వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 5.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.47.1
सेनापतीन् पञ्च स तु प्रमापितान्
हनूमता सानुचरान् सवाहनान्।
निशम्य राजा समरोद्धतोन्मुखं
कुमारमक्षं प्रसमैक्षताक्षम् ॥ ५.४७.१ ॥
అనుచరులు, వాహనాలతో సహా ఐదుగురు సేనాపతులు హనుమంతునిచే చంపబడ్డారని విని, యుద్ధోత్సాహంతో ముందుకు వచ్చిన కుమారుడు అక్షుని రాజు శ్రద్ధగా చూశాడు.
5.47.2
स तस्य दृष्ट्यर्पणसम्प्रचोदितः
प्रतापवान् काञ्चनचित्रकार्मुकः।
समुत्पपाताथ सदस्युदीरितो
द्विजातिमुख्यैर्हविषेव पावकः ॥ ५.४७.२ ॥
రాజు చూపుతో ప్రేరితుడై, బంగారు చిత్రిత ధనుస్సు ధరించిన ఆ ప్రతాపవంతుడు సభలో లేచాడు; శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులు హవిస్సు సమర్పించగా అగ్ని ఎగిసినట్లు.
5.47.3
ततो महान् बालदिवाकरप्रभं
प्रतप्तजाम्बूनदजालसंततम्।
रथं समास्थाय ययौ स वीर्यवान्
महाहरिं तं प्रति नैर्ऋतर्षभः ॥ ५.४७.३ ॥
అప్పుడు ఆ మహా వీర్యవంతుడైన రాక్షసశ్రేష్ఠుడు, ఉదయించే సూర్యుని కాంతితో, కరిగిన బంగారపు జాలంతో కప్పబడిన రథమెక్కి, ఆ మహా వానరుని వైపు వెళ్ళాడు.
5.47.4
ततस्तपःसंग्रहसंचयार्जितं
प्रतप्तजाम्बूनदजालचित्रितम्।
पताकिनं रत्नविभूषितध्वजं
मनोजवाष्टाश्ववरैः सुयोजितम् ॥ ५.४७.४ ॥
తపస్సు సంచితంతో సాధించిన, కరిగిన బంగారపు జాలంతో చిత్రితమైన, పతాకలు కలిగిన, రత్నాలతో అలంకరించిన ధ్వజం ఉన్న, మనోవేగమైన ఎనిమిది శ్రేష్ఠ అశ్వాలతో చక్కగా కట్టబడిన రథం.
5.47.5
सुरासुराधृष्यमसङ्गचारिणं
तडित्प्रभं व्योमचरं समाहितम्।
सतूणमष्टासिनिबद्धबन्धुरं
यथाक्रमावेशितशक्तितोमरम् ॥ ५.४७.५ ॥
దేవాసురులకు కూడా జయించరానిది, అడ్డులేకుండా సంచరించేది, మెరుపు కాంతిగలది, ఆకాశంలో సంచరించేది, సుశ్రేణిగా ఉన్నది; తూణీరాలతో కూడినది, ఎనిమిది ఖడ్గాలతో సొగసుగా బంధించబడినది, క్రమంగా అమర్చిన శక్తులు, తోమరాలు కలిగినది.
5.47.6
विराजमानं प्रतिपूर्णवस्तुना
सहेमदाम्ना शशिसूर्यवर्चसा।
दिवाकराभं रथमास्थितस्ततः
स निर्जगामामरतुल्यविक्रमः ॥ ५.४७.६ ॥
చంద్రసూర్యుల తేజస్సుగల, పూర్తిగా అలంకరించబడిన, బంగారు మాలతో కూడిన, సూర్యునిలా ప్రకాశించే రథాన్ని ఎక్కి, దేవతలతో సమానమైన పరాక్రమం గల అతడు అప్పుడు బయలుదేరాడు.
5.47.7
स पूरयन् खं च महीं च साचलां
तुरङ्गमातङ्गमहारथस्वनैः।
बलैः समेतैः सहतोरणस्थितं
समर्थमासीनमुपागमत् कपिम् ॥ ५.४७.७ ॥
గుఱ్ఱాలు, ఏనుగులు, గొప్ప రథాల ధ్వనులతో ఆకాశాన్ని, పర్వతాలతో కూడిన భూమిని నింపుతూ, కలిసిన సేనలతో ద్వారం వద్ద నిలిచి ఉన్న, సిద్ధంగా కూర్చుని ఉన్న కపిని అతడు సమీపించాడు.
5.47.8
स तं समासाद्य हरिं हरीक्षणो
युगान्तकालाग्निमिव प्रजाक्षये।
अवस्थितं विस्मितजातसम्भ्रमं
समैक्षताक्षो बहुमानचक्षुषा ॥ ५.४७.८ ॥
ఆ హరిని సమీపించి, పింగళ నేత్రుడు, ప్రళయకాలాగ్నిలాగా, జీవుల నాశనకాలంలో, నిలిచి ఉండి విస్మయంతో, ఆందోళనతో ఉన్న ఆ వానరుని అతడు గొప్ప గౌరవపూర్వక దృష్టితో చూశాడు.
5.47.9
स तस्य वेगं च कपेर्महात्मनः
पराक्रमं चारिषु रावणात्मजः।
विचारयन् स्वं च बलं महाबलो
युगक्षये सूर्य इवाभिवर्धत ॥ ५.४७.९ ॥
ఆ మహాత్ముడైన కపి వేగాన్ని, పరాక్రమాన్ని, శత్రువుల మధ్య తన స్వబలాన్ని విచారిస్తూ, రావణుని ఆ మహాబలుడైన కుమారుడు యుగాంతంలో సూర్యునిలా ప్రతాపంతో పెరిగాడు.
5.47.10
स जातमन्युः प्रसमीक्ष्य विक्रमं
स्थितः स्थिरः संयति दुर्निवारणम्।
समाहितात्मा हनुमन्तमाहवे
प्रचोदयामास शितैः शरैस्त्रिभिः ॥ ५.४७.१० ॥
కోపంతో, యుద్ధంలో అడ్డుకోలేని ఆ పరాక్రమాన్ని బాగా గమనించి, స్థిరంగా నిలిచి, ఏకాగ్రచిత్తంతో, యుద్ధంలో హనుమంతుని మూడు పదునైన బాణాలతో ముందుకు తోలాడు.
5.47.11
ततः कपिं तं प्रसमीक्ष्य गर्वितं
जितश्रमं शत्रुपराजयोचितम्।
अवैक्षताक्षः समुदीर्णमानसं
सबाणपाणिः प्रगृहीतकार्मुकः ॥ ५.४७.११ ॥
అప్పుడు అతడు అలసట తీరి, శత్రువును ఓడించ తగిన గర్వితుడైన ఆ వానరుని బాగా చూశాడు. చేతిలో బాణం, చేతిలో ధనుస్సు పట్టుకుని, ఉద్రేకించిన మనసుతో అతడు ఆ వానరుని వైపు చూశాడు.
5.47.12
स हेमनिष्काङ्गदचारुकुण्डलः
समाससादाशुपराक्रमः कपिम्।
तयोर्बभूवाप्रतिमः समागमः
सुरासुराणामपि सम्भ्रमप्रदः ॥ ५.४७.१२ ॥
బంగారు హారం, భుజకీర్తులు, అందమైన కుండలాలు ధరించిన అతడు వేగమైన పరాక్రమంతో ఆ వానరుని సమీపించాడు. వారిద్దరి ఆ యుద్ధం అసమానమైనది; దేవతలను, అసురులను కూడా కలవరపెట్టింది.
5.47.13
ररास भूमिर्न तताप भानुमान्
ववौ न वायुः प्रचचाल चाचलः।
कपेः कुमारस्य च वीर्यसंयुगं
ननाद च द्यौरुदधिश्च चुक्षुभे ॥ ५.४७.१३ ॥
భూమి గర్జించింది; సూర్యుడు తాపం కలిగించలేదు; గాలి వీచలేదు; పర్వతం కదలలేదు. వానరుని, రాజకుమారుని వీర్య యుద్ధం ఆకాశాన్ని మోగించింది; సముద్రం క్షోభించింది.
5.47.14
स तस्य वीरः सुमुखान् पतत्रिणः
सुवर्णपुङ्खान् सविषानिवोरगान्।
समाधिसंयोगविमोक्षतत्त्ववि-
च्छरानथ त्रीन् कपिमूर्ध्न्यताडयत् ॥ ५.४७.१४ ॥
ఆ వీరుడు అందమైన మొనలు, బంగారు ఈకలు, విషపు సర్పాల వంటి మూడు బాణాలతో ఆ వానరుని తలపై కొట్టాడు; ఏకాగ్రత, బంధం, విడుదల అనే తత్త్వం తెలిసినవాడు అతడు.
5.47.15
स तैः शरैर्मूर्ध्नि समं निपातितैः
क्षरन्नसृग्दिग्धविवृत्तनेत्रः।
नवोदितादित्यनिभः शरांशुमान्
व्यराजतादित्य इवांशुमालिकः ॥ ५.४७.१५ ॥
ఆ బాణాలు ఒకేసారి తలపై తగలగా, రక్తం కారుతూ, తెరచిన కళ్లతో, నవోదయ సూర్యుడిలా అతడు ప్రకాశించాడు; కిరణమాల ధరించిన సూర్యుడిలా మెరిసాడు.
5.47.16
ततः प्लवङ्गाधिपमन्त्रिसत्तमः
समीक्ष्य तं राजवरात्मजं रणे।
उदग्रचित्रायुधचित्रकार्मुकं
जहर्ष चापूर्यत चाहवोन्मुखः ॥ ५.४७.१६ ॥
అప్పుడు యుద్ధంలో ఆ రాజకుమారుడిని, ఎత్తైన వివిధ ఆయుధాలు, విచిత్రమైన విల్లు కలవాడిగా చూసి, వానరాధిపతి మంత్రులలో శ్రేష్ఠుడు సంతోషించాడు; యుద్ధానికి ఉత్సుకుడై ఉత్సాహంతో నిండిపోయాడు.
5.47.17
स मन्दराग्रस्थ इवांशुमाली
विवृद्धकोपो बलवीर्यसंवृतः।
कुमारमक्षं सबलं सवाहनं
ददाह नेत्राग्निमरीचिभिस्तदा ॥ ५.४७.१७ ॥
మందర పర్వత శిఖరంపై ఉన్న సూర్యునిలా, అధికమైన కోపంతో, బలపరాక్రమాలతో కూడిన ఆ అక్షుడు, తన కళ్లనుండి వెలువడే అగ్నికిరణాలతో ఆ రాజకుమారుని, అతని సేనను, వాహనాలను అప్పుడు దహించాడు.
5.47.18
ततः स बाणासनशक्रकार्मुकः
शरप्रवर्षो युधि राक्षसाम्बुदः।
शरान् मुमोचाशु हरीश्वराचले
बलाहको वृष्टिमिवाचलोत्तमे ॥ ५.४७.१८ ॥
అప్పుడు ఇంద్రధనుస్సు వంటి విల్లు కలిగిన ఆ రాక్షస మేఘం, యుద్ధంలో బాణవర్షం కురిపిస్తూ, వానరేశ్వరుని పర్వతంలాంటి శరీరంపై వేగంగా బాణాలను ప్రయోగించాడు; మేఘం ఉత్తమ పర్వతంపై వర్షం కురిపించినట్లుగా.
5.47.19
कपिस्ततस्तं रणचण्डविक्रमं
प्रवृद्धतेजोबलवीर्यसायकम्।
कुमारमक्षं प्रसमीक्ष्य संयुगे
ननाद हर्षाद् घनतुल्यनिःस्वनः ॥ ५.४७.१९ ॥
అప్పుడు ఆ వానరుడు యుద్ధంలో భయంకరమైన పరాక్రమం కలవాడు, తేజస్సు, బలం, వీర్యంతో పెరిగిన బాణాలు కలవాడైన ఆ రాజకుమారుడు అక్షుని బాగా చూసి, ఆనందంతో మేఘధ్వనితో గర్జించాడు.
5.47.20
स बालभावाद् युधि वीर्यदर्पितः
प्रवृद्धमन्युः क्षतजोपमेक्षणः।
समाससादाप्रतिमं रणे कपिं
गजो महाकूपमिवावृतं तृणैः ॥ ५.४७.२० ॥
ఆ అక్షుడు యౌవనం వల్ల, యుద్ధంలో పరాక్రమంతో గర్విస్తూ, అధికమైన కోపంతో, రక్తంలా ఎర్రని కళ్లతో, యుద్ధంలో సాటిలేని ఆ వానరుని సమీపించాడు; గడ్డితో కప్పబడిన పెద్ద బావిని చేరే ఏనుగులా.
5.47.21
स तेन बाणैः प्रसभं निपातितै-
श्चकार नादं घननादनिःस्वनः।
समुत्सहेनाशु नभः समारुजन्
भुजोरुविक्षेपणघोरदर्शनः ॥ ५.४७.२१ ॥
అతడు ఆ బాణాలచే బలవంతంగా కొట్టబడినవాడై, మేఘగర్జన వంటి ధ్వనితో గర్జించాడు. బాహువులు, తొడలు ఊపుతూ భయంకరంగా కనిపిస్తూ, ఉత్సాహంతో ఆకాశాన్ని వేగంగా చీల్చుతూ లేచాడు.
5.47.22
तमुत्पतन्तं समभिद्रवद् बली
स राक्षसानां प्रवरः प्रतापवान्।
रथी रथश्रेष्ठतरः किरन् शरैः
पयोधरः शैलमिवाश्मवृष्टिभिः ॥ ५.४७.२२ ॥
పైకి ఎగురుతున్న అతనిపై బలవంతుడు, పరాక్రమశాలి, రాక్షసులలో ఉత్తముడు, రథ-యోధులలో అత్యుత్తముడైన ఆ రథికుడు బాణాల వర్షం కురిపిస్తూ దూకి దాడి చేశాడు; మేఘం పర్వతంపై రాళ్ల వర్షం కురిపించినట్లు.
5.47.23
स ताञ्छरांस्तस्य हरिर्विमोक्षयं-
श्चचार वीरः पथि वायुसेविते।
शरान्तरे मारुतवद् विनिष्पतन्
मनोजवः संयति भीमविक्रमः ॥ ५.४७.२३ ॥
ఆ వీరుడైన హరి అతని బాణాలను దులిపివేస్తూ, గాలి వీచే మార్గంలో సంచరించాడు. బాణాల మధ్యగా గాలివలె దూసుకుపోతూ, మనస్సంత వేగంతో, యుద్ధంలో భయంకర పరాక్రమంతో.
5.47.24
तमात्तबाणासनमाहवोन्मुखं
खमास्तृणन्तं विविधैः शरोत्तमैः।
अवैक्षताक्षं बहुमानचक्षुषा
जगाम चिन्तां स च मारुतात्मजः ॥ ५.४७.२४ ॥
విల్లు-బాణాలు చేపట్టి, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న, వివిధ శ్రేష్ఠ బాణాలతో ఆకాశాన్ని కప్పుతున్న అతన్ని, గొప్ప గౌరవంతో చూసిన వాయుపుత్రుడు చింతలో మునిగిపోయాడు.
5.47.25
ततः शरैर्भिन्नभुजान्तरः कपिः
कुमारवर्येण महात्मना नदन्।
महाभुजः कर्मविशेषतत्त्वविद्
विचिन्तयामास रणे पराक्रमम् ॥ ५.४७.२५ ॥
అప్పుడు బాణాలచే రొమ్ము మధ్యభాగంలో గాయపడిన ఆ వానరుడు, ఆ గొప్ప యువరాజుతో గర్జిస్తూ, మహాబాహువుగా, విశేష కర్మల తత్త్వం తెలిసినవాడై, యుద్ధంలో తన పరాక్రమాన్ని ఆలోచించసాగాడు.
5.47.26
अबालवद् बालदिवाकरप्रभः
करोत्ययं कर्म महन्महाबलः।
न चास्य सर्वाहवकर्मशालिनः
प्रमापणे मे मतिरत्र जायते ॥ ५.४७.२६ ॥
ఇతడు బాలుడిలా లేడు; ఉదయ భానుని వలె ప్రకాశించువాడు, మహాబలుడు, గొప్ప కార్యాలు చేస్తున్నాడు. యుద్ధ కర్మలన్నిటిలో నిపుణుడైన ఇతనిని చంపాలనే ఆలోచన ఇక్కడ నాకు కలగడం లేదు.
5.47.27
अयं महात्मा च महांश्च वीर्यतः
समाहितश्चातिसहश्च संयुगे।
असंशयं कर्मगुणोदयादयं
सनागयक्षैर्मुनिभिश्च पूजितः ॥ ५.४७.२७ ॥
ఇతడు మహాత్ముడు; పరాక్రమంలో గొప్పవాడు, యుద్ధంలో స్థిర చిత్తుడు, మిక్కిలి సహనశీలుడు. సందేహం లేదు, తన కర్మల గుణోదయం వలన ఇతడు నాగులచే, యక్షులచే, మునులచే కూడా పూజితుడు.
5.47.28
पराक्रमोत्साहविवृद्धमानसः-
समीक्षते मां प्रमुखोऽग्रतः स्थितः।
पराक्रमो ह्यस्य मनांसि कम्पयेत्
सुरासुराणामपि शीघ्रकारिणः ॥ ५.४७.२८ ॥
పరాక్రమ, ఉత్సాహాలతో పెరిగిన మనసుతో, ముందు నిలబడి ఇతడు నన్ను చూస్తున్నాడు. నిశ్చయంగా ఇతని పరాక్రమం వేగంగా కదిలే దేవతలను, రాక్షసులను కూడా కంపింపజేయగలదు.
5.47.29
न खल्वयं नाभिभवेदुपेक्षितः
पराक्रमो ह्यस्य रणे विवर्धते।
प्रमापणं ह्यस्य ममाद्य रोचते
न वर्धमानोऽग्निरुपेक्षितुं क्षमः ॥ ५.४७.२९ ॥
ఉపేక్షించినా ఇతడు నిశ్చయంగా ఓడిపోడు; యుద్ధంలో ఇతని పరాక్రమం పెరుగుతోంది. ఈ రోజు ఇతనిని చంపడమే నాకు ఇష్టంగా ఉంది, ఎందుకంటే పెరుగుతున్న అగ్నిని ఉపేక్షించలేము.
5.47.30
स्वकर्मयोगं च विधाय वीर्यवान्।
चकार वेगं तु महाबलस्तदा
मतिं च चक्रेऽस्य वधे तदानीम् ॥ ५.४७.३० ॥
తన కర్మయోగాన్ని స్వీకరించిన పరాక్రమశాలి, మహాబలుడు అప్పుడు వేగాన్ని ప్రదర్శించాడు; ఆ సమయంలోనే ఇతనిని చంపాలని నిశ్చయించాడు.
5.47.31
स तस्य तानष्ट वरान् महाहयान्
समाहितान् भारसहान् विवर्तने।
जघान वीरः पथि वायुसेविते
तलप्रहारैः पवनात्मजः कपिः ॥ ५.४७.३१ ॥
ఆ ఎనిమిది శ్రేష్ఠమైన, సిద్ధంగా ఉన్న, భారాన్ని మోయగల మహాశ్వాలను, వాయువు సేవించే మార్గంలో తిప్పుతున్నప్పుడు, వాయుపుత్రుడైన ఆ వీర కపి అరచేతి దెబ్బలతో చంపాడు.
5.47.32
ततस्तलेनाभिहतो महारथः
स तस्य पिङ्गाधिपमन्त्रिनिर्जितः।
स भग्ननीडः परिवृत्तकूबरः
पपात भूमौ हतवाजिरम्बरात् ॥ ५.४७.३२ ॥
అప్పుడు అరచేతి దెబ్బతో కొట్టబడిన ఆ మహారథుడు, పింగాధిపతి మంత్రి చేత ఓడింపబడినవాడు, విరిగిన చట్రంతో, తిరిగిన కూబరంతో, గుర్రాలు చచ్చి ఆకాశం నుండి భూమిపై పడ్డాడు.
5.47.33
स तं परित्यज्य महारथो रथं
सकार्मुकः खड्गधरः खमुत्पतन्।
ततोऽभियोगादृषिरुग्रवीर्यवान्
विहाय देहं मरुतामिवालयम् ॥ ५.४७.३३ ॥
ఆ మహారథుడు ఆ రథాన్ని విడిచి, ధనుస్సు, ఖడ్గంతో ఆకాశంలోకి దూకాడు. అప్పుడు ఉగ్రపరాక్రమశాలి ఆ ఋషి, దాడి వలన, మరుద్గణాల నివాసంలా తన దేహాన్ని విడిచాడు.
5.47.34
कपिस्ततस्तं विचरन्तमम्बरे
पतत्त्रिराजानिलसिद्धसेविते।
समेत्य तं मारुतवेगविक्रमः
क्रमेण जग्राह च पादयोर्दृढम् ॥ ५.४७.३४ ॥
అప్పుడు ఆ కపి, వాయువేగ పరాక్రమంతో, పక్షిరాజు, వాయువు, సిద్ధులు సేవించే ఆకాశంలో తిరుగుతున్న అతని వద్దకు చేరి, క్రమంగా అతని రెండు పాదాలను గట్టిగా పట్టుకున్నాడు.
5.47.35
स तं समाविध्य सहस्रशः कपि-
र्महोरगं गृह्य इवाण्डजेश्वरः।
मुमोच वेगात् पितृतुल्यविक्रमो
महीतले संयति वानरोत्तमः ॥ ५.४७.३५ ॥
ఆ కపి, గరుడుడు మహాసర్పాన్ని పట్టి వేలసార్లు తిప్పి వేగంగా విసిరినట్లు, తండ్రితో సమానమైన పరాక్రమం గల ఆ వానరోత్తముడు యుద్ధంలో అతన్ని వేలసార్లు తిప్పి భూమిపై వేగంగా విసిరాడు.
5.47.36
स भग्नबाहूरुकटीपयोधरः
क्षरन्नसृङ्निर्मथितास्थिलोचनः।
सम्भिन्नसंधिः प्रविकीर्णबन्धनो
हतः क्षितौ वायुसुतेन राक्षसः ॥ ५.४७.३६ ॥
వాయుపుత్రుడు చేతులు, తొడలు, నడుము, రొమ్ము విరిగి, రక్తం కారుతూ, ఎముకలు నేత్రాలు నలిగి, కీళ్లు ముక్కలై, బంధనాలు చెదిరిన ఆ రాక్షసుడిని నేలపై చంపాడు.
5.47.37
महाकपिर्भूमितले निपीड्य तं
चकार रक्षोऽधिपतेर्महद्भयम्।
महर्षिभिश्चक्रचरैः समागतैः
समेत्य भूतैश्च सयक्षपन्नगैः।
सुरैश्च सेन्द्रैर्भृशजातविस्मयै-
र्हते कुमारे स कपिर्निरीक्षितः ॥ ५.४७.३७ ॥
ఆ మహాకపి అతన్ని నేలపై అదిమి, రాక్షసరాజుకు గొప్ప భయాన్ని కలిగించాడు. రాకుమారుడు హతమైనప్పుడు, మహర్షులు, ఆకాశచారులు, భూతాలు, యక్షులు, నాగులు, దేవతలు, ఇంద్రునితో కలిసి మిక్కిలి ఆశ్చర్యంతో ఆ వానరుడిని చూశారు.
5.47.38
निहत्य तं वज्रिसुतोपमं रणे
कुमारमक्षं क्षतजोपमेक्षणम्।
तदेव वीरोऽभिजगाम तोरणं
कृतक्षणः काल इव प्रजाक्षये ॥ ५.४७.३८ ॥
యుద్ధంలో ఇంద్రపుత్రునితో సమానమైన, రక్తవర్ణ నేత్రాల కుమారుడు అక్షుని చంపి, ఆ వీరుడు వెంటనే ద్వారం వైపు వెళ్ళాడు; ప్రజల నాశన సమయంలో తన క్షణాన్ని ఎంచుకొని సాగే కాలుడిలా.