वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.42.1
ततः पक्षिनिनादेन वृक्षभङ्गस्वनेन च।
बभूवुस्त्राससम्भ्रान्ताः सर्वे लङ्कानिवासिनः ॥ ५.४२.१ ॥
तेव्हा पक्ष्यांच्या किंचाळ्यांनी आणि वृक्ष मोडण्याच्या आवाजाने लंकेतील सर्व रहिवासी भयाने गोंधळून गेले.
5.42.2
विद्रुताश्च भयत्रस्ता विनेदुर्मृगपक्षिणः।
रक्षसां च निमित्तानि क्रूराणि प्रतिपेदिरे ॥ ५.४२.२ ॥
भयाने थरथरत पळणारे मृग व पक्षी ओरडू लागले; राक्षसांना भयानक अपशकुन दिसू लागले.
5.42.3
ततो गतायां निद्रायां राक्षस्यो विकृताननाः।
तद् वनं ददृशुर्भग्नं तं च वीरं महाकपिम् ॥ ५.४२.३ ॥
मग झोप संपल्यावर विकृत तोंडाच्या राक्षसींनी ते वन उद्ध्वस्त झालेले पाहिले, आणि त्या वीर महाकपीलाही पाहिले.
5.42.4
स ता दृष्ट्वा महाबाहुर्महासत्त्वो महाबलः।
चकार सुमहद्रूपं राक्षसीनां भयावहम् ॥ ५.४२.४ ॥
त्यांना पाहून तो महाबाहू, महासत्त्व, महाबलवान राक्षसींना भय वाटेल असे अतिविशाल रूप धारण करता झाला.
5.42.5
ततस्तु गिरिसंकाशमतिकायं महाबलम्।
राक्षस्यो वानरं दृष्ट्वा पप्रच्छुर्जनकात्मजाम् ॥ ५.४२.५ ॥
मग पर्वतासारखा विशाल देह आणि महाबल असलेल्या त्या वानराला पाहून राक्षसींनी जनककन्येला विचारले.
5.42.6
कोऽयं कस्य कुतो वायं किंनिमित्तमिहागतः।
कथं त्वया सहानेन संवादः कृत इत्युत ॥ ५.४२.६ ॥
हा कोण आहे? हा कोणाचा आहे? कोठून आणि कोणत्या कारणाने येथे आला आहे? याच्याशी तू कसा संवाद केलास?
5.42.7
आचक्ष्व नो विशालाक्षि मा भूत्ते सुभगे भयम्।
संवादमसितापाङ्गि त्वया किं कृतवानयम् ॥ ५.४२.७ ॥
हे विशाल नेत्रे, आम्हाला सांग. हे सौभाग्यवती, तुला भय नको. हे काळ्या कटाक्षांच्या सुंदरी, याने तुझ्याशी काय संवाद केला?
5.42.8
अथाब्रवीत् तदा साध्वी सीता सर्वाङ्गशोभना।
रक्षसां कामरूपाणां विज्ञाने का गतिर्मम ॥ ५.४२.८ ॥
तेव्हा सर्वांगसुंदर साध्वी सीता म्हणाली: इच्छेनुसार रूप धारण करणाऱ्या राक्षसांना ओळखण्याचा माझ्याजवळ कोणता मार्ग आहे?
5.42.9
यूयमेवास्य जानीत योऽयं यद् वा करिष्यति।
अहिरेव ह्यहेः पादान् विजानाति न संशयः ॥ ५.४२.९ ॥
हा कोण आहे आणि काय करेल, हे तुम्हीच जाणा. सापच सापाचे पाऊलखूण ओळखतो; यात संशय नाही.
5.42.10
अहमप्यतिभीतास्मि नैव जानामि को ह्ययम्।
वेद्मि राक्षसमेवैनं कामरूपिणमागतम् ॥ ५.४२.१० ॥
मीसुद्धा अत्यंत घाबरले आहे; हा कोण आहे हे मला माहीत नाही. इच्छेनुसार रूप घेणारा एक राक्षस येथे आला आहे, एवढेच मी जाणते.
5.42.11
वैदेह्या वचनं श्रुत्वा राक्षस्यो विद्रुता द्रुतम्।
स्थिताः काश्चिद्गताः काश्चिद् रावणाय निवेदितुम् ॥ ५.४२.११ ॥
वैदेहीचे शब्द ऐकून राक्षसी त्वरेने पळाल्या; काही तेथेच उभ्या राहिल्या, तर काही रावणाला सांगण्यासाठी गेल्या.
5.42.12
रावणस्य समीपे तु राक्षस्यो विकृताननाः।
विरूपं वानरं भीमं रावणाय न्यवेदिषुः ॥ ५.४२.१२ ॥
पण रावणाजवळ विकृत मुखांच्या राक्षसींनी त्या भयंकर, कुरूप वानराचा वृत्तांत रावणाला सांगितला.
5.42.13
अशोकवनिकामध्ये राजन् भीमवपुः कपिः।
सीतया कृतसंवादस्तिष्ठत्यमितविक्रमः ॥ ५.४२.१३ ॥
हे राजा! अशोकवनाच्या मध्यभागी भयंकर देहाचा तो वानर, अमित पराक्रमी, सीतेशी संवाद साधून तिथे उभा आहे.
5.42.14
न च तं जानकी सीता हरिं हरिणलोचना।
अस्माभिर्बहुधा पृष्टा निवेदयितुमिच्छति ॥ ५.४२.१४ ॥
हरिणाक्षी जानकी सीता आम्ही अनेक वेळा विचारूनही त्या वानराबद्दल सांगू इच्छित नाही.
5.42.15
वासवस्य भवेद् दूतो दूतो वैश्रवणस्य वा।
प्रेषितो वापि रामेण सीतान्वेषणकाङ्क्षया ॥ ५.४२.१५ ॥
तो इंद्राचा दूत असेल, किंवा कुबेराचा दूत; किंवा सीतेचा शोध घेण्याच्या इच्छेने रामानेच पाठवलेला दूत असेल.
5.42.16
तेनैवाद्भुतरूपेण यत्तत्तव मनोहरम्।
नानामृगगणाकीर्णं प्रमृष्टं प्रमदावनम् ॥ ५.४२.१६ ॥
त्या अद्भुत रूपानेच तुझे मनोहर प्रमदावन, अनेक मृगसमूहांनी भरलेले, पूर्णपणे उद्ध्वस्त केले आहे.
5.42.17
न तत्र कश्चिदुद्देशो यस्तेन न विनाशितः।
यत्र सा जानकी देवी स तेन न विनाशितः ॥ ५.४२.१७ ॥
तेथे असा कोणताही भाग नाही जो त्याने नष्ट केला नाही; जिथे देवी जानकी आहे, तेवढाच भाग त्याने नष्ट केलेला नाही.
5.42.18
जानकीरक्षणार्थं वा श्रमाद् वा नोपलक्ष्यते।
अथवा कः श्रमस्तस्य सैव तेनाभिरक्षिता ॥ ५.४२.१८ ॥
जानकीच्या रक्षणासाठी, किंवा थकव्यामुळे हे दिसत नाही; अथवा त्याला कसला थकवा? तीच तर त्याच्याद्वारे संरक्षित आहे.
5.42.19
चारुपल्लवपत्राढ्यं यं सीता स्वयमास्थिता।
प्रवृद्धः शिंशपावृक्षः स च तेनाभिरक्षितः ॥ ५.४२.१९ ॥
सुंदर कोवळ्या पालवी व पानांनी भरलेला, ज्याखाली सीता स्वतः बसली होती तो मोठा शिंशपा वृक्ष; त्याने त्याचे रक्षण केले.
5.42.20
तस्योग्ररूपस्योग्रं त्वं दण्डमाज्ञातुमर्हसि।
सीता सम्भाषिता येन वनं तेन विनाशितम् ॥ ५.४२.२० ॥
त्या उग्ररूपी दूताला तू कठोर शिक्षा फर्मावी; ज्याने सीतेशी संभाषण केले आणि वन उद्ध्वस्त केले, तोच तो.
5.42.21
मनःपरिगृहीतां तां तव रक्षोगणेश्वर।
कः सीतामभिभाषेत यो न स्यात् त्यक्तजीवितः ॥ ५.४२.२१ ॥
हे राक्षसगणांच्या स्वामी! तुझ्या मनाने ज्यांना स्वीकारले, त्या सीतेशी प्राण त्यागल्याशिवाय कोण बोलू शकेल?
5.42.22
राक्षसीनां वचः श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः।
चिताग्निरिव जज्वाल कोपसंवर्तितेक्षणः ॥ ५.४२.२२ ॥
राक्षसींचे बोल ऐकून राक्षसराज रावण चितेच्या अग्नीप्रमाणे पेटला; क्रोधाने त्याचे डोळे फिरले.
5.42.23
तस्य क्रुद्धस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः।
दीप्ताभ्यामिव दीपाभ्यां सार्चिषः स्नेहबिन्दवः ॥ ५.४२.२३ ॥
क्रुद्ध झालेल्या त्याच्या डोळ्यांतून अश्रूंचे थेंब ओघळले; जळत्या दोन दिव्यांतून ज्योतीसह तेलाचे थेंब गळावेत तसे.
5.42.24
आत्मनः सदृशान् वीरान् किंकरान्नाम राक्षसान्।
व्यादिदेश महातेजा निग्रहार्थं हनूमतः ॥ ५.४२.२४ ॥
महातेजस्वी त्याने स्वतःसारख्या 'किंकर' नावाच्या वीर राक्षसांना हनुमानाला आवरण्याची आज्ञा दिली।
5.42.25
तेषामशीतिसाहस्रं किंकराणां तरस्विनाम्।
निर्ययुर्भवनात् तस्मात् कूटमुद्गरपाणयः ॥ ५.४२.२५ ॥
त्यांच्यापैकी ऐंशी हजार वेगवान किंकर राक्षस हातात लोखंडी गदा आणि मुद्गर घेऊन त्या भवनातून बाहेर पडले.
5.42.26
महोदरा महादंष्ट्रा घोररूपा महाबलाः।
युद्धाभिमनसः सर्वे हनूमद्ग्रहणोन्मुखाः ॥ ५.४२.२६ ॥
मोठे पोट, मोठे सुळे, भयंकर रूप आणि महाबलवान, युद्धात मन लावलेले ते सर्व हनुमानाला पकडण्यास उत्सुक होते.
5.42.27
ते कपिं तं समासाद्य तोरणस्थमवस्थितम्।
अभिपेतुर्महावेगाः पतंगा इव पावकम् ॥ ५.४२.२७ ॥
वेशीवर उभ्या असलेल्या त्या वानरापर्यंत पोहोचून ते महावेगवान राक्षस अग्नीवर पतंग पडावेत तसे त्याच्यावर तुटून पडले.
5.42.28
ते गदाभिर्विचित्राभिः परिघैः काञ्चनाङ्गदैः।
आजग्मुर्वानरश्रेष्ठं शरैरादित्यसंनिभैः ॥ ५.४२.२८ ॥
विचित्र गदा, सोन्याच्या अंगदांनी सजलेले परिघ आणि सूर्यासारखे तेजस्वी बाण घेऊन ते त्या वानरश्रेष्ठाजवळ आले.
5.42.29
मुद्गरैः पट्टिशैः शूलैः प्रासतोमरपाणयः।
परिवार्य हनूमन्तं सहसा तस्थुरग्रतः ॥ ५.४२.२९ ॥
मुद्गर, पट्टिश, शूल आणि हातात प्रास व तोमर घेतलेले ते हनुमानाला वेढून अचानक त्याच्यासमोर उभे राहिले.
5.42.30
हनूमानपि तेजस्वी श्रीमान् पर्वतसंनिभः।
क्षितावाविद्ध्य लाङ्गूलं ननाद च महाध्वनिम् ॥ ५.४२.३० ॥
तेजस्वी आणि शोभिवंत हनुमानही पर्वतासारखा अचल उभा राहिला; त्याने शेपटी जमिनीवर आपटून महानाद केला.
5.42.31
स भूत्वा तु महाकायो हनूमान् मारुतात्मजः।
पुच्छमास्फोटयामास लङ्कां शब्देन पूरयन् ॥ ५.४२.३१ ॥
त्या महाकाय मारुतात्मज हनुमानाने शेपूट आपटून त्या आवाजाने लंका भरून टाकली.
5.42.32
तस्यास्फोटितशब्देन महता चानुनादिना।
पेतुर्विहङ्गा गगनादुच्चैश्चेदमघोषयत् ॥ ५.४२.३२ ॥
त्या मोठ्या प्रतिध्वनित आवाजाने आकाशातून पक्षी खाली पडले; आणि त्याने मोठ्याने ही घोषणा केली.
5.42.33
जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः।
राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः ॥ ५.४२.३३ ॥
अतिबलवान राम जयी होवो, महाबलवान लक्ष्मणही जयी होवो; राघवाने रक्षिलेला राजा सुग्रीवही जयी होवो.
5.42.34
दासोऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः।
हनूमान् शत्रुसैन्यानां निहन्ता मारुतात्मजः ॥ ५.४२.३४ ॥
मी कोसलाधिपती रामाचा दास आहे, ज्याची कर्मे अथक आहेत. मी मारुतात्मज हनुमान, शत्रुसैन्याचा संहारक आहे.
5.42.35
न रावणसहस्रं मे युद्धे प्रतिबलं भवेत्।
शिलाभिश्च प्रहरतः पादपैश्च सहस्रशः ॥ ५.४२.३५ ॥
युद्धात हजार रावणही माझ्याशी बरोबरी करू शकत नाहीत; दगडांनी आणि झाडांनी हजारो वेळा प्रहार करणाऱ्या माझ्यापुढे.
5.42.36
अर्दयित्वा पुरीं लङ्कामभिवाद्य च मैथिलीम्।
समृद्धार्थो गमिष्यामि मिषतां सर्वरक्षसाम् ॥ ५.४२.३६ ॥
लंका नगरी उद्ध्वस्त करून, मैथिलीला नमस्कार करून, सर्व राक्षसांच्या देखत मी कृतार्थ होऊन जाईन.
5.42.37
तस्य संनादशब्देन तेऽभवन् भयशङ्किताः।
ददृशुश्च हनूमन्तं संध्यामेघमिवोन्नतम् ॥ ५.४२.३७ ॥
त्याच्या गर्जनेच्या शब्दाने ते भयभीत व शंकित झाले; संध्याकाळच्या मेघाप्रमाणे उंच उभ्या असलेल्या हनुमानाला त्यांनी पाहिले.
5.42.38
स्वामिसंदेशनिःशङ्कास्ततस्ते राक्षसाः कपिम्।
चित्रैः प्रहरणैर्भीमैरभिपेतुस्ततस्ततः ॥ ५.४२.३८ ॥
आपल्या स्वामीच्या आज्ञेने निर्भय झालेल्या त्या राक्षसांनी वानरावर विविध भयानक शस्त्रांनी सर्व बाजूंनी हल्ला केला.
5.42.39
स तैः परिवृतः शूरैः सर्वतः स महाबलः।
आससादायसं भीमं परिघं तोरणाश्रितम् ॥ ५.४२.३९ ॥
त्या शूर राक्षसांनी चोहोबाजूंनी वेढलेल्या त्या महाबलवान हनुमानाने वेशीजवळ पडलेली भयंकर लोखंडी परिघ (गदा) उचलली.
5.42.40
स तं परिघमादाय जघान रजनीचरान्।
सपन्नगमिवादाय स्फुरन्तं विनतासुतः ॥ ५.४२.४० ॥
ती परिघ हाती घेऊन त्याने निशाचरांना ठार मारले, जसा विनतेचा पुत्र गरुड तडफडणाऱ्या सर्पाला पकडून मारतो.
5.42.41
विचचाराम्बरे वीरः परिगृह्य च मारुतिः।
सूदयामास वज्रेण दैत्यानिव सहस्रदृक् ॥ ५.४२.४१ ॥
वीर मारुती आकाशात संचार करत ती परिघ धरून राक्षसांना ठार करू लागला; जसा सहस्रनेत्र इंद्र वज्राने दैत्यांचा संहार करतो.
5.42.42
स हत्वा राक्षसान् वीरः किंकरान् मारुतात्मजः।
युद्धाकाङ्क्षी महावीरस्तोरणं समवस्थितः ॥ ५.४२.४२ ॥
वीर मारुतात्मज हनुमानाने किंकर राक्षसांना ठार करून, युद्धाची इच्छा धरून त्या महावीराने वेशीवर स्थान घेतले.
5.42.43
ततस्तस्माद् भयान्मुक्ताः कतिचित्तत्र राक्षसाः।
निहतान् किंकरान् सर्वान् रावणाय न्यवेदयन् ॥ ५.४२.४३ ॥
तेव्हा त्या भीतीपासून सुटलेल्या काही राक्षसांनी तेथे मारल्या गेलेल्या सर्व सेवकांची माहिती रावणाला दिली.
5.42.44
स राक्षसानां निहतं महाबलं
निशम्य राजा परिवृत्तलोचनः।
समादिदेशाप्रतिमं पराक्रमे
प्रहस्तपुत्रं समरे सुदुर्जयम् ॥ ५.४२.४४ ॥
राक्षसांचे ते महाबलशाली सैन्य मारले गेले हे ऐकून राजा रावणाने रागाने डोळे फिरवत, युद्धात अजेय आणि अतुल पराक्रमी प्रहस्ताच्या पुत्राला आज्ञा दिली.