Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.44

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

5.44.1

संदिष्टो राक्षसेन्द्रेण प्रहस्तस्य सुतो बली ।
जम्बुमाली महादंष्ट्रो निर्जगाम धनुर्धरः ॥ ५.४४.१ ॥

राक्षसराज द्वारा आदेश पाकर, प्रहस्त का बलवान पुत्र जम्बुमाली, बड़े दाँतों वाला धनुर्धर, बाहर निकला।

5.44.2

रक्तमाल्याम्बरधरः स्रग्वी रुचिरकुण्डलः ।
महान् विवृत्तनयनश्चण्डः समरदुर्जयः ॥ ५.४४.२ ॥

लाल मालाएँ और लाल वस्त्र धारण किए, मालाओं से सजा, सुंदर कुंडलों वाला, विशाल, फैली आँखों वाला, उग्र, युद्ध में अजेय।

5.44.3

धनुः शक्रधनुःप्रख्यं महद्रुचिरसायकम् ।
विस्फारयानो वेगेन वज्राशनिसमस्वनम् ॥ ५.४४.३ ॥

इंद्रधनुष के समान विशाल धनुष को वेग से खींचते हुए, जिसका स्वर वज्र और बिजली के समान था, सुंदर बाणों के साथ।

5.44.4

तस्य विस्फारघोषेण धनुषो महता दिशः ।
प्रदिशश्च नभश्चॆव सहसा समपूर्यत ॥ ५.४४.४ ॥

उसके धनुष की विस्फार-ध्वनि से सभी दिशाएँ, उप-दिशाएँ और आकाश अचानक भर गए।

5.44.5

रथेन खरयुक्तेन तमागतमुदीक्ष्य सः ।
हनुमान् वेगसंपन्नो जहर्ष च ननाद च ॥ ५.४४.५ ॥

गधों से जुते रथ पर आते हुए उसे देखकर वेगवान हनुमान हर्षित हुए और गर्जना की।

5.44.6

तं तोरणविटङ्कस्थं हनुमन्तं महाकपिम् ।
जम्बुमाली महाबाहुर्विव्याध निशितैः शरैः ॥ ५.४४.६ ॥

तोरण के छज्जे पर खड़े महाकपि हनुमान को महाबाहु जम्बुमाली ने तीखे बाणों से बेधा।

5.44.7

अर्धचन्द्रेण वदने शिरस्येकेन कर्णिना ।
बाह्वोर्विव्याध नाराचैर्दशभिस्तं कपीश्वरम् ॥ ५.४४.७ ॥

उसने अर्धचन्द्राकार बाण से मुख पर, एक नुकीले बाण से सिर पर, और दस नाराचों से दोनों बाहुओं पर उस वानरराज को बींध दिया।

5.44.8

तस्य तच्छुशुभे ताम्रं शरेणाभिहतं मुखम् ।
शरदीवाम्बुजम्फुल्लं विद्धं भास्कररश्मिना ॥ ५.४४.८ ॥

बाण से आहत उसका वह लालिमायुक्त मुख ऐसे सुशोभित हुआ जैसे शरद् ऋतु में सूर्य-किरण से बिंधा खिला हुआ कमल।

5.44.9

तत्तस्य रक्तं रक्तेन रञ्जितं शुशुभे मुखम् ।
यथाकाशे महापद्मं सिक्तं चन्दनबिन्दुभिः ॥ ५.४४.९ ॥

रक्त से रँगा हुआ उसका वह लाल मुख ऐसे सुशोभित हुआ जैसे आकाश में चन्दन-बिन्दुओं से सिंचा हुआ कोई महापद्म।

5.44.10

चुकोप बाणाभिहतो राक्षसस्य महाकपिः ।
ततः पार्श्वेतिविपुलां ददर्श महतीं शिलाम् ॥ ५.४४.१० ॥

राक्षस के बाण से आहत होकर उस महाकपि को क्रोध आ गया। तब उसने पास ही एक अत्यन्त विशाल महान् शिला देखी।

5.44.11

तरसा तां समुत्पाट्य चिक्षेप बलवद्बली ।
तां शरैर्दशभिः क्रुद्धस्ताडयामास राक्षसः ॥ ५.४४.११ ॥

बलवान् ने वेग से उसे उखाड़कर फेंका। क्रुद्ध राक्षस ने दस बाणों से उसे प्रहार करके चोट पहुँचाई।

5.44.12

विपन्नं कर्म तद्दृष्ट्वा हनुमांश्चण्डविक्रमः ।
सालं विपुलमुत्पाट्य भ्रामयामास वीर्यवान् ॥ ५.४४.१२ ॥

अपने कर्म को विफल होते देखकर चण्ड-पराक्रमी हनुमान् ने एक विशाल साल-वृक्ष उखाड़कर उसे घुमाना आरम्भ किया, वे वीर्यवान् थे।

5.44.13

भ्रामयन्तं कपिं दृष्ट्वा सालवृक्षं महाबलम् ।
चिक्षेप सुबहून् बाणान् जम्बुमाली महाबलः ॥ ५.४४.१३ ॥

महाबली सालवृक्ष को घुमाते हुए वानर को देखकर जम्बुमाली ने अनेक बाण छोड़े।

5.44.14

सालं चतुर्भिश्चिच्छेद वानरं पञ्चभिर्भुजे ।
शिरस्येकेन बाणेन दशभिस्तु स्तनान्तरे ॥ ५.४४.१४ ॥

उसने चार बाणों से सालवृक्ष को काट डाला, पाँच से वानर की भुजा पर, एक बाण से सिर पर और दस से छाती के बीच प्रहार किया।

5.44.15

स शरैः पूरिततनुः क्रोधेन महता वृतः ।
तमेव परिघं गृह्य भ्रामयामास वेगतः ॥ ५.४४.१५ ॥

बाणों से भरे शरीर वाले उस हनुमान महान क्रोध से घिरे हुए थे; उन्होंने उसी परिघ को पकड़कर वेग से घुमाया।

5.44.16

अतिवेगोतिवेगेन भ्रामयित्वा बलोत्कटः ।
परिघं पातयामास जम्बुमालेर्महोरसि ॥ ५.४४.१६ ॥

अत्यंत वेग से घुमाकर उस बलशाली ने परिघ को जम्बुमाली की विशाल छाती पर दे मारा।

5.44.17

तस्य चैव शिरो नास्ति न बाहू न च जानुनी ।
न धनुर्नरथो नाश्वास्तत्रादृश्यन्त नेषवः ॥ ५.४४.१७ ॥

उसका सिर, भुजाएँ और घुटने वहाँ नहीं रहे; न धनुष, न रथ, न घोड़े और न ही बाण दिखाई दिए।

5.44.18

स हतस्तरसा तेन जम्बुमाली महाबलः ।
पपात निहतो भूवौ चूर्णिताङ्गविभूषणः ॥ ५.४४.१८ ॥

उस परिघ से बलपूर्वक मारे जाकर महाबली जम्बुमाली मृत होकर भूमि पर गिर पड़ा, उसके अंग और आभूषण चूर-चूर हो गए।

5.44.19

जम्बुमालिं च निहतं किङ्करांश्च महाबलान् ।
चुक्रोध रावणः श्रुत्वा कोपसंरक्त लोचनः ॥ ५.४४.१९ ॥

जम्बुमाली और मारे गए महाबली किंकरों का वध सुनकर रावण क्रोध से लाल आँखों वाला हो गया।

5.44.20

स रोषसंवर्तितताम्रलोचनः
प्रहस्त पुत्रे निहते महाबले ।
अमात्यपुत्रानतिवीर्यविक्रमान्
समादिदेशाशु निशाचरेश्वरः ॥ ५.४४.२० ॥

प्रहस्त के महाबली पुत्र के मारे जाने पर, क्रोध से घूमती ताम्र-सी लाल आँखों वाले उस निशाचरराज ने तुरंत अत्यंत वीर और पराक्रमी मंत्रीपुत्रों को आदेश दिया।