४२.२४ ॥
મહાતેજસ્વી તેણે પોતાના જેવા વીર 'કિંકર' નામના રાક્ષસોને હનુમાનને નિગ્રહ કરવાનો આદેશ આપ્યો.
5.42.25
तेषामशीतिसाहस्रं किंकराणां तरस्विनाम्।
निर्ययुर्भवनात् तस्मात् कूटमुद्गरपाणयः ॥ ५.४२.२५ ॥
તેમનામાંથી એંસી હજાર વેગવાન કિંકર રાક્ષસો હાથમાં લોખંડની ગદા અને મુદ્ગર લઈને તે ભવનમાંથી બહાર નીકળ્યા.
5.42.26
महोदरा महादंष्ट्रा घोररूपा महाबलाः।
युद्धाभिमनसः सर्वे हनूमद्ग्रहणोन्मुखाः ॥ ५.४२.२६ ॥
મોટા પેટવાળા, મોટા દાંતવાળા, ભયંકર રૂપવાળા અને મહાબલી, યુદ્ધમાં મન લગાવેલા તેઓ સૌ હનુમાનને પકડવા આતુર હતા.
5.42.27
ते कपिं तं समासाद्य तोरणस्थमवस्थितम्।
अभिपेतुर्महावेगाः पतंगा इव पावकम् ॥ ५.४२.२७ ॥
તોરણ પર ઊભેલા તે વાનર પાસે પહોંચીને તે મહાવેગવાન રાક્ષસો અગ્નિ પર પતંગિયાંની જેમ તેના પર તૂટી પડ્યા.
5.42.28
ते गदाभिर्विचित्राभिः परिघैः काञ्चनाङ्गदैः।
आजग्मुर्वानरश्रेष्ठं शरैरादित्यसंनिभैः ॥ ५.४२.२८ ॥
વિચિત્ર ગદાઓ, સોનાના અંગદોથી શોભતા પરિઘો અને સૂર્ય સમાન તેજસ્વી બાણો લઈને તેઓ તે વાનરશ્રેષ્ઠ પાસે આવ્યા.
5.42.29
मुद्गरैः पट्टिशैः शूलैः प्रासतोमरपाणयः।
परिवार्य हनूमन्तं सहसा तस्थुरग्रतः ॥ ५.४२.२९ ॥
મુદ્ગર, પટ્ટિશ, શૂળ, હાથમાં પ્રાસ અને તોમર ધરીને તેઓ હનુમાનને ઘેરીને અચાનક તેમની સામે ઊભા રહ્યા.
5.42.30
हनूमानपि तेजस्वी श्रीमान् पर्वतसंनिभः।
क्षितावाविद्ध्य लाङ्गूलं ननाद च महाध्वनिम् ॥ ५.४२.३० ॥
તેજસ્વી અને શ્રીમાન હનુમાન પણ પર્વત સમાન અચળ ઊભા રહ્યા, અને પૂંછડી ધરતી પર પછાડીને મહાન ગર્જના કરી.
5.42.31
स भूत्वा तु महाकायो हनूमान् मारुतात्मजः।
पुच्छमास्फोटयामास लङ्कां शब्देन पूरयन् ॥ ५.४२.३१ ॥
તે મહાકાય મારુતાત્મજ હનુમાને પૂંછડી પછાડીને તે અવાજથી લંકા ભરી દીધી.
5.42.32
तस्यास्फोटितशब्देन महता चानुनादिना।
पेतुर्विहङ्गा गगनादुच्चैश्चेदमघोषयत् ॥ ५.४२.३२ ॥
તે મોટા પડઘાતા અવાજથી આકાશમાંથી પક્ષીઓ પડ્યાં; અને તેણે ઊંચા સ્વરે આ જાહેર કર્યું.
5.42.33
जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः।
राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः ॥ ५.४२.३३ ॥
અતિબળવાન રામ જય પામે, મહાબળવાન લક્ષ્મણ પણ જય પામે; રાઘવે રક્ષેલો રાજા સુગ્રીવ પણ જય પામે.
5.42.34
दासोऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः।
हनूमान् शत्रुसैन्यानां निहन्ता मारुतात्मजः ॥ ५.४२.३४ ॥
હું કોસલના રાજા રામનો દાસ છું, જેમના કર્મો અથાક છે. હું મારુતાત્મજ હનુમાન છું, શત્રુ-સૈન્યોનો સંહારક.
5.42.35
न रावणसहस्रं मे युद्धे प्रतिबलं भवेत्।
शिलाभिश्च प्रहरतः पादपैश्च सहस्रशः ॥ ५.४२.३५ ॥
યુદ્ધમાં હજાર રાવણ પણ મારી બરાબરી ન કરી શકે; પથ્થરો અને વૃક્ષોથી હજારો વાર પ્રહાર કરનારા મારી સામે.
5.42.36
अर्दयित्वा पुरीं लङ्कामभिवाद्य च मैथिलीम्।
समृद्धार्थो गमिष्यामि मिषतां सर्वरक्षसाम् ॥ ५.४२.३६ ॥
લંકા નગરીને કચડીને, મૈથિલીને વંદન કરીને, બધા રાક્ષસોના જોતાં કાર્ય સિદ્ધ કરીને હું જઈશ.
5.42.37
तस्य संनादशब्देन तेऽभवन् भयशङ्किताः।
ददृशुश्च हनूमन्तं संध्यामेघमिवोन्नतम् ॥ ५.४२.३७ ॥
તેના ગર્જનાના અવાજથી તેઓ ભયભીત અને શંકિત થઈ ગયા; સંધ્યાના મેઘ જેવા ઊંચા હનુમાનને તેમણે જોયા.
5.42.38
स्वामिसंदेशनिःशङ्कास्ततस्ते राक्षसाः कपिम्।
चित्रैः प्रहरणैर्भीमैरभिपेतुस्ततस्ततः ॥ ५.४२.३८ ॥
પોતાના સ્વામીના આદેશથી નિર્ભય બનેલા તે રાક્ષસોએ વાનર પર વિવિધ ભયંકર શસ્ત્રો વડે ચારેબાજુથી હુમલો કર્યો.
5.42.39
स तैः परिवृतः शूरैः सर्वतः स महाबलः।
आससादायसं भीमं परिघं तोरणाश्रितम् ॥ ५.४२.३९ ॥
તે શૂર રાક્ષસોથી ચારેબાજુ ઘેરાયેલા મહાબળવાન હનુમાને દરવાજા પાસે રહેલો ભયંકર લોખંડનો પરિઘ (ગદા) ઉપાડ્યો.
5.42.40
स तं परिघमादाय जघान रजनीचरान्।
सपन्नगमिवादाय स्फुरन्तं विनतासुतः ॥ ५.४२.४० ॥
તે પરિઘ લઈને તેણે નિશાચરોને મારી નાખ્યા, જેમ વિનતાનો પુત્ર ગરુડ તરફડતા સર્પને પકડીને મારે.
5.42.41
विचचाराम्बरे वीरः परिगृह्य च मारुतिः।
सूदयामास वज्रेण दैत्यानिव सहस्रदृक् ॥ ५.४२.४१ ॥
વીર મારુતિ આકાશમાં વિચરતા તે પરિઘ પકડીને રાક્ષસોનો સંહાર કરવા લાગ્યા; જેમ સહસ્રનેત્ર ઇન્દ્ર વજ્રથી દૈત્યોનો નાશ કરે.
5.42.42
स हत्वा राक्षसान् वीरः किंकरान् मारुतात्मजः।
युद्धाकाङ्क्षी महावीरस्तोरणं समवस्थितः ॥ ५.४२.४२ ॥
તે વીર મારુતાત્મજે કિંકર રાક્ષસોને મારીને, યુદ્ધની ઇચ્છાથી તે મહાવીર દરવાજે સ્થિર થયા.
5.42.43
ततस्तस्माद् भयान्मुक्ताः कतिचित्तत्र राक्षसाः।
निहतान् किंकरान् सर्वान् रावणाय न्यवेदयन् ॥ ५.४२.४३ ॥
ત્યારે એ ભયથી બચી ગયેલા કેટલાક રાક્ષસોએ ત્યાં માર્યા ગયેલા બધા સેવકોની માહિતી રાવણને આપી.
5.42.44
स राक्षसानां निहतं महाबलं
निशम्य राजा परिवृत्तलोचनः।
समादिदेशाप्रतिमं पराक्रमे
प्रहस्तपुत्रं समरे सुदुर्जयम् ॥ ५.४२.४४ ॥
રાક્ષસોની એ મહાબળવાન સેના નાશ પામી એ સાંભળીને રાજાએ ક્રોધથી આંખો ફેરવી, યુદ્ધમાં અજેય અને અનુપમ પરાક્રમી પ્રહસ્તના પુત્રને આજ્ઞા આપી.