વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.58.1
ततस्तस्य गिरेः शृङ्गे महेन्द्रस्य महाबलाः।
हनुमत्प्रमुखाः प्रीतिं हरयो जग्मुरुत्तमाम् ॥ ५.५८.१ ॥
ત્યારે મહેન્દ્ર પર્વતના તે શિખર પર હનુમાન જેમના અગ્રેસર હતા તે મહાબળવાન વાનરોએ અત્યંત આનંદ પ્રાપ્ત કર્યો.
5.58.2
प्रीतिमत्सूपविष्टेषु वानरेषु महात्मसु।
तं ततः प्रतिसंहृष्टः प्रीतियुक्तं महाकपिम् ॥ ५.५८.२ ॥
આનંદથી સારી રીતે બેઠેલા મહાત્મા વાનરોમાં, પ્રેમથી ભરેલા તે મહાકપિ તરફ તેઓ અત્યંત હર્ષથી જોવા લાગ્યા.
5.58.3
जाम्बवान् कार्यवृत्तान्तमपृच्छदनिलात्मजम्।
कथं दृष्टा त्वया देवी कथं वा तत्र वर्तते ॥ ५.५८.३ ॥
જાંબવાને અનિલપુત્ર (હનુમાન)ને કાર્યનો વૃત્તાંત પૂછ્યો: 'તેં દેવીને કેવી રીતે જોયાં? અને તેઓ ત્યાં કેવી રીતે છે?'
5.58.4
तस्यां चापि कथं वृत्तः क्रूरकर्मा दशाननः।
तत्त्वतः सर्वमेतन्नः प्रब्रूहि त्वं महाकपे ॥ ५.५८.४ ॥
તેની સાથે ક્રૂરકર્મા દશાનને કેવો વ્યવહાર કર્યો? હે મહાકપિ, આ બધું તું અમને સાચેસાચ કહે.
5.58.5
सम्मार्गिता कथं देवी किं च सा प्रत्यभाषत।
श्रुतार्थाश्चिन्तयिष्यामो भूयः कार्यविनिश्चयम् ॥ ५.५८.५ ॥
દેવીને કેવી રીતે શોધવામાં આવ્યાં, અને તેમણે શું ઉત્તર આપ્યો? વાત સાંભળીને અમે કાર્યનો નિશ્ચય ફરી વિચારીશું.
5.58.6
यश्चार्थस्तत्र वक्तव्यो गतैरस्माभिरात्मवान्।
रक्षितव्यं च यत्तत्र तद् भवान् व्याकरोतु नः ॥ ५.५८.६ ॥
ત્યાં જઈને અમારે જે વાત કહેવી છે અને ત્યાં જે સાચવવાનું છે, તે આપ અમને સમજાવો.
5.58.7
स नियुक्तस्ततस्तेन सम्प्रहृष्टतनूरुहः।
नमस्यन् शिरसा देव्यै सीतायै प्रत्यभाषत ॥ ५.५८.७ ॥
તેના દ્વારા આ રીતે નિયુક્ત થઈને, હર્ષથી રોમાંચિત થઈ, માથું નમાવી દેવી સીતાને નમન કરતાં તેણે ઉત્તર આપ્યો.
5.58.8
प्रत्यक्षमेव भवतां महेन्द्राग्रात् खमाप्लुतः।
उदधेर्दक्षिणं पारं काङ्क्षमाणः समाहितः ॥ ५.५८.८ ॥
તમારી આંખો સામે જ મહેન્દ્ર પર્વતના શિખરથી હું આકાશમાં કૂદ્યો; સમુદ્રના દક્ષિણ કિનારે પહોંચવાની ઇચ્છાથી, એકાગ્ર ચિત્તે.
5.58.9
गच्छतश्च हि मे घोरं विघ्नरूपमिवाभवत्।
काञ्चनं शिखरं दिव्यं पश्यामि सुमनोहरम् ॥ ५.५८.९ ॥
હું જતો હતો ત્યારે તે ભયંકર વિઘ્નરૂપ જેવું થયું; મેં એક દિવ્ય, અત્યંત મનોહર સુવર્ણ શિખર જોયું.
5.58.10
स्थितं पन्थानमावृत्य मेने विघ्नं च तं नगम्।
उपसंगम्य तं दिव्यं काञ्चनं नगमुत्तमम् ॥ ५.५८.१० ॥
માર્ગ રોકીને ઊભેલા તે પર્વતને તેણે વિઘ્ન માન્યો; પછી તે દિવ્ય, સુવર્ણમય, ઉત્તમ પર્વત પાસે જઈને.
5.58.11
कृता मे मनसा बुद्धिर्भेत्तव्योऽयं मयेति च।
प्रहतस्य मया तस्य लाङ्गूलेन महागिरेः ॥ ५.५८.११ ॥
'આને મારે તોડવો જ છે' એવો નિશ્ચય મેં મનમાં કર્યો; અને મેં તે મહાપર્વત પર મારી પૂંછડીથી પ્રહાર કર્યો.
5.58.12
शिखरं सूर्यसंकाशं व्यशीर्यत सहस्रधा।
व्यवसायं च तं बुद्ध्वा स होवाच महागिरिः ॥ ५.५८.१२ ॥
સૂર્ય સમાન તેજસ્વી તે શિખર હજાર ટુકડા થઈ ભાંગી પડ્યું; તે સંકલ્પ જાણીને તે મહાપર્વત બોલ્યો.
5.58.13
पुत्रेति मधुरां वाणीं मनः प्रह्लादयन्निव।
पितृव्यं चापि मां विद्धि सखायं मातरिश्वनः ॥ ५.५८.१३ ॥
પુત્ર, મધુર વાણીથી મન આનંદિત કરતાં જાણે (તે બોલ્યો): મને તારો કાકા અને માતરિશ્વાનો મિત્ર જાણ.
5.58.14
मैनाकमिति विख्यातं निवसन्तं महोदधौ।
पक्षवन्तः पुरा पुत्र बभूवुः पर्वतोत्तमाः ॥ ५.५८.१४ ॥
પુત્ર, મહાસાગરમાં રહેનારો, 'મૈનાક' નામે વિખ્યાત હું. પૂર્વે શ્રેષ્ઠ પર્વતોને પાંખો હતી.
5.58.15
छन्दतः पृथिवीं चेरुर्बाधमानाः समन्ततः।
श्रुत्वा नगानां चरितं महेन्द्रः पाकशासनः ॥ ५.५८.१५ ॥
તેઓ ઇચ્છા મુજબ ચારેબાજુ પૃથ્વી પર ફરીને પીડા કરતા. પર્વતોનું એ આચરણ સાંભળીને પાકશાસન મહેન્દ્રે...
5.58.16
वज्रेण भगवान् पक्षौ चिच्छेदैषां सहस्रशः।
अहं तु मोचितस्तस्मात् तव पित्रा महात्मना ॥ ५.५८.१६ ॥
ભગવાન ઇન્દ્રે વજ્રથી તેમની પાંખો હજારો વાર કાપી નાખી. પણ તારા મહાત્મા પિતાએ મને તેમાંથી મુક્ત કર્યો.
5.58.17
मारुतेन तदा वत्स प्रक्षिप्तो वरुणालये।
राघवस्य मया साह्ये वर्तितव्यमरिंदम ॥ ५.५८.१७ ॥
ત્યારે વાયુ દ્વારા, વત્સ, હું વરુણાલય (સમુદ્ર)માં ફેંકાયો હતો. હે અરિંદમ, રાઘવ (રામ)ની સહાયમાં મારે વર્તવું જોઈએ.
5.58.18
रामो धर्मभृतां श्रेष्ठो महेन्द्रसमविक्रमः।
एतच्छ्रुत्वा मया तस्य मैनाकस्य महात्मनः ॥ ५.५८.१८ ॥
ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ અને મહેન્દ્ર સમાન પરાક્રમવાળા રામ — આ તે મહાત્મા મૈનાકના બોલ સાંભળીને મેં...
5.58.19
कार्यमावेद्य च गिरेरुद्धतं वै मनो मम।
तेन चाहमनुज्ञातो मैनाकेन महात्मना ॥ ५.५८.१९ ॥
કાર્ય જણાવ્યું ત્યારે પર્વતનું ઉત્કટ મન મને પ્રેરિત થયું; તે મહાત્મા મૈનાકની અનુમતિથી હું આગળ ગયો.
5.58.20
स चाप्यन्तर्हितः शैलो मानुषेण वपुष्मता।
शरीरेण महाशैलः शैलेन च महोदधौ ॥ ५.५८.२० ॥
તે પર્વત પણ માનવરૂપ ધારણ કરીને મહાસાગરમાં અદૃશ્ય થયો; તે મહાપર્વત પોતાના શરીરથી પર્વત સાથે સમુદ્રમાં છુપાયો.
5.58.21
उत्तमं जवमास्थाय शेषमध्वानमास्थितः।
ततोऽहं सुचिरं कालं जवेनाभ्यगमं पथि ॥ ५.५८.२१ ॥
ઉત્તમ વેગ ધારણ કરીને બાકીના માર્ગે ચાલ્યો; પછી ઘણી વાર સુધી વેગથી માર્ગ પર આગળ વધ્યો.
5.58.22
ततः पश्याम्यहं देवीं सुरसां नागमातरम्।
समुद्रमध्ये सा देवी वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ५.५८.२२ ॥
પછી સમુદ્રની મધ્યમાં નાગમાતા દેવી સુરસાને મેં જોઈ; તે દેવીએ આ વચન કહ્યું.
5.58.23
मम भक्ष्यः प्रदिष्टस्त्वममरैर्हरिसत्तम।
ततस्त्वां भक्षयिष्यामि विहितस्त्वं हि मे सुरैः ॥ ५.५८.२३ ॥
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, દેવોએ તને મારો આહાર નક્કી કર્યો છે; તેથી હું તને ખાઈશ, કારણ કે દેવોએ તને મારા માટે જ વિહિત કર્યો છે.
5.58.24
एवमुक्तः सुरसया प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः।
विवर्णवदनो भूत्वा वाक्यं चेदमुदीरयम् ॥ ५.५८.२४ ॥
સુરસાએ આમ કહ્યું ત્યારે હું હાથ જોડીને પ્રણામ કરીને ઊભો રહ્યો; મુખ નિસ્તેજ થઈને મેં આ વચન કહ્યું.
5.58.25
रामो दाशरथिः श्रीमान् प्रविष्टो दण्डकावनम्।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया च परंतपः ॥ ५.५८.२५ ॥
દશરથના પુત્ર તેજસ્વી રામ, શત્રુઓને તપાવનાર, ભાઈ લક્ષ્મણ અને સીતા સાથે દંડક વનમાં પ્રવેશ્યા.
5.58.26
तस्य सीता हृता भार्या रावणेन दुरात्मना।
तस्याः सकाशं दूतोऽहं गमिष्ये रामशासनात् ॥ ५.५८.२६ ॥
તેની પત્ની સીતાનું દુરાત્મા રાવણે હરણ કર્યું છે. રામની આજ્ઞાથી હું તેની પાસે દૂત થઈને જઈશ.
5.58.27
कर्तुमर्हसि रामस्य साहाय्यं विषये सती।
अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम् ॥ ५.५८.२७ ॥
હે સતી, આ પ્રદેશમાં રામને સહાય કરવી તને યોગ્ય છે. અથવા મૈથિલીને જોઈને અને સહેલાઈથી કાર્ય કરનાર રામને જોઈને...
5.58.28
आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोमि ते।
एवमुक्ता मया सा तु सुरसा कामरूपिणी ॥ ५.५८.२८ ॥
હું તારા મુખમાં પ્રવેશ કરીશ, આ સત્ય છે, હું તને વચન આપું છું. મેં આમ કહ્યું ત્યારે ઇચ્છારૂપિણી સુરસા...
5.58.29
अब्रवीन्नातिवर्तेत कश्चिदेष वरो मम।
एवमुक्तः सुरसया दशयोजनमायतः ॥ ५.५८.२९ ॥
"મારું આ વરદાન કોઈ ઓળંગે નહીં" એમ તે બોલી. સુરસાએ આમ કહેતાં હું દસ યોજન વિસ્તારવાળો થયો.
5.58.30
ततोऽर्धगुणविस्तारो बभूवाहं क्षणेन तु।
मत्प्रमाणाधिकं चैव व्यादितं तु मुखं तया ॥ ५.५८.३० ॥
પછી ક્ષણમાં હું તેના વિસ્તારથી અડધો વધુ વિસ્તરેલો થયો. અને તેણે મારા કદ કરતાં પણ વધુ મુખ ફાડ્યું.
5.58.31
तद् दृष्ट्वा व्यादितं त्वास्यं ह्रस्वं ह्यकरवं पुनः।
तस्मिन् मुहूर्ते च पुनर्बभूवाङ्गुष्ठसम्मितः ॥ ५.५८.३१ ॥
તેનું પહોળું મોં જોઈને મેં તરત જ મારી જાતને નાની કરી લીધી; તે જ ક્ષણે ફરી અંગૂઠા જેવડો થઈ ગયો.
5.58.32
अभिपत्याशु तद्वक्त्रं निर्गतोऽहं ततः क्षणात् ।
अब्रवीत् सुरसा देवी स्वेन रूपेण मां पुनः ॥ ५.५८.३२ ॥
ઝડપથી તેના મુખમાં પ્રવેશીને ક્ષણમાં હું બહાર નીકળ્યો. ત્યારે દેવી સુરસા પોતાના મૂળ રૂપમાં ફરી મારી સાથે બોલી.
5.58.33
अर्थसिद्धौ हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम्।
समानय च वैदेहीं राघवेण महात्मना ॥ ५.५८.३३ ॥
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, તારું કાર્ય સિદ્ધ થાઓ. હે સૌમ્ય, સુખેથી જા; મહાત્મા રાઘવની સાથે વૈદેહીને લઈ આવ.
5.58.34
सुखी भव महाबाहो प्रीतास्मि तव वानर।
ततोऽहं साधुसाध्वीति सर्वभूतैः प्रशंसितः ॥ ५.५८.३४ ॥
હે મહાબાહુ વાનર, સુખી થા; હું તારાથી પ્રસન્ન છું. ત્યારે સર્વ પ્રાણીઓએ 'સાધુ, સાધુ' કહીને મારી પ્રશંસા કરી.
5.58.35
ततोऽन्तरिक्षं विपुलं प्लुतोऽहं गरुडो यथा।
छाया मे निगृहीता च न च पश्यामि किंचन ॥ ५.५८.३५ ॥
પછી ગરુડની જેમ વિશાળ આકાશમાં હું કૂદ્યો; પણ મારી છાયા પકડાઈ ગઈ, અને મને કંઈ દેખાતું નહોતું.
5.58.36
सोऽहं विगतवेगस्तु दिशो दश विलोकयन्।
न किंचित् तत्र पश्यामि येन मे विहता गतिः ॥ ५.५८.३६ ॥
મારો વેગ ઘટી ગયો; દસે દિશાઓમાં જોયું, પણ મારી ગતિને રોકનારું કંઈ ત્યાં દેખાયું નહીં.
5.58.37
अथ मे बुद्धिरुत्पन्ना किंनाम गमने मम।
ईदृशो विघ्न उत्पन्नो रूपमत्र न दृश्यते ॥ ५.५८.३७ ॥
ત્યારે મારા મનમાં વિચાર આવ્યો: જવાના માર્ગમાં મારી સામે આવો અવરોધ કેમ આવ્યો? અહીં કોઈ રૂપ દેખાતું નથી.
5.58.38
अधोभागे तु मे दृष्टिः शोचतः पतिता तदा।
तत्राद्राक्षमहं भीमां राक्षसीं सलिलेशयाम् ॥ ५.५८.३८ ॥
શોક કરતી મારી દૃષ્ટિ ત્યારે નીચે પડી. ત્યાં પાણીમાં સૂતેલી એક ભયંકર રાક્ષસીને મેં જોઈ.
5.58.39
प्रहस्य च महानादमुक्तोऽहं भीमया तया।
अवस्थितमसम्भ्रान्तमिदं वाक्यमशोभनम् ॥ ५.५८.३९ ॥
તે ભયંકર રાક્ષસી મોટેથી હસીને બોલી. અવિચલિત ઊભેલા મને તેણે આ અશોભન વાત કહી.
5.58.40
क्वासि गन्ता महाकाय क्षुधिताया ममेप्सितः।
भक्षः प्रीणय मे देहं चिरमाहारवर्जितम् ॥ ५.५८.४० ॥
હે મહાકાય, તું ક્યાં જઈશ? ભૂખી એવી મને તું ઇચ્છિત ભક્ષ્ય છે. લાંબા સમયથી આહાર વિનાના મારા દેહને તૃપ્ત કર.
5.58.41
बाढमित्येव तां वाणीं प्रत्यगृह्णामहं ततः।
आस्यप्रमाणादधिकं तस्याः कायमपूरयम् ॥ ५.५८.४१ ॥
'ઠીક' એટલું જ કહીને મેં તેની વાણીનો ઉત્તર આપ્યો. પછી તેના મુખના માપ કરતાં પણ વધારે મારું શરીર વધારીને તેનું શરીર ભરી દીધું.
5.58.42
तस्याश्चास्यं महद् भीमं वर्धते मम भक्षणे।
न तु मां सा नु बुबुधे मम वा विकृतं कृतम् ॥ ५.५८.४२ ॥
મને ગળી જવાના પ્રયત્નમાં તેનું ભયંકર મોટું મુખ વધતું ગયું. પરંતુ તે મને ઓળખી શકી નહીં, અને મેં કરેલો ફેરફાર પણ તેને સમજાયો નહીં.
5.58.43
ततोऽहं विपुलं रूपं संक्षिप्य निमिषान्तरात्।
तस्या हृदयमादाय प्रपतामि नभःस्थलम् ॥ ५.५८.४३ ॥
પછી મેં મારું વિશાળ રૂપ ક્ષણમાં સંકોચી લીધું, તેનું હૃદય પકડીને આકાશતલ તરફ કૂદકો માર્યો.
5.58.44
सा विसृष्टभुजा भीमा पपात लवणाम्भसि।
मया पर्वतसंकाशा निकृत्तहृदया सती ॥ ५.५८.४४ ॥
તે ભયાનક રાક્ષસી, હાથ ઢીલા છોડીને, પર્વત જેવી, મારા વડે હૃદય કપાઈને, ખારા પાણીમાં પડી.
5.58.45
शृणोमि खगतानां च वाचः सौम्या महात्मनाम्।
राक्षसी सिंहिका भीमा क्षिप्रं हनुमता हता ॥ ५.५८.४५ ॥
આકાશમાં વિહરતા સૌમ્ય મહાત્માઓની વાણી હું સાંભળું છું — 'ભયાનક રાક્ષસી સિંહિકા હનુમાન વડે તરત જ મરાઈ.'
5.58.46
तां हत्वा पुनरेवाहं कृत्यमात्ययिकं स्मरन्।
गत्वा च महदध्वानं पश्यामि नगमण्डितम् ॥ ५.५८.४६ ॥
તેને મારીને, ફરી મારું તાત્કાલિક કાર્ય યાદ કરીને, લાંબો માર્ગ કાપીને પર્વતોથી શોભિત પ્રદેશ મેં જોયો.
5.58.47
दक्षिणं तीरमुदधेर्लङ्का यत्र गता पुरी।
अस्तं दिनकरे याते रक्षसां निलयं पुरीम् ॥ ५.५८.४७ ॥
સમુદ્રનો દક્ષિણ કિનારો, જ્યાં લંકા નગરી આવેલી છે — સૂર્ય આથમ્યા પછી રાક્ષસોના નિવાસ નગરમાં (પહોંચ્યો).
5.58.48
प्रविष्टोऽहमविज्ञातो रक्षोभिर्भीमविक्रमैः।
तत्र प्रविशतश्चापि कल्पान्तघनसप्रभा ॥ ५.५८.४८ ॥
ભયંકર પરાક્રમી રાક્ષસો ન ઓળખે તેમ હું નગરમાં પ્રવેશ્યો; ત્યાં પ્રવેશતી વખતે મારી કાંતિ કલ્પાંતના મેઘ જેવી હતી.
5.58.49
अट्टहासं विमुञ्चन्ती नारी काप्युत्थिता पुरः।
जिघांसन्तीं ततस्तां तु ज्वलदग्निशिरोरुहाम् ॥ ५.५८.४९ ॥
અટ્ટહાસ્ય કરતી એક સ્ત્રી મારી સામે ઊભી થઈ. ત્યારે મને મારવાની ઇચ્છા રાખનારી, બળતા અગ્નિ જેવા વાળવાળી તે સ્ત્રીને
5.58.50
सव्यमुष्टिप्रहारेण पराजित्य सुभैरवाम्।
प्रदोषकाले प्रविशं भीतयाहं तयोदितः ॥ ५.५८.५० ॥
ડાબી મુઠ્ઠીના પ્રહારથી એ અતિ ભયંકર સ્ત્રીને હરાવીને, સાંજના સમયે હું પ્રવેશ્યો. ત્યારે ભયભીત થયેલી તેણે મને કહ્યું
5.58.51
अहं लङ्कापुरी वीर निर्जिता विक्रमेण ते।
यस्मात् तस्माद् विजेतासि सर्वरक्षांस्यशेषतः ॥ ५.५८.५१ ॥
"હે વીર! હું લંકાપુરી છું. તારા પરાક્રમથી હું જીતાઈ ગઈ છું. તેથી તું સર્વ રાક્ષસોને સંપૂર્ણપણે જીતનાર છે."
5.58.52
तत्राहं सर्वरात्रं तु विचरञ्जनकात्मजाम्।
रावणान्तःपुरगतो न चापश्यं सुमध्यमाम् ॥ ५.५८.५२ ॥
ત્યાં હું આખી રાત ફરીને જનકની પુત્રીને શોધતો રહ્યો. રાવણના અંતઃપુરમાં જઈને પણ એ પાતળી કમરવાળી સ્ત્રીને મેં જોઈ નહીં.
5.58.53
ततः सीतामपश्यंस्तु रावणस्य निवेशने।
शोकसागरमासाद्य न पारमुपलक्षये ॥ ५.५८.५३ ॥
પછી રાવણના નિવાસમાં સીતાને ન જોતાં હું શોકસાગરમાં પડ્યો. તેનો કિનારો મને દેખાતો ન હતો.
5.58.54
शोचता च मया दृष्टं प्राकारेणाभिसंवृतम्।
काञ्चनेन विकृष्टेन गृहोपवनमुत्तमम् ॥ ५.५८.५४ ॥
શોક કરતાં મેં એક ઉત્તમ ગૃહ-ઉપવન જોયું, જે લાંબી સોનાની દીવાલથી ઘેરાયેલું હતું.
5.58.55
सप्राकारमवप्लुत्य पश्यामि बहुपादपम्।
अशोकवनिकामध्ये शिंशपापादपो महान् ॥ ५.५८.५५ ॥
દીવાલ કૂદીને, ઘણા વૃક્ષોથી ભરેલા અશોકવનની મધ્યમાં એક મોટું શિંશપા વૃક્ષ મેં જોયું.
5.58.56
तमारुह्य च पश्यामि काञ्चनं कदलीवनम्।
अदूराच्छिंशपावृक्षात् पश्यामि वरवर्णिनीम् ॥ ५.५८.५६ ॥
તે વૃક્ષ પર ચડીને મેં સોનેરી કેળાંનું વન જોયું; શિંશપા વૃક્ષથી થોડે દૂર એક સુંદર વર્ણની સ્ત્રીને જોઈ.
5.58.57
श्यामां कमलपत्राक्षीमुपवासकृशाननाम्।
तदेकवासःसंवीतां रजोध्वस्तशिरोरुहाम् ॥ ५.५८.५७ ॥
તે શ્યામવર્ણી, કમળની પાંખડી જેવી આંખોવાળી, ઉપવાસથી કૃશ મુખવાળી, એક જ વસ્ત્ર પહેરેલી, ધૂળથી વિખરાયેલા વાળવાળી હતી.
5.58.58
शोकसंतापदीनाङ्गीं सीतां भर्तृहिते स्थिताम्।
राक्षसीभिर्विरूपाभिः क्रूराभिरभिसंवृताम् ॥ ५.५८.५८ ॥
શોક અને સંતાપથી દીન અંગોવાળી સીતા પતિના હિતમાં સ્થિર હતી; વિકરાળ, ક્રૂર રાક્ષસીઓથી ઘેરાયેલી હતી.
5.58.59
मांसशोणितभक्ष्याभिर्व्याघ्रीभिर्हरिणीं यथा।
सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः ॥ ५.५८.५९ ॥
માંસ અને લોહી ખાનારી વાઘણોથી ઘેરાયેલી હરણી જેવી, રાક્ષસીઓ વચ્ચે તે વારંવાર ધમકાવાતી હતી; એ મેં જોયું.
5.58.60
एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा।
भूमिशय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे ॥ ५.५८.६० ॥
એક જ વેણી ધારણ કરનારી, દીન, પતિના ચિંતનમાં લીન, ભૂમિ પર સૂનારી, નિસ્તેજ અંગોવાળી તે હિમઋતુમાં કમલિની જેવી હતી.
5.58.61
रावणाद् विनिवृत्तार्था मर्तव्ये कृतनिश्चया।
कथंचिन्मृगशावाक्षी तूर्णमासादिता मया ॥ ५.५८.६१ ॥
રાવણથી આશા ગુમાવીને, મરવાનો નિશ્ચય કરેલી, મૃગશાવક જેવી આંખોવાળી તેને મેં કોઈ રીતે તરત જ શોધી કાઢી.
5.58.62
तां दृष्ट्वा तादृशीं नारीं रामपत्नीं यशस्विनीम्।
तत्रैव शिंशपावृक्षे पश्यन्नहमवस्थितः ॥ ५.५८.६२ ॥
એવી તે યશસ્વિની રામપત્નીને જોઈને, હું ત્યાં જ શિંશપા વૃક્ષ પર રહીને જોતો રહ્યો.
5.58.63
ततो हलहलाशब्दं काञ्चीनूपुरमिश्रितम्।
शृणोम्यधिकगम्भीरं रावणस्य निवेशने ॥ ५.५८.६३ ॥
ત્યારે રાવણના નિવાસમાં, કમરબંધ અને ઝાંઝરના અવાજે ભળેલો અત્યંત ગંભીર 'હલહલ' શબ્દ મેં સાંભળ્યો.
5.58.64
ततोऽहं परमोद्विग्नः स्वरूपं प्रत्यसंहरम्।
अहं च शिंशपावृक्षे पक्षीव गहने स्थितः ॥ ५.५८.६४ ॥
ત્યારે હું અત્યંત વ્યાકુળ થઈને મારું રૂપ સંકોરી લીધું, અને પક્ષીની જેમ ઘટાદાર શિંશપા વૃક્ષમાં છુપાઈને બેસી ગયો.
5.58.65
ततो रावणदाराश्च रावणश्च महाबलः।
तं देशमनुसम्प्राप्तो यत्र सीताभवत् स्थिता ॥ ५.५८.६५ ॥
ત્યારે રાવણની સ્ત્રીઓ અને મહાબળવાન રાવણ જ્યાં સીતા બેઠી હતી તે સ્થાને આવી પહોંચ્યા.
5.58.66
तं दृष्ट्वाथ वरारोहा सीता रक्षोगणेश्वरम्।
संकुच्योरू स्तनौ पीनौ बाहुभ्यां परिरभ्य च ॥ ५.५८.६६ ॥
રાક્ષસગણોના સ્વામીને જોઈને, એ સુંદર કટિવાળી સીતા જાંઘો અને પુષ્ટ સ્તનો સંકોરીને બે હાથે વીંટળાઈ બેઠી.
5.58.67
वित्रस्तां परमोद्विग्नां वीक्ष्यमाणामितस्ततः।
त्राणं कंचिदपश्यन्तीं वेपमानां तपस्विनीम् ॥ ५.५८.६७ ॥
ભયભીત, અત્યંત વ્યાકુળ, આમતેમ જોતી, કોઈ રક્ષણ ન જોતી, ધ્રુજતી તે તપસ્વિનીને (સીતાને).
5.58.68
तामुवाच दशग्रीवः सीतां परमदुःखिताम्।
अवाक्शिराः प्रपतितो बहुमन्यस्व मामिति ॥ ५.५८.६८ ॥
ત્યારે દશગ્રીવ રાવણ અત્યંત દુઃખી સીતાને બોલ્યો: "માથું નમાવીને હું પડ્યો છું; મને માન આપ."
5.58.69
यदि चेत्त्वं तु मां दर्पान्नाभिनन्दसि गर्विते।
द्विमासानन्तरं सीते पास्यामि रुधिरं तव ॥ ५.५८.६९ ॥
"હે ગર્વિષ્ઠ સીતા! જો તું અભિમાનથી મને સ્વીકારીશ નહીં, તો બે મહિના પછી હું તારું લોહી પી જઈશ."
5.58.70
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य रावणस्य दुरात्मनः।
उवाच परमक्रुद्धा सीता वचनमुत्तमम् ॥ ५.५८.७० ॥
દુરાત્મા રાવણના આ વચન સાંભળીને અત્યંત ક્રોધિત સીતાએ આ ઉત્તમ વચન કહ્યું.
5.58.71
राक्षसाधम रामस्य भार्याममिततेजसः।
इक्ष्वाकुवंशनाथस्य स्नुषां दशरथस्य च ॥ ५.५८.७१ ॥
"હે રાક્ષસાધમ! અમિત તેજસ્વી રામની પત્નીને, ઇક્ષ્વાકુ વંશના સ્વામી દશરથની પુત્રવધૂને (તું હરી ગયો)!"
5.58.72
अवाच्यं वदतो जिह्वा कथं न पतिता तव।
किंस्विद्वीर्य तवानार्य यो मां भर्तुरसंनिधौ ॥ ५.५८.७२ ॥
"ન બોલવા જેવું બોલતા તારી જીભ કેમ ખરી ન પડી? હે અનાર્ય! પતિની ગેરહાજરીમાં મને (હરી જવું) એ શું તારું પરાક્રમ છે?"
5.58.73
अपहृत्यागतः पाप तेनादृष्टो महात्मना।
न त्वं रामस्य सदृशो दास्येऽप्यस्य न युज्यसे ॥ ५.५८.७३ ॥
હે પાપિણી, મહાત્મા રામે જોયા વિના તને અપહરણ કરીને અહીં લાવવામાં આવી છે. તું રામની સમાન નથી, તેમની દાસી થવા યોગ્ય પણ નથી.
5.58.74
अजेयः सत्यवाक् शूरो रणश्लाघी च राघवः।
जानक्या परुषं वाक्यमेवमुक्तो दशाननः ॥ ५.५८.७४ ॥
અજેય, સત્યવાદી, શૂર અને યુદ્ધમાં પોતાની પ્રશંસા કરનાર રાઘવ (રામ) છે. જાનકીએ આવા કઠોર શબ્દો કહ્યા ત્યારે દશાનન (રાવણ) આમ બોલ્યો.
5.58.75
जज्वाल सहसा कोपाच्चितास्थ इव पावकः।
विवृत्य नयने क्रूरे मुष्टिमुद्यम्य दक्षिणम् ॥ ५.५८.७५ ॥
ક્રોધથી તે અચાનક ચિતા પરની અગ્નિની જેમ ભડકી ઊઠ્યો. ક્રૂર આંખો પહોળી કરી તેણે જમણી મુઠ્ઠી ઉગામી.
5.58.76
मैथिलीं हन्तुमारब्धः स्त्रीभिर्हाहाकृतं तदा।
स्त्रीणां मध्यात् समुत्पत्य तस्य भार्या दुरात्मनः ॥ ५.५८.७६ ॥
તે મૈથિલી (સીતા)ને મારવા તૈયાર થયો; ત્યારે સ્ત્રીઓ હાહાકાર કરવા લાગી. ત્યારે તે દુરાત્માની પત્ની સ્ત્રીઓ વચ્ચેથી ઊઠીને આગળ આવી.
5.58.77
वरा मन्दोदरी नाम तया स प्रतिषेधितः।
उक्तश्च मधुरां वाणीं तया स मदनार्दितः ॥ ५.५८.७७ ॥
મંદોદરી નામની શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીએ તેને રોક્યો; કામપીડિત તેને તેણીએ મધુર વાણીમાં કહ્યું.
5.58.78
सीतया तव किं कार्यं महेन्द्रसमविक्रम।
मया सह रमस्वाद्य मद्विशिष्टा न जानकी ॥ ५.५८.७८ ॥
હે ઇન્દ્રસમાન પરાક્રમી, સીતાથી તને શું કામ છે? આજે મારી સાથે આનંદ કર; જાનકી મારાથી શ્રેષ્ઠ નથી.
5.58.79
देवगन्धर्वकन्याभिर्यक्षकन्याभिरेव च।
सार्धं प्रभो रमस्वेति सीतया किं करिष्यसि ॥ ५.५८.७९ ॥
દેવ, ગંધર્વ અને યક્ષોની કન્યાઓ સાથે રમણ કરો, હે પ્રભો. સીતાથી તમારે શું કામ છે?
5.58.80
ततस्ताभिः समेताभिर्नारीभिः स महाबलः।
उत्थाप्य सहसा नीतो भवनं स्वं निशाचरः ॥ ५.५८.८० ॥
પછી ભેગી થયેલી તે સ્ત્રીઓએ તે મહાબળવાન નિશાચરને અચાનક ઉપાડીને પોતાના ભવનમાં લઈ ગઈ.
5.58.81
याते तस्मिन् दशग्रीवे राक्षस्यो विकृताननाः।
सीतां निर्भर्त्सयामासुर्वाक्यैः क्रूरैः सुदारुणैः ॥ ५.५८.८१ ॥
તે દશગ્રીવ ગયા પછી વિકૃત મુખવાળી રાક્ષસીઓએ સીતાને અતિ ભયાનક અને ક્રૂર વચનોથી ડરાવી અને ધિક્કારી.
5.58.82
तृणवद् भाषितं तासां गणयामास जानकी।
गर्जितं च तथा तासां सीतां प्राप्य निरर्थकम् ॥ ५.५८.८२ ॥
તેમના વચનોને જાનકીએ તણખલા જેવા ગણ્યા; સીતા પાસે તેમની ગર્જના પણ નિરર્થક ગણી.
5.58.83
वृथा गर्जितनिश्चेष्टा राक्षस्यः पिशिताशनाः।
रावणाय शशंसुस्ताः सीताव्यवसितं महत् ॥ ५.५८.८३ ॥
વ્યર્થ ગર્જના કરીને નિષ્ક્રિય બનેલી માંસભક્ષી રાક્ષસીઓએ રાવણને સીતાનો મહાન નિશ્ચય કહ્યો.
5.58.84
ततस्ताः सहिताः सर्वा विहताशा निरुद्यमाः।
परिक्लिश्य समस्तास्ता निद्रावशमुपागताः ॥ ५.५८.८४ ॥
પછી તેઓ સૌ સાથે, આશા તૂટેલી અને ઉત્સાહ વિનાની થઈને, થાકીને નિદ્રાને વશ થઈ ગઈ.
5.58.85
तासु चैव प्रसुप्तासु सीता भर्तृहिते रता।
विलप्य करुणं दीना प्रशुशोच सुदुःखिता ॥ ५.५८.८५ ॥
તેઓ સૂઈ ગયા ત્યારે પણ, પતિના હિતમાં લીન સીતા કરુણ વિલાપ કરીને દીન બનીને અત્યંત દુઃખી થઈ શોક કરવા લાગી.
5.58.86
तासां मध्यात् समुत्थाय त्रिजटा वाक्यमब्रवीत्।
आत्मानं खादत क्षिप्रं न सीतामसितेक्षणाम् ॥ ५.५८.८६ ॥
તેઓની વચ્ચેથી ઊઠીને ત્રિજટા બોલી — "કાળાં નેત્રોવાળી સીતાને નહીં, પણ તમને જ જલદી ખાઓ."
5.58.87
जनकस्यात्मजां साध्वीं स्नुषां दशरथस्य च।
स्वप्नो ह्यद्य मया दृष्टो दारुणो रोमहर्षणः ॥ ५.५८.८७ ॥
જનકની પુત્રી, સાધ્વી, દશરથની પુત્રવધૂ સીતા વિશે આજે મેં ભયંકર, રોમાંચ ઉપજાવે એવું સ્વપ્ન જોયું છે.
5.58.88
रक्षसां च विनाशाय भर्तुरस्या जयाय च।
अलमस्मान् परित्रातुं राघवाद् राक्षसीगणम् ॥ ५.५८.८८ ॥
રાક્ષસોના વિનાશ માટે, આના પતિના વિજય માટે, અને રાઘવથી આપણું રક્ષણ કરવા માટે, આ રાક્ષસી-સમૂહ માટે તે પૂરતું છે.
5.58.89
अभियाचाम वैदेहीमेतद्धि मम रोचते।
यदि ह्येवंविधः स्वप्नो दुःखितायाः प्रदृश्यते ॥ ५.५८.८९ ॥
આપણે વૈદેહીને વિનંતી કરવી જોઈએ; દુઃખી સીતાને આવું સ્વપ્ન દેખાય છે, તો આ જ મને યોગ્ય લાગે છે.
5.58.90
सा दुःखैर्विविधैर्मुक्ता सुखमाप्नोत्यनुत्तमम्।
प्रणिपातप्रसन्ना हि मैथिली जनकात्मजा ॥ ५.५८.९० ॥
તે વિવિધ દુઃખોથી મુક્ત થઈને પરમ સુખ પામશે; પ્રણામથી પ્રસન્ન થતી મૈથિલી, જનકની પુત્રી તે જ છે.
5.58.91
अलमेषा परित्रातुं राक्षस्यो महतो भयात्।
ततः सा ह्रीमती बाला भर्तुर्विजयहर्षिता ॥ ५.५८.९१ ॥
આ રાક્ષસીઓને મોટા ભયથી બચાવવા સમર્થ છે. ત્યારે લજ્જાશીલ એ યુવતી પતિના વિજયથી હર્ષિત થઈ.
5.58.92
अवोचद् यदि तत् तथ्यं भवेयं शरणं हि वः।
तां चाहं तादृशीं दृष्ट्वा सीताया दारुणां दशाम् ॥ ५.५८.९२ ॥
તેણે કહ્યું, 'જો આ સત્ય હોય તો હું તમારો આશ્રય બનીશ.' સીતાની આવી ભયાનક દશા જોઈને મેં...
5.58.93
चिन्तयामास विश्रान्तो न च मे निर्वृतं मनः।
सम्भाषणार्थे च मया जानक्याश्चिन्तितो विधिः ॥ ५.५८.९३ ॥
વિશ્રામ કર્યા પછી મેં વિચાર્યું; પણ મારું મન શાંત ન થયું. જાનકી સાથે વાત કરવાનો ઉપાય મેં વિચાર્યો.
5.58.94
इक्ष्वाकुकुलवंशस्तु स्तुतो मम पुरस्कृतः।
श्रुत्वा तु गदितां वाचं राजर्षिगणभूषिताम् ॥ ५.५८.९४ ॥
મેં ઇક્ષ્વાકુ કુળના વંશની સ્તુતિ કરી આગળ મૂકી. રાજર્ષિઓના સમૂહથી શોભિત એ વચન સાંભળીને...
5.58.95
प्रत्यभाषत मां देवी बाष्पैः पिहितलोचना।
कस्त्वं केन कथं चेह प्राप्तो वानरपुङ्गव ॥ ५.५८.९५ ॥
દેવી (સીતા) આંસુ ભરેલી આંખોથી મને ઉત્તર આપ્યો: 'તું કોણ છે? કોના દ્વારા, કેવી રીતે અહીં આવ્યો, હે વાનરશ્રેષ્ઠ?'
5.58.96
का च रामेण ते प्रीतिस्तन्मे शंसितुमर्हसि।
तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा अहमप्यब्रुवं वचः ॥ ५.५८.९६ ॥
'રામ સાથે તારો શો સંબંધ છે? તે મને કહેવું જોઈએ.' તેનું એ વચન સાંભળીને મેં પણ ઉત્તર આપ્યો.
5.58.97
देवि रामस्य भर्तुस्ते सहायो भीमविक्रमः।
सुग्रीवो नाम विक्रान्तो वानरेन्द्रो महाबलः ॥ ५.५८.९७ ॥
હે દેવી! તમારા પતિ રામનો સહાયક ભયંકર પરાક્રમી, વીર અને મહાબળવાન વાનરરાજ સુગ્રીવ નામે છે.
5.58.98
तस्य मां विद्धि भृत्यं त्वं हनूमन्तमिहागतम्।
भर्त्रा सम्प्रहितस्तुभ्यं रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ ५.५८.९८ ॥
મને તેમનો સેવક હનુમાન જાણો, જે અહીં આવ્યો છે. અક્લિષ્ટકર્મા તમારા પતિ રામે જ તમારી પાસે મને મોકલ્યો છે.
5.58.99
इदं तु पुरुषव्याघ्रः श्रीमान् दाशरथिः स्वयम्।
अङ्गुलीयमभिज्ञानमदात् तुभ्यं यशस्विनि ॥ ५.५८.९९ ॥
પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, શ્રીમાન દશરથપુત્રે પોતે જ આ વીંટી તમને ઓળખાણરૂપે આપી છે, હે યશસ્વિની!
5.58.100
तदिच्छामि त्वयाज्ञप्तं देवि किं करवाण्यहम्।
रामलक्ष्मणयोः पार्श्वं नयामि त्वां किमुत्तरम् ॥ ५.५८.१०० ॥
તેથી હે દેવી, તમે આજ્ઞા આપો એવી મારી ઇચ્છા છે. હું શું કરું? શું હું તમને રામ-લક્ષ્મણ પાસે લઈ જાઉં, કે તમે બીજો જવાબ આપશો?
5.58.101
एतच्छ्रुत्वा विदित्वा च सीता जनकनन्दिनी।
आह रावणमुत्पाट्य राघवो मां नयत्विति ॥ ५.५८.१०१ ॥
આ સાંભળી અને સમજીને જનકની પુત્રી સીતાએ કહ્યું, "રાઘવ રાવણને ઉખેડીને મને લઈ જાય."
5.58.102
प्रणम्य शिरसा देवीमहमार्यामनिन्दिताम्।
राघवस्य मनोह्लादमभिज्ञानमयाचिषम् ॥ ५.५८.१०२ ॥
તે દેવી, આર્યા, નિર્દોષ સીતાને મસ્તક નમાવી પ્રણામ કરી, મેં રાઘવના મનને આનંદ આપનારી ઓળખની નિશાની માગી.
5.58.103
अथ मामब्रवीत् सीता गृह्यतामयमुत्तमः।
मणिर्येन महाबाहू रामस्त्वां बहु मन्यते ॥ ५.५८.१०३ ॥
ત્યારે સીતાએ મને કહ્યું, "આ ઉત્તમ મણિ લઈ લે, જેના દ્વારા મહાબાહુ રામ તને ઘણું માન આપે છે."
5.58.104
इत्युक्त्वा तु वरारोहा मणिप्रवरमुत्तमम्।
प्रायच्छत् परमोद्विग्ना वाचा मां संदिदेश ह ॥ ५.५८.१०४ ॥
આમ કહીને, સુંદર કટિવાળી તે સ્ત્રીએ અત્યંત વ્યાકુળ થઈને તે ઉત્તમ શ્રેષ્ઠ મણિ મને આપ્યો અને વાણીથી મને સંદેશ પણ આપ્યો.
5.58.105
ततस्तस्यै प्रणम्याहं राजपुत्र्यै समाहितः।
प्रदक्षिणं परिक्राममिहाभ्युद्गतमानसः ॥ ५.५८.१०५ ॥
પછી મેં તે રાજપુત્રીને પ્રણામ કર્યા, એકાગ્ર ચિત્તે અને ઉત્સાહિત મનથી અહીં તેમની પ્રદક્ષિણા કરી.
5.58.106
उत्तरं पुनरेवाह निश्चित्य मनसा तदा।
हनूमन् मम वृत्तान्तं वक्तुमर्हसि राघवे ॥ ५.५८.१०६ ॥
પછી મનમાં નિશ્ચય કરીને તેણે ફરી કહ્યું, "હનુમાન, તારે રાઘવને મારો વૃત્તાંત કહેવો જોઈએ."
5.58.107
यथा श्रुत्वैव नचिरात् तावुभौ रामलक्ष्मणौ।
सुग्रीवसहितौ वीरावुपेयातां तथा कुरु ॥ ५.५८.१०७ ॥
"સાંભળતાં જ થોડા સમયમાં તે બંને વીર રામ અને લક્ષ્મણ સુગ્રીવ સાથે અહીં આવે તેવું કર."
5.58.108
यदन्यथा भवेदेतद् द्वौ मासौ जीवितं मम।
न मां द्रक्ष्यति काकुत्स्थो म्रिये साहमनाथवत् ॥ ५.५८.१०८ ॥
"એમ ન થાય તો મારું જીવન બે માસ જ રહેશે. કાકુત્સ્થ રામ મને જોશે નહીં, અને હું અનાથની જેમ મરી જઈશ."
5.58.109
तच्छ्रुत्वा करुणं वाक्यं क्रोधो मामभ्यवर्तत।
उत्तरं च मया दृष्टं कार्यशेषमनन्तरम् ॥ ५.५८.१०९ ॥
એ કરુણ વચન સાંભળીને મને ક્રોધ ચડ્યો; તરત જ બાકીનું કાર્ય મેં જોઈ લીધું.
5.58.110
ततोऽवर्धत मे कायस्तदा पर्वतसंनिभः।
युद्धाकाङ्क्षी वनं तस्य विनाशयितुमारभे ॥ ५.५८.११० ॥
ત્યારે મારું શરીર પર્વત જેવું વધ્યું; યુદ્ધની ઇચ્છાથી હું તેનું વન નષ્ટ કરવા લાગ્યો.
5.58.111
तद् भग्नं वनखण्डं तु भ्रान्तत्रस्तमृगद्विजम्।
प्रतिबुद्ध्य निरीक्षन्ते राक्षस्यो विकृताननाः ॥ ५.५८.१११ ॥
એ તૂટેલા વનખંડમાં ગભરાઈને ભાગતા મૃગ-પક્ષીઓ જોઈ, જાગેલી વિકૃતમુખી રાક્ષસીઓ ચારે તરફ જોવા લાગી.
5.58.112
मां च दृष्ट्वा वने तस्मिन् समागम्य ततस्ततः।
ताः समभ्यागताः क्षिप्रं रावणायाचचक्षिरे ॥ ५.५८.११२ ॥
એ વનમાં મને જોઈને તેઓ ચારેકોરથી ભેગી થઈ ઝડપથી આવી અને રાવણને કહ્યું.
5.58.113
राजन् वनमिदं दुर्गं तव भग्नं दुरात्मना।
वानरेण ह्यविज्ञाय तव वीर्यं महाबल ॥ ५.५८.११३ ॥
હે રાજન! તમારું આ દુર્ગમ વન એક દુરાત્મા વાનરે તોડી નાખ્યું છે; હે મહાબલી, તમારું પરાક્રમ ન જાણીને જ તેણે આવું કર્યું છે.
5.58.114
तस्य दुर्बुद्धिता राजंस्तव विप्रियकारिणः।
वधमाज्ञापय क्षिप्रं यथासौ न पुनर्व्रजेत् ॥ ५.५८.११४ ॥
હે રાજન! તમારું અપ્રિય કરનાર એ દુર્બુદ્ધિને તરત મૃત્યુદંડની આજ્ઞા કરો, જેથી તે ફરી ન આવે.
5.58.115
तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रेण विसृष्टा बहुदुर्जयाः।
राक्षसाः किंकरा नाम रावणस्य मनोऽनुगाः ॥ ५.५८.११५ ॥
આ સાંભળીને રાક્ષસેન્દ્રે મોકલેલા, અતિ દુર્જય, કિંકર નામના રાક્ષસો, જેઓ રાવણના મનને અનુસરતા હતા.
5.58.116
तेषामशीतिसाहस्रं शूलमुद्गरपाणिनाम्।
मया तस्मिन् वनोद्देशे परिघेण निषूदितम् ॥ ५.५८.११६ ॥
શૂળ અને મુદ્ગર હાથમાં ધારણ કરનારા તેમાંથી એંસી હજારને તે વનપ્રદેશમાં મેં પરિઘથી મારી નાખ્યા.
5.58.117
तेषां तु हतशिष्टा ये ते गता लघुविक्रमाः।
निहतं च मया सैन्यं रावणायाचचक्षिरे ॥ ५.५८.११७ ॥
તેમાંથી જે મૃત્યુથી બચી ગયા, તે ઝડપી પરાક્રમી રાક્ષસો ભાગી ગયા અને મારાથી સૈન્ય હણાયાનું રાવણને કહ્યું.
5.58.118
ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना चैत्यप्रासादमुत्तमम्।
तत्रस्थान् राक्षसान् हत्वा शतं स्तम्भेन वै पुनः ॥ ५.५८.११८ ॥
ત્યારે મારા મનમાં વિચાર ઊઠ્યો: તે ઉત્તમ ચૈત્યપ્રાસાદમાં ઊભેલા સો રાક્ષસોને મારીને, ફરી સ્તંભથી તેને તોડી પાડવો.
5.58.119
ललामभूतो लङ्काया मया विध्वंसितो रुषा।
ततः प्रहस्तस्य सुतं जम्बुमालिनमादिशत् ॥ ५.५८.११९ ॥
લંકાનું આભૂષણ એવા તે પ્રાસાદને મેં ક્રોધથી તોડી પાડ્યો. ત્યારે પ્રહસ્તના પુત્ર જંબુમાળીને (મારી સામે) મોકલ્યો.
5.58.120
राक्षसैर्बहुभिः सार्धं घोररूपैर्भयानकैः।
तमहं बलसम्पन्नं राक्षसं रणकोविदम् ॥ ५.५८.१२० ॥
ઘણા ઘોર રૂપવાળા ભયાનક રાક્ષસો સાથે, બળસંપન્ન અને યુદ્ધકુશળ તે રાક્ષસને હું (સામે ગયો).
5.58.121
परिघेणातिघोरेण सूदयामि सहानुगम्।
तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्तु मन्त्रिपुत्रान् महाबलान् ॥ ५.५८.१२१ ॥
"અતિ ભયંકર પરિઘથી અનુચરો સહિત તેમને હું મારી નાખીશ." આ સાંભળી રાક્ષસરાજે મહાબળવાન મંત્રીપુત્રોને (મોકલ્યા).
5.58.122
पदातिबलसम्पन्नान् प्रेषयामास रावणः।
परिघेणैव तान् सर्वान् नयामि यमसादनम् ॥ ५.५८.१२२ ॥
પાયદળ સૈન્યથી સંપન્ન તેમને રાવણે મોકલ્યા. "પરિઘથી જ તે સર્વને યમસદન પહોંચાડીશ."
5.58.123
मन्त्रिपुत्रान् हतान् श्रुत्वा समरे लघुविक्रमान्।
पञ्च सेनाग्रगान् शूरान् प्रेषयामास रावणः ॥ ५.५८.१२३ ॥
યુદ્ધમાં ઝડપી પરાક્રમી મંત્રીપુત્રો હણાયા એમ સાંભળી રાવણે સેનાના અગ્રભાગે ચાલતા પાંચ શૂરવીરો મોકલ્યા.
5.58.124
तानहं सहसैन्यान् वै सर्वानेवाभ्यसूदयम्।
ततः पुनर्दशग्रीवः पुत्रमक्षं महाबलम् ॥ ५.५८.१२४ ॥
મેં તે સર્વને તેમના સૈન્ય સહિત હણી નાખ્યા. ત્યારે દશગ્રીવે ફરીથી મહાબળવાન પુત્ર અક્ષને મોકલ્યો.
5.58.125
बहुभी राक्षसैः सार्धं प्रेषयामास संयुगे।
तं तु मन्दोदरीपुत्रं कुमारं रणपण्डितम् ॥ ५.५८.१२५ ॥
તેને ઘણા રાક્ષસો સાથે યુદ્ધમાં મોકલ્યો — મંદોદરીનો તે પુત્ર, રણનિપુણ કુમાર.
5.58.126
सहसा खं समुद्यन्तं पादयोश्च गृहीतवान्।
तमासीनं शतगुणं भ्रामयित्वा व्यपेषयम् ॥ ५.५८.१२६ ॥
અચાનક આકાશમાં ઊછળેલા તેને મેં પગથી પકડી લીધો; સો વખત ફેરવીને મેં તેને કચડી નાખ્યો.
5.58.127
तमक्षमागतं भग्नं निशम्य स दशाननः।
ततश्चेन्द्रजितं नाम द्वितीयं रावणः सुतम् ॥ ५.५८.१२७ ॥
અક્ષના મૃત્યુ અને સૈન્યના વિનાશના સમાચાર સાંભળીને દશમુખ રાવણે ત્યારે પોતાના બીજા પુત્ર ઇન્દ્રજિત્ને બોલાવ્યો.
5.58.128
व्यादिदेश सुसंक्रुद्धो बलिनं युद्धदुर्मदम्।
तच्चाप्यहं बलं सर्वं तं च राक्षसपुङ्गवम् ॥ ५.५८.१२८ ॥
અત્યંત ક્રોધે ભરાયેલા તેણે યુદ્ધમાં ઉન્મત્ત એવા તે બળવાન પુત્રને આજ્ઞા કરી — મને, મારા સર્વ બળને અને તે રાક્ષસશ્રેષ્ઠને.
5.58.129
नष्टौजसं रणे कृत्वा परं हर्षमुपागतः।
महतापि महाबाहुः प्रत्ययेन महाबलः ॥ ५.५८.१२९ ॥
યુદ્ધમાં તેને ઓજહીન કરીને તે મહાબાહુ, મહાબળવાન અત્યંત હર્ષ પામ્યો; મહાન વિશ્વાસથી પણ તે ભરાઈ ગયો.
5.58.130
प्रहितो रावणेनैष सह वीरैर्मदोद्धतैः।
सोऽविषह्यं हि मां बुद्ध्वा स्वसैन्यं चावमर्दितम् ॥ ५.५८.१३० ॥
રાવણે મદોન્મત્ત વીરો સાથે મોકલેલો આ (ઇન્દ્રજિત), મને અજેય જાણીને અને પોતાની સેના કચડાયેલી જોઈને—
5.58.131
ब्रह्मणोऽस्त्रेण स तु मां प्रबद्ध्वा चातिवेगिनः।
रज्जुभिश्चापि बध्नन्ति ततो मां तत्र राक्षसाः ॥ ५.५८.१३१ ॥
ઇન્દ્રજિતે બ્રહ્માસ્ત્રથી મને બાંધ્યો; પછી ત્યાંના રાક્ષસોએ અતિવેગવાન એવા મને દોરડાંથી પણ બાંધ્યો.
5.58.132
रावणस्य समीपं च गृहीत्वा मामुपागमन्।
दृष्ट्वा सम्भाषितश्चाहं रावणेन दुरात्मना ॥ ५.५८.१३२ ॥
મને પકડીને તેઓ રાવણની સમીપ લાવ્યા; મને જોઈને તે દુરાત્મા રાવણે મારી સાથે વાત કરી.
5.58.133
पृष्टश्च लङ्कागमनं राक्षसानां च तं वधम्।
तत्सर्वं च रणे तत्र सीतार्थमुपजल्पितम् ॥ ५.५८.१३३ ॥
લંકામાં આગમન, રાક્ષસોનો તે વધ અને ત્યાં યુદ્ધમાં સીતા માટે જે થયું તે બધું પૂછાતાં મેં કહ્યું.
5.58.134
तस्यास्तु दर्शनाकाङ्क्षी प्राप्तस्त्वद्भवनं विभो।
मारुतस्यौरसः पुत्रो वानरो हनुमानहम् ॥ ५.५८.१३४ ॥
તેને જોવાની ઇચ્છાથી, હે પ્રભુ, હું તમારા ભવનમાં આવ્યો છું. હું વાયુદેવનો ઔરસ પુત્ર વાનર હનુમાન છું.
5.58.135
रामदूतं च मां विद्धि सुग्रीवसचिवं कपिम्।
सोऽहं दौत्येन रामस्य त्वत्सकाशमिहागतः ॥ ५.५८.१३५ ॥
મને રામનો દૂત અને સુગ્રીવનો મંત્રી વાનર જાણ. રામના દૌત્ય કાર્ય માટે હું અહીં તારી સમક્ષ આવ્યો છું.
5.58.136
शृणु चापि समादेशं यदहं प्रब्रवीमि ते।
राक्षसेश हरीशस्त्वां वाक्यमाह समाहितम् ॥ ५.५८.१३६ ॥
હે રાક્ષસેશ્વર, હું તને જે સંદેશ કહું છું તે પણ સાંભળ. વાનરેશ્વરે તને સમજીવિચારીને વાત કહી છે.
5.58.137
सुग्रीवश्च महाभागः स त्वां कौशलमब्रवीत्।
धर्मार्थकामसहितं हितं पथ्यमुवाच ह ॥ ५.५८.१३७ ॥
મહાભાગ સુગ્રીવે તારી ક્ષેમકુશળતા પૂછી છે. ધર્મ, અર્થ અને કામથી યુક્ત, હિતકારી અને પથ્ય વચનો તેણે કહ્યાં છે.
5.58.138
वसतो ऋष्यमूके मे पर्वते विपुलद्रुमे।
राघवो रणविक्रान्तो मित्रत्वं समुपागतः ॥ ५.५८.१३८ ॥
વિશાળ વૃક્ષોવાળા ઋષ્યમૂક પર્વત પર હું રહેતો હતો ત્યારે, યુદ્ધમાં પરાક્રમી રાઘવે મારી સાથે મૈત્રી કરી.
5.58.139
तेन मे कथितं राजन् भार्या मे रक्षसा हृता।
तत्र साहाय्यहेतोर्मे समयं कर्तुमर्हसि ॥ ५.५८.१३९ ॥
હે રાજન્, તેમણે મને કહ્યું કે એક રાક્ષસે મારી પત્ની સીતાનું હરણ કર્યું છે. તેથી તેમની સહાય માટે મારી સાથે કરાર કરવો તમને યોગ્ય છે.
5.58.140
वालिना हृतराज्येन सुग्रीवेण सह प्रभुः।
चक्रेऽग्निसाक्षिकं सख्यं राघवः सहलक्ष्मणः ॥ ५.५८.१४० ॥
વાલી દ્વારા રાજ્ય ગુમાવનાર સુગ્રીવ સાથે, પ્રભુ રાઘવે લક્ષ્મણ સહિત અગ્નિને સાક્ષી રાખીને મૈત્રી કરી.
5.58.141
तेन वालिनमाहत्य शरेणैकेन संयुगे।
वानराणां महाराजः कृतः सम्प्लवतां प्रभुः ॥ ५.५८.१४१ ॥
તેમણે યુદ્ધમાં એક જ બાણથી વાલીને હણીને, કૂદતા વાનરોના મહારાજા અને સ્વામી તરીકે સુગ્રીવને સ્થાપિત કર્યો.
5.58.142
तस्य साहाय्यमस्माभिः कार्यं सर्वात्मना त्विह।
तेन प्रस्थापितस्तुभ्यं समीपमिह धर्मतः ॥ ५.५८.१४२ ॥
અહીં આપણે તેમને પૂર્ણ હૃદયથી સહાય કરવી જોઈએ. તેમણે જ ધર્મપૂર્વક મને તમારી પાસે મોકલ્યો છે.
5.58.143
क्षिप्रमानीयतां सीता दीयतां राघवस्य च।
यावन्न हरयो वीरा विधमन्ति बलं तव ॥ ५.५८.१४३ ॥
વીર વાનરો તમારા સૈન્યને વિખેરી નાખે તે પહેલાં, સીતાને ઝડપથી લાવી રાઘવને પાછી આપો.
5.58.144
वानराणां प्रभावोऽयं न केन विदितः पुरा।
देवतानां सकाशं च ये गच्छन्ति निमन्त्रिताः ॥ ५.५८.१४४ ॥
દેવતાઓ પાસે આમંત્રિત થઈને જતા વાનરોનો આ પ્રભાવ પહેલાં કોઈએ જાણ્યો ન હતો.
5.58.145
मामैक्षत ततो रुष्टश्चक्षुषा प्रदहन्निव ॥ ५.५८.१४५ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાઈને તેણે આંખોથી મને બાળી નાખતો હોય તેમ જોયું.
5.58.146
तेन वध्योऽहमाज्ञप्तो रक्षसा रौद्रकर्मणा।
मत्प्रभावमविज्ञाय रावणेन दुरात्मना ॥ ५.५८.१४६ ॥
ક્રૂર કર્મો કરનાર તે રાક્ષસે, દુરાત્મા રાવણે મારો પ્રભાવ ન જાણીને મને વધ્ય ઠેરવ્યો હતો.
5.58.147
ततो विभीषणो नाम तस्य भ्राता महामतिः।
तेन राक्षसराजश्च याचितो मम कारणात् ॥ ५.५८.१४७ ॥
ત્યારે તેના ભાઈ મહામતિ વિભીષણે મારા કારણે રાક્ષસરાજને વિનંતી કરી.
5.58.148
नैवं राक्षसशार्दूल त्यज्यतामेष निश्चयः।
राजशास्त्रव्यपेतो हि मार्गः संलक्ष्यते त्वया ॥ ५.५८.१४८ ॥
હે રાક્ષસશાર્દૂલ, આમ ન કર; આ નિશ્ચય છોડી દે. આ માર્ગ રાજશાસ્ત્રથી વિમુખ દેખાય છે.
5.58.149
दूतवध्या न दृष्टा हि राजशास्त्रेषु राक्षस।
दूतेन वेदितव्यं च यथाभिहितवादिना ॥ ५.५८.१४९ ॥
હે રાક્ષસ, રાજશાસ્ત્રોમાં દૂતને વધ્ય ગણાવ્યો નથી. દૂતને જેમ કહેવાનું કહ્યું હોય તેમ જ બોલનારો જાણવો જોઈએ.
5.58.150
सुमहत्यपराधेऽपि दूतस्यातुलविक्रम।
विरूपकरणं दृष्टं न वधोऽस्ति हि शास्त्रतः ॥ ५.५८.१५० ॥
હે અતુલ પરાક્રમી, અતિ મોટા અપરાધમાં પણ દૂતને માત્ર વિરૂપ કરવાની સજા જોવાઈ છે; શાસ્ત્ર મુજબ વધ નથી.
5.58.151
विभीषणेनैवमुक्तो रावणः संदिदेश तान्।
राक्षसानेतदेवाद्य लाङ्गूलं दह्यतामिति ॥ ५.५८.१५१ ॥
વિભીષણે આમ કહ્યા પછી રાવણે તે રાક્ષસોને આજ્ઞા આપી કે આજે જ આની પૂંછડી બાળી નાખો.
5.58.152
ततस्तस्य वचः श्रुत्वा मम पुच्छं समन्ततः।
वेष्टितं शणवल्कैश्च पट्टैः कार्पासकैस्तथा ॥ ५.५८.१५२ ॥
તેનું વચન સાંભળીને તેમણે મારી પૂંછડી ચારે બાજુથી શણની છાલ, વૃક્ષની છાલ, કાપડની પટ્ટીઓ અને કપાસથી વીંટી દીધી.
5.58.153
राक्षसाः सिद्धसंनाहास्ततस्ते चण्डविक्रमाः।
तदादीप्यन्त मे पुच्छं हनन्तः काष्ठमुष्टिभिः ॥ ५.५८.१५३ ॥
ત્યારે તે તૈયાર થયેલા ઉગ્ર પરાક્રમી રાક્ષસો લાકડાની મુઠ્ઠીઓથી મારતા મારી પૂંછડીને આગ ચાંપી ગયા.
5.58.154
बद्धस्य बहुभिः पाशैर्यन्त्रितस्य च राक्षसैः।
न मे पीडाभवत् काचिद् दिदृक्षोर्नगरीं दिवा ॥ ५.५८.१५४ ॥
રાક્ષસોએ અનેક પાશોથી મને બાંધી જકડ્યો તોપણ, દિવસે નગરી જોવાની ઇચ્છાવાળા મને કોઈ પીડા ન થઈ.
5.58.155
ततस्ते राक्षसाः शूरा बद्धं मामग्निसंवृतम्।
अघोषयन् राजमार्गे नगरद्वारमागताः ॥ ५.५८.१५५ ॥
પછી તે શૂરવીર રાક્ષસો બાંધેલા અને અગ્નિથી ઘેરાયેલા મને નગરદ્વાર સુધી લાવી રાજમાર્ગ પર ઘોષણા કરવા લાગ્યા.
5.58.156
ततोऽहं सुमहद्रूपं संक्षिप्य पुनरात्मनः।
विमोचयित्वा तं बन्धं प्रकृतिस्थः स्थितः पुनः ॥ ५.५८.१५६ ॥
પછી મેં મારું વિશાળ રૂપ ફરી સંકોચી લીધું, તે બંધન છોડાવી પોતાની સ્વાભાવિક સ્થિતિમાં ફરી ઊભો રહ્યો.
5.58.157
आयसं परिघं गृह्य तानि रक्षांस्यसूदयम्।
ततस्तन्नगरद्वारं वेगेन प्लुतवानहम् ॥ ५.५८.१५७ ॥
લોખંડનો પરિઘ ઉપાડીને મેં તે રાક્ષસોને મારી નાખ્યા. પછી વેગથી હું તે નગરદ્વાર તરફ કૂદ્યો.
5.58.158
पुच्छेन च प्रदीप्तेन तां पुरीं साट्टगोपुराम्।
दहाम्यहमसम्भ्रान्तो युगान्ताग्निरिव प्रजाः ॥ ५.५८.१५८ ॥
સળગતી પૂંછડીથી તે નગરીને, તેના અટ્ટાલિકાઓ અને ગોપુરો સહિત, યુગાંતના અગ્નિ પ્રજાને બાળે તેમ હું નિર્ભયતાથી બાળવા લાગ્યો.
5.58.159
विनष्टा जानकी व्यक्तं न ह्यदग्धः प्रदृश्यते।
लङ्कायाः कश्चिदुद्देशः सर्वा भस्मीकृता पुरी ॥ ५.५८.१५९ ॥
જાનકી ચોક્કસ નાશ પામી હશે; લંકાનો કોઈ ભાગ અદગ્ધ દેખાતો નથી; આખી નગરી ભસ્મ કરી દેવાઈ છે.
5.58.160
दहता च मया लङ्कां दग्धा सीता न संशयः।
रामस्य च महत्कार्यं मयेदं विफलीकृतम् ॥ ५.५८.१६० ॥
લંકાને બાળતાં મારા દ્વારા સીતા પણ નિઃસંશય બળી ગઈ. અને મારા દ્વારા રામનું મહાન કાર્ય પણ નિષ્ફળ બનાવાયું.
5.58.161
ततोऽहं वाचमश्रौषं चारणानां शुभाक्षराम् ॥ ५.५८.१६१ ॥
ત્યારે મેં ચારણોની શુભ અક્ષરોવાળી વાણી સાંભળી.
5.58.162
जानकी न च दग्धेति विस्मयोदन्तभाषिणाम्।
ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना श्रुत्वा तामद्भुतां गिरम् ॥ ५.५८.१६२ ॥
"જાનકી બળી નથી" એમ આશ્ચર્યથી બોલનારાઓની તે અદ્ભુત વાણી સાંભળીને મારા મનમાં વિચાર ઉત્પન્ન થયો.
5.58.163
अदग्धा जानकीत्येव निमित्तैश्चोपलक्षितम्।
दीप्यमाने तु लाङ्गूले न मां दहति पावकः ॥ ५.५८.१६३ ॥
જાનકી બળી નથી, એ શુકનો દ્વારા પણ ઓળખાયું હતું; પૂંછડી બળતી હોવા છતાં અગ્નિ મને બાળતો નથી.
5.58.164
हृदयं च प्रहृष्टं मे वाताः सुरभिगन्धिनः।
तैर्निमित्तैश्च दृष्टार्थैः कारणैश्च महागुणैः ॥ ५.५८.१६४ ॥
મારું હૃદય હર્ષિત છે; સુગંધિત પવન વહી રહ્યા છે; તે શુકનો, દેખાતાં ચિહ્નો અને મહાન ગુણોવાળાં કારણોથી [હર્ષ].
5.58.165
ऋषिवाक्यैश्च दृष्टार्थैरभवं हृष्टमानसः।
पुनर्दृष्टा च वैदेही विसृष्टश्च तया पुनः ॥ ५.५८.१६५ ॥
ઋષિઓનાં વચનો અને દેખાતાં ચિહ્નોથી મારું મન હર્ષિત થયું; વૈદેહીને ફરી જોઈ, અને તેમની પાસેથી ફરી વિદાય લીધી.
5.58.166
ततः पर्वतमासाद्य तत्रारिष्टमहं पुनः।
प्रतिप्लवनमारेभे युष्मद्दर्शनकाङ्क्षया ॥ ५.५८.१६६ ॥
પછી તે પર્વત પર પહોંચીને, ત્યાં અરિષ્ટ પરથી હું ફરી કૂદવા લાગ્યો; તમને જોવાની ઇચ્છાથી.
5.58.167
ततः श्वसनचन्द्रार्कसिद्धगन्धर्वसेवितम्।
पन्थानमहमाक्रम्य भवतो दृष्टवानिह ॥ ५.५८.१६७ ॥
પછી પવન, ચંદ્ર, સૂર્ય, સિદ્ધો અને ગંધર્વો સેવિત માર્ગ પાર કરીને, અહીં તમને જોયા.
5.58.168
राघवस्य प्रसादेन भवतां चैव तेजसा।
सुग्रीवस्य च कार्यार्थं मया सर्वमनुष्ठितम् ॥ ५.५८.१६८ ॥
રાઘવની કૃપાથી અને તમારા તેજથી, સુગ્રીવના કાર્ય માટે મેં બધું પૂર્ણ કર્યું.
5.58.169
एतत् सर्वं मया तत्र यथावदुपपादितम्।
तत्र यन्न कृतं शेषं तत् सर्वं क्रियतामिति ॥ ५.५८.१६९ ॥
ત્યાં મેં યથાવત્ રીતે પૂર્ણ કરેલું એ બધું છે. ત્યાં જે કરવાનું બાકી રહ્યું તે બધું હવે કરવામાં આવે.