ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 5.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.47.1
सेनापतीन् पञ्च स तु प्रमापितान्
हनूमता सानुचरान् सवाहनान्।
निशम्य राजा समरोद्धतोन्मुखं
कुमारमक्षं प्रसमैक्षताक्षम् ॥ ५.४७.१ ॥
ਅਨੁਚਰਾਂ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ ਪੰਜ ਸੈਨਾਪਤੀ ਹਨੂਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਕੁਮਾਰ ਅਕਸ਼ ਵੱਲ ਰਾਜੇ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ।
5.47.2
स तस्य दृष्ट्यर्पणसम्प्रचोदितः
प्रतापवान् काञ्चनचित्रकार्मुकः।
समुत्पपाताथ सदस्युदीरितो
द्विजातिमुख्यैर्हविषेव पावकः ॥ ५.४७.२ ॥
ਰਾਜੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਚਿਤਰੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ; ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਉੱਠਦੀ ਹੈ।
5.47.3
ततो महान् बालदिवाकरप्रभं
प्रतप्तजाम्बूनदजालसंततम्।
रथं समास्थाय ययौ स वीर्यवान्
महाहरिं तं प्रति नैर्ऋतर्षभः ॥ ५.४७.३ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਬਲਵਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਦੈ ਹੁੰਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੇ, ਤਪੇ ਹੋਏ ਸੋਨੇ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ।
5.47.4
ततस्तपःसंग्रहसंचयार्जितं
प्रतप्तजाम्बूनदजालचित्रितम्।
पताकिनं रत्नविभूषितध्वजं
मनोजवाष्टाश्ववरैः सुयोजितम् ॥ ५.४७.४ ॥
ਤਪ ਦੇ ਸੰਚਿਤ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਤਪੇ ਹੋਏ ਸੋਨੇ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਚਿਤਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਝੰਡੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਧੁਜ ਵਾਲਾ, ਮਨ ਵਰਗੇ ਵੇਗ ਵਾਲੇ ਅੱਠ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਰਥ।
5.47.5
सुरासुराधृष्यमसङ्गचारिणं
तडित्प्रभं व्योमचरं समाहितम्।
सतूणमष्टासिनिबद्धबन्धुरं
यथाक्रमावेशितशक्तितोमरम् ॥ ५.४७.५ ॥
ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜੇਯ, ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਵਿਵਸਥਿਤ; ਤਰਕਸ਼ਾਂ ਵਾਲਾ, ਅੱਠ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖੇ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਤੋਮਰ ਵਾਲਾ।
5.47.6
विराजमानं प्रतिपूर्णवस्तुना
सहेमदाम्ना शशिसूर्यवर्चसा।
दिवाकराभं रथमास्थितस्ततः
स निर्जगामामरतुल्यविक्रमः ॥ ५.४७.६ ॥
ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਲੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦਮਕਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮਾਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਉਹ ਉਦੋਂ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।
5.47.7
स पूरयन् खं च महीं च साचलां
तुरङ्गमातङ्गमहारथस्वनैः।
बलैः समेतैः सहतोरणस्थितं
समर्थमासीनमुपागमत् कपिम् ॥ ५.४७.७ ॥
ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਥਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਭਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ, ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠੇ ਕਪੀ ਕੋਲ ਉਹ ਪਹੁੰਚਿਆ।
5.47.8
स तं समासाद्य हरिं हरीक्षणो
युगान्तकालाग्निमिव प्रजाक्षये।
अवस्थितं विस्मितजातसम्भ्रमं
समैक्षताक्षो बहुमानचक्षुषा ॥ ५.४७.८ ॥
ਉਸ ਹਰੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਪਿੰਗਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ, ਪਰਲੋ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹੈਰਾਨ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨ ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ।
5.47.9
स तस्य वेगं च कपेर्महात्मनः
पराक्रमं चारिषु रावणात्मजः।
विचारयन् स्वं च बलं महाबलो
युगक्षये सूर्य इवाभिवर्धत ॥ ५.४७.९ ॥
ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਵਾਨਰ ਦੇ ਵੇਗ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੋ ਗਿਆ।
5.47.10
स जातमन्युः प्रसमीक्ष्य विक्रमं
स्थितः स्थिरः संयति दुर्निवारणम्।
समाहितात्मा हनुमन्तमाहवे
प्रचोदयामास शितैः शरैस्त्रिभिः ॥ ५.४७.१० ॥
ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਉਸ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।
5.47.11
ततः कपिं तं प्रसमीक्ष्य गर्वितं
जितश्रमं शत्रुपराजयोचितम्।
अवैक्षताक्षः समुदीर्णमानसं
सबाणपाणिः प्रगृहीतकार्मुकः ॥ ५.४७.११ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਉਸ ਹੰਕਾਰੀ ਬਾਂਦਰ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ, ਉਤੇਜਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।
5.47.12
स हेमनिष्काङ्गदचारुकुण्डलः
समाससादाशुपराक्रमः कपिम्।
तयोर्बभूवाप्रतिमः समागमः
सुरासुराणामपि सम्भ्रमप्रदः ॥ ५.४७.१२ ॥
ਸੋਨੇ ਦਾ ਹਾਰ, ਬਾਜ਼ੂਬੰਦ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ ਉਹ ਤੇਜ਼ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਵੀਰ ਉਸ ਬਾਂਦਰ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਲਚਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।
5.47.13
ररास भूमिर्न तताप भानुमान्
ववौ न वायुः प्रचचाल चाचलः।
कपेः कुमारस्य च वीर्यसंयुगं
ननाद च द्यौरुदधिश्च चुक्षुभे ॥ ५.४७.१३ ॥
ਧਰਤੀ ਗੱਜ ਉੱਠੀ; ਸੂਰਜ ਤਪਿਆ ਨਾ; ਹਵਾ ਨਾ ਵਗੀ; ਪਹਾੜ ਵੀ ਨਾ ਹਿੱਲਿਆ। ਬਾਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਗੂੰਜ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹਿੱਲ ਗਿਆ।
5.47.14
स तस्य वीरः सुमुखान् पतत्रिणः
सुवर्णपुङ्खान् सविषानिवोरगान्।
समाधिसंयोगविमोक्षतत्त्ववि-
च्छरानथ त्रीन् कपिमूर्ध्न्यताडयत् ॥ ५.४७.१४ ॥
ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਨੋਕਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਰਗੇ ਤਿੰਨ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਬਾਂਦਰ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਾਰੇ; ਉਹ ਸਮਾਧੀ, ਸੰਯੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
5.47.15
स तैः शरैर्मूर्ध्नि समं निपातितैः
क्षरन्नसृग्दिग्धविवृत्तनेत्रः।
नवोदितादित्यनिभः शरांशुमान्
व्यराजतादित्य इवांशुमालिकः ॥ ५.४७.१५ ॥
ਉਹ ਤੀਰ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਲਹੂ ਵਗਦਾ, ਫੈਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਨਵੇਂ ਚੜ੍ਹੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ; ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਿਆ।
5.47.16
ततः प्लवङ्गाधिपमन्त्रिसत्तमः
समीक्ष्य तं राजवरात्मजं रणे।
उदग्रचित्रायुधचित्रकार्मुकं
जहर्ष चापूर्यत चाहवोन्मुखः ॥ ५.४७.१६ ॥
ਫਿਰ ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਉੱਚੇ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਲਾ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਤਰੀ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਇਆ; ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
5.47.17
स मन्दराग्रस्थ इवांशुमाली
विवृद्धकोपो बलवीर्यसंवृतः।
कुमारमक्षं सबलं सवाहनं
ददाह नेत्राग्निमरीचिभिस्तदा ॥ ५.४७.१७ ॥
ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਵਧੇ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਬਲ-ਵੀਰਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਅਕਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਉਸਦੀ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।
5.47.18
ततः स बाणासनशक्रकार्मुकः
शरप्रवर्षो युधि राक्षसाम्बुदः।
शरान् मुमोचाशु हरीश्वराचले
बलाहको वृष्टिमिवाचलोत्तमे ॥ ५.४७.१८ ॥
ਫਿਰ ਇੰਦਰ-ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗਾ ਧਨੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰਾਖਸ਼-ਬੱਦਲ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਪਰਬਤ-ਸਮਾਨ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਾਣ ਛੱਡਣ ਲੱਗਾ; ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਉੱਤਮ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਵੇ।
5.47.19
कपिस्ततस्तं रणचण्डविक्रमं
प्रवृद्धतेजोबलवीर्यसायकम्।
कुमारमक्षं प्रसमीक्ष्य संयुगे
ननाद हर्षाद् घनतुल्यनिःस्वनः ॥ ५.४७.१९ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੰਡ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ, ਬਲ ਅਤੇ ਵੀਰਜ ਨਾਲ ਵਧੇ ਬਾਣਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਕਸ਼ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਗਰਜ ਕੀਤੀ।
5.47.20
स बालभावाद् युधि वीर्यदर्पितः
प्रवृद्धमन्युः क्षतजोपमेक्षणः।
समाससादाप्रतिमं रणे कपिं
गजो महाकूपमिवावृतं तृणैः ॥ ५.४७.२० ॥
ਉਹ ਅਕਸ਼, ਜਵਾਨੀ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਵੀਰਜ ਦੇ ਮਾਣ ਨਾਲ, ਵਧੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਾਲਾ, ਖ਼ੂਨ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਉਸ ਵਾਨਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢਕੇ ਵੱਡੇ ਖੂਹ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।
5.47.21
स तेन बाणैः प्रसभं निपातितै-
श्चकार नादं घननादनिःस्वनः।
समुत्सहेनाशु नभः समारुजन्
भुजोरुविक्षेपणघोरदर्शनः ॥ ५.४७.२१ ॥
ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਡੇਗੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਬੱਦਲ-ਗਰਜ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗਰਜਿਆ। ਬਾਹਾਂ ਤੇ ਪੱਟਾਂ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਭਿਆਨਕ ਦਿੱਸਦਾ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।
5.47.22
तमुत्पतन्तं समभिद्रवद् बली
स राक्षसानां प्रवरः प्रतापवान्।
रथी रथश्रेष्ठतरः किरन् शरैः
पयोधरः शैलमिवाश्मवृष्टिभिः ॥ ५.४७.२२ ॥
ਉੱਪਰ ਉੱਠਦੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਬਲਵਾਨ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰਥ-ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰਥੀ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਝਪਟਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
5.47.23
स ताञ्छरांस्तस्य हरिर्विमोक्षयं-
श्चचार वीरः पथि वायुसेविते।
शरान्तरे मारुतवद् विनिष्पतन्
मनोजवः संयति भीमविक्रमः ॥ ५.४७.२३ ॥
ਉਹ ਵੀਰ ਹਰੀ ਉਸ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨੂੰ ਝਟਕ ਕੇ ਹਵਾ ਵਗਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰਨ ਲੱਗਾ। ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਨਿਕਲਦਾ, ਮਨ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ।
5.47.24
तमात्तबाणासनमाहवोन्मुखं
खमास्तृणन्तं विविधैः शरोत्तमैः।
अवैक्षताक्षं बहुमानचक्षुषा
जगाम चिन्तां स च मारुतात्मजः ॥ ५.४७.२४ ॥
ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਚੁੱਕੀ, ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਢਕਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜੇ ਆਦਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
5.47.25
ततः शरैर्भिन्नभुजान्तरः कपिः
कुमारवर्येण महात्मना नदन्।
महाभुजः कर्मविशेषतत्त्वविद्
विचिन्तयामास रणे पराक्रमम् ॥ ५.४७.२५ ॥
ਫਿਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਬਾਂਦਰ, ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਗਰਜਦਾ, ਮਹਾਬਾਹੂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਤੱਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
5.47.26
अबालवद् बालदिवाकरप्रभः
करोत्ययं कर्म महन्महाबलः।
न चास्य सर्वाहवकर्मशालिनः
प्रमापणे मे मतिरत्र जायते ॥ ५.४७.२६ ॥
ਇਹ ਬਾਲਕ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ; ਸਵੇਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ, ਮਹਾਬਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ।
5.47.27
अयं महात्मा च महांश्च वीर्यतः
समाहितश्चातिसहश्च संयुगे।
असंशयं कर्मगुणोदयादयं
सनागयक्षैर्मुनिभिश्च पूजितः ॥ ५.४७.२७ ॥
ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਹੈ; ਪਰਾਕਰਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ-ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ-ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਉਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਨਾਗਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਪੂਜਿਤ ਹੈ।
5.47.28
पराक्रमोत्साहविवृद्धमानसः-
समीक्षते मां प्रमुखोऽग्रतः स्थितः।
पराक्रमो ह्यस्य मनांसि कम्पयेत्
सुरासुराणामपि शीघ्रकारिणः ॥ ५.४७.२८ ॥
ਪਰਾਕਰਮ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਵਧੇ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹਾ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਯਕੀਨਨ ਇਸ ਦਾ ਪਰਾਕਰਮ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੰਬਾ ਦੇਵੇ।
5.47.29
न खल्वयं नाभिभवेदुपेक्षितः
पराक्रमो ह्यस्य रणे विवर्धते।
प्रमापणं ह्यस्य ममाद्य रोचते
न वर्धमानोऽग्निरुपेक्षितुं क्षमः ॥ ५.४७.२९ ॥
ਅਣਗੌਲਿਆ ਕੀਤਾ ਵੀ ਇਹ ਯਕੀਨਨ ਹਾਰੇਗਾ ਨਹੀਂ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਪਰਾਕਰਮ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਧਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।
5.47.30
स्वकर्मयोगं च विधाय वीर्यवान्।
चकार वेगं तु महाबलस्तदा
मतिं च चक्रेऽस्य वधे तदानीम् ॥ ५.४७.३० ॥
ਆਪਣੇ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਮਹਾਬਲੀ ਉਸ ਨੇ ਉਦੋਂ ਵੇਗ ਦਿਖਾਇਆ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ।
5.47.31
स तस्य तानष्ट वरान् महाहयान्
समाहितान् भारसहान् विवर्तने।
जघान वीरः पथि वायुसेविते
तलप्रहारैः पवनात्मजः कपिः ॥ ५.४७.३१ ॥
ਉਸ ਅੱਠ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਧੇ ਹੋਏ, ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਯੋਗ ਮਹਾਂ-ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ, ਹਵਾ ਵਗਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਮੋੜਦਿਆਂ, ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਵੀਰ ਕਪੀ ਨੇ ਹਥੇਲੀ ਦੀਆਂ ਮਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
5.47.32
ततस्तलेनाभिहतो महारथः
स तस्य पिङ्गाधिपमन्त्रिनिर्जितः।
स भग्ननीडः परिवृत्तकूबरः
पपात भूमौ हतवाजिरम्बरात् ॥ ५.४७.३२ ॥
ਫਿਰ ਹਥੇਲੀ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮਹਾਰਥੀ, ਪਿੰਗਾਧਿਪਤੀ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਤੋਂ ਹਾਰਿਆ, ਟੁੱਟੇ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਉਲਟੇ ਕੂਬਰ ਵਾਲਾ, ਘੋੜੇ ਮਰਨ ਤੇ ਅਸਮਾਨੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
5.47.33
स तं परित्यज्य महारथो रथं
सकार्मुकः खड्गधरः खमुत्पतन्।
ततोऽभियोगादृषिरुग्रवीर्यवान्
विहाय देहं मरुतामिवालयम् ॥ ५.४७.३३ ॥
ਉਹ ਮਹਾਰਥੀ ਉਸ ਰਥ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਖੜਗ ਧਾਰ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਛਲਿਆ। ਤਦ ਉਗਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਹਮਲੇ ਨਾਲ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਧਾਮ ਵਾਂਗ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਗਿਆ।
5.47.34
कपिस्ततस्तं विचरन्तमम्बरे
पतत्त्रिराजानिलसिद्धसेविते।
समेत्य तं मारुतवेगविक्रमः
क्रमेण जग्राह च पादयोर्दृढम् ॥ ५.४७.३४ ॥
ਫਿਰ ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਉਹ ਕਪੀ, ਪੰਛੀਰਾਜ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਉਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜ ਲਏ।
5.47.35
स तं समाविध्य सहस्रशः कपि-
र्महोरगं गृह्य इवाण्डजेश्वरः।
मुमोच वेगात् पितृतुल्यविक्रमो
महीतले संयति वानरोत्तमः ॥ ५.४७.३५ ॥
ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਮਹਾਂ ਸੱਪ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰ ਘੁਮਾ ਕੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਪਿਤਾ ਸਮਾਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਉਸ ਵਾਨਰੋਤਮ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰ ਘੁਮਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਪਟਕ ਦਿੱਤਾ।
5.47.36
स भग्नबाहूरुकटीपयोधरः
क्षरन्नसृङ्निर्मथितास्थिलोचनः।
सम्भिन्नसंधिः प्रविकीर्णबन्धनो
हतः क्षितौ वायुसुतेन राक्षसः ॥ ५.४७.३६ ॥
ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਨੇ ਬਾਂਹਾਂ, ਪੱਟਾਂ, ਕਮਰ ਤੇ ਛਾਤੀ ਟੁੱਟੇ, ਲਹੂ ਵਗਦੇ, ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਕੁਚਲੇ, ਜੋੜ ਟੁੱਟੇ, ਬੰਧਨ ਖਿੰਡੇ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ।
5.47.37
महाकपिर्भूमितले निपीड्य तं
चकार रक्षोऽधिपतेर्महद्भयम्।
महर्षिभिश्चक्रचरैः समागतैः
समेत्य भूतैश्च सयक्षपन्नगैः।
सुरैश्च सेन्द्रैर्भृशजातविस्मयै-
र्हते कुमारे स कपिर्निरीक्षितः ॥ ५.४७.३७ ॥
ਉਸ ਮਹਾਕਪੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਬਾ ਕੇ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਡਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮਹਾਰਸ਼ੀ, ਆਕਾਸ਼ਚਾਰੀ, ਭੂਤ, ਯਕਸ਼, ਨਾਗ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਇੰਦਰ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਬੜੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ।
5.47.38
निहत्य तं वज्रिसुतोपमं रणे
कुमारमक्षं क्षतजोपमेक्षणम्।
तदेव वीरोऽभिजगाम तोरणं
कृतक्षणः काल इव प्रजाक्षये ॥ ५.४७.३८ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਪੁੱਤਰ ਵਰਗੇ, ਲਹੂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਕੁਮਾਰ ਅਕਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਵੀਰ ਤੁਰੰਤ ਤੋਰਣ ਵੱਲ ਗਿਆ; ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਘੜੀ ਸਾਧਣ ਵਾਲੇ ਕਾਲ ਵਾਂਗ।